TMK 445, vesayet altındaki küçüğün kişisine özen gösterilmesini düzenler. Vesayet altındaki kişi küçük ise vasi, onun bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür. Vasi bu konuda ana ve babanın yetkilerine sahiptir; ancak vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklıdır. Bu nedenle küçüğün bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi ve yerleşim yerinin değiştirilmesi vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462). Yargıtay, vesayet altındaki küçükler hakkında koruma kararı istenirken husumetin vasiye yöneltilmesi ve kuruma yerleştirme için vesayet makamının izninin alınması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/13905 E., 2012/7130 K., 26.03.2012). Madde eski Kanun'un 389. maddesini karşılar.
- Vesayet altındaki küçük
- Velayet altında bulunmadığı için vesayet altına alınan ergin olmayan kişi (TMK m. 404).
- Kişiye özen
- Vasinin, vesayet altındaki kişinin kişisine ilişkin görevleri; Kanun'da 445-447. maddelerin başlığıdır.
- Vesayet daireleri
- Vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi) ile denetim makamı (asliye hukuk mahkemesi) (TMK m. 397).
- Saklı kalma
- Bir hükmün, başka bir kuralın uygulanmasını engellememesi.
TMK 445 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Vesayet altındaki kişinin küçük olması | TMK m. 445/1 |
| Yükümlülük | Vasi, küçüğün bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri alır | TMK m. 445/1 |
| Yetki | Vasi bu konuda ana ve babanın yetkilerine sahiptir | TMK m. 445/2 |
| Sınır | Vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklıdır | TMK m. 445/2, 462, 463 |
| Kuruma yerleştirme | Vasinin başvurusu üzerine vesayet makamı; gecikmesinde sakınca varsa vasi | TMK m. 446 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 389 | Gerekçe, s. 148 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 389. maddesini karşılar. Gerekçe, birinci fıkrada eski metindeki "infak ve terbiyesine itina eder" ifadesi yerine "bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür" ifadesinin kullanıldığını ve maddenin İsviçre Medeni Kanunu'nun 405. maddesine paralel olarak iki fıkra hâlinde düzenlendiğini açıklar (S. Sayısı 723, s. 148). Tasarının 445. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 469).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, vasinin küçüğün bakımı ve eğitimi konusunda ana ve babanın yetkilerine sahip olmasıdır. İkinci nokta, bu yetkinin vesayet dairelerinin yetkileriyle sınırlı olmasıdır: küçüğün bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi ve yerleşim yerinin değiştirilmesi vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462). Üçüncü nokta, velayet kaldırılmış olsa bile ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğünün devam etmesidir (TMK m. 350).
Bakım ve eğitim yükümlülüğü
- Kapsam: Vesayet altındaki kişinin küçük olması.
- Yükümlülük: Küçüğün bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almak.
- Genel görev: Vasi, küçüğün kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korur.
Birinci fıkraya göre vesayet altındaki kişi küçük ise vasi, onun bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür. Vasinin genel görevi, vesayet altındaki küçüğün kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmektir (TMK m. 403); 445. madde, Kanun'un "Kişiye özen" başlığı altında bu görevin küçüğün kişisine ilişkin yönünü düzenler. Gerekçe, eski metindeki "infak ve terbiyesine itina eder" ifadesi yerine "bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür" ifadesinin kullanıldığını belirtir (S. Sayısı 723, s. 148).
Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır (TMK m. 404); velayet ana ve babanın her ikisinden kaldırılırsa da çocuğa bir vasi atanır (TMK m. 348). Vesayet makamı, haklı sebepler engel olmadıkça, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla öncelikle vesayet altına alınacak kişinin eşini veya yakın hısımlarından birini vasi olarak atar; bu atamada yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler göz önünde tutulur (TMK m. 414).
Vasinin ana ve baba yetkilerine sahip olması
- Kural: Vasi, bakım ve eğitim konusunda ana ve babanın yetkilerine sahiptir.
