TMK 274'e göre bir kesimin kaynağıyla başka bir kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına katkıda bulunulmuşsa, değer artış payına ilişkin hükümler uygulanır. Katkı sabit bir para tutarı olarak değil oran olarak hesaba katılır: katkının malın edinme tarihindeki değerine oranı bulunur ve bu oran, malın tasfiye anındaki sürüm değeriyle çarpılır (Yargıtay 8. HD, 2014/15906 E., 2015/3229 K., 09.02.2015).
- Değer artış payı
- Katkıda bulunan kesimin, malın değer artışından aldığı pay (TMK m. 274).
- Katkı oranı
- Katkının malın edinme tarihindeki değerine oranı (Yargıtay 8. HD, 2015/3229 K.).
- Sürüm değeri
- Malın tasfiye anındaki serbest piyasa değeri (TMK m. 275).
- Yollama
- Edinilmiş mallara katılmadaki hükümlerin uygulanması (TMK m. 274).
TMK 274 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Edinme, iyileştirme veya koruma katkısı | TMK m. 274 |
| Kaynak kesim | Kişisel mal ya da ortaklık malı | TMK m. 274 |
| Hedef | Başka bir kesime giren malvarlığı değeri | TMK m. 274 |
| Yollama | Edinilmiş mallara katılmadaki hükümler | TMK m. 227 |
| Mehaz | İsviçre Medenî Kanunu m. 239 | S. Sayısı 723, s. 105 |
| Hesap | Katkı oranı × tasfiye anındaki sürüm değeri | Yargıtay 8. HD, 2015/3229 K. |
| Değer azalması | Hakkaniyete göre belirlenir | TMK m. 227/2 |
| İspat | Her türlü delille | Yargıtay HGK, 2013/879 K. |
| İspat yükü | Olağan akışa aykırı iddiada bulunanda | Yargıtay HGK, 2013/879 K. |
TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 239. maddesinden aynen alınmıştır. Gerekçe, eşlerden birinin kişisel malı ya da ortaklık malıyla diğer bir mal kesimine giren malvarlığı değerinin kazanılmasına, iyileştirilmesine veya korunmasına katkı sağlanmışsa katkıda kullanılan malın sahibi eşe katkıdan doğan hak tanındığını belirtir ve bu hakla ilgili olarak edinilmiş mallara ilişkin aynı hükme yollama yapıldığını ekler. Yani hak, iyileştirilen malın malikine değil, kaynağını veren tarafa aittir. Tasarının 274. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Değer artış payını "verdiğim parayı geri alırım" diye düşünmeyin; bu hakkın asıl değeri enflasyona ve değer artışına karşı koruma sağlamasıdır. Katkınız oran olarak hesaba geçer: örneğin bir malın edinme tarihindeki değerinin beşte birini karşıladıysanız, tasfiyede o malın güncel sürüm değerinin beşte biri sizin katkı payınızdır. Bu nedenle uzun yıllar önce yapılmış küçük görünen bir katkı, bugün önemli bir tutara karşılık gelebilir. İki pratik uyarı: birincisi, katkının tarihini ve tutarını belgeleyin; kişisel malınızı sattıysanız satış tarihindeki bedelin belirlenmesi gerekir. İkincisi, belgeniz yoksa da umutsuz olmayın: eşler arasındaki katkı her türlü delille ispatlanabilir ve mahkeme olağan hayat deneyimlerini de gözetir; kişisel malınızın paraya çevrildiği tarih ile malın edinildiği sürecin örtüşmesi başlı başına güçlü bir gösterge sayılır.
Hangi katkılar kapsamdadır?
- Edinme: Bir kesimin kaynağıyla diğer kesimdeki malın satın alınmasına katkı (TMK m. 274).
- İyileştirme: Mala değer katan tadilat, ek yapı ve kalıcı işler.
- Koruma: Malın elden çıkmasını önleyen ödemeler; örneğin ipotek borcunun kapatılması.
- Kaynak: Katkı kişisel maldan ya da ortaklık malından yapılmış olabilir.
- Yollama: Uygulanacak hükümler edinilmiş mallara katılma rejimindendir (TMK m. 227).
- Denkleştirme ile ilişki: Borç ödemeleri ayrıca denkleştirilir (TMK m. 273).
Hesap nasıl yapılır?
- Oran: Katkının malın edinme tarihindeki değerine oranı bulunur (Yargıtay 8. HD, 2014/15906 E., 2015/3229 K., 09.02.2015).
- Çarpım: Bu oran, malın tasfiye anındaki sürüm değeriyle çarpılır.
- Sonuç: Çıkan tutar katkıda bulunan kesimin payıdır.
- Kalan: Kişisel mala düşen bedel düşüldükten sonra kalan miktar paylaşıma girer.
- Değer azalması: Malda değer azalması varsa hesap hakkaniyete göre yapılır (TMK m. 227).
- Elden çıkarma: Mal daha önce elden çıkarılmışsa hâkim hakkaniyete göre belirler.
Neden oran esas alınır?
- Amaç: Katkıda bulunan tarafın değer artışından da pay alması.
- Sonuç: Yıllar önce yapılan küçük bir katkı bugün önemli bir tutara karşılık gelebilir.
- Karşıtı: Nominal tutarın iadesi enflasyon karşısında hakkı eritirdi.
- Değer anı: Sürüm değeri tasfiye anına göre belirlenir (TMK m. 275).
- Kapsam anı: Malın hangi kesime girdiği sona erme tarihine göre belirlenir (TMK m. 271).
- Bilirkişi: Değer tespiti için uzman bilirkişiden rapor alınır.
Katkı nasıl ispatlanır?
- Delil serbestisi: Eşler arasındaki katkı her türlü delille kanıtlanabilir (Yargıtay HGK, 2012/8-1137 E., 2013/879 K., 26.06.2013).
- Dayanak: Eşler arasındaki hukuki işlemlerde tanık dinlenebilir (6100 s. HMK m. 203).
- Hayatın olağan akışı: Mahkeme olağan hayat deneyimlerini ve ülke gerçeklerini gözetir.
- Tarih örtüşmesi: Kişisel malın paraya çevrildiği tarih ile malın edinme sürecinin örtüşmesi katkıyı doğrular.
- Edinme anı: Tapu tarihi değil, harici satış ve taksit ödemelerinin yapıldığı süreç esas alınır.
- İspat yükü: Olağan akışa aykırı iddiada bulunan taraf bunu ispatlar.
Belgelenecek noktalar
- Katkının kaynağı: Miras, bağış, satış bedeli ya da birikim olduğunu gösteren belgeler.
- Katkının tarihi: Paranın hangi tarihte aktarıldığı.
- Katkının tutarı: Banka dekontu, senet ya da satış sözleşmesi.
- Malın edinme değeri: Alım tarihindeki değer ve ödeme planı.
- İyileştirme: Fatura, keşif ve fotoğraflarla yapılan işler.
- Satılan kişisel mal: Satış tarihindeki bedelin belirlenmesi gerekir.
Usul
- Görev: Mal rejiminden doğan istemler aile mahkemesinde görülür (4787 s. K. m. 4).
- Ön koşul: Rejim sona ermeden tasfiye istenemez (TMK m. 271).
- Talep: Değer artış payı ile katılma alacağı ayrı ayrı istenebilir.
- Bilirkişi: Hesaplama için hukukçu ve mali müşavir bilirkişi görevlendirilir.
- Faiz: Tasfiyeden doğan alacakta faiz hüküm tarihinden işler (TMK m. 239).
- Zamanaşımı: Genel zamanaşımı uygulanır (6098 s. TBK m. 146).
Katkı iddianızı sayısal hâle getirmeden mahkemeye gitmeyin. Önce üç veriyi belirleyin: katkının tutarı, katkının yapıldığı tarih ve malın o tarihteki değeri. Bu üçünden katkı oranınız çıkar; tasfiyede bu oran malın güncel sürüm değeriyle çarpılacağı için, oranı doğru belirlemek talebinizin büyüklüğünü doğrudan etkiler. Kişisel malınızı satıp parasını kullandıysanız, satış tarihindeki bedelin tespitini isteyin; bu yapılmazsa katkı oranı hesaplanamaz. Belgeniz yoksa tanık dinletin: eşler arasındaki katkı her türlü delille ispatlanabilir ve mahkeme hayatın olağan akışını da dikkate alır. Tarihlerin örtüşmesi en güçlü argümanınızdır; kişisel malınızı sattığınız tarih ile eşinizin malı edindiği ya da taksitlerini ödediği dönem çakışıyorsa bunu açıkça vurgulayın. Taşınmazın edinme anı olarak yalnız tapu tarihine bakmayın; harici satış sözleşmesi ve taksit ödemeleri de edinme sürecinin parçasıdır.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Katkı payı, katkının edinme tarihindeki değere oranı bulunup bu oranın tasfiye anındaki sürüm değeriyle çarpılmasıyla hesaplanır
Eşler 1983'te evlenmiş, 2010'da açılan boşanma davasıyla ayrılmışlardı. Tasfiyeye konu bağımsız bölüm 31.01.2002'de, yani yasal rejimin yürürlüğe girmesinden yaklaşık bir ay sonra eşlerden biri adına tescil edilmişti. Kayıt maliki eş, taşınmazın babasının verdiği 15.000 TL ile alındığını, dolayısıyla kişisel malı olduğunu savundu; tanık bu parayı doğruladı.
“Şu halde mahkemece yapılacak iş; 15.000 TL'nin taşınmazın alımına katkı olarak verildiğinin kabul edilmek suretiyle, kişisel mal niteliğindeki bu miktarın taşınmazın edinme tarihindeki değerine oranı tespit edilmeli, bu oran ile taşınmazın karar tarihine en yakın tarihte tespit edilecek sürüm değerinin çarpımı sonucunda davalının kişisel mal miktarı tespit edilerek bu bedel düşüldükten sonra kalan miktarın yarısına katılma alacağı (TMK'nun 231, 232, 235 ve 236.md) olarak karar vermek gerekirken yazılı şekilde eksik araştırma ve inceleme ile karar verilmesi doğru değildir.”
Ne anlama geliyor? Karar, TMK 274'ün yollama yaptığı hesap yöntemini adım adım gösterir. Katkı sabit bir para tutarı olarak değil oran olarak hesaba katılır: katkının malın edinme tarihindeki değerine oranı bulunur, bu oran malın tasfiye anındaki sürüm değeriyle çarpılır. Böylece katkıda bulunan kesim, malın değer artışından da payını alır. Kararda ayrıca kişisel mala düşen bu bedelin düşülmesinden sonra kalan miktarın yarısının katılma alacağı olduğu belirtilmiştir. Mal ortaklığında da kişisel mal ile ortaklık malı arasındaki katkılarda aynı yöntem uygulanır.
Eşler arasındaki katkı her türlü delille ispatlanabilir; ispat yükü hayatın olağan akışına aykırı iddiada bulunana düşer
Kadın, annesinden kendisine intikal eden kooperatif hissesini 1986'da satarak, eşi adına kayıtlı iki bağımsız bölümün edinilmesine katkıda bulunduğunu ileri sürdü. Taşınmazlar 1986 tarihli harici satış sözleşmesiyle alınmış, bedeli 1986-1987 arasında taksitle ödenmiş, tapu ise ancak 1992'de kat mülkiyeti kurulmasıyla eş adına oluşmuştu. Yerel mahkeme katkının kanıtlanamadığı gerekçesiyle direndi.
