TMK 266'ya göre mal ortaklığı sona erdiğinde eşlerden her biri, ortaklık malıyla ilgili yaptığı işlemlerden dolayı vekil gibi sorumludur; yönetim giderleri ise ortaklık mallarından karşılanır. Gerekçeye göre bu sorumluluk öncelikle ortaklığa karşıdır: eşlerden biri kötü yönetim dolayısıyla ortaklığı zarara uğratırsa vekâlet hükümleri çerçevesinde ortaklığa karşı sorumlu olur (S. Sayısı 723, s. 103).
- Vekil gibi sorumluluk
- Vekâlet sözleşmesindeki özen ve hesap verme yükümlülüğü (TMK m. 266/1).
- Kötü yönetim
- Ortaklığı zarara uğratan yönetim davranışı (S. Sayısı 723, s. 103).
- Yönetim gideri
- Ortaklık mallarının korunması ve işletilmesi için yapılan gider (TMK m. 266/2).
- Elbirliği ilişkisi
- Ortakların birbirinin vekili gibi sayıldığı güven ilişkisi (Yargıtay 3. HD, 2014/15930 K.).
TMK 266 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Zaman | Mal ortaklığının sona ermesi hâli | TMK m. 266/1 |
| Ölçü | Vekil gibi sorumluluk | TMK m. 266/1 |
| Kime karşı | Öncelikle ortaklığa karşı | S. Sayısı 723, s. 103 |
| Kaynak | İsviçre Medenî Kanunu m. 231 | S. Sayısı 723, s. 103 |
| Örnek | Kötü yönetimle ortaklığı zarara uğratma | S. Sayısı 723, s. 103 |
| Giderler | Ortaklık mallarından karşılanır | TMK m. 266/2 |
| Kişisel mal | Kişisel malların giderleri kendi gelirinden | TMK m. 267/2 |
| Analoji | Ortaklar birbirinin vekili gibidir | Yargıtay 3. HD, 2014/15930 K. |
| Özen | Mutat dikkat ve özen; mahsup yok | Yargıtay 3. HD, 2023/3069 K. |
TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 231. maddesinden aynen alınmıştır. Gerekçe, maddede vekâlet sözleşmesinde vekilin sorumluluğu hükümlerine yollama yapıldığını ve buradaki sorumluluğun öncelikle ortaklığa karşı olduğunu belirtir; verdiği örnek açıktır: eşlerden biri kötü yönetim dolayısıyla ortaklığı zarara uğratırsa vekâlet hükümleri çerçevesinde ortaklığa karşı sorumlu olur. İkinci fıkra bakımından gerekçe, ortaklık mallarıyla ilgili yönetim giderlerinin ortaklık mallarından karşılanacağını kabul eder. Tasarının 266. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Bu maddenin asıl önemi tasfiye aşamasında ortaya çıkar. Rejim sona erdiğinde eşler, o güne kadar ortaklık mallarıyla ilgili yaptıkları işlemlerin hesabını vekil gibi vermek zorundadır: özen göstermeden yapılan işlemler, ortaklığı zarara uğratan devir ve harcamalar, gelirin kendi adına kullanılması gibi davranışlar tazmin yükümlülüğü doğurur. Elbirliği ilişkilerinde benimsenen ölçü de aynıdır: ortaklar birbirinin vekili gibidir, mutat dikkat ve özeni göstermekle yükümlüdür ve kusuruyla verdiği zararı başka işlerde sağladığı yararlarla mahsup ettiremez (Yargıtay 3. HD, 2022/8062 E., 2023/3069 K., 02.11.2023). İkinci pratik nokta giderlerdir: ortaklık mallarının vergisi, sigortası, bakım ve onarımı ortaklık mallarından karşılanır; kendi cebinden ödeyen eş bunu tasfiyede denkleştirme olarak isteyebilir. Buna karşılık kişisel mallarınızın yönetim giderlerini ortaklık mallarına yükleyemezsiniz; onlar kendi gelirlerinden karşılanır (TMK m. 267).
Vekil gibi sorumluluk
- Kural: Mal ortaklığının sona ermesi hâlinde eşlerden her biri ortaklık malıyla ilgili işlemlerden dolayı vekil gibi sorumludur (TMK m. 266/1).
- Yollama: Vekâlet sözleşmesinde vekilin sorumluluğu hükümleri uygulanır (6098 s. TBK m. 506).