- Velayetteki karşılığı: Ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygular.
- Sınır: Vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklıdır.
İkinci fıkraya göre vasi, bakım ve eğitim konusunda ana ve babanın yetkilerine sahiptir. Velayet hükümlerinde ana ve babanın bu konudaki yetkileri şöyle düzenlenmiştir: ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygular; olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanır ve önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutar (TMK m. 339). Ana ve baba, çocuğu olanaklarına göre eğitir ve onun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimini sağlar ve korur; çocuğa yetenek ve eğilimlerine uygun düşecek ölçüde genel ve mesleki bir eğitim sağlar (TMK m. 340).
Eski Kanun da vasinin bu konuda, vesayet dairelerinin müdahale haklarına ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla ana ve babaya ait yetkiyi kullanacağını öngörüyordu (743 s. K. m. 389). Aynı kayıt vasinin temsil yetkisinde de yer alır: vasi, vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla vesayet altındaki kişiyi bütün hukuki işlemlerinde temsil eder (TMK m. 448).
Vesayet dairelerinin yetkileri saklıdır
- Vesayet makamının izni: Çıraklık sözleşmesi, bir sanat veya meslekle uğraşma, kuruma yerleştirme, yerleşim yerinin değiştirilmesi.
- Denetim makamının da izni: Evlat edinme veya edinilme, vatandaşlığa girme veya çıkma, küçüğün ergin kılınması.
- Koruma amacıyla yerleştirme: Vasinin başvurusu üzerine vesayet makamı karar verir.
Vasinin ana ve baba yetkilerine sahip olması, vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyladır. Kanun, küçüğün kişisini ilgilendiren bazı işlemleri vesayet makamının iznine bağlamıştır: vesayet altındaki kişinin bir sanat veya meslekle uğraşması, çıraklık sözleşmesi yapılması, vesayet altındaki kişinin bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi ve yerleşim yerinin değiştirilmesi (TMK m. 462). Vesayet altındaki kişinin evlat edinmesi veya evlat edinilmesi, vatandaşlığa girmesi veya çıkması ve küçüğün ergin kılınması için vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gerekir (TMK m. 463). Küçüklerin koruma amacıyla bir kuruma yerleştirilmesine vasinin başvurusu üzerine vesayet makamı, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise bizzat vasi karar verir ve durumu derhâl vesayet makamına bildirir (TMK m. 446).
Yargıtay, yaş küçüklüğü nedeniyle vesayet altına alınan küçükler hakkında koruma kararı istenen davada husumetin küçüklerin vasisine yöneltilmesi ve 462. maddenin 13. bendi uyarınca vesayet makamının izninin alınması gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2011/13905 E., 2012/7130 K., 26.03.2012). Vesayet makamının izni olmadıkça vesayet altındaki kişi yerleşim yerini değiştiremez (TMK m. 412); Yargıtay, izin kararı bulunmadan küçüklerin yerleşim yerinin değiştirilmesinin yetkili vesayet dairesini değiştirmeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2014/10841 E., 2014/17646 K., 04.12.2014).
Vasi görevini ağır surette savsaklar, yetkilerini kötüye kullanır veya güveni sarsıcı davranışlarda bulunursa vesayet makamı tarafından görevden alınır (TMK m. 483); ilgililer vesayet makamının kararlarına karşı tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir (TMK m. 488). Yargıtay, küçüklere atanan vasinin değiştirilmesi istemine ilişkin vesayet makamı kararına karşı temyiz yoluna değil denetim makamına itiraz yoluna gidileceğini belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2015/7420 E., 2016/3209 K., 25.02.2016).
Velayet ile vesayet arasındaki fark
- Velayet: Vesayet makamlarının iznine bağlı hususlar velayetteki temsilde uygulanmaz.
- Vesayet: Vasi, vesayet dairelerinin izin ve denetimine tabidir.
- Görev: Vesayet sürdükçe vasinin defter ve hesabını vesayet makamı ister.
