TMK 438, vasinin göreve başlarken yapacağı ilk işi düzenler: yönetilecek malvarlığının defterini tutmak. Defter, vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine, vasi ile vesayet makamının görevlendireceği bir kişi tarafından vakit geçirilmeksizin tutulur. Vesayet altındaki kişi ayırt etme gücüne sahipse, olanak bulunduğu takdirde defter tutulurken hazır bulundurulur. Koşullar gerektirirse denetim makamı, vasi ve vesayet makamının isteği üzerine resmî defter tutulmasına karar verebilir; bu defter mirastaki resmî defterin alacaklılara karşı doğurduğu sonuçları doğurur. Yargıtay, malvarlığı bulunmadığı gerekçesiyle vasinin defter tutmasına yer olmadığına karar verilmesini doğru bulmamıştır (Yargıtay 18. HD, 2015/12334 E., 2015/13144 K., 28.09.2015). Madde eski Kanun'un 382. maddesini karşılar.
- Malvarlığı defteri
- Vasinin göreve başlarken vesayet altındaki kişinin yönetilecek malvarlığını kayda geçirdiği defter.
- Resmî defter
- Denetim makamının kararıyla mirastaki resmî defter usulüne göre tutulan ve alacaklılara karşı onun sonuçlarını doğuran defter.
- Ayırt etme gücü
- Kişinin akla uygun biçimde davranma yeteneği (TMK m. 13).
- Vesayet makamı
- Sulh hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
- Denetim makamı
- Asliye hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
TMK 438 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Zaman | Vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine, vakit geçirilmeksizin | TMK m. 438/1 |
| Defteri tutanlar | Vasi ile vesayet makamının görevlendireceği bir kişi | TMK m. 438/1 |
| Kapsam | Yönetilecek malvarlığı | TMK m. 438/1 |
| Vesayet altındaki kişi | Ayırt etme gücü varsa, olanak bulunduğunda hazır bulundurulur | TMK m. 438/2 |
| Resmî defter | Koşullar gerektirirse denetim makamı karar verir; istem vasi ve vesayet makamından | TMK m. 438/3 |
| Resmî defterin sonucu | Mirastaki resmî defterin alacaklılara karşı sonuçları; aynı usul | TMK m. 438/3, 619 |
| Kanun yolu | Vesayet makamının kararlarına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz | TMK m. 461, 488 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 382 | Gerekçe, s. 146 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 382. maddesini karşılar ve İsviçre Medeni Kanunu'nun 398. maddesine paralel olarak üç fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Gerekçe, birinci fıkrada defterin tutulabilmesi için vasinin atanmasına ilişkin kararın kesinleşmiş olmasının öngörüldüğünü ve "sulh mahkemesi" yerine "vesayet makamı" denildiğini; ikinci fıkraya göre ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişinin olanak bulunduğunda hazır bulundurulacağını; üçüncü fıkradaki resmî defterin mirastaki 619. madde defterine benzediğini ve bu nedenle alacaklılara karşı hüküm ve sonuçları konusunda 619 ve devamı maddelere yollama yapıldığını açıklar. Adalet Komisyonu Tasarının son fıkrasının ikinci cümlesinde yalnızca bir noktalama değişikliği yapmıştır (S. Sayısı 723, s. 315).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, defterin vasiliğe atanma kararının kesinleşmesinden sonra ve vakit geçirilmeden tutulmasıdır. İkinci nokta, defter tutma yükümlülüğünün malvarlığı bulunmadığı gerekçesiyle kaldırılamamasıdır; Yargıtay bu yönde verilen bir hükmü, vasinin bir ay içinde malvarlığı ve gelir durumunu gösteren defteri sunmasını öngörecek biçimde düzeltmiştir (Yargıtay 18. HD, 2015/12334 E., 2015/13144 K., 28.09.2015). Üçüncü nokta, defter tutmaya ilişkin kararların vesayetin idaresine ilişkin olması ve bunlara karşı yolun temyiz değil denetim makamına itiraz olmasıdır (Yargıtay 2. HD, 2009/20418 E., 2010/8946 K., 05.05.2010).
Defterin tutulma zamanı ve defteri tutanlar
- Zaman: Vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine.
- Hız: Vakit geçirilmeksizin.
- Kimler: Vasi ile vesayet makamının görevlendireceği bir kişi.