- Kime karşı: Gerekçeye göre sorumluluk öncelikle ortaklığa karşıdır (S. Sayısı 723, s. 103).
- Örnek: Kötü yönetimle ortaklığı zarara uğratan eş sorumlu olur.
- Ölçü: Ortaklar birbirinin vekili gibi özenle hareket etmekle yükümlüdür (Yargıtay 3. HD, 2014/11425 E., 2014/15930 K., 05.12.2014).
- Kapsam: Hesap verme, özen gösterme ve elde edileni devretme yükümlülükleri.
Özen ölçüsü ve mahsup yasağı
- Kural: Her ortak, ortaklık işlerinde mutat olarak gösterdiği dikkat ve özeni göstermekle yükümlüdür (Yargıtay 3. HD, 2022/8062 E., 2023/3069 K., 02.11.2023).
- Mahsup yasağı: Kusurla verilen zarar, başka işlerde sağlanan yararlarla mahsup edilemez.
- Kazançlar: Ortaklığa ait bütün kazançlar paylaşılır.
- Yasak işler: Ortaklığın amacına aykırı ve zarar verici işler yapılamaz.
- Ücretli yönetim: İşleri ücretle yürüten ortak tıpkı bir vekil gibi sorumludur.
- Sonuç: Ortaklık geliri paylaştırılmadan kendi adına alınan mal ortaklık malı sayılır.
Yetkiyi aşan işlemler
- Kural: Yetkisini aşarak ortaklık geliriyle kendi adına mal edinen ortak vekâletsiz iş gören sayılır (Yargıtay 3. HD, 2014/11425 E., 2014/15930 K., 05.12.2014).
- Elbirliği: Paylaştırılmamış gelir üzerinde bütün ortakların elbirliği mülkiyeti vardır.
- Fayda: Diğer ortaklar, yapılan işten doğan faydaları edinme hakkına sahiptir.
- Sonuç: Kendi adına tescil ettirilen taşınmaz ortaklık malı olarak tasfiye edilir.
- Mal ortaklığı: Aynı ilke, sözleşmeden sonra bir eş adına tescil edilen ortaklık malında da geçerlidir (TMK m. 257).
- Oybirliği: Olağan işlerin üstündeki önemli tasarruflar için birlikte hareket gerekir (TMK m. 263).
Yönetim giderleri
- Kural: Yönetim giderleri ortaklık mallarından karşılanır (TMK m. 266/2).
- Kapsam: Vergi, sigorta, bakım ve onarım gibi düzenli giderler.
- Kişisel mallar: Kişisel malların yönetim giderleri kendi gelirlerinden karşılanır (TMK m. 267).
- İstisna: Kişisel mal gelirleri sözleşmeyle ortaklığa dâhil edilmişse bu giderler oradan karşılanamaz (TMK m. 258).
- Denkleştirme: Kendi cebinden gider ödeyen eş tasfiyede denkleştirme isteyebilir (TMK m. 270).
- Kanıt: Ödeme belgeleri saklanmalıdır.
Sona erme ve tasfiye
- Sona erme: Rejim ölüm, başka bir rejimin kabulü, iflâs, iptal, boşanma ya da mal ayrılığına geçişle son bulur (TMK m. 271).
- Hesap verme: Eşler sona ermeden sonra ortaklık mallarıyla ilgili işlemlerin hesabını verir.
- Kapsamın belirlenmesi: Ortaklık ve kişisel malların kapsamı sona erme tarihine göre belirlenir (TMK m. 271/3).
- Değerleme: Değerlendirmede sürüm değeri esas alınır (TMK m. 275).
- Zarar: Kötü yönetimden doğan zarar tasfiye hesabında dikkate alınır.
- Paylaşma: Ölüm ya da başka bir rejimin kabulü hâlinde her eşe ortaklık mallarının yarısı verilir (TMK m. 276).
Usul
- Görev: Mal rejiminden doğan istemler aile mahkemesinde görülür (4787 s. K. m. 4).
- İspat: Zararı ve kusuru iddia eden taraf bunu kanıtlar (4721 s. K. m. 6).
- Bilirkişi: Hesap ve değerleme için bilirkişi incelemesi yapılır.
- Belgeler: Banka hareketleri, fatura ve tapu kayıtları toplanır.