Kanun, vesayet makamlarının iznine bağlı hususlar dışında kısıtlıların temsiline ilişkin hükümlerin velayetteki temsilde de uygulanacağını öngörür (TMK m. 342). Yargıtay, vesayette vasiye getirilen izin ve denetim usullerinin örnekseme yoluyla velayette uygulanamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/22322 E., 2013/15019 K., 30.05.2013). Vesayet altındaki küçük bakımından ise vasiden defter tutmasını ve hesap vermesini isteyecek makamın vesayet makamı olduğu, aile mahkemesinin vesayet devam ettiği sürece vesayet altındaki küçüklerle ilgili bir görevi bulunmadığı belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2015/9926 E., 2015/12088 K., 09.06.2015).
Velayetin kaldırılmasına karar veren hâkim, çocuğa vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunur (Yargıtay 2. HD, 2025/8689 E., 2026/261 K., 14.01.2026). Velayeti kaldırılıp vasi atanan küçük hakkındaki bakım tedbirinin kaldırılması isteminin, velayetin değiştirilmesi davasının sonucu beklenerek ve taraf teşkili gözetilerek karara bağlanması gerektiği de belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2016/18049 E., 2016/13700 K., 11.10.2016).
Bakım ve eğitim giderleri
- Kural: Giderler ana ve baba tarafından karşılanır.
- Velayetin kaldırılması: Ana ve babanın yükümlülüğü devam eder; ödeme gücü yoksa giderler Devletçe karşılanır.
- Nafaka davası: Gereken hâllerde vasi tarafından da açılabilir.
Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m. 327). Velayetin kaldırılması hâlinde ana ve babanın çocuklarının bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü devam eder; ana ve baba ile çocuğun ödeme gücü yoksa bu giderler Devletçe karşılanır (TMK m. 350). Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hâllerde nafaka davası, atanacak kayyım veya vasi tarafından da açılabilir (TMK m. 329); vasinin dava açması, acele hâllerde geçici önlem alma yetkisi saklı kalmak üzere vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462).
Vesayet altındaki bir küçüğe vasi olarak atandıysanız, küçüğün bakımı ve eğitimiyle ilgili kararları, vesayet makamının iznine bağlı işler dışında, ana ve babanın yetkileriyle alırsınız (TMK m. 445). Küçüğü bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirmeniz ya da yerleşim yerini değiştirmeniz gerekiyorsa, önce vesayet makamından izin isteyin (TMK m. 462); gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde koruma amacıyla kuruma yerleştirme kararını kendiniz verip durumu derhâl vesayet makamına bildirin (TMK m. 446). Bakım ve eğitim giderleri için ana ve babaya karşı nafaka davası açmadan önce vesayet makamının iznini alın (TMK m. 329, 462).
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 445. maddeyi doğrudan uygulayan bir karara rastlanmamıştır. Aşağıdaki kararlar, vesayet altındaki küçüğün kuruma yerleştirilmesinde ve yerleşim yerinin değiştirilmesinde vesayet makamının iznini, vesayet dairelerinin görev ve yetkisini ve küçüğün vesayet altına alınmasının velayetle ilişkisini gösteren kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vesayet altındaki küçükler hakkında koruma kararı istenirken husumet vasiye yöneltilmeli, küçüklerin kuruma yerleştirilmesi için vesayet makamının izni alınmalıdır
Aile mahkemesinden, yaş küçüklüğü nedeniyle vesayet altına alınmış iki küçük hakkında koruma kararı verilmesi istendi. Mahkemenin istem üzerine verdiği hüküm temyiz edildi.