Birinci fıkraya göre vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine vasi ile vesayet makamının görevlendireceği bir kişi tarafından, vakit geçirilmeksizin, yönetilecek malvarlığının defteri tutulur. Gerekçe, defterin tutulabilmesi için vasinin atanmasına ilişkin kararın kesinleşmiş olmasının öngörüldüğünü belirtir (S. Sayısı 723, s. 147). Eski Kanun'da ise vasinin vazifesine başlarken sulh mahkemesinin bir temsilcisi hazır bulunduğu hâlde vesayet altındaki kişinin mallarının defterini yapacağı öngörülmüştü (743 s. K. m. 382).
Yargıtay, vasinin vesayeti altına konulan kısıtlının malvarlığıyla ilgili defter tutma yükümlülüğünün yasal bir zorunluluk olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/11264 E., 2011/1145 K., 26.01.2011). Kısıtlının malvarlığı bulunmadığı gerekçesiyle vasinin defter tutmasına ve hesap vermesine yer olmadığına karar verilmesi doğru bulunmamış; hüküm, vasinin kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde malvarlığı ve gelir durumunu gösteren defteri düzenleyip mahkemeye sunmasını öngörecek biçimde düzeltilmiştir (Yargıtay 18. HD, 2015/12334 E., 2015/13144 K., 28.09.2015).
Defteri isteyecek makam
- Makam: Vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi).
- Aile mahkemesi: Vesayet sürerken bu konuda görevli değildir.
Vasinin raporlarını ve hesaplarını inceleyen, gerektiğinde bunların tamamlanmasını veya düzeltilmesini isteyen vesayet makamıdır (TMK m. 464). Yargıtay, vasiden küçüğe ait malvarlığını gösteren defteri tutmasını ve hesap vermesini isteyecek makamın vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi olduğunu, aile mahkemesinin vesayet devam ettiği sürece bu konuda bir görevinin bulunmadığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2015/9926 E., 2015/12088 K., 09.06.2015).
Vesayet altındaki kişinin hazır bulunması
- Koşul: Ayırt etme gücüne sahip olmak.
- Sınır: Olanak bulunması.
İkinci fıkraya göre vesayet altındaki kişi ayırt etme gücüne sahipse, olanak bulunduğu takdirde defter tutulurken hazır bulundurulur. Gerekçe de ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişinin defter tutulurken olanak bulunduğu takdirde hazır bulundurulacağını belirtir (S. Sayısı 723, s. 147). Benzer bir kural hesapların incelenmesinde de vardır: vesayet altındaki kişi görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahipse, hesabın hâkim tarafından incelenmesi sırasında olanak ölçüsünde hazır bulundurulur (TMK m. 454). Bu fıkrayı doğrudan uygulayan bir karara bu sayfa hazırlanırken rastlanmamıştır.
Resmî defter
- Karar veren: Denetim makamı.
- İstem: Vasi ve vesayet makamı.
- Sonuç: Mirastaki resmî defterin alacaklılara karşı sonuçları; aynı usul.
Üçüncü fıkraya göre koşullar gerektirdiği takdirde denetim makamı, vasi ve vesayet makamının isteği üzerine vesayet altındaki kişinin malvarlığının resmî defterinin tutulmasına karar verebilir. Bu defter, mirastaki resmî defterin alacaklılara karşı doğurduğu sonuçları doğurur ve oradaki usul uyarınca tutulur. Gerekçe, bu defterin mirasta söz konusu olan 619. madde defterine benzediğini ve bu nedenle alacaklılara karşı hüküm ve sonuçları konusunda 619 ve devamı maddelere yollama yapıldığını belirtir (S. Sayısı 723, s. 147).
Mirastaki resmî defter usulünde istem üzerine bir dosya açılır ve defter hâkimin gözetimi altında bu işle görevlendirilen kâtibe tutturulur; giderler kural olarak terekeden karşılanır (Yargıtay 2. HD, 2012/15543 E., 2013/13338 K., 13.05.2013). Vesayet altındaki kişi için resmî defter tutulmasına ilişkin bir denetim makamı kararına bu sayfa hazırlanırken rastlanmamıştır.
Defter ve vasinin sorumluluğu
- Yönetim: Vasi malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetir.
- Hesap: Vasi hesap tutar ve yılda en az bir kez sunar.