- Zamanaşımı: Vekâlet hükümlerine dayanan istemler genel zamanaşımına tabidir (6098 s. TBK m. 146).
- Kapsam: Sorumluluk yalnız ortaklık mallarıyla ilgili işlemleri kapsar.
Mal ortaklığı sona erdiğinde yapılacak ilk iş, rejim süresince ortaklık mallarıyla ilgili yapılan işlemlerin dökümünü çıkarmaktır. Eşiniz ortaklık malını değerinin altında devretmiş, ortaklık gelirini kendi adına yatırıma dönüştürmüş ya da malları bakımsız bırakarak değer kaybına yol açmışsa, bunu tasfiyede zarar kalemi olarak ileri sürebilirsiniz; ölçü vekilin özen borcudur ve kusurla verilen zarar başka işlerde sağlanan yararlarla mahsup edilemez. Ortaklık gelirinin paylaştırılmadan bir eş adına mal edinilmesinde kullanıldığını ispatlarsanız, o mal ortaklık malı sayılır ve tasfiyeye girer; bu nedenle para akışını tarih tarih çıkarın. Yönetim giderlerini kendi kişisel malınızdan ödediyseniz belgeleyin ve tasfiyede denkleştirme isteyin. Buna karşılık kişisel mallarınızın giderlerini ortaklığa yüklemeyin; bunlar kendi gelirlerinden karşılanır ve aksi yöndeki talebiniz reddedilir.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Elbirliği hâlindeki ortaklıkta ortaklar birbirinin vekili gibidir; yetkisini aşarak kendi adına mal edinen ortak vekâletsiz iş gören sayılır
Kardeşler arasında bir adi ortaklık bulunuyordu. Ortaklardan biri, ortaklık gelirini paylaştırmadan bu gelirle bir taşınmaz satın alıp kendi adına tapuya tescil ettirdi. Diğer ortak, ortaklığın tasfiyesini ve taşınmazın ortaklık malı sayılmasını istedi; mahkeme ise istemi farklı nitelendirerek karar verdi.
“Ortaklık geliri henüz taksim edilmeden onun üzerinde bütün ortakların iştirak halinde mülkiyet hakları vardır. Bir ortak, ortaklık gelirini paylaştırmadan kendi namına ve hesabına yani kendi yararına bir taşınmaz satın almış olsa bile, Borçlar Kanununun 530.maddesi (6098 sayılı TBK. m.628) gereğince, vekaleti olmadan diğer ortaklar namına tasarrufta bulunmuş sayılır ve diğer ortaklar, yapılan işten hasıl olan faydaları temellük hakkına sahiptir.”
Ne anlama geliyor? Karar adi ortaklığa ilişkindir, ancak TMK 266'nın dayandığı fikri birebir açıklar: elbirliği hâlindeki bir malvarlığında ortaklar birbirinin vekili gibidir, özenle hareket etmek ve ortakları zarara uğratmamakla yükümlüdür. Yetkisini aşarak ortaklık geliriyle kendi adına mal edinen ortak, vekâleti olmaksızın başkası adına tasarrufta bulunmuş sayılır ve elde edilen fayda ortaklığa aittir; alınan taşınmaz ortaklık malı olarak tasfiyeye girer. Kararda ayrıca olağan işlerin üstündeki önemli tasarruflar için bütün ortakların oybirliğinin arandığı belirtilmiştir; bu, mal ortaklığındaki olağan-olağanüstü yönetim ayrımının aynısıdır.
Ortak, ortaklık işlerinde mutat özeni göstermekle ve kusuruyla verdiği zararı mahsup ettirmeksizin tazminle yükümlüdür
Kardeşler arasındaki adi ortaklığın tasfiyesi istendi. Ortaklık geliriyle alınan araç ve ardından bu aracın satışıyla edinilen taşınmaz, ortaklardan biri adına kayıtlıydı. Tasfiye memuru raporu üzerine mahkeme her ortağın payını belirledi; kayıt maliki ortak ise taşınmazın taksitle alındığını ve belgelerin dikkate alınmadığını ileri sürerek istinaf ve temyiz yoluna başvurdu.
“6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 622 nci maddesinde; ortakların ortaklığa ait bütün kazançları aralarında paylaşmakla yükümlü oldukları; 626 ncı maddesinde; ortaklardan hiçbirisinin kendi hesabına veya üçüncü kişilerin menfaatine olarak, ortaklığın amacına aykırı ve zarar verici işler yapamayacağı 628 inci maddesinde; her birinin, ortaklık işlerinde, mutad olarak gösterdiği dikkat ve özeni göstermeye mecbur olduğu ve diğer ortaklara karşı kendi kusuru ile sebebiyet verdiği zararları, ortaklığa diğer işlerde sağladığı yararları ile mahsup ettirmeye hakkı olmaksızın tazmin ile yükümlü olduğu, şirket işlerini ücret ile idare eden ortağın tıpkı bir vekil gibi sorumlu olduğu hükme bağlanmıştır. 2. Bir ortak tarafından, ortaklık geliri paylaştırılmadan kendi namına ve hesabına alınan taşınmaz, ortaklık malı sayılır”
Ne anlama geliyor? Daire kararı onamıştır. Alıntıda özetlenen üç kural mal ortaklığındaki sorumluluk rejimine ışık tutar: kazançlar paylaşılır, ortaklığın amacına aykırı ve zarar verici işler yapılamaz, her ortak mutat dikkat ve özeni göstermekle yükümlüdür ve kusuruyla verdiği zararı, başka işlerde sağladığı yararlarla mahsup ettiremez. TMK 266 de aynı ölçüyü vekâlet hükümlerine yollama yaparak kurar. Kararın son cümlesi ise sonucu gösterir: ortaklık geliri paylaştırılmadan bir ortağın kendi adına aldığı taşınmaz ortaklık malı sayılır.
Madde gerekçesi
Madde 266- Madde İsviçre Medenî Kanununun 231 inci maddesinden aynen alınmıştır. Maddede eşlerin, mal ortaklığının sona ermesi hâlinde, ortaklık mallarıyla ilgili olarak yaptıkları işlemlerden dolayı vekâlet sözleşmesinde vekilin sorumluluğu hükümlerine yollama yapılmaktadır. Buradaki sorumluluk öncelikle ortaklığa karşıdır. Örneğin eşlerden biri kötü yönetim dolayısıyla ortaklığı zarara uğrattığı takdirde, vekâlet hükümleri çerçevesinde ortaklığa karşı sorumlu olacaktır. Maddenin ikinci fıkrasında ortaklık mallarıyla ilgili yönetim giderlerinin ortaklık mallarından karşılanacağı kabul edilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 103Gerekçenin iki cümlesi uygulamayı yönlendirir. Birincisi sorumluluğun yönünü belirler: eşin sorumluluğu öncelikle diğer eşe değil, ortaklığa karşıdır; yani zarar, ortaklık malvarlığında doğmuş sayılır ve tasfiyede bu malvarlığına iade edilir. İkincisi sorumluluğun ölçüsünü belirler: vekâlet sözleşmesindeki vekilin sorumluluğu hükümleri uygulanacağından, eş, işleri özenle görmek, talimatlara uygun davranmak ve hesap vermekle yükümlüdür. İkinci fıkra ise giderler bakımından basit bir kural koyar: ortaklık mallarının yönetim giderleri o mallardan karşılanır. Tasarının 266. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'un mal ortaklığı bölümünde eşlerin yönetimden doğan sorumluluğunu düzenleyen ayrı bir hüküm yoktu. Konunun yalnız gider ayağı, yönetimi kocaya veren 212. maddenin ikinci cümlesinde düzenlenmişti: idare masrafı ortaklık mallarından ödenirdi. Yönetimden doğan sorumluluk ise genel hükümlere bırakılmıştı. Bugünkü metin, sorumluluğu vekâlet hükümlerine bağlayarak ölçüyü açıkça belirlemiş ve gider kuralını korumuştur.
Mal ortaklığına giren malların idaresi kocaya aittir. İdare masrafı bu mallardan ödenir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 212 | 4721 sayılı Kanun m. 266 | |
|---|---|---|
| Sorumluluk ölçüsü | Ayrıca düzenlenmemiş | Vekil gibi sorumluluk |
| Kime karşı | Belirtilmemiş | Öncelikle ortaklığa karşı |
| Zaman | Rejim süresince | Sona erme hâlinde hesap |
| Giderler | Ortaklık mallarından | Ortaklık mallarından |
| Yönetim | Kocada | Eşlerde eşit (m. 262) |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; sorumluluk vekâlet hükümlerine bağlandı | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 257: Genel mal ortaklığı.