“Vesayet altındaki kişinin bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK.m.462/13). Açıklanan sebeple, öncelikle davada husumetin küçüklerin vasisine yöneltilmesi, göstermesi halinde delillerinin toplanması ve Türk Medeni Kanununun 462/13. maddesi gereğince vesayet makamının izninin alınması, bundan sonra koruma talebiyle ilgili karar verilmesi gerekir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 445. maddenin ikinci fıkrasındaki "vesayet dairelerinin yetkileri saklı" kaydının somut bir sonucunu gösterir. Velayet altındaki çocuk için bakım ve eğitim konusunda gerekli kararları ana ve baba alır (TMK m. 339); vesayet altındaki küçüğün bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi ise vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462). Daire, koruma istemine ilişkin davada husumetin küçüklerin vasisine yöneltilmesi, delillerin toplanması ve vesayet makamının izninin alınması gerektiğini belirterek eksik hasım ve eksik inceleme nedeniyle hükmü bozmuştur.
Vesayet altındaki küçüklerin yerleşim yeri vesayet makamının izni olmadan değiştirilemez; izinsiz adres değişikliği yetkili vesayet dairesini değiştirmez
Vasi vekili, vesayet altındaki küçüklere ait bir araç üzerindeki tedbirin kaldırılmasını vesayet dosyasının bulunduğu sulh hukuk mahkemesinden istedi. Mahkeme, küçüklerin yerleşim yerinin başka bir ilçe olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi; karar vasi vekilince temyiz edildi.
“Açıklanan hükümler uyarınca vasi atanması davası sırasında yetkili mahkeme kısıtlının yerleşim yeri mahkemesi ise de, vasi atandıktan sonra kısıtlının yerleşim yeri; kısıtlama kararı veren vesayet makamının bulunduğu yerdir ve vesayet makamının izni olmadıkça kısıtlının yerleşim yeri değiştirilemez. Talep olmadığı gibi mahkemece de, küçüklerin yerleşim yerinin değiştirilmesi hakkında bir karar verilmemiştir. Vesayet hakkındaki hükümlerin kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle nüfus kaydında, yasa hükümlerine aykırı olarak kısıtlının yerleşim yerinin değiştirilmesi sonuç doğurmaz.”
Ne anlama geliyor? Karar, 445. madde bakımından ana ve baba yetkisi ile vasinin yetkisi arasındaki farkı gösterir. Velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri ana ve babasının yerleşim yeridir; vesayet altındaki kişinin yerleşim yeri ise bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yerdir (TMK m. 21) ve vesayet makamının izni olmadıkça değiştirilemez (TMK m. 412). Vasi bakım ve eğitim konusunda ana ve babanın yetkilerine sahip olsa da küçüğün yerleşim yerinin değiştirilmesi vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462). Daire, izin kararı bulunmadığı için adres değişikliğinin yetkiyi değiştirmeyeceğini belirterek yetkisizlik kararını bozmuştur.
Vesayet sürdükçe vesayet altındaki küçüğün malvarlığına ilişkin defter ve hesap istemlerinde görevli makam aile mahkemesi değil vesayet makamıdır
Velayet altında bulunmayan bir küçük, sulh hukuk mahkemesince bir yakınının vesayeti altına alındı. Daha sonra aile mahkemesinde görülen çocuk mallarının korunmasına ilişkin davada mahkeme, vasiden küçüğün malvarlığının dökümünü gösteren bir defter sunmasını istedi. Bu karar temyiz incelemesinde onandı; vasi karar düzeltme isteminde bulundu.
“Şu halde, vasiden, küçüğe ait malvarlığını gösteren defter tutmasını ve malvarlığıyla ilgili hesap vermesini isteyecek olan vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi)'dir. Aile mahkemesinin, vesayet altındaki küçüklerle ilgili vesayet devam ettiği müddetçe bir görevi bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, küçük vesayet altına alındıktan sonra kişisine ve mallarına ilişkin gözetimin vesayet dairelerine geçtiğini gösterir. Velayet altındaki çocuğun mallarının korunması için gereken önlemleri hâkim alır (TMK m. 360); vesayet altındaki küçük için ise vasiden defter tutmasını ve hesap vermesini isteyecek makam vesayet makamıdır (TMK m. 438). Daire, onama kararını kaldırarak aile mahkemesinin kararını bozmuş; aile mahkemesinin görevin vesayet makamına ait olduğunu belirterek karar verilmesine yer olmadığına karar vermesi gerektiğini belirtmiştir.