- Sorumluluk: Vasi kusurlu davranışıyla verdiği zarardan sorumludur.
Defter, vasinin yönetim ve hesap yükümlülükleriyle birlikte uygulanır: vasi malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetir, yönetimle ilgili hesap tutar ve vesayet makamının belirlediği tarihlerde ve her hâlde yılda bir defa hesabı onun incelemesine sunar (TMK m. 454). Vesayet organları görevlerini yerine getirirken iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni göstermekle yükümlüdür (TMK m. 466); vasi, kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467).
Yargıtay, 438. madde uyarınca defter tutmayan, yıllık rapor ve kesin hesap vermeyen vasiye karşı açılan tazminat davasında, vasinin kısıtlıya kazandırdığı taşınmazlar ile kendisine ödenmesi gereken ücretin mahsubu yönünden de delil toplanmasını istemiştir (Yargıtay 18. HD, 2013/10045 E., 2013/11231 K., 10.09.2013). Defter tutmayan ve küçükler adına aldığı parayı onların hesabına yatırmayan vasinin faiz yönünden sorumluluğu, paraları yatırmayı bir aydan fazla geciktirdiği tarihten başlatılmıştır (Yargıtay 18. HD, 2013/14848 E., 2014/1786 K., 10.02.2014).
Kanun yolu
- Nitelik: Defter tutmaya ilişkin kararlar vesayetin idaresine yöneliktir.
- Yol: Tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz.
- Kesinlik: Denetim makamının kararı kesindir.
Yargıtay, kısıtlının malvarlığının yönetimi ve defter tutulmasına ilişkin işlemlerin vesayetin idaresine yönelik olduğunu, vesayet makamının bu konudaki kararlarına karşı tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebileceğini ve denetim makamının kararının kesin olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/20418 E., 2010/8946 K., 05.05.2010). Bu tür kararlara karşı verilen temyiz dilekçeleri görev yönünden reddedilmiş ve dosya denetim makamınca karar verilmek üzere geri çevrilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/13941 E., 2011/5494 K., 29.03.2011; Yargıtay 2. HD, 2008/6758 E., 2008/12863 K., 09.10.2008).
Bir yakınınıza vasi atandıysa, atanma kararı kesinleşince vasinin vakit geçirmeden malvarlığı defterini tutması gerektiğini göz önünde tutun (TMK m. 438). Vesayet altındaki kişi ayırt etme gücüne sahipse, defter tutulurken hazır bulundurulmasını isteyebilirsiniz. Defter veya hesaplarla ilgili bir vesayet makamı kararına karşı, tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilirsiniz (TMK m. 461, 488).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 438. maddedeki defter tutma yükümlülüğünü, defteri isteyecek makamı, defter kararlarına karşı kanun yolunu ve vasinin sorumluluğunu gösteren kararlardan seçilmiştir; resmî defter usulüne ilişkin kart miras hukukundan alınmıştır. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Kısıtlının malvarlığı bulunmadığı gerekçesiyle vasinin defter tutmasına yer olmadığına karar verilemez; vasi malvarlığı ve gelir durumunu gösteren defteri düzenleyip mahkemeye sunar
Sulh hukuk mahkemesi bir kişiyi vesayet altına alarak vasi atadı; kısıtlının malvarlığı bulunmadığı gerekçesiyle vasinin defter tutmasına ve hesap vermesine yer olmadığına karar verdi. Karar davacı ve vasi adayı vekillerince temyiz edildi.
“Mahkemece kısıtlının malvarlığı bulunmadığından vasinin defter tutmasına ve hesap vermesine yer olmadığına karar verilmiş olması doğru değil ise de, bu husus yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden hüküm fıkrasının dört ve beşinci paragrafının hükümden çıkartılarak yerine " Kararın vasiye tebliğinden itibaren bir ay zarfında kısıtlının mal varlığı ve gelir durumunu gösterir defter tanzim ederek mahkemeye ibraz etmesine," ibaresi yazılmak suretiyle 6100 sayılı HMK.ya 6217 sayılı Kanunla eklenen Geçici 3. madde gözetilerek HUMK.nun 438. maddesi uyarınca hükmün düzeltilmesine ve düzeltilmiş bu şekli ile ONANMASINA”
Ne anlama geliyor? Karar, malvarlığı bulunmadığı gerekçesiyle defter tutma yükümlülüğünün kaldırılamayacağını gösterir. Daire, mahkemenin kısıtlının malvarlığı bulunmadığından vasinin defter tutmasına ve hesap vermesine yer olmadığına karar vermesini doğru bulmamış; hükmü, vasinin kararın kendisine tebliğinden itibaren bir ay içinde kısıtlının malvarlığı ve gelir durumunu gösteren bir defter düzenleyerek mahkemeye sunmasını öngörecek biçimde düzelterek onamıştır. Kararda geçen 438. madde, düzelterek onamaya ilişkin eski usul kanununun maddesidir (TMK m. 454).
Vasinin vesayet altındaki kişinin malvarlığına ilişkin defter tutması yasal bir zorunluluktur
Sulh hukuk mahkemesinin vesayete ilişkin kararı temyiz edildi; temyiz incelemesinde vasinin kısıtlının malvarlığına ilişkin defter tutma yükümlülüğü de değerlendirildi.
“Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle vasinin, vesayeti altına konulan kısıtlının malvarlığı ile ilgili defter tutma yükümlülüğünün yasal bir zorunluluk (TMK.md.438) olmasına göre yerinde bulunmayan temyiz isteğinin reddiyle usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, oybirliğiyle karar verildi.”
Ne anlama geliyor? Karar, 438. maddenin birinci fıkrasındaki yükümlülüğün niteliğini kısa biçimde ortaya koyar. Daire, vasinin vesayeti altına konulan kısıtlının malvarlığıyla ilgili defter tutma yükümlülüğünün yasal bir zorunluluk olduğunu belirterek temyiz isteğini reddetmiş ve kararı onamıştır.
Vasiden küçüğün malvarlığını gösteren defteri tutmasını ve hesap vermesini isteyecek makam vesayet makamıdır; aile mahkemesi bu konuda karar veremez
Velayet altında bulunmayan bir küçük, sulh hukuk mahkemesinin kararıyla bir yakınının vesayeti altına konulmuştu. Aile mahkemesi, çocuk mallarının korunmasına ilişkin istem üzerine vasiden küçüğün malvarlığının dökümünü gösteren bir defter sunmasını istedi; karar onandıktan sonra vasi karar düzeltme isteminde bulundu.
“Vasi, küçüğe ait yönetilecek malvarlığıyla ilgili defter tutmak ve malvarlığındaki değişiklikleri vesayet makamına bildirmek ve hesap vermekle görevli ve yükümlüdür (TMK.m.438.VVMHUDT.m.16). Şu halde, vasiden, küçüğe ait malvarlığını gösteren defter tutmasını ve malvarlığıyla ilgili hesap vermesini isteyecek olan vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi)'dir. Aile mahkemesinin, vesayet altındaki küçüklerle ilgili vesayet devam ettiği müddetçe bir görevi bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 438. maddedeki defterin hangi makam önünde tutulacağını gösterir. Daire, vasinin küçüğe ait yönetilecek malvarlığıyla ilgili defter tutmak, malvarlığındaki değişiklikleri vesayet makamına bildirmek ve hesap vermekle yükümlü olduğunu; bunları isteyecek makamın vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi olduğunu belirtmiştir. Aile mahkemesinin vesayet devam ettiği sürece vesayet altındaki küçüklerle ilgili bir görevi bulunmadığından karar düzeltme istemi kabul edilmiş, onama kararı kaldırılarak yerel mahkeme kararı bozulmuştur (TMK m. 397).
Malvarlığının yönetimi ve defter tutulmasına ilişkin kararlar vesayetin idaresine yöneliktir; denetim makamının itiraz üzerine verdiği karar kesindir ve temyiz edilemez
Vesayet makamının vesayetin yürütülmesine ilişkin kararı üzerine denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi karar verdi. Bu karar vasi adayı tarafından temyiz edildi.
“Kısıtlının mal varlığının yönetimi ve defter tutulmasına ilişkin işlemler vesayetin idaresine yöneliktir. (TMK.md.438) Vesayet makamının, vesayetin yürütülmesiyle ilgili almış olduğu kararlar, itirazı kabil kararlardan olup, itirazı inceleme görevi denetim makamı olan Asliye Hukuk Mahkemesine aittir. Türk Medeni Kanununun 488. maddesi, ilgililerin vesayet makamlarının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içerisinde denetim makamına itiraz edebileceğini, denetim makamının bu itirazı kesin olarak karara bağlayacağını hükme bağlamıştır. Bu halde, denetim makamınca verilen kararın kesin olduğu ve temyiz yoluna gidilemeyeceği anlaşıldığından, temyiz talebinin reddine karar vermek gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, defter tutmaya ilişkin kararlara karşı kanun yolunu gösterir. Daire, kısıtlının malvarlığının yönetimi ve defter tutulmasına ilişkin işlemlerin vesayetin idaresine yönelik olduğunu, vesayet makamının bu konudaki kararlarına karşı tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebileceğini ve denetim makamının itirazı kesin olarak karara bağlayacağını belirtmiştir. Denetim makamının kararı kesin olduğundan temyiz talebi reddedilmiştir (TMK m. 488).
Vesayetin idaresine ilişkin kararlara karşı temyiz dilekçesi görev yönünden reddedilir ve itiraz olarak incelenmek üzere dosya denetim makamına gönderilir
Sulh hukuk mahkemesi bir kişiye vasi atadı. Karar, vesayetin idaresi ve vasinin şahsı yönünden temyiz edildi.
“Kısıtlının mal varlığının yönetimi ve defter tutulmasına ilişkin işlemler vesayetin idaresine yöneliktir. (TMK.md.438) İlgililer vesayet makamının, vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararlara karşı, tebliğ gününden başlayarak on gün içinde itiraz edebilirler. Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı karara bağlar. Bu bakımdan vesayet makamının vesayetin yönetimiyle ilgili olarak aldığı kararlar kazai nitelikte temyizi kabil olan kararlardan değildir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 438. madde uyarınca verilen kararlara karşı izlenecek yolu gösterir. Daire, kısıtlının malvarlığının yönetimi ve defter tutulmasına ilişkin işlemlerin vesayetin idaresine yönelik olduğunu, ilgililerin bu kararlara karşı tebliğden başlayarak on gün içinde itiraz edebileceğini ve bu kararların temyizi kabil kararlardan olmadığını belirtmiştir. Temyiz dilekçesi görev yönünden reddedilmiş, denetim makamınca karar verilmek üzere dosya geri çevrilmiştir (TMK m. 461).
Defter tutmayan ve hesap vermeyen vasiye karşı açılan tazminat davasında, vasinin kısıtlı için yaptığı edinimler ve ücreti de araştırılarak karar verilmelidir
Vasi, yaş küçüklüğü nedeniyle vesayet altına alınan bir kişinin mallarını yaklaşık on yıl yönetti; vasi atama kararı sonradan bozularak vesayet istemi reddedildi. Vesayet altındaki kişi, vasinin gelirleri kendisine ödemediğini, defter tutmadığını ve hesap vermediğini ileri sürerek tazminat istedi; mahkeme davayı kısmen kabul etti.
“Dosya kapsamından; davacının yaş küçüklüğü nedeniyle 08.07.1997 tarihli kararla kısıtlandığı ve davalının vasi olarak atandığı, vasi atanma kararının bozma sonucu 13.11.2007 tarihli kararla reddedildiği, vasinin vesayet makamının oluru ile kısıtlı adına işlemler yaptığı, ancak kısıtlının gelir ve giderlerine ilişkin Türk Medeni Kanunu'nun 438. maddesi uyarınca defter tutmadığı, gelir gider hakkında yıllık rapor vermediği, kesin hesap raporunun da vesayet makamına sunulmadığı, vasiye ücret ödenmediği ve vasi tarafından giderleri karşılanmak suretiyle kısıtlıya taşınmaz edindirildiği anlaşılmaktadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 438. maddedeki defterin vasinin sorumluluğu bakımından önemini gösterir. Daire, vasinin kısıtlının gelir ve giderlerine ilişkin 438. madde uyarınca defter tutmadığını, yıllık rapor ve kesin hesap vermediğini tespit etmiş; vesayet organlarının iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni göstermekle yükümlü olduğunu ve vasinin kusurlu davranışıyla verdiği zarardan sorumlu bulunduğunu hatırlatmıştır. Vasinin kısıtlıya kazandırdığı taşınmazlar ile kendisine ödenmesi gereken ücretin mahsubunu istediği gözetilerek bu yönde delil toplanması gerektiğinden karar bozulmuştur (TMK m. 467).
Defter tutmayan, rapor vermeyen ve küçükler adına aldığı parayı onların hesabına yatırmayan vasi, paraların yatırılmasını geciktirdiği tarihten itibaren faizden de sorumludur
Küçükler için atanan vasi, küçükler adına tazminat tahsil etti. Vasi 438. madde uyarınca defter tutmadı, gelir ve giderler hakkında yıllık rapor vermedi, aldığı parayı küçükler hesabına yatırmadı ve vesayet makamına bildirmedi. Vesayet altındaki kişiler vasiye karşı tazminat davası açtı; mahkeme davayı kabul etti ve faizi dava tarihinden başlattı.
“Dava, vesayet görevini yerine getirirken kusurlu davranışlarıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zararlardan dolayı, vasiye karşı açılan tazminat talebine ilişkin olup, yukarıda açıklanan yasal düzenlemeler dikkate alındığında davalı vasinin kısıtlılara ait paraların yatırılmasını bir aydan fazla geçiktirmesi durumunda faiz yönünden sorumluluğu 25.08.2003 tarihinden başlayacağı halde kararda dava tarihinin esas alınması doğru değil ise de, bu yanılgının giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, hüküm fıkrasının birinci bendinde yer alan "dava tarihinden" kelimelerinin metinden çıkarılmasına, yerine "25.08.2003 tarihinden" sözcüklerinin yazılması suretiyle hükmün düzeltilmesine ve düzeltilmiş bu şekli ile ONANMASINA”
Ne anlama geliyor? Karar, defter ve hesap yükümlülüklerine aykırılığın vasinin sorumluluğunu nasıl doğurduğunu gösterir. Daire, vesayet organlarının özen yükümlülüğünü, vasinin kusurlu davranışıyla verdiği zarardan sorumluluğunu ve vesayet altındaki kişinin paralarının bir aydan fazla geciktirilmeden bankaya yatırılması gerektiğini hatırlatmıştır. Vasinin faiz yönünden sorumluluğunun, paraları yatırmayı bir aydan fazla geciktirdiği tarihten başladığı belirtilerek hüküm bu yönden düzeltilerek onanmıştır (TMK m. 441).
Mirastaki resmî defter, hâkimin gözetimi altında bu işle görevlendirilen kâtibe tutturulur; 438. madde vesayet altındaki kişinin resmî defterinde de bu usule yollama yapar
Bir mirasçı, mirası reddetmeye esas olmak üzere süresi içinde terekenin resmî defterinin tutulmasını istedi. Sulh hukuk mahkemesi dosyayı işlemden kaldırdı ve süre sonunda davayı açılmamış saydı; karar temyiz edildi.
“Mirası reddetmeye hakkı olan mirasçılar, mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hakimine Türk Medeni Kanununun 606 maddesinde öngörülen sürelerin işlemeye başladığı tarihten itibaren bir ay içinde yapacakları sözlü veya yazılı beyanla terekenin resmi defterinin tutulmasını isteyebilirler. Sözlü beyan tutanağa geçirilerek, beyanda bulunana imza ettirilir. Terekenin resmi defterinin tutulması başvurusu üzerine istem esas defterine kaydedilerek bir dosya açılır. (TMK.md.619, Velayet Vesayet Tüzüğü md.40) Terekenin resmi defteri hakimin gözetimi altında bu işle görevlendirilecek katibe tutturulur. (Velayet Vesayet Tüzüğü md.42/1) Terekenin defter tutma giderleri terekeden ödenir. Giderler terekeden karşılanamazsa defter tutulmasını istemiş olan mirasçılardan alınır. (Velayet Vesayet Tüzüğü md.42/son)”
Ne anlama geliyor? Karar miras hukukuna ilişkindir; 438. maddenin üçüncü fıkrası vesayet altındaki kişinin resmî defterinin mirastaki resmî defterin usulüne göre tutulmasını öngördüğü için bu usulü gösterir. Daire, terekenin resmî defterinin tutulması istemi üzerine bir dosya açılacağını, defterin hâkimin gözetimi altında görevlendirilen kâtibe tutturulacağını ve giderlerin kural olarak terekeden karşılanacağını belirtmiştir. Süresinde yapılan istem üzerine defterin tutulması yönünde işlem yapılması gerekirken dosyanın işlemden kaldırılıp açılmamış sayılması usule aykırı bulunarak karar bozulmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 438- Yürürlükteki Kanunun 382 nci maddesini karşılamaktadır. İsviçre Medenî Kanununun 398 inci maddesi hükmüne paralel olarak üç fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Birinci fıkrada malvarlığının defterinin tutulabilmesi için, vasinin atanmasına ilişkin kararın kesinleşmiş olması öngörülmüştür. Aynı fıkrada “sulh mahkemesi” yerine “vesayet makamı” denilmiştir. İkinci fıkraya göre, ayırt etme gücüne sahip olan vesayet altındaki kişi, defter tutulurken olanak bulunduğu taktirde hazır bulundurulacaktır. Maddenin üçüncü fıkrasında sözü edilen kişinin malvarlığı için tutulacak resmî defter, mirasta söz konusu olan 619 uncu maddede öngörülen defterle benzerlik arzetmektedir. Bu nedenle defterin tutulması, alacaklılara karşı hüküm ve sonuçları konularında 619 ve devamı maddelere yollama yapılmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 146-147- Tasarının 438 inci maddesinin son fıkrasının ikinci cümlesinin başında yer alan "Bu defter" ibaresinden sonra "," konmuştur.
Gerekçe Tasarı metnini anlatır. Adalet Komisyonu son fıkranın ikinci cümlesinde "Bu defter" ibaresinden sonra virgül koymuş, madde bu biçimde yürürlüğe girmiştir. Maddenin diğer hükümleri Tasarıdaki gibi kabul edilmiştir.
| Tasarı m. 438 | Kanun m. 438 | |
|---|---|---|
| Son fıkranın ikinci cümlesi | "Bu defter mirastaki resmî defterin alacaklılara karşı doğurduğu sonuçları doğurur..." | "Bu defter, mirastaki resmî defterin alacaklılara karşı doğurduğu sonuçları doğurur..." |
| Diğer hükümler | Birinci ve ikinci fıkra, son fıkranın ilk cümlesi | Tasarıdaki gibi |
| Dayanak | Tasarı metni, s. 467 | Komisyon değişikliği, s. 315; Komisyon metni, s. 467 |
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 382. maddeydi; madde "Vazifeye başlamak" başlığı altında "Defter" kenar başlığını taşıyordu.
Vasi, vazifesine başlarken sulh mahkemesinin bir mümessili hazır bulunduğu halde, vesayet altındaki kimsenin mallarının defterini yapar. Vesayet altındaki kimse, temyiz kudretini haiz ve imkan da mevcut ise defter yapılırken hazır bulundurulur. Mahkemei asliye, icabında vasinin ve sulh mahkemesinin teklifi üzerine defterin resmi surette yapılmasını emreder. Bu muamele alacaklılara karşı mirası kabul halinde tanzim edilen resmi defter hükmünde olur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 382 | 4721 sayılı Kanun m. 438 | |
|---|---|---|
| Zaman | Vasi vazifesine başlarken | Vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine, vakit geçirilmeksizin |
| Defteri tutanlar | Vasi, sulh mahkemesinin bir temsilcisi hazır bulunarak | Vasi ile vesayet makamının görevlendireceği bir kişi |
| Vesayet altındaki kişi | Temyiz kudreti varsa ve imkân varsa hazır bulundurulur | Ayırt etme gücü varsa ve olanak bulunursa hazır bulundurulur |
| Resmî defter | Asliye mahkemesi, vasinin ve sulh mahkemesinin teklifi üzerine emreder | Denetim makamı, vasi ve vesayet makamının isteği üzerine karar verir |
| Sonucu | Alacaklılara karşı, mirasın kabulünde tutulan resmî defter hükmünde | Mirastaki resmî defterin alacaklılara karşı sonuçları; aynı usul |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| Tasarı aşaması | Adalet Komisyonu son fıkranın ikinci cümlesinde "Bu defter" ibaresinden sonra virgül koydu | S. Sayısı 723, s. 315 |
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Tasarı aşamasında Adalet Komisyonu yalnızca bir noktalama değişikliği yapmıştır. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 438. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 439: Değerli şeylerin saklanması.
- TMK m. 440: Taşınırların satılması.
- TMK m. 441: Paraların yatırılması.
- TMK m. 454: Yönetim ve hesap tutma yükümlülüğü.
- TMK m. 464: Rapor ve hesapların incelenmesi.
- TMK m. 467: Vasinin sorumