TMK 272'ye göre sosyal güvenlik ya da sosyal yardım kurumlarınca yapılmış toptan ödemeler ve iş gücü kaybı tazminatının tamamı değil, yalnız belirli bir kısmı kişisel mal sayılır. Ölçü şudur: aynı ödeme yerine ömür boyu irat bağlanmış olsaydı, rejimin sona erdiği tarihten sonraki döneme düşen iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olurdu; işte o miktar kişisel maldır. Buna karşılık rejim sona erdiğinde henüz yapılmış bir ödeme yoksa tasfiyeye konu edilecek bir değer de yoktur (Yargıtay 8. HD, 2011/5910 E., 2011/6967 K., 13.12.2011).
- Toptan ödeme
- Kurumca bir defada yapılan ödeme (TMK m. 272).
- İş gücü kaybı tazminatı
- Çalışma gücünün yitirilmesi nedeniyle ödenen tazminat (TMK m. 272).
- Peşin sermayeye çevrilmiş değer
- İradın bugünkü toplu karşılığı (TMK m. 272).
- Beklenen hak
- Henüz doğmamış, ileride ödenebilecek hak (Yargıtay 8. HD, 2011/6967 K.).
TMK 272 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Toptan ödemeler ve iş gücü kaybı tazminatı | TMK m. 272 |
| Nitelik | Belirli bir kısmı kişisel mal sayılır | TMK m. 272 |
| Ölçü | İradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri | TMK m. 272 |
| An | Mal rejiminin sona erdiği tarih | TMK m. 272 |
| Kaynak | İsviçre Medenî Kanunu m. 237 | S. Sayısı 723, s. 105 |
| Paralel hüküm | Edinilmiş mallara katılmada aynı kural | TMK m. 228 |
| Sınır | Henüz yapılmamış ödeme hesaba katılmaz | Yargıtay 8. HD, 2011/6967 K. |
| Ayrım | Harcanan parayı isteme tasfiye istemi değildir | Yargıtay 2. HD, 2012/24816 K. |
| Görev | Tasfiye aile, alacak genel mahkemede | 4787 s. K. m. 4 |
TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 237. maddesinden aynen alınmıştır. Gerekçe, edinilmiş mallara katılma rejimindeki aynı düzenlemeye (TMK m. 228) paralel olarak, mal ortaklığı rejiminde de ortaklığa giren sosyal yardım ya da güvenlik kurumu ödemelerinin tasfiye sırasında kişisel mal olarak değerlendirileceğini belirtir. Gerekçeye göre toptan ödeme veya tazminat yerine irat şeklinde ödeme yapılmış olması hâlinde iradın sermayeye çevrilmiş değerinin esas alınması yoluna gidilecektir. Tasarının 272. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Madde ilk bakışta karışık görünse de mantığı basittir. Sosyal güvenlik ödemeleri geleceğe yönelik bir gelirin yerine geçer. Rejim sona erdiğinde bu paranın geçmiş döneme düşen kısmı ortaklığa aittir, çünkü rejim sürerken elde edilmiştir; gelecek döneme düşen kısmı ise ödemeyi alan eşin kişisel malıdır, çünkü onun ileriki yaşamının karşılığıdır. Kanun bu ayrımı, "irat bağlansaydı ne olurdu" sorusuyla kurar ve hesabı aktüer bilirkişiye bırakır. İki pratik uyarı: birincisi, rejimin sona erdiği tarihte henüz yapılmış bir ödeme yoksa hesaba katılacak bir değer de yoktur; ileride emeklilikle doğabilecek haklar tasfiyeye konu edilemez. İkincisi, eşinizin ortak hesaba yatırdığı bir parayı izinsiz harcadığınız ya da harcadığı iddiası tasfiye istemi değildir; bu, genel hükümlere dayanan bir alacak davasıdır ve asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Hangi ödemeler kapsamdadır?
- Toptan ödeme: Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılmış toptan ödemeler (TMK m. 272).