Küçüklere atanan vasinin değiştirilmesi istemine ilişkin vesayet makamı kararına karşı temyiz yoluna değil denetim makamına itiraz yoluna gidilir
Vesayet altındaki küçüklerin vasisinin değiştirilmesi istendi. Vesayet makamı istemi reddetti; karar istemde bulunan kişinin vekilince temyiz edildi.
“Vasinin görevden alınıp yeni vasi atanmasına yönelik vesayet makamı kararlarına karşı temyiz yoluna başvurulamayacağından, davacının temyiz dilekçesinin vasinin değiştirilmesi istemine dair vesayet makamı kararına karşı itiraz olarak kabul edilip, itirazın denetim makamınca incelenmesi ve bu konuda kesin bir karar verilmesi için dosyanın mahkemesine İADESİNE”
Ne anlama geliyor? Karar, küçüğün vasisinin görevini vesayet dairelerinin gözetimi altında yürüttüğünü gösterir. Vasi görevini ağır surette savsaklar, yetkilerini kötüye kullanır veya güveni sarsıcı davranışlarda bulunursa vesayet makamı tarafından görevden alınır (TMK m. 483); ilgililer vesayet makamının kararlarına karşı tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir (TMK m. 488). Daire, temyiz dilekçesinin itiraz olarak kabul edilip denetim makamınca kesin karara bağlanması için dosyayı mahkemesine geri çevirmiştir.
Vesayette vasiye getirilen izin ve denetim usulleri örnekseme yoluyla velayette uygulanamaz
Velayet hakkına sahip ebeveyn, küçüğün miras payı bulunan bir aracın satışı için aile mahkemesinden izin istedi. Mahkeme, aracın belirli bir bedelden aşağı olmamak üzere pazarlık usulüyle satılmasına ve satış bedelinden küçüğün miras payına düşen kısmın bankada açılacak bir hesaba yatırılmasına karar verdi; karar veli tarafından temyiz edildi.
“Mahkemece, aracın satışına izin verilmesi, Türk Medeni Kanununun 462/2. maddesi çerçevesinde alınan bir karar değil, aynı Yasanın 356. maddesinin (2.) fıkrası çerçevesinde veliye tanınan yetki niteliğindedir. Vesayette kısıtlının malvarlığında tasarruf yönünden Kanunda vasiye getirilmiş bulunan izin ve denetim usulleri örnekseme yoluyla velayette uygulanamaz.”
Ne anlama geliyor? Karar, 445. maddenin ana ve baba yetkileri ile vesayet dairelerinin yetkileri arasında çizdiği sınırı tersinden gösterir. Velayet hakkına sahip ana ve baba çocuklarının yasal temsilcisidir (TMK m. 342) ve Daireye göre kural olarak çocuk malları üzerinde hâkimden izin almaksızın tasarrufta bulunabilir; vasi ise bakım ve eğitim konusunda ana ve babanın yetkilerine sahip olmakla birlikte vesayet dairelerinin izin ve denetim yetkilerine tabidir (TMK m. 462). Daire, vesayete özgü bu usullerin velayette örnekseme yoluyla uygulanamayacağını belirterek pazarlık usulünün öngörülmesi ve bedelin bankaya yatırılması yönünden hükmü bozmuştur (TMK m. 356).
Velayeti kaldırılıp vasi atanan küçük hakkındaki bakım tedbirinin kaldırılması istemi, velayetin değiştirilmesi davasının sonucu beklenerek ve taraf teşkili gözetilerek karara bağlanmalıdır
Boşanmada velayeti bir ebeveyne verilen küçük hakkında, diğer ebeveynin açtığı velayetin değiştirilmesi davasında velayetin kaldırılmasına, küçük hakkında bakım ve barınma tedbiri uygulanmasına ve küçüğün vesayet altına alınması için sulh hukuk mahkemesine ihbarda bulunulmasına karar verildi; küçüğe vasi atandı. İl müdürlüğü, bakım tedbirinin kaldırılarak küçüğün ailesine teslimini istedi; aile mahkemesi istemi reddetti. Bu arada velayetin değiştirilmesi davasındaki hüküm, velayetin diğer ebeveyne verilmesi gerektiği belirtilerek bozuldu.
“O halde küçük hakkında koruma kararı verilmesine esas teşkil eden ... Aile Mahkemesinin velayetin değiştirilmesi davasının sonucu beklenerek ve taraf teşkili de gözetilerek bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmayıp bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, küçüğün vesayet altına alınmasının velayet düzenlemesine bağlı olduğunu gösterir. Velayet ana ve babanın her ikisinden kaldırılırsa çocuğa bir vasi atanır (TMK m. 348); velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır (TMK m. 404). Velayetin değiştirilmesi davasındaki hüküm, velayetin diğer ebeveyne verilmesi gerektiği belirtilerek bozulduğundan Daire, bakım tedbirinin kaldırılması isteminin o davanın sonucu beklenerek ve taraf teşkili de gözetilerek karara bağlanması gerektiğini belirtmiştir.
Velayetin kaldırılmasına karar veren hâkim çocuğa vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunur; velayetin kaldırılması davası tam ıslahla kişisel ilişki davasına dönüştürülemez
Büyükanne ve büyükbaba, velayeti bir ebeveynde bulunan torunlarının velayetinin kaldırılarak vasiliğin kendilerine verilmesi için sulh hukuk mahkemesine ihbarda bulunulmasını istedi; daha sonra ıslahla bu istemden vazgeçerek torunla kişisel ilişki kurulmasını istediler. Bölge adliye mahkemesi davanın tam ıslahla kişisel ilişki davasına dönüştüğünü kabul ederek kişisel ilişki kurdu; karar velayet sahibi ebeveynin vekilince temyiz edildi.
“Önceden aldığı önlemlerden bir sonuç alamayan veya alınması söz konusu olabilecek önlemlerin daha baştan yetersiz kalacağını anlayan hakim, bu maddede gösterilen hallerin varlığı durumunda velayetin kaldırılmasına karar vermekle birlikte; çocuğa vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulmasına karar verir.”
Ne anlama geliyor? Karar, küçüğün vesayet altına alınmasına giden yolu gösterir. Velayetin kaldırılması, çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaması veya bu önlemlerin baştan yetersiz kalacağının anlaşılması koşuluna bağlıdır (TMK m. 348); velayet kaldırıldığında hâkim çocuğa vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunur ve atanan vasi 445. madde uyarınca küçüğün bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlü olur. Daire, velayetin kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle velayetin kaldırılması davasının tam ıslahla kişisel ilişki davasına dönüştürülemeyeceğini, kişisel ilişki talebinin ancak kısmi ıslah niteliğinde kabul edilebileceğini belirterek kararı bozmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 445- Yürürlükteki Kanunun 389 uncu maddesini karşılamaktadır. Birinci fıkrada yürürlükteki metindeki “infak ve terbiyesine itina eder” ifadesi yerine, “bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür.” ifadesi kullanılmıştır. Madde, İsviçre Medenî Kanununun 405 inci maddesine paralel olarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 148Tasarının 445. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 469).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 389. maddeydi; madde "İtina ve temsil" başlığı altında "Küçükler" kenar başlığını taşıyordu.
Vasi, küçüğün infak ve terbiyesine itina eder. Bu hususta vesayet dairelerinin müdahale haklarına mütedair hükümler baki kalmak şartiyle vasi, ana ve babaya ait salahiyeti kullanır.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 389 | 4721 sayılı Kanun m. 445 | |
|---|---|---|
| Görev | Küçüğün infak ve terbiyesine itina | Bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri alma yükümlülüğü |
| Yetki | Ana ve babaya ait yetkiyi kullanma | Ana ve babanın yetkilerine sahip olma |
| Sınır | Vesayet dairelerinin müdahale hakları saklı | Vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklı |
| Yapı | Tek fıkra | İki fıkra |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 445. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 403: Vasi ve kayyım.
