Sonuç: İçtihattan Çıkan İlkeler

Tanık Delilinin Temeli#

1. Tanık, davanın tarafı olmayan ve çekişmeli vakıayı bizzat algılamış kişidir. Boşanma davasında tanık beyanı takdiri delildir; hâkimi bağlamaz ve hâkim tarafından serbestçe değerlendirilir (Bkz. 1. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2023/130 E., 2024/147 K., 06.03.2024).
2. Hayatın olağan akışına uygun ve samimi tanık beyanı bakımından, aksine ciddi ve inandırıcı delil bulunmadıkça asıl olan tanığın gerçeği söylemiş olmasıdır. Bu kabul, tanığın olmamışı olmuş gibi anlattığı anlaşıldığında düşer (Bkz. 1. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2023/130 E., 2024/147 K., 06.03.2024; Yargıtay HGK, 2023/947 E., 2025/378 K., 18.06.2025).
3. Davada taraf olmayan herkes, yaşına, hukuki durumuna ve taraflarla akrabalık derecesine bakılmaksızın tanık olabilir. Eşler kendi davalarında tanık olarak dinlenemez; taraf vekili avukatın tanık olarak dinlenmesine ise yasal engel yoktur (Bkz. 2. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2017/2707 E., 2018/1998 K., 20.12.2018; Yargıtay HGK, 2017/2209 E., 2020/475 K., 24.06.2020).
4. Tanıklık için yaş sınırı yoktur; on beş yaşını bitirmemiş çocuk yeminsiz dinlenir (HMK m. 257). Kendisini ifade edebildiği anlaşılan ortak çocuğun tanık beyanı hükme esas alınabilir; ancak çocuğun tanıklığına gerçekten gerekli olduğunda başvurulmalıdır (Bkz. 3. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2023/8603 E., 2024/6809 K., 03.10.2024; Yargıtay 2. HD, 2026/489 E., 2026/6612 K., 15.06.2026).
5. Sosyal inceleme raporunda çocuğun veya üçüncü kişilerin uzmana yaptığı açıklamalar tanık beyanı değildir; bu açıklamalarla kusur yüklenemez. Bu açıklamalar velayet ve kişisel ilişki düzenlemesinde ise değerlendirilebilir (Bkz. 3., 16. ve 20. Bölümler) (Yargıtay 2. HD, 2024/7219 E., 2025/9055 K., 21.10.2025; Yargıtay 2. HD, 2025/9730 E., 2026/5995 K., 03.06.2026).

Tanık Gösterme#

6. Taraflar dayandıkları vakıaları somutlaştırmak ve her vakıanın hangi delille ispat edileceğini dilekçelerinde belirtmek zorundadır. Vakıa yazılıp bilgi sahibi kişiye işaret edilerek “kanıtlarımız vardır” denilmesi, tanık deliline usulüne uygun dayanma sayılabilir (Bkz. 4. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2023/1143 E., 2025/416 K., 02.07.2025).
7. Dilekçede dayanılmamış bir tanığın dinlenmesi nispi bir usul hatasıdır; istinaf dilekçesinde ileri sürülmedikçe gözetilmez (Bkz. 4. ve 22. Bölümler) (Yargıtay HGK, 2024/760 E., 2025/637 K., 15.10.2025; Yargıtay HGK, 2024/619 E., 2025/639 K., 15.10.2025).
8. Tanık listesinde gösterilmeyen kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir tanık listesi verilemez. Bu kural kamu düzenindendir ve hâkim tarafından resen gözetilir (Bkz. 5. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2017/2301 E., 2021/807 K., 22.06.2021).
9. Süresinde verilen dilekçelerde bildirilmiş tanıkların sonradan bir dilekçede toplanması ikinci liste sayılmaz. Kesin süre içinde liste verilmemiş olsa bile taraf, dinleme için belirlenen duruşmada tanıklarını hazır bulundurarak dinletebilir (Bkz. 5. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2023/2092 E., 2023/6256 K., 14.12.2023; Yargıtay 2. HD, 2023/8201 E., 2024/6594 K., 30.09.2024).
10. Dilekçelerde dayanılmamış bir vakıa, tanık beyanında geçse bile tarafa kusur olarak yüklenemez. Olayın özü dilekçede anlatılmışsa, tanığın bu olayı ayrıntılandırması dikkate alınır; karşılıklı davalarda bütün dilekçeler birlikte değerlendirilir (Bkz. 6. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2025/463 E., 2026/524 K., 23.09.2026; Yargıtay 2. HD, 2024/8323 E., 2025/4264 K., 04.02.2025; Yargıtay HGK, 2021/653 E., 2023/58 K., 08.02.2023).
11. Dava tarihinden sonra yaşanan olaylar o davada kusur olarak yüklenemez; bu olaylar ancak yeni bir davanın konusu olabilir (Bkz. 6. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2025/6062 E., 2026/1938 K., 19.02.2026; Yargıtay 2. HD, 2025/5069 E., 2025/11564 K., 22.12.2025).

