TMK 275'e göre mal rejimi sona erince mevcut ortaklık mallarının değerlendirilmesinde tasfiye anı esas alınır; yani mal, rejimin sona erdiği tarihteki değeriyle değil tasfiye anındaki değeriyle hesaba katılır. Bu değer emlak vergisine esas beyan değeriyle belirlenemez; keşif ve bilirkişi incelemesi yasal zorunluluktur (Yargıtay HGK, 2013/1014 E., 2014/843 K., 05.11.2014).
- Tasfiye anı
- Değerlendirmede esas alınan an (TMK m. 275).
- Sürüm değeri
- Malın serbest piyasadaki gerçek değeri (Yargıtay HGK, 2014/843 K.).
- Emlak beyan değeri
- Vergiye esas değer; gerçek değer sayılmaz (Yargıtay HGK, 2014/843 K.).
- Kapsam anı
- Malların hangi kesime girdiğinin belirlendiği an (TMK m. 271).
TMK 275 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Konu | Mevcut ortaklık mallarının değerlendirilmesi | TMK m. 275 |
| An | Tasfiye anı esas alınır | TMK m. 275 |
| Kaynak | İsviçre Medenî Kanunu m. 240 | S. Sayısı 723, s. 105 |
| Düşülecekler | Ödenmemiş borçlar ve katkıdan doğan borçlar | S. Sayısı 723, s. 105 |
| Kapsam anı | Sona erme tarihi | TMK m. 271/3 |
| Değer yöntemi | Keşif ve bilirkişi incelemesi zorunlu | Yargıtay HGK, 2014/843 K. |
| Emlak beyanı | Gerçek değer sayılmaz | Yargıtay HGK, 2014/843 K. |
| Tasfiye tarihi | Esas alınan sürüm değerlerinin ait olduğu karar tarihi | Yargıtay 8. HD, 2020/7736 K. |
| Faiz | Tasfiye tarihinden işler | Yargıtay 8. HD, 2020/7736 K. |
TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 240. maddesinden aynen alınmıştır. Gerekçe, ortaklık mallarının değerlendirilmesinde tasfiye anındaki değerlerin esas alınmasının öngörüldüğünü belirtir ve hesaptaki bir sonraki adımı da ekler: "Değerlendirme sonucu ortaya çıkan aktiften, henüz ödenmeyen borçlarla bir önceki maddeye göre katkıdan doğan borçların düşüleceği tabiîdir." Yani önce ortaklık mallarının tasfiye anındaki değeri bulunur, sonra ödenmemiş borçlar ile değer artış payından doğan borçlar bu aktiften düşülür; paylaşma bundan sonra yapılır. Tasarının 275. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Mal ortaklığı tasfiyesinde iki ayrı tarih vardır ve bunları karıştırmak hesabın tamamını bozar. Birincisi sona erme tarihi: hangi malın ortaklık malı, hangisinin kişisel mal olduğu bu tarihe göre belirlenir (TMK m. 271). İkincisi tasfiye anı: malların değeri bu ana göre saptanır (TMK m. 275). Yani boşanma davasını 2020'de açtıysanız ve dava 2026'da karara çıkıyorsa, malların kapsamı 2020'ye, değerleri ise 2026'ya göre belirlenir. Uygulamada tasfiye tarihi, alacağın hesabında esas alınan sürüm değerlerinin ait olduğu karar tarihi olarak kabul edilir; faiz de bu tarihten işler. İkinci pratik uyarı değerin nasıl saptanacağına ilişkindir: emlak vergisine esas beyan değerleri malın gerçek değeri sayılmaz, mahkeme keşif yapıp bilirkişi raporu almak zorundadır. Mahkeme "nasılsa istenen miktarın üzerinde" diyerek bu incelemeyi atlayamaz.
Değerlendirme anı
- Kural: Mal rejimi sona erince mevcut ortaklık mallarının değerlendirilmesinde tasfiye anı esas alınır (TMK m. 275).
