TMK 270'e göre mal rejimi, eşlerin birbirinden olan alacaklarının muaccel olmasını önlemez; yani rejim sürerken de eşinizden alacağınızı isteyebilirsiniz. Buna karşılık ödeme borçlu eşi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlüklere sokacaksa, bu eş süre isteyebilir; durum ve koşullar gerektiriyorsa hâkim ona güvence gösterme yükümlülüğü de getirir (S. Sayısı 723, s. 104).
- Muacceliyet
- Alacağın istenebilir hâle gelmesi (TMK m. 270).
- Süre isteme
- Borçlu eşin ödeme için mahkemeden mehil istemesi (S. Sayısı 723, s. 104).
- Güvence
- Süre verilen eşin göstermesi istenebilecek teminat (TMK m. 270).
- Genel hüküm
- Aynı kuralın bütün rejimler için geçerli olması (4721 s. K. m. 217).
TMK 270 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | Mal rejimi muaccel olmayı önlemez | TMK m. 270 |
| Kapsam | Eşlerin birbirinden olan alacakları | S. Sayısı 723, s. 104 |
| Kaynak | İsviçre Medenî Kanunu m. 235 | S. Sayısı 723, s. 104 |
| Genel geçerlik | Yalnız mal ortaklığında değil, bütün rejimlerde | S. Sayısı 723, s. 104 |
| Paralel hüküm | Genel hükümler arasında da yer alır | 4721 s. K. m. 217 |
| İstisna | Birliği tehlikeye düşürecek güçlük | TMK m. 270 |
| Sonuç | Borçlu eş ödeme için süre isteyebilir | TMK m. 270 |
| Güvence | Hâkim güvence göstermeyi emredebilir | TMK m. 270 |
| Görev | Aile mahkemesi | Yargıtay 13. HD, 2007/8430 K. |
TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 235. maddesinden aynen alınmıştır. Gerekçe, hükmün kapsamını mal ortaklığının ötesine taşır: "Eşitlik ilkesinin sonucu olan bu hüküm, sadece mal ortaklığı için değil, diğer bütün mal rejimleri açısından da geçerlidir." Nitekim aynı kural genel hükümler arasında da yer alır (4721 s. K. m. 217). Gerekçe, maddeyle eşlere alacak borç ilişkilerinde bazı kolaylıklar sağlandığını belirtir ve istisnayı açıklar: evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlükler yaratacak bir hâl söz konusuysa borçlu eş mahkemeye başvurarak borcun ifası için kendisine mehil verilmesini isteyebilir; böyle bir istemde durum ve koşullara göre istemde bulunan eşin güvence göstermesine de karar verilebilir. Tasarının 270. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Bu madde iki yönlüdür ve her iki yönü de pratikte işe yarar. Alacaklı eş iseniz: mal rejimi devam ediyor olması alacağınızı istemenize engel değildir; boşanmayı beklemek zorunda değilsiniz. Borçlu eş iseniz: ödeme sizi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede zor duruma sokacaksa mahkemeden süre isteyebilirsiniz; ancak hâkim bu sürenin karşılığında sizden güvence gösterilmesini isteyebilir. Uygulamada asıl sorun ise ispattır. Eşler arasındaki para hareketleri çoğu zaman belgesiz yapılır ve sonradan "ödünç verdim" demek yeterli olmaz; birlikte yaşanan eve yapılan harcamalar da hayatın olağan akışına uygun sayılır ve tek başına alacak doğurmaz. Bu nedenle eşinize verdiğiniz parayı geri isteyebilmek istiyorsanız yazılı bir belge düzenleyin ya da en azından açıklamalı banka havalesi kullanın. Son olarak görev konusuna dikkat edin: evlilik birliği sırasında eşler arasında doğan borçlardan kaynaklanan dava aile mahkemesinde görülür.
Muacceliyet kuralı
- Kural: Mal rejimi eşler arasındaki borçların muaccel olmasını önlemez (TMK m. 270).