Tanığın Dinlenmesi#

12. Tanık mahkemece çağrılır; tanıkların duruşmada hazır edilmesi taraflara yüklenemez. Usulüne uygun çağrıldığı hâlde gelmeyen tanık zorla getirilir; hasta veya engelli olduğu için gelemeyen tanık bulunduğu yerde dinlenir (Bkz. 7. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2024/6544 E., 2025/3378 K., 08.04.2025; Yargıtay 2. HD, 2025/1239 E., 2025/7915 K., 29.09.2025).
13. Tanık gideri için verilen kesin süre, hangi işlem için ne kadar avansın yatırılacağını açıkça göstermelidir. Adli yardımdan yararlanan tarafın tanıklarının giderleri devletçe karşılanır; avans yatırılmadı diye bu tanıklar dinlenmeden bırakılamaz (Bkz. 7. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2025/1239 E., 2025/7915 K., 29.09.2025; Yargıtay 2. HD, 2025/7893 E., 2026/2582 K., 09.03.2026).
14. Tanıktan ancak açıkça vazgeçilebilir; delil gösteren taraf karşı tarafın açık izni olmadıkça o delilden vazgeçemez (HMK m. 196; Bkz. 7. ve 11. Bölümler) (Yargıtay 2. HD, 2024/7901 E., 2025/4068 K., 21.04.2025; Yargıtay HGK, 2017/2707 E., 2018/1998 K., 20.12.2018).
15. Taraflardan birinin eşi, nişanlısı, altsoyu ve üstsoyu ile üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımları tanıklıktan çekinebilir; hâkim bu hakkı dinlemeden önce hatırlatır. Çekinme hakkı bulunan tanık tanıklık ederse yemin eder ve beyanı yalnız yakınlık nedeniyle değersiz sayılmaz (Bkz. 8. Bölüm) (Yargıtay 10. HD, 2025/12634 E., 2025/12836 K., 01.10.2025; Yargıtay 2. HD, 2023/4241 E., 2023/6258 K., 14.12.2023).
16. Aile bireyleri arasında, ailevi ilişkilerden kaynaklanan mali uyuşmazlıklara ilişkin vakıalar hakkında kişisel nedenle tanıklıktan çekinilemez (HMK m. 251; Bkz. 8. Bölüm).
17. Tanık, kimliği ve taraflarla yakınlığı sorulduktan, çekinme hakkı hatırlatıldıktan ve kural olarak yemin ettirildikten sonra, diğer tanıklardan ayrı olarak dinlenir; beyanı tutanağa yazılır, okunur ve imzalatılır. Tanık beyanları çelişirse gerektiğinde yüzleştirme yapılır (Bkz. 9. Bölüm) (Yargıtay 8. HD, 2020/944 E., 2020/5388 K., 24.09.2020; Yargıtay 2. HD, 2024/482 E., 2024/8264 K., 05.11.2024).
18. Talimatla dinlenecek tanığa davadaki bütün çekişmeli konular sorulmalıdır; talimat yazısındaki eksiklik nedeniyle sorulmayan konu bakımından tanık usulünce dinlenmiş sayılmaz. Talimat duruşmasına katılıp soru soran taraf, tanığın yeniden dinlenmesini kolayca isteyemez (Bkz. 10. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2024/1912 E., 2024/9220 K., 28.11.2024; Yargıtay 2. HD, 2023/385 E., 2023/3072 K., 07.06.2023).
19. Yurt dışında istinabe yoluyla dinlenen tanık, o ülkenin usulüne göre dinlenir; yeminsiz dinlenmesi beyanı tek başına geçersiz kılmaz (Bkz. 10. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2024/1304 E., 2024/8588 K., 12.11.2024).
20. Yasal bir sebep bulunmadıkça usulüne uygun gösterilmiş tanığın dinlenmemesi hukuki dinlenilme hakkını ihlal eder. Tanıkların bir kısmıyla yetinen hâkim, yeterli bilgiye ulaştığını gerekçesinde göstermelidir (Bkz. 11. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2017/2707 E., 2018/1998 K., 20.12.2018; Yargıtay 2. HD, 2024/7352 E., 2025/9063 K., 21.10.2025).