- Kapsam: Yalnız sona erme anında mevcut olan ortaklık malları.
- Kapsam anıyla fark: Malların hangi kesime girdiği sona erme tarihine göre belirlenir (TMK m. 271).
- Sonuç: İki ayrı tarih birlikte kullanılır; kapsam için sona erme, değer için tasfiye anı.
- Kaynak: Madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 240. maddesinden aynen alınmıştır (S. Sayısı 723, s. 105).
- Yasal rejim: Aynı ilke katılma rejiminde de geçerlidir (TMK m. 235).
Tasfiye tarihi nasıl belirlenir?
- Ölçüt: Alacağın hesabında esas alınan sürüm değerlerinin ait olduğu karar tarihi (Yargıtay 8. HD, 2020/2692 E., 2020/7736 K., 01.12.2020).
- Bozma sonrası: Değerleme bozma öncesi karara göre yapıldıysa tasfiye tarihi o karar tarihidir.
- Yanlış uygulama: Bozma sonrası verilen yeni karar tarihi esas alınamaz.
- Faiz: Faiz de tasfiye tarihinden işletilir.
- Uzun süren dosyalar: Bu ayrım alacak ve faiz tutarını doğrudan etkiler.
- Muacceliyet: Tasfiye alacağı hükümle muaccel hâle gelir (TMK m. 239).
Değer nasıl saptanır?
- Zorunluluk: Keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması yasal zorunluluktur (Yargıtay HGK, 2013/1014 E., 2014/843 K., 05.11.2014).
- Emlak beyanı: Belediyece belirlenen emlak değerleri gerçek değer sayılmaz.
- Gerekçe: Mahkeme, istenen miktarın zaten aşıldığı varsayımıyla inceleme yapmaktan kaçınamaz.
- Mevcut mallar: Tasfiye (karar) tarihindeki değer esas alınır.
- Eklenecek değerler: Malın devredildiği tarihteki değer esas alınır (4721 s. K. m. 235/2).
- Rapor: Bilirkişi raporu denetime elverişli ve gerekçeli olmalıdır.
Aktiften düşülecekler
- Ödenmemiş borçlar: Değerlendirme sonucu çıkan aktiften düşülür (S. Sayısı 723, s. 105).
- Katkıdan doğan borçlar: Değer artış payından doğan borçlar da düşülür (TMK m. 274).
- Denkleştirme: Kesimler arası aktarımlar önceden denkleştirilir (TMK m. 273).
- Kişisel mala ekleme: Sosyal güvenlik ödemelerinin bir kısmı kişisel mal sayılır (TMK m. 272).
- Sıra: Önce değer, sonra düşümler, en son paylaşma.
- Paylaşma: Kalan değer kural olarak yarı yarıya paylaşılır (TMK m. 276).
Değer düşmesi ve elden çıkarma
- Mevcut olmayan mal: Sona erme anında mevcut olmayan mal bu madde kapsamında değerlendirilmez.
- Elden çıkarılan mal: Katkı hesabında hakkaniyete göre değerlendirme yapılır (TMK m. 274).
- Kaçırma amaçlı devir: Ayrı hükümlere göre değerlendirilir (TMK m. 229).
- Kötü yönetim: Ortaklığı zarara uğratan eş vekil gibi sorumludur (TMK m. 266).
- İspat: Malın sona erme anında mevcut olduğunu iddia eden bunu kanıtlar (TMK m. 261).
- Kayıtlar: Tapu, trafik ve banka kayıtları sona erme tarihi itibarıyla getirtilir.
Usul
- Görev: Tasfiye istemleri aile mahkemesinde görülür (4787 s. K. m. 4).
- Ön koşul: Rejim sona ermeden tasfiye yapılamaz (TMK m. 271).
- Keşif: Taşınmazlarda mahallinde keşif yapılır.
- Bilirkişi: Değer tespiti için uzman bilirkişi görevlendirilir.
- Denetim: Rapor gerekçeli ve denetlenebilir olmalıdır.
- Faiz: Faiz tasfiye tarihinden işletilir.
Tasfiye dosyanızda iki tarihi baştan ayırın: kapsam için rejimin sona erdiği tarih, değer için tasfiye anı. Bu ayrımı dilekçenizde açıkça yazın, çünkü uygulamada en sık yapılan hata malların değerinin boşanma dava tarihine göre hesaplanmasıdır; oysa değer karara en yakın tarihe göre belirlenir ve bu, uzun süren dosyalarda alacağınızı kat kat değiştirebilir. Mahkeme emlak vergisine esas beyan değerlerini ya da belediye rayiçlerini esas alırsa buna itiraz edin; bu değerler gerçek değer sayılmaz, keşif ve bilirkişi incelemesi zorunludur (Yargıtay HGK, 2013/1014 E., 2014/843 K., 05.11.2014). Dosyanız bozulup yeniden karara çıkarsa faizin hangi tarihten işletildiğine dikkat edin: değerleme bozma öncesi karara göre yapılmışsa tasfiye tarihi o karar tarihidir ve faiz oradan başlar. Son olarak aktiften düşülecek kalemleri unutmayın: ödenmemiş borçlar ile değer artış payından doğan borçlar paylaşmadan önce düşülür.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Belediyece belirlenen emlak değerleri gerçek değer sayılmaz; keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması yasal zorunluluktur
Eşler 1984'te evlenmiş, 2008'de açılan boşanma davasıyla ayrılmışlardı. Tasfiyeye konu taşınmazlar farklı rejim dönemlerinde edinilmişti. Mahkeme, davacının isteyebileceği miktarın zaten daha fazla olduğu varsayımıyla ve ucuzluk ilkesine dayanarak keşif ve bilirkişi incelemesi yapmadan, belediyeye verilen beyanname ile belediyece belirlenen emlak değerlerini esas alarak karar verdi.
“İfade etmek gerekir ki, Belediyece belirlenen emlak değerlerinin taşınmazların gerçek değerleri olmadığı esasen Mahkemenin de kabulündedir. Bu nedenle mal ayrılığı döneminde edinilen taşınmaz bakımından, dava tarihindeki değerin; edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu dönemde edinilen mevcut taşınır ve taşınmazlar bakımından tasfiye (karar) tarihindeki değerlerin (TMK m. 235/1), eklenecek değerler yönünden ise malın devredildiği tarihteki değerinin(TMK m. 235/2) belirlenmesinde yasal zorunluluk bulunmaktadır.”
Ne anlama geliyor? Kurul, değer tespitinin usulünü kesin biçimde belirlemiştir: emlak vergisine esas beyan değerleri malın gerçek değeri değildir ve bunlarla yetinilemez; değer keşif ve bilirkişi incelemesiyle saptanmalıdır. Karar ayrıca hangi malın hangi tarihteki değerinin esas alınacağını da ayırır: rejim süresince mevcut mallarda tasfiye (karar) tarihindeki değer, eklenecek değerlerde ise malın devredildiği tarihteki değer. Mal ortaklığında da TMK 275 aynı ölçüyü koyar; ortaklık mallarının değerlendirilmesinde tasfiye anı esas alınır.
Tasfiye tarihi, alacağın hesabında esas alınan sürüm değerlerinin ait olduğu karar tarihidir; faiz de bu tarihten işler
Katılma alacağı davasında hüküm bozulmuş, bozma sonrası yeniden karar verilmişti. Alacak, bozma öncesi karara en yakın tarihteki sürüm değerleri üzerinden hesaplanmıştı. Mahkeme ise faizi bozma sonrası verilen 12.03.2020 tarihli karar tarihinden başlattı.
“Somut olayda, bozma öncesi verilen karara en yakın tarihteki sürüm değerleri üzerinden katılma alacağı belirlendiğine göre tasfiye tarihinin bozma öncesi karar tarihi olduğunun kabulü gerekir. Mahkemece, 1 ve 2 parseller yönünden belirlenen 27.000,00 TL ile 15 parsel yönünden bozma sonrası yapılacak hesaplamayla belirlenecek toplam katılma alacağı miktarına tasfiye tarihi olan 05.02.2016 tarihinden itibaren faiz yürütülmesi gerekir. Katılma alacağına bozma sonrası verilen karar tarihi 12.03.2020 tarihinden itibaren faiz işletilmesi de hatalı olmuştur.”
Ne anlama geliyor? Daire hükmü bozmuştur. Karar, "tasfiye anı" kavramını somutlaştırır: tasfiye tarihi soyut bir an değil, alacağın hesabında esas alınan sürüm değerlerinin ait olduğu tarihtir. Değerleme bozma öncesi karara en yakın tarihe göre yapıldıysa tasfiye tarihi de o karar tarihidir ve faiz o tarihten işletilir; bozmadan sonraki yeni karar tarihi esas alınamaz. Bu ayrım, uzun süren dosyalarda alacak miktarını ve faiz tutarını doğrudan etkiler.
Madde gerekçesi
Madde 275- Madde İsviçre Medenî Kanununun 240 inci maddesinden aynen alınmıştır. Maddede, ortaklık mallarının değerlendirilmesinin, tasfiye anındaki değerlerin esas alınması öngörülmüştür. Değerlendirme sonucu ortaya çıkan aktiften, henüz ödenmeyen borçlarla bir önceki maddeye göre katkıdan doğan borçların düşüleceği tabiîdir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 105Gerekçe kısa olmakla birlikte tasfiye hesabının sırasını verir. Önce değer belirlenir: ortaklık mallarının tasfiye anındaki değerleri bulunur. Sonra düşümler yapılır: henüz ödenmemiş borçlar ile bir önceki maddeye göre katkıdan doğan borçlar aktiften indirilir (TMK m. 274). Geriye kalan değer paylaşmaya konu olur (TMK m. 276). Maddenin asıl katkısı, değerlendirme anını rejimin sona erdiği tarihten ayırmasıdır: kapsam sona erme tarihine, değer ise tasfiye anına göre belirlenir. Böylece eşler, rejimin sona ermesinden sonra malda meydana gelen değer artışından da paylarını alır. Tasarının 275. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da malların değerinin hangi ana göre belirleneceğini gösteren genel bir hüküm yoktu. Konuya en yakın düzenleme, uzatılmış ortaklığın sona ermesi hâlinde taksimin "ortaklığın hitamı anında mevcut olan mallar üzerinden" yapılacağını belirten 232. maddeydi; bu hüküm hangi malların paylaşıma gireceğini belirlemekte, ancak bu malların hangi tarihteki değerinin esas alınacağını söylememekteydi. Bugünkü 275. madde bu boşluğu doldurmuş ve değerlendirme anını açıkça tasfiye anı olarak belirlemiştir.
Temdit olunan ortaklığın hitamı veya çocuklardan birinin ortaklıktan çıkarılması hallerinde taksim veya çıkarılan çocuğun haklarının tasfiyesi, ortaklığın hitamı veya çocuğun çıkarıldığı anda mevcut olan mallar üzerinden icra olunur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 232 | 4721 sayılı Kanun m. 275 | |
|---|---|---|
| Belirlediği | Hangi malların taksime gireceği | Malların hangi tarihteki değeri |
| An | Ortaklığın sona erdiği an | Tasfiye anı |
| Kapsam | Uzatılmış ortaklığa özgü | Bütün mal ortaklıkları |
| Değer artışı | Düzenlenmemiş | Paylaşılır |
| Düşümler | Belirtilmemiş | Borçlar ve katkı borçları düşülür |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; değerlendirme anı tasfiye anı olarak belirlendi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 229: Eklenecek değerler.
- TMK m. 235: Edinilmiş mallara katılmada değerlendirme anı.
- TMK m. 239: Ödeme ve ertelenmesi.
- TMK m. 261: İspat.
- TMK m. 266: Sorumluluk ve yönetim giderleri.
- TMK m. 271: Sona erme anı.
- TMK m. 272: Kişisel mala ekleme.
- TMK m. 273: Kişisel mal ile ortaklık malı arasındaki denkleştirme.
- TMK m. 274: Değer artış payı.
- TMK m. 276: Paylaşma.
Tasfiyede malların hangi tarihteki değeriyle hesaba katılacağını ve faizin ne zamandan işleyeceğini değerlendirmek için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 275 ne diyor?
Mal rejimi sona erince mevcut ortaklık mallarının değerlendirilmesinde tasfiye anı esas alınır.
Malın hangi tarihteki değeri esas alınır?
Tasfiye anındaki değeri (TMK m. 275).
Rejimin sona erdiği tarihteki değer değil mi?
Hayır; o tarih yalnız malların kapsamını belirler (TMK m. 271).
İki tarih birden mi kullanılıyor?
Evet; kapsam için sona erme, değer için tasfiye anı.
Tasfiye anı pratikte hangi tarihtir?
Alacağın hesabında esas alınan sürüm değerlerinin ait olduğu karar tarihi (Yargıtay 8. HD, 2020/2692 E., 2020/7736 K., 01.12.2020).
Dosya bozulup yeniden karara çıkarsa?
Değerleme bozma öncesi karara göre yapıldıysa tasfiye tarihi o karar tarihidir.
Faiz ne zamandan işler?
Tasfiye tarihinden.
Değer nasıl belirlenir?
Keşif ve bilirkişi incelemesiyle (Yargıtay HGK, 2013/1014 E., 2014/843 K., 05.11.2014).
Emlak vergisi değeri kullanılabilir mi?
Hayır; gerçek değer sayılmaz.
Mahkeme keşif yapmadan karar verebilir mi?
Hayır; bu bir yasal zorunluluktur.
"Zaten istenenden fazla" gerekçesi yeterli mi?
Hayır; Kurul bu gerekçeyi yeterli görmemiştir.
Eklenecek değerlerde hangi tarih esas alınır?
Malın devredildiği tarihteki değer (4721 s. K. m. 235).
Aktiften neler düşülür?
Ödenmemiş borçlar ve katkıdan doğan borçlar (S. Sayısı 723, s. 105).
Katkıdan doğan borç nedir?
Değer artış payından doğan borç (TMK m. 274).
Denkleştirme ne zaman yapılır?
Paylaşmadan önce (TMK m. 273).
Kalan değer nasıl paylaşılır?
Kural olarak yarı yarıya (TMK m. 276).
Sona erme anında mevcut olmayan mal ne olur?
Bu madde kapsamında değerlendirilmez; ayrı hükümler uygulanır (TMK m. 229).
Eşim malı elden çıkardıysa?
Katkı hesabında hakkaniyete göre değerlendirme yapılır (TMK m. 274).
Bilirkişi raporu nasıl olmalı?
Denetime elverişli ve gerekçeli olmalıdır.
Hangi mahkeme görevli?
Aile mahkemesi (4787 s. K. m. 4).
Yasal rejimde de aynı ilke var mı?
Evet (TMK m. 235).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Genel bir hüküm yoktu; yalnız hangi malların taksime gireceği belirtilmişti (743 s. K. m. 232).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 229, 235, 239, 261, 266, 271, 272, 273, 274, 275, 276
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 232
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 275 gerekçesi s. 105, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Yargıtay HGK, 2013/1014 E., 2014/843 K., 05.11.2014
- Yargıtay 8. HD, 2020/2692 E., 2020/7736 K., 01.12.2020