- TMK m. 258: Edinilmiş mallarda ortaklık.
- TMK m. 262: Olağan yönetim.
- TMK m. 263: Olağanüstü yönetim.
- TMK m. 264: Ortaklık malları ile meslek veya sanat icrası.
- TMK m. 267: Kişisel mallarda yönetim.
- TMK m. 270: Eşler arasındaki borçlar.
- TMK m. 271: Sona erme anı.
- TMK m. 275: Değerlendirme anı.
- TMK m. 276: Paylaşma.
Mal ortaklığı sona erdikten sonra eşinizin yönetimden doğan sorumluluğunu değerlendirmek ve tasfiye hesabınızı kurmak için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 266 ne diyor?
Mal ortaklığı sona erdiğinde eşlerden her biri ortaklık malıyla ilgili işlemlerden dolayı vekil gibi sorumludur; yönetim giderleri ortaklık mallarından karşılanır.
"Vekil gibi sorumluluk" ne demek?
Vekâlet sözleşmesindeki özen, hesap verme ve devretme yükümlülükleri uygulanır (6098 s. TBK m. 506).
Sorumluluk kime karşıdır?
Gerekçeye göre öncelikle ortaklığa karşıdır (S. Sayısı 723, s. 103).
Kötü yönetim ne sonuç doğurur?
Ortaklığı zarara uğratan eş vekâlet hükümleri çerçevesinde sorumlu olur.
Bu sorumluluk ne zaman gündeme gelir?
Rejimin sona ermesi ve tasfiye aşamasında.
Özen ölçüsü nedir?
Mutat olarak gösterilen dikkat ve özen (Yargıtay 3. HD, 2022/8062 E., 2023/3069 K., 02.11.2023).
Zararımı başka kazançlarla mahsup edebilir miyim?
Hayır; kusurla verilen zarar sağlanan yararlarla mahsup edilemez.
Eşim ortaklık geliriyle kendi adına mal aldıysa?
O mal ortaklık malı sayılır (Yargıtay 3. HD, 2014/11425 E., 2014/15930 K., 05.12.2014).
Neden ortaklık malı sayılıyor?
Yetkisini aşan ortak vekâletsiz iş gören sayıldığı için.
Paylaştırılmamış gelirin durumu nedir?
Üzerinde bütün ortakların elbirliği mülkiyeti vardır.
Önemli tasarruflar için ne gerekir?
Birlikte hareket ya da rıza (TMK m. 263).
Yönetim giderleri kimden karşılanır?
Ortaklık mallarından (TMK m. 266/2).
Hangi giderler bu kapsamdadır?
Vergi, sigorta, bakım ve onarım gibi düzenli giderler.
Kişisel malımın giderlerini ortaklığa yükleyebilir miyim?
Hayır; kendi gelirlerinden karşılanır (TMK m. 267).
Kişisel mal gelirleri ortaklığa dâhilse ne olur?
Yönetim giderleri oradan karşılanamaz (TMK m. 258).
Gideri kendi cebimden ödedim, ne yapabilirim?
Tasfiyede denkleştirme isteyebilirsiniz (TMK m. 270).
Zararı kim ispatlar?
Zararı ve kusuru iddia eden taraf (4721 s. K. m. 6).
Hesaplama nasıl yapılır?
Bilirkişi incelemesiyle; değerlemede sürüm değeri esas alınır (TMK m. 275).
Rejim ne zaman sona erer?
Ölüm, başka rejimin kabulü, iflâs, iptal, boşanma ya da mal ayrılığına geçişle (TMK m. 271).
Hangi mahkeme görevli?
Aile mahkemesi (4787 s. K. m. 4).
Eski Kanun'da benzer hüküm var mıydı?
Yalnız gider kuralı vardı; sorumluluk ayrıca düzenlenmemişti (743 s. K. m. 212).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6, 257, 258, 262, 263, 264, 266, 267, 270, 271, 275, 276
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 212
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146, 506, 622, 626, 628
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 266 gerekçesi s. 103, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Yargıtay 3. HD, 2022/8062 E., 2023/3069 K., 02.11.2023
- Yargıtay 3. HD, 2014/11425 E., 2014/15930 K., 05.12.2014