Beyanların Değerlendirilmesi#

21. Tanık beyanının hükme esas alınabilmesi için tanığın anlattığı olayı bizzat görmüş veya duymuş olması gerekir. Olayı taraflardan veya üçüncü kişilerden duyduğunu aktaran tanığın beyanı duyuma dayalıdır ve kusur belirlemesinde tek başına esas alınamaz (Bkz. 12. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2023/130 E., 2024/147 K., 06.03.2024; Yargıtay HGK, 2022/768 E., 2023/976 K., 18.10.2023).
22. Şiddetin sonucunu, örneğin morlukları veya yara izlerini bizzat gören tanığın beyanı görgüye dayalıdır (Bkz. 12. ve 13. Bölümler) (Yargıtay 2. HD, 2026/1444 E., 2026/7357 K., 29.06.2026; Yargıtay HGK, 2025/454 E., 2026/470 K., 09.09.2026).
23. Genel, soyut, yer ve zaman içermeyen, sebep ve saiki açıklanmayan tanık beyanları evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını kabule elverişli değildir; tanığın kişisel kanaati vakıa yerine geçmez (Bkz. 13. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2022/771 E., 2023/1039 K., 01.11.2023; Yargıtay HGK, 2022/768 E., 2023/976 K., 18.10.2023).
24. Süreklilik arz eden davranışları görgüye dayalı olarak anlatan beyan, her olayın tarihi verilmedi diye soyut sayılamaz (Bkz. 13. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2025/454 E., 2026/470 K., 09.09.2026).
25. Akrabalık veya diğer bir yakınlık tek başına tanık beyanını değerden düşürmez ve bu ölçüt iki tarafın tanıklarına eşit uygulanır (Bkz. 14. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2023/130 E., 2024/147 K., 06.03.2024; Yargıtay HGK, 2022/765 E., 2023/974 K., 18.10.2023).
26. Tanık ile taraf arasında kesinleşmiş ceza davası gibi somut bir husumet varsa beyan hükme esas alınmayabilir; husumeti ileri süren taraf bunu iddia ve ispat etmelidir (HMK m. 255; Bkz. 14. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2025/3085 E., 2025/10769 K., 08.12.2025).
27. Tanık beyanı bir bütündür; bir bölümü esas alınan beyanın aynı konuya ilişkin devamı da esas alınmalıdır. Çelişkili beyanlar arasında tercih yapan hâkim, gerekçesini somut olarak göstermelidir (Bkz. 15. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2023/947 E., 2025/378 K., 18.06.2025).
28. Kanun tanık sayısı için alt sınır koymaz: Görgüye dayalı ve inandırıcı tek tanık beyanı vakıayı ispatlayabilir. Buna karşılık diğer tanıkların anlatımlarıyla uyumsuz ve başka delillerle desteklenmeyen tek beyanla kusur yüklenemez (Bkz. 15. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2023/1143 E., 2025/416 K., 02.07.2025; Yargıtay 2. HD, 2024/652 E., 2024/8400 K., 06.11.2024).
29. Delil olarak dayanılan önceki dosyadaki tanık beyanları eldeki davadaki beyanlarla birlikte değerlendirilebilir. Kesinleşmiş ceza kararı ve ceza dosyasındaki tespitler tanık beyanlarını doğrular veya çürütür (Bkz. 16. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2025/1397 E., 2025/8448 K., 08.10.2025; Yargıtay HGK, 2023/705 E., 2025/239 K., 16.04.2025).

Konulara Göre Tanık Beyanı#

30. Kusur belirlemesinde dilekçelerde dayanılan, tanık beyanlarıyla ispatlanan, evlilik içinde ve dava tarihinden önce yaşanan, affedilmemiş olaylar dikkate alınır (Bkz. 17. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2024/129 E., 2025/499 K., 10.09.2025; Yargıtay HGK, 2024/130 E., 2025/556 K., 24.09.2025).
31. Af, kayıtsız şartsız bir irade beyanıyla veya en azından affı gösteren tutum ve davranışla ispatlanmalıdır; zorunluluk nedeniyle bir araya gelmek af değildir (Bkz. 17. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2024/213 E., 2025/557 K., 24.09.2025).
32. Karşı tarafın kusurlu davranışına tepki olarak ortaya çıkan ve tepki sınırları içinde kalan davranış kusur sayılmaz; tepkiyi aşan hakaret ise kusurdur. Bu nedenle tanık, olayın yalnız sonucunu değil, nasıl başladığını da anlatmalıdır (Bkz. 17. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2023/1141 E., 2025/395 K., 25.06.2025; oyçokluğuyla; Yargıtay HGK, 2023/705 E., 2025/239 K., 16.04.2025).
33. Zina, cinsel ilişkinin gerçekleştiğine dair kuvvetli emarelerle ispatlanır; salt şüphe yetmez, duyuma dayalı ve çelişkili tanık beyanı zinayı ispat etmez. Buna karşılık eşin tanığa doğrudan yaptığı açıklama, fotoğraflar ve fotoğraftaki kişinin teşhisi birlikte zinayı ispatlayabilir (Bkz. 18. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2025/33 E., 2025/839 K., 17.12.2025; Yargıtay HGK, 2025/201 E., 2026/200 K., 01.04.2026; oyçokluğuyla).
34. Yalnız fiili ayrılığı anlatan soyut tanık beyanı terki ispat etmez. Eylemli ayrılık davasında ortak çocukların ve yakın akrabaların evliliği kurtarmaya yönelik beyanlarına itibar edilmez (Bkz. 18. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2022/771 E., 2023/1039 K., 01.11.2023; Yargıtay HGK, 2021/825 E., 2023/136 K., 01.03.2023).
35. Kişinin ekonomik ve sosyal durumu, diğer delillerin yanında tanık deliliyle de ispatlanabilir; tarafların bu konuda bildirdiği tanıklar dinlenmeden nafaka uyuşmazlığı karara bağlanamaz. Gelir ve yoksulluk, tanık beyanıyla birlikte resmî kayıtlar ve etraflı bir araştırmayla belirlenir (Bkz. 19. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2020/728 E., 2022/237 K., 01.03.2022; Yargıtay 2. HD, 2026/7341 E., 2026/7625 K., 07.09.2026).
36. Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesinde çocuğun üstün yararı esastır; tanık beyanları, sosyal inceleme raporu, uzman görüşü ve çocuğun görüşü birlikte değerlendirilir (Bkz. 20. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2024/7807 E., 2025/4137 K., 22.04.2025; Yargıtay 2. HD, 2025/9730 E., 2026/5995 K., 03.06.2026).
37. Ziynet davasında kadın, ziynetlerin varlığını ve kendi elinden çıkıp erkeğin hâkimiyetine girdiğini ispat etmelidir. Teslime bizzat şahit olan tanığın beyanı bu ispatı sağlayabilir, duyuma dayalı beyan sağlamaz (Bkz. 21. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2025/200 E., 2026/52 K., 28.01.2026; Yargıtay 2. HD, 2025/8901 E., 2026/4068 K., 14.04.2026).
38. Kişisel mal savunması tanık dâhil her türlü delille ispatlanabilir; eşler arasındaki işlemlerde ve irade bozukluğu iddialarında da tanık dinlenebilir (Bkz. 21. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2024/618 E., 2025/646 K., 22.10.2025; oyçokluğuyla; Yargıtay 2. HD, 2023/1061 E., 2023/2206 K., 04.05.2023).

Kanun Yolu, Yalan Tanıklık ve Sorumluluk#

39. Tanık deliline ilişkin usul hataları, kamu düzenine aykırı olmadıkça istinaf dilekçesinde açıkça ve karara etkisiyle birlikte gösterilmelidir. Usulüne uygun gösterildiği hâlde dinlenmeyen tanık bölge adliye mahkemesince dinlenebilir (HMK m. 357/3; Bkz. 22. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2024/760 E., 2025/637 K., 15.10.2025; Yargıtay HGK, 2024/619 E., 2025/639 K., 15.10.2025).
40. Yargıtay, delillerle çelişen, bir delili gözden kaçıran veya mantık kurallarına aykırı vakıa tespitiyle bağlı değildir (Bkz. 22. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2022/280 E., 2022/409 K., 29.03.2022).
41. Mahkeme huzurunda gerçeğe aykırı tanıklık TCK m. 272/2 kapsamındadır; tanığın yeminsiz dinlenmiş olması suçun oluşmasına engel değildir. Boşanma davası bir özel hukuk uyuşmazlığı olduğundan TCK m. 273’teki indirim ve cezasızlık imkânı uygulanmaz (Bkz. 23. Bölüm) (Yargıtay 8. CD, 2024/20720 E., 2024/7460 K., 08.10.2024).
42. Kusur belirlemesinde tek ve belirleyici olan tanık hakkında yalan tanıklık soruşturması varsa, soruşturmanın sonucu bekletici mesele yapılmalıdır (Bkz. 23. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2025/7799 E., 2026/3530 K., 01.04.2026).
43. İfadesi karara esas alınan tanığın karardan sonra yalan tanıklık yaptığı kesinleşmiş ceza kararıyla sabitse yargılamanın iadesi istenebilir; sonradan yeni bir tanık bulunması ise iade sebebi değildir (HMK m. 375/1-e; Bkz. 23. Bölüm) (Yargıtay HGK, 2025/520 E., 2025/769 K., 03.12.2025).
44. Tanıklık bir kamu görevidir: Tanık gelmek, kanuni çekinme sebebi yoksa tanıklık etmek, yemin etmek ve gerçeği söylemekle yükümlüdür; buna karşılık ücret, gider, çekinme ve uygun koşullarda dinlenme hakları vardır (HMK m. 245, 253, 265; Bkz. 24. Bölüm).
45. Tanığı hukuka aykırı olarak etkilemeye teşebbüs etmek suçtur (TCK m. 277). Tanığa menfaat sağlandığı iddiası, o tanığın beyanının hükme esas alınmamasına yol açabilir (Bkz. 24. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2022/10089 E., 2024/1260 K., 27.02.2024).

Bu ilkelerin ortak noktası şudur: Tanık beyanı, ancak doğru zamanda ileri sürülmüş bir vakıaya, süresinde gösterilmiş bir tanığa ve tanığın kendi gözüyle gördüğü, kulağıyla duyduğu somut olaylara dayanıyorsa güçlü bir delildir. Davayı açan veya savunan taraf için en önemli iş, dava dilekçesini yazarken her olayı yeri, zamanı ve tanığıyla birlikte düşünmektir; tanığın duruşmada anlatacağı her şey, dilekçede atılan bu temelin üzerine kurulur.