- TMK m. 404: Küçüklük.
- TMK m. 446: Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması.
- TMK m. 339: Velayetin kapsamı.
- TMK m. 340: Eğitim.
- TMK m. 348: Velayetin kaldırılması.
- TMK m. 350: Velayetin kaldırılması hâlinde ana ve babanın yükümlülükleri.
- TMK m. 462: Vesayet makamının izni.
Vesayet altındaki bir küçüğe vasi atanması, vasinin görev ve yetkileri, velayet ve vesayet ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 445 ne diyor?
Vesayet altındaki kişi küçük ise vasinin onun bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlü olduğunu ve vasinin bu konuda, vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, ana ve babanın yetkilerine sahip olduğunu düzenler.
Küçüğün vasisi hangi yetkilere sahiptir?
Bakım ve eğitim konusunda ana ve babanın yetkilerine; ancak Kanun'un vesayet makamının iznine bağladığı işler için izin alması gerekir (TMK m. 462).
Vasi küçüğü kendi kararıyla bir kuruma yerleştirebilir mi?
Kural olarak hayır; vesayet altındaki kişinin bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde vasi, koruma amacıyla kuruma yerleştirme kararını verip durumu derhâl vesayet makamına bildirir (TMK m. 446).
Vasi küçüğün yerleşim yerini değiştirebilir mi?
Vesayet makamının izni olmadıkça hayır (TMK m. 412, 462); izin kararı bulunmadan yapılan adres değişikliği yetkili vesayet dairesini değiştirmez (Yargıtay 18. HD, 2014/10841 E., 2014/17646 K., 04.12.2014).
Küçüğün bakım ve eğitim giderlerini kim karşılar?
Ana ve baba; velayet kaldırılmış olsa da bu yükümlülük devam eder, ana ve baba ile çocuğun ödeme gücü yoksa giderler Devletçe karşılanır (TMK m. 327, 350).
Vasi küçük adına nafaka davası açabilir mi?
Evet; ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hâllerde nafaka davası vasi tarafından da açılabilir (TMK m. 329). Dava açmak, acele hâllerde geçici önlem alma yetkisi saklı kalmak üzere vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462).
Vesayetteki izin kuralları velayette de uygulanır mı?
Hayır; vesayette vasiye getirilen izin ve denetim usulleri örnekseme yoluyla velayette uygulanamaz (Yargıtay 2. HD, 2012/22322 E., 2013/15019 K., 30.05.2013).
Küçüğün vasisi görevden alınabilir mi?
Evet; vasi görevini ağır surette savsaklar, yetkilerini kötüye kullanır veya güveni sarsıcı davranışlarda bulunursa vesayet makamı tarafından görevden alınır (TMK m. 483). Vesayet makamının kararlarına karşı tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m. 488).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 389. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 21, 327, 329, 339, 340, 342, 348, 350, 356, 360, 397, 403, 404, 412, 414, 438, 445, 446, 448, 462, 463, 483, 488
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 389 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 445 gerekçesi s. 148, Tasarı ve Komisyon metni s. 469
- Yargıtay 2. HD, 2025/8689 E., 2026/261 K., 14.01.2026
- Yargıtay 2. HD, 2016/18049 E., 2016/13700 K., 11.10.2016
- Yargıtay 2. HD, 2015/9926 E., 2015/12088 K., 09.06.2015
- Yargıtay 2. HD, 2012/22322 E., 2013/15019 K., 30.05.2013
- Yargıtay 2. HD, 2011/13905 E., 2012/7130 K., 26.03.2012
- Yargıtay 18. HD, 2015/7420 E., 2016/3209 K., 25.02.2016
- Yargıtay 18. HD, 2014/10841 E., 2014/17646 K., 04.12.2014