- Sonuç: Rejim devam ederken de alacak istenebilir; boşanma beklenmez.
- Kapsam: Gerekçeye göre hüküm bütün mal rejimleri için geçerlidir (S. Sayısı 723, s. 104).
- Paralel hüküm: Aynı kural genel hükümler arasında da yer alır (4721 s. K. m. 217).
- Dayanak: Eşitlik ilkesi (S. Sayısı 723, s. 104).
- İşlem serbestisi: Eşler birbirleriyle her türlü hukuki işlemi yapabilir (TMK m. 193).
Süre isteme
- Koşul: Ödemenin borçlu eşi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlüklere sokması (TMK m. 270).
- Yol: Borçlu eş mahkemeye başvurarak mehil ister (S. Sayısı 723, s. 104).
- Takdir: Hâkim durum ve koşulları değerlendirir.
- Güvence: Gerekirse istemde bulunan eş güvence göstermekle yükümlü tutulur.
- Ölçü: Güçlük sıradan bir zorluk değil, birliği tehlikeye düşürecek nitelikte olmalıdır.
- Amaç: Alacağın tahsili ile ailenin korunması arasında denge kurmak.
Alacağın ispatı
- Kural: Alacağın varlığını iddia eden taraf ispatla yükümlüdür (4721 s. K. m. 6).
- Senetle ispat: Ödünç iddiası kural olarak senetle ispatlanır (Yargıtay 3. HD, 2023/368 E., 2023/1654 K., 30.05.2023).
- Tanık: Ancak kanunda sayılan istisnalar varsa tanık dinlenebilir.
- Delil başlangıcı: Her belge delil başlangıcı sayılmaz.
- Ortak harcama: Birlikte yaşanan eve yapılan harcama hayatın olağan akışına uygundur.
- Öneri: Yazılı belge ya da açıklamalı banka havalesi kullanılmalıdır.
Denkleştirme ile ilişkisi
- Fark: TMK 270 eşler arasındaki borç ilişkisini, denkleştirme ise mal kütleleri arasındaki aktarımı düzenler.
- Yönetim giderleri: Ortaklık mallarının giderleri ortaklık mallarından karşılanır (TMK m. 266).
- Kişisel mal giderleri: Kişisel malların giderleri kendi gelirlerinden karşılanır (TMK m. 267).
- Yanlış kütleden ödeme: Tasfiyede denkleştirme gündeme gelir.
- Zenginleşme: Ortaklığın zenginleşmesinden doğan istemler saklıdır (TMK m. 269).
- Tasfiye: Bu kalemler sona erme ve paylaşma aşamasında hesaba katılır (TMK m. 271).
Borçlar ve sorumluluk
- Ortaklık borçları: Sayılan dört hâlde kişisel ve ortaklık malları sorumludur (TMK m. 268).
- Kişisel borçlar: Diğer borçlarda ortaklık mallarının yarı değeri sorumludur (TMK m. 269).
- İç ilişki: Eşler arasındaki ilişkide bu sınırlar değil, borcun kaynağı esastır.
- Kefalet: Bir eşin diğerinin borcuna kefil olması iç ilişkide rücu hakkı doğurur.
- Alacaklı: Üçüncü kişi alacaklılar bakımından sorumluluk kuralları ayrıdır.
- Rejim değişikliği: Ağır hâllerde mal ayrılığına geçiş istenebilir (TMK m. 206).
Usul
- Görev: Evlilik birliği sırasında eşler arasında doğan borçlardan kaynaklanan dava aile mahkemesinde görülür (Yargıtay 13. HD, 2007/3940 E., 2007/8430 K., 14.06.2007).
- Kamu düzeni: Görev kendiliğinden gözetilir.
- Zamanaşımı: Alacağın kaynağına göre genel zamanaşımı uygulanır (6098 s. TBK m. 146).
- Faiz: Muaccel olan alacak için temerrüt hükümleri işler.
- Deliller: Banka kayıtları ve yazılı belgeler toplanır.
- Süre istemi: Borçlu eşin mehil istemi aynı davada ileri sürülebilir.
Eşinizden alacağınız varsa boşanmayı beklemeyin: mal rejimi bu alacağın muaccel olmasını önlemez ve dava açabilirsiniz. Ancak davayı kazanmanın yolu belgeden geçer. Eşinize verdiğiniz parayı ödünç olarak geri isteyecekseniz, ödeme sırasında yazılı bir belge düzenleyin ya da havale açıklamasına "ödünç" yazın; sonradan tanık dinletmek kural olarak mümkün değildir ve elinizdeki her belge delil başlangıcı sayılmaz. Birlikte yaşadığınız eve aldığınız eşya ve yaptığınız masraflar tek başına alacak doğurmaz; bunlar hayatın olağan akışına uygun kabul edilir. Borçlu taraf iseniz ve ödeme sizi ciddi biçimde zor duruma sokacaksa mahkemeden süre isteyin; ancak hâkimin karşılığında güvence göstermenizi isteyebileceğini hesaba katın. Davayı doğru mahkemede açın: evlilik birliği sırasında eşler arasında doğan borçlardan kaynaklanan uyuşmazlıklar aile mahkemesinin görev alanındadır.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Evlilik birliği sırasında eşler arasında doğan borçlardan kaynaklanan alacak davası aile mahkemesinde görülür
Eşler, evlilik birliği içinde yabancı bir bankadan kredi çekmiş, sözleşmeye diğer eş de kefil olarak imza atmıştı. Krediyi ödeyen eş, diğerinin payına düşen borcu ödediğini ileri sürerek 26.000 İsviçre Frangının tahsilini istedi. Karşı taraf, boşanma sırasında kredi borcunun davacı tarafından üstlenildiğini savundu. Asliye hukuk mahkemesi işin esasına girerek davayı reddetti.
“Dava evlilik birliği sırasında eşler arasındaki borçlar ve mal ortaklığı rejiminden kaynaklanmakta olup, dava yeni medeni kanunun yürürlüğe girmesinden sonra açılmıştır. Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve yargılama usullerine dair kanunun 4. maddesinde aile mahkemelerine MK.nun ikini kitabında yazılı dava işlere bakma görevi verilmiştir. Mahkemece görevle ilgili hususlar resen gözetileceğinden”
Ne anlama geliyor? Daire hükmü bozmuştur. Karar, TMK 270'in uygulama alanını gösterir: eşler mal rejimi devam ederken birbirinden alacaklı olabilir ve bu alacaklar dava konusu yapılabilir; rejim bu alacakların muaccel olmasını önlemez. Uyuşmazlık Türk Medeni Kanunu'nun ikinci kitabından kaynaklandığından aile mahkemesinin görev alanındadır ve görev kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme bunu kendiliğinden gözetir. Kredi ve kefalet gibi işlemlerden doğan iç ilişki de bu kapsamdadır.
Birlikte yaşayanlar arasındaki ödünç iddiasında tanık dinlenemez; her belge delil başlangıcı sayılmaz
Birlikte yaşayan taraflardan biri, diğerine ödünç para verdiğini ileri sürerek 140.000,00 TL alacak istedi. İddiasını tanık beyanıyla ve delil başlangıcı olduğunu ileri sürdüğü çeklerle kanıtlamaya çalıştı. İlk derece mahkemesi davayı reddetti, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti.
“taraflar arasında bulunan ilişkinin senetle ispat kuralının istisnaları kapsamında tanık dinlenebilecek ve kanunda istisnai olarak sayılan hususlar kapsamında bulunmadığı, dava değerinin 140.000,00 TL olması ve yukarıda yer verilen karar tarihinden yürürlükte bulunan AAÜT gereği, davanın konusunun ödünç verme sözleşmesinden ve sebepsiz zenginleşmeden kaynaklı alacak olması nedeniyle davalı lehine nispi vekalet ücretine hükmedilmesinde bir isabetsizlik bulunmadığı, davacı tarafça delil başlangıcı niteliğinde olduğu öne sürülen çeklerin kanunda yer verilen delil başlangıcı tanımının kapsamı içinde kalmadığı”
Ne anlama geliyor? Daire kararı onamıştır. TMK 270 eşler arasındaki borçların muaccel olmasını önlemez; ancak alacağın varlığını ispat yükü iddia edendedir ve bu ispat senet kuralına tabidir. Tanık dinlenebilmesi için kanunda sayılan istisnalardan birinin bulunması gerekir; her belge de delil başlangıcı sayılmaz. Bu nedenle eşinize verdiğiniz parayı sonradan isteyebilmek istiyorsanız, ödemeyi yazılı bir belgeye bağlamanız ya da en azından açıklamalı banka havalesiyle yapmanız gerekir.
Madde gerekçesi
Madde 270- Madde İsviçre Medenî Kanununun 235 inci maddesinden aynen alınmıştır. Eşitlik ilkesinin sonucu olan bu hüküm, sadece mal ortaklığı için değil, diğer bütün mal rejimleri açısından da geçerlidir. Genel hükümler arasında da yer alan (m.217) bu hükümle, aralarındaki alacak borç ilişkilerinde eşlere bazı kolaylıklar sağlanmıştır. Maddede eşler arasındaki mal rejiminin, eşlerin birbirlerinden olan alacaklarının muaccel olmasını önlemediği hükme bağlanmıştır. Ancak bunun istisnası olarak, evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlükler yaratacak bir hâlin söz konusu olmasında, borçlu eşin, mahkemeye başvurarak kendisine borcun ifası için mehil verilmesini isteme yetkisi tanınmıştır. Böyle bir istem durumunda, durum ve koşullara göre istemde bulunan eşin güvence göstermesine de karar verilebilecektir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 104Gerekçenin ilk cümlesi maddenin kapsamını genişletir: hüküm mal ortaklığına özgü değildir, bütün mal rejimlerinde geçerlidir ve aynı kural genel hükümler arasında da yer alır (4721 s. K. m. 217). Bunun pratik anlamı şudur: hangi rejimde olursanız olun, eşinizden olan alacağınız rejim devam ederken de istenebilir hâle gelir. İkinci olarak gerekçe, istisnanın eşiğini yüksek tutar: her güçlük değil, evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlükler süre istemeye dayanak olur. Üçüncü olarak, süre isteyen eşin karşılığında güvence göstermeye mahkûm edilebileceği belirtilmiştir; böylece alacaklı eşin hakkı da korunur. Tasarının 270. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun eşler arasındaki alacakları genel olarak değil, mal kütleleri arasındaki aktarımlar bakımından düzenlemişti. 219. maddeye göre ortaklık borcunun ortaklık mallarından ödenmesi hâlinde yerine koyma istenemezdi; buna karşılık ortaklık borcunun mahfuz mallardan ya da mahfuz mal borcunun ortaklık mallarından ödenmesi hâlinde alınan paranın yerine konması "evliliğin devamı esnasında dahi" istenebilirdi. Bugünkü metin bu dar anlatımı bırakmış, eşler arasındaki bütün alacakların muaccel olacağını kural hâline getirmiş ve karşılığında borçlu eşe süre isteme imkânı tanımıştır.
Mal ortaklığına terettüp eden bir borcu ödemek için bu mallardan alınan meblağın yerine konmasını, karı koca yekdiğerinden hiç bir zaman talebedemez. Mal ortaklığına terettüp eden bir borcun mahfuz mallardan veya mahfuz mallara terettüp eden borcun ortaklık mallarından ödenmesi halinde alınan paranın yerine konması evliliğin devamı esnasında dahi istenebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 219 | 4721 sayılı Kanun m. 270 | |
|---|---|---|
| Konu | Kütleler arası yerine koyma | Eşler arasındaki bütün borçlar |
| Kural | Sınırlı hâllerde istenebilir | Muaccel olma engellenmez |
| Zaman | Evliliğin devamında dahi | Rejim devam ederken |
| Borçlunun korunması | Yok | Süre isteme imkânı |
| Alacaklının korunması | Yok | Güvence gösterme yükümü |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; muacceliyet kuralı ve süre isteme imkânı getirildi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 193: Eşlerin hukuki işlemleri.
- TMK m. 206: Mal ayrılığına geçiş kararı.
- TMK m. 217: Edinilmiş mallara katılmada eşler arasındaki borçlar.
- TMK m. 266: Sorumluluk ve yönetim giderleri.
- TMK m. 267: Kişisel mallarda yönetim.
- TMK m. 268: Ortaklık borçları.
- TMK m. 269: Kişisel borçlar.
- TMK m. 271: Sona erme anı.
Eşinizden olan alacağınızı rejim sürerken istemek ya da ödeme için süre talep etmek konusunda İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 270 ne diyor?
Mal rejimi eşler arasındaki borçların muaccel olmasını önlemez; ödeme birliği tehlikeye düşürecekse borçlu eş süre isteyebilir ve hâkim güvence isteyebilir.
Boşanmadan alacağımı isteyebilir miyim?
Evet; rejim muaccel olmayı önlemez.
Bu kural yalnız mal ortaklığında mı geçerli?
Hayır; gerekçeye göre bütün rejimlerde geçerlidir (S. Sayısı 723, s. 104).
Yasal rejimde karşılığı var mı?
Evet (TMK m. 217).
Eşimden borç istediğimde süre isteyebilir mi?
Ödeme birliği tehlikeye düşürecek derecede güçlük yaratıyorsa evet.
Her güçlük yeterli mi?
Hayır; güçlük birliği tehlikeye düşürecek nitelikte olmalıdır.
Süre isteyen eş güvence gösterir mi?
Durum ve koşullar gerektiriyorsa hâkim buna karar verir.
Süre istemini nerede ileri sürerim?
Aynı davada.
Alacağımı nasıl ispatlarım?
Kural olarak senetle (Yargıtay 3. HD, 2023/368 E., 2023/1654 K., 30.05.2023).
Tanık dinletebilir miyim?
Ancak kanundaki istisnalar varsa.
Çek delil başlangıcı sayılır mı?
Somut olayda sayılmamıştır.
Ortak eve yaptığım harcamalar alacak doğurur mu?
Tek başına hayır; hayatın olağan akışına uygun sayılır.
Ne yapmam gerekirdi?
Yazılı belge düzenlemek ya da açıklamalı banka havalesi kullanmak.
Eşime kefil oldum ve ödedim, rücu edebilir miyim?
Evet; iç ilişkide rücu hakkınız doğar.
Kredi borcundan doğan alacak davası nerede görülür?
Aile mahkemesinde (Yargıtay 13. HD, 2007/3940 E., 2007/8430 K., 14.06.2007).
Görev itirazını ileri sürmezsem ne olur?
Görev kamu düzenindendir, mahkeme kendiliğinden gözetir.
Zamanaşımı ne kadar?
Alacağın kaynağına göre genel zamanaşımı uygulanır (6098 s. TBK m. 146).
Faiz isteyebilir miyim?
Alacak muaccel olduğundan temerrüt hükümleri işler.
Yanlış kütleden ödeme yaptıysam?
Tasfiyede denkleştirme gündeme gelir (TMK m. 266).
Ortaklık zenginleşmişse?
İstemler saklıdır (TMK m. 269).
Eski Kanun'da durum neydi?
Yalnız kütleler arası yerine koyma düzenlenmişti (743 s. K. m. 219).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6, 193, 206, 217, 266, 267, 268, 269, 270, 271
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 219
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 270 gerekçesi s. 104, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Yargıtay 3. HD, 2023/368 E., 2023/1654 K., 30.05.2023
- Yargıtay 13. HD, 2007/3940 E., 2007/8430 K., 14.06.2007