“Konu eşler arasında cereyan etmiş olmakla, davacı-davalı kadın katkısı her türlü delille kanıtlanabilecektir(HMK m. 203/1-a). Buna göre, kadın iddiasını tanıkla ispatlayabilir. Ne var ki, olayların eşler arasında ve çoğu zaman dört duvar arasında olup bittiği göz önüne alındığında tanıkların yakın akrabalar olacağı, hatta tanıkla ispatın dahi güç hale geleceği açıktır. Bu halde olağan hayat deneyimleri, ülke gerçeklerinin de sübutun kabulünde gözden ırak tutulmaması gerekir.”
Ne anlama geliyor? Kurul, direnme kararını bozmuştur. Karar, katkı iddialarında ispat ölçüsünü yumuşatır: eşler arasındaki olaylar çoğu zaman belgesiz ve tanıksız geçtiğinden, olağan hayat deneyimleri ve ülke gerçekleri de gözetilir. Kurul somut olayda kişisel malın satış tarihi ile taşınmazın edinme sürecinin örtüşmesini katkının doğrulanması saydı; taşınmazın edinme anı olarak tapu tarihini değil, harici satış ve taksit ödemelerinin yapıldığı süreci esas aldı. Aksini ileri süren eşin, paranın başka biçimde kullanıldığını ispatlaması gerekir. Kurul ayrıca katkının hesaplanabilmesi için satılan kişisel malın satış tarihindeki bedelinin belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Madde gerekçesi
Madde 274- Madde İsviçre Medenî Kanununun 239 uncu maddesinden aynen alınmıştır. Maddede, eşlerden birinin kişisel malı ya da ortaklık malıyla, diğer bir mal kesimine giren malvarlığı değerinin kazanılması, iyileştirilmesi veya korunmasına katkı sağlanmışsa malın sahibi eşe katkıdan doğan hak tanınmıştır. Eşin katkıdan doğan bu hakkıyla ilgili olarak edinilmiş mallara ilişkin aynı hükme yollama yapılmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 105Gerekçenin kilit ifadesi yollamadır: madde kendi hesap yöntemini kurmaz, edinilmiş mallara katılma rejimindeki değer artış payı hükümlerine (TMK m. 227) gönderme yapar. Bunun pratik sonucu, mal ortaklığındaki katkıların da oransal yöntemle hesaplanmasıdır: katkının malın edinme tarihindeki değerine oranı bulunur, bu oran malın tasfiye anındaki sürüm değeriyle çarpılır. Malda değer azalması varsa ya da mal daha önce elden çıkarılmışsa hesap hakkaniyete göre yapılır. Böylece katkıda bulunan kesim yalnız verdiğini geri almaz, malın değer artışından da payını alır. Tasarının 274. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da mal ortaklığı bakımından değer artış payına karşılık gelen bir hüküm yoktu. Kesimler arası ilişki yalnız borç ödemeleri bakımından ve "yerine koyma" ölçüsüyle düzenlenmişti (743 s. K. m. 219); yani bir kesimden alınan paranın nominal olarak iadesi söz konusuydu, malın değer artışından pay alınması değil. Bugünkü 274. madde ise katkıyı oransal biçimde değerlendirerek katkıda bulunan tarafı değer artışına ortak eder; eski düzenle arasındaki en önemli fark budur.
Mal ortaklığına terettüp eden bir borcun mahfuz mallardan veya mahfuz mallara terettüp eden borcun ortaklık mallarından ödenmesi halinde alınan paranın yerine konması evliliğin devamı esnasında dahi istenebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 219/2 | 4721 sayılı Kanun m. 274 | |
|---|---|---|
| Konu | Borç ödemesi | Edinme, iyileştirme, koruma katkısı |
| Ölçü | Alınan paranın yerine konması | Katkı oranı |
| Değer artışı | Paylaşılmaz | Paylaşılır |
| Değer azalması | Düzenlenmemiş | Hakkaniyete göre |
| Yöntem | Nominal | Oransal |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; katkı oransal yönteme bağlandı | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 227: Edinilmiş mallara katılmada değer artış payı.
- TMK m. 239: Ödeme ve ertelenmesi.
- TMK m. 256: Mal ortaklığının kapsamı.
- TMK m. 260: Kişisel mallar.
- TMK m. 261: İspat.
- TMK m. 271: Sona erme anı.
- TMK m. 272: Kişisel mala ekleme.
- TMK m. 273: Kişisel mal ile ortaklık malı arasındaki denkleştirme.
- TMK m. 275: Değer belirlenmesi.
- TMK m. 276: Paylaşma.
Katkı payınızı doğru oranla hesaplatmak ve belgelerinizi buna göre hazırlamak için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 274 ne diyor?
Bir kesimin kaynağıyla başka bir kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına katkıda bulunulmuşsa değer artış payı hükümleri uygulanır.
Hangi hükümler uygulanır?
Edinilmiş mallara katılma rejimindeki değer artış payı hükümleri (TMK m. 227).
Verdiğim parayı aynen mi geri alırım?
Hayır; katkı oran olarak hesaba katılır.
Oran nasıl bulunur?
Katkının malın edinme tarihindeki değerine bölünmesiyle.
Sonra ne yapılır?
Bu oran malın tasfiye anındaki sürüm değeriyle çarpılır (Yargıtay 8. HD, 2014/15906 E., 2015/3229 K., 09.02.2015).
Neden oran kullanılıyor?
Katkıda bulunan tarafın değer artışından da pay alması için.
Malın değeri düşmüşse ne olur?
Hesap hakkaniyete göre yapılır (TMK m. 227).
Mal satılmışsa?
Hâkim hakkaniyete göre belirler.
Hangi katkılar sayılır?
Edinme, iyileştirme ve koruma katkıları.
Tadilat da katkı mıdır?
Değer artırıcı kalıcı işler katkı sayılır.
İpotek borcunu ödedim, katkı olur mu?
Malın korunmasına katkı olarak değerlendirilebilir.
Belgem yok, ispatlayabilir miyim?
Evet; eşler arasındaki katkı her türlü delille ispatlanabilir (Yargıtay HGK, 2012/8-1137 E., 2013/879 K., 26.06.2013).
Tanık dinletebilir miyim?
Evet (6100 s. HMK m. 203).
Mahkeme başka neyi gözetir?
Olağan hayat deneyimlerini ve ülke gerçeklerini.
En güçlü delil nedir?
Kişisel malın paraya çevrildiği tarih ile malın edinme sürecinin örtüşmesi.
Edinme tarihi tapu tarihi midir?
Hayır; harici satış ve taksit ödemeleri de edinme sürecine dâhildir.
İspat yükü kimde?
Olağan akışa aykırı iddiada bulunanda.
Sattığım kişisel malın değeri nasıl belirlenir?
Satış tarihindeki bedelinin tespiti gerekir.
Değer artış payı ile katılma alacağı aynı şey mi?
Hayır; ikisi ayrı ayrı istenebilir.
Faiz ne zamandan işler?
Hüküm tarihinden (TMK m. 239).
Hangi mahkeme görevli?
Aile mahkemesi (4787 s. K. m. 4).
Eski Kanun'da durum neydi?
Yalnız nominal yerine koyma vardı, değer artışı paylaşılmıyordu (743 s. K. m. 219).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 227, 239, 256, 260, 261, 271, 272, 273, 274, 275, 276
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 219
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 203
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 274 gerekçesi s. 105, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Yargıtay HGK, 2012/8-1137 E., 2013/879 K., 26.06.2013
- Yargıtay 8. HD, 2014/15906 E., 2015/3229 K., 09.02.2015