- Tazminat: İş gücünün kaybı dolayısıyla ödenmiş tazminat (TMK m. 272).
- Kurum: Ödemeyi yapan sosyal güvenlik ya da sosyal yardım kurumu olmalıdır.
- Zaman: Ödeme mal rejimi devam ederken yapılmış olmalıdır.
- Paralel hüküm: Yasal rejimde aynı kural uygulanır (TMK m. 228).
- Kapsam dışı: Rejim sona erdiğinde henüz yapılmamış ödemeler (Yargıtay 8. HD, 2011/5910 E., 2011/6967 K., 13.12.2011).
Hesap nasıl yapılır?
- Varsayım: Ödeme yerine ilgili kurumun usulüne göre ömür boyu irat bağlanmış olsaydı ne olurdu (TMK m. 272).
- Kesme anı: Mal rejiminin sona erdiği tarih esas alınır.
- Gelecek dönem: Bu tarihten sonraki döneme ait irat hesaplanır.
- Sermayeye çevirme: Bu iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri bulunur.
- Sonuç: Bulunan miktar tasfiyede kişisel mal olarak hesaba katılır.
- Kalan kısım: Geçmiş döneme düşen kısım ortaklık malı olarak kalır.
Henüz doğmamış haklar
- Kural: Malvarlığına girmiş bir değer bulunmadan tasfiye yapılamaz (Yargıtay 8. HD, 2011/5910 E., 2011/6967 K., 13.12.2011).
- Nitelendirme: Kararda bu haklar "beklenen ileride ödenebilen haklar" olarak anılmıştır.
- Örnek: Sandık ya da vakıf üyeliği bulunup henüz ödeme yapılmamış olması.
- Sonuç: İleride emeklilikle doğabilecek hak dava konusu yapılamaz.
- Belirleme: İlgili kurum, sandık ve vakıflardan ödeme yapılıp yapılmadığı sorulur.
- Kapsam anı: Malların kapsamı sona erme tarihine göre belirlenir (TMK m. 271).
Tasfiye istemi ile alacak davasının ayrımı
- Tasfiye istemi: Mal rejiminden doğan ve malların paylaştırılmasını amaçlayan istem.
- Alacak davası: Eşin parasını izinsiz harcadığı iddiası genel hükümlere dayanır (Yargıtay 2. HD, 2012/5621 E., 2012/24816 K., 16.10.2012).
- Görev: Tasfiye aile mahkemesinde, akdi ilişkiye dayanan alacak genel mahkemede görülür.
- Kamu düzeni: Görev yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir.
- Tefrik: Yanlış mahkemede ileri sürülen istem tefrik edilerek görevsizlik kararı verilir.
- Öneri: İstemin hukuki nitelendirmesi dava dilekçesinde açıkça yapılmalıdır.
Diğer tasfiye kalemleriyle ilişkisi
- Denkleştirme: Kişisel mal ile ortaklık malı arasındaki aktarımlar denkleştirilir (TMK m. 273).
- Değer artış payı: Bir kesimden diğerine yapılan katkı değer artış payı doğurur (TMK m. 274).
- Değerleme: Ortaklık mallarının değerinde tasfiye anı esas alınır (TMK m. 275).
- Paylaşma: Kalan ortaklık malları kural olarak yarı yarıya paylaşılır (TMK m. 276).
- Kişisel mal: Kişisel malın kaynakları ayrıca düzenlenmiştir (TMK m. 260).
- İspat: Kişisel mal iddiası ispatlanmalıdır (TMK m. 261).
Usul
- Görev: Mal rejiminin tasfiyesi aile mahkemesinde görülür (4787 s. K. m. 4).
- Bilirkişi: Peşin sermaye hesabı için aktüer bilirkişiden görüş alınır.
- Belge: Kurumdan ödemenin tarihi, türü ve tutarı sorulur.
- Ön koşul: Rejim sona ermeden tasfiye istenemez (TMK m. 271).
- İspat: Ödemenin yapıldığını iddia eden taraf bunu kanıtlar (4721 s. K. m. 6).
- Faiz: Tasfiyeden doğan alacakta faiz hüküm tarihinden işler.
Eşinizin emeklilik, maluliyet ya da iş gücü kaybı nedeniyle toplu bir ödeme aldığını biliyorsanız, ilk iş ödemenin tarihini ve tutarını ilgili kurumdan belgeleyin. Ödeme rejim sürerken yapılmışsa tamamı ortaklık malı sayılmaz: kanun, bu paranın rejimin sona erdiği tarihten sonraki döneme düşen kısmını kişisel mal kabul eder. Bu hesabın aktüer bilirkişiye yaptırılmasını isteyin; aksi hâlde mahkeme paranın tamamını ortaklık malı sayabilir ya da tamamını kişisel mal kabul edip hakkınızı eksik belirleyebilir. Eşinizin yalnız bir sandığa ya da vakfa üye olması yeterli değildir; rejimin sona erdiği tarihte fiilen yapılmış bir ödeme yoksa tasfiyeye konu edilecek bir değer de yoktur, dava reddedilir. Son olarak, "eşim ortak hesaptaki paramı harcadı" türünden bir isteminiz varsa bunu tasfiye davasına sıkıştırmayın; bu istem Borçlar Kanunu'na dayanır ve asliye hukuk mahkemesinde açılır.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Rejim sona erdiğinde henüz yapılmış bir ödeme yoksa, ileride doğabilecek sosyal güvenlik hakkı üzerinden tasfiye yapılamaz
Eşlerden biri, diğerinin çalıştığı bankanın sosyal güvenlik ve yardımlaşma vakfı ile yardımlaşma sandıklarına üye olması nedeniyle 400.000 TL'yi aşan bir birikim bulunduğunu ileri sürerek alacak istedi. İlgili sandık ve vakıflardan gelen cevaplarda, üyelik bulunduğu ancak herhangi bir ikramiye, tazminat veya toplu para ödemesi yapılmadığı, yalnız ileride emekli olunması hâlinde ödeme yapılabileceği bildirildi. Mahkeme davayı reddetti.
“mal rejiminin devamı sırasında elde edilmiş bir malvarlığı olmadan, diğer ifade ile davalıya üye olduğu sandık ve vakıflar tarafından yapılmış bir ödeme, malvarlığına giren bir değer bulunmadan ileride elde edilebilecek malvarlığı değeri (beklemece = beklenen ileride ödenebilen haklar) üzerinde tasfiye yapılması mümkün değildir. Mahkemenin benzer gerekçe ile davanın reddine karar vermiş olmasında usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Daire hükmü onamıştır. Karar, TMK 272'nin sınırını gösterir: bu madde, rejim devam ederken fiilen yapılmış toptan ödeme ya da iş gücü kaybı tazminatının tasfiyede ne kadarının kişisel mal sayılacağını hesaplar; henüz doğmamış, ileride emeklilikle doğabilecek bir hak ise tasfiyeye konu edilemez. Kararda bu tür haklar "beklenen ileride ödenebilen haklar" olarak nitelendirilmiştir. Mal ortaklığında da ölçü aynıdır: sona erme tarihinde malvarlığına girmiş bir değer yoksa hesaba katılacak bir şey de yoktur.
Eşin ortak hesaba yatırılan kıdem tazminatını harcadığı iddiası mal rejimi tasfiyesi değil, Borçlar Kanunu'na dayanan alacak davasıdır
Eşlerden biri, işyerinden ayrılması üzerine aldığı kıdem tazminatını taraflar adına açtırdığı ortak hesaba yatırdığını, diğer eşin bu parayı kendisinden habersiz harcadığını ileri sürerek 6.500,00 TL'nin tahsilini istedi. İstem boşanma davası içinde ileri sürüldü ve aile mahkemesi işin esasına girerek karar verdi.
“Bu talep, eşler arasındaki mal rejiminden kaynaklanan, malların tasfiye edilmesini amaçlayan bir istek olmayıp, Borçlar Kanunundan kaynaklanan akdi ilişki nedenine dayalı bir alacak davasıdır. Bu tür alacak davalarının inceleme yeri genel mahkemeler olup, görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Görev kamu düzenine ilişkin olup, yargılamanın her safhasında mahkemece kendiliğinden dikkate alınması gerekir.”
Ne anlama geliyor? Daire hükmü bozmuştur. Karar, TMK 272 ile karıştırılması kolay bir istemi ayırır. TMK 272, çalışma hayatından doğan bir ödemenin tasfiye hesabında ne kadarının kişisel mal sayılacağını belirler; buna karşılık bir eşin diğerinin parasını izinsiz harcadığı iddiası tasfiye istemi değil, genel hükümlere dayanan bir alacak davasıdır ve asliye hukuk mahkemesinde görülür. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme bunu kendiliğinden gözetir ve istemi tefrik ederek görevsizlik kararı verir.
Madde gerekçesi
Madde 272- Madde İsviçre Medenî Kanununun 237 inci maddesinden aynen alınmıştır. Maddede edinilmiş mallara katılma rejiminde olduğu gibi (md.228) mal ortaklığı rejiminde ortaklığa giren bir sosyal yardım ya da güvenlik kurumunca yapılan ödemelerin tasfiye sırasında kişisel mal olarak değerlendirilmesi hükme bağlanmıştır. Sosyal güvenlik ya da sosyal yardım kurumlarınca yapılmış olan toptan ödemeler veya iş gücü kaybından dolayı ödenen tazminatın, toptan ödeme veya tazminat yerine irat şeklinde ödenmiş olması hâlinde, iradın sermayeye çevrilmiş değerinin esas alınması yoluna gidilecektir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 105Gerekçe, maddenin yasal rejimdeki karşılığına (TMK m. 228) yaptığı göndermeyle okunmalıdır. Amaç, geleceğe yönelik bir gelirin yerine geçen toplu ödemenin tamamının ortaklığa gitmesini önlemektir. Ödeme, alan eşin yalnız rejim süresince değil ömrünün kalanında da geçimini karşılamak üzere yapılmıştır; bu nedenle kanun, ödemeyi zaman bakımından ikiye böler ve rejimin sona erdiği tarihten sonraki döneme düşen kısmı kişisel mal sayar. Hesap, "toplu ödeme yerine irat bağlansaydı, sona erme tarihinden sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olurdu" sorusuyla yapılır; bu da aktüeryal bir hesaplamadır. Tasarının 272. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da bu maddenin karşılığı yoktur. 1926 tarihli metnin hazırlandığı dönemde bugünkü anlamda bir sosyal güvenlik sistemi bulunmadığından, mal ortaklığında kişisel mal (mahfuz mal) sayılan değerler kısa bir listeyle sınırlıydı: eşlerin zatî eşyası, kadının iş veya sanat icrasına yarayan malları ve kadının ev işleri dışındaki çalışmasının ürünü. Toplu ödeme ya da iş gücü kaybı tazminatı gibi kalemler bu listede yer almıyordu. Bugünkü 272. madde, sosyal güvenlik ödemelerinin tasfiyedeki yerini ayrı bir hükümle ve zaman ölçütüne bağlayarak düzenlemiştir.
Aşağıdaki mallar kanunen mahfuz mallardandır: 1 – Karı kocadan her birinin zati eşyası. 2 – Karının iş veya sanatının icrasına yarayan malları. 3 – Karının ev işleri haricindeki çalışmasının mahsulü.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 183 | 4721 sayılı Kanun m. 272 | |
|---|---|---|
| Sosyal güvenlik ödemesi | Düzenlenmemiş | Ayrı hükme bağlanmış |
| Ölçüt | Malın türü | Ödemenin ilişkin olduğu dönem |
| Hesap | Yok | İradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri |
| Kapsam | Zatî eşya ve kadının kazancı | Toptan ödeme ve iş gücü kaybı tazminatı |
| Eşitlik | Kadına özgü ölçütler | Her iki eş için aynı |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; sosyal güvenlik ödemelerinin tasfiyedeki yeri düzenlendi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 219: Edinilmiş mallar.
- TMK m. 228: Edinilmiş mallara katılmada kişisel mala ekleme.
- TMK m. 256: Mal ortaklığının kapsamı.
- TMK m. 260: Kişisel mallar.
- TMK m. 261: İspat.
- TMK m. 271: Sona erme anı.
- TMK m. 273: Kişisel mal ile ortaklık malı arasındaki denkleştirme.
- TMK m. 274: Değer artış payı.
- TMK m. 275: Değer belirlenmesi.
- TMK m. 276: Paylaşma.
Emeklilik ya da iş gücü kaybı nedeniyle yapılan toplu ödemenin tasfiyedeki payını hesaplatmak için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 272 ne diyor?
Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılan toptan ödemeler ile iş gücü kaybı tazminatı, tasfiyede belirli bir miktarda kişisel mal olarak hesaba katılır.
Ödemenin tamamı kişisel mal mı?
Hayır; yalnız sona erme tarihinden sonraki döneme düşen kısmı.
Bu kısım nasıl hesaplanır?
Ödeme yerine ömür boyu irat bağlansaydı, sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri bulunur.
Hangi tarih esas alınır?
Mal rejiminin sona erdiği tarih (TMK m. 272).
Hesabı kim yapar?
Aktüer bilirkişi.
Geçmiş döneme düşen kısım ne olur?
Ortaklık malı olarak kalır ve paylaşıma girer.
Yasal rejimde de aynı kural var mı?
Evet (TMK m. 228).
Eşim sandığa üye ama ödeme almamış, dava açabilir miyim?
Neden açamıyorum?
Malvarlığına girmiş bir değer bulunmadan tasfiye yapılamaz.
Bu haklara ne deniyor?
Kararda "beklenen ileride ödenebilen haklar" denmiştir.
İleride emekli olursa ne yapabilirim?
O tarihte rejim çoktan sona ermiş olacağından ödeme rejime girmez.
Kıdem tazminatı bu kapsamda mı?
Madde sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarının ödemelerini sayar.
Eşim ortak hesaptaki parayı harcadı, ne yapabilirim?
Bu bir alacak davasıdır (Yargıtay 2. HD, 2012/5621 E., 2012/24816 K., 16.10.2012).
Hangi mahkemede açılır?
Asliye hukuk mahkemesinde.
Tasfiye davasıyla birlikte isteyebilir miyim?
Hayır; istem tefrik edilir ve görevsizlik kararı verilir.
Görev itirazını ileri sürmezsem ne olur?
Görev kamu düzenindendir, mahkeme kendiliğinden gözetir.
Ödemeyi nasıl belgeliyorum?
İlgili kurumdan ödemenin tarihi, türü ve tutarı sorulur.
Kişisel mal olduğunu kim ispatlar?
İddia eden taraf (TMK m. 261).
Rejim sona ermeden dava açabilir miyim?
Hayır (TMK m. 271).
Değerleme hangi ana göre yapılır?
Tasfiye anına göre (TMK m. 275).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Hayır; mahfuz mallar kısa bir listeyle sınırlıydı (743 s. K. m. 183).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6, 219, 228, 256, 260, 261, 271, 272, 273, 274, 275, 276
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 183
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 272 gerekçesi s. 105, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Yargıtay 2. HD, 2012/5621 E., 2012/24816 K., 16.10.2012
- Yargıtay 8. HD, 2011/5910 E., 2011/6967 K., 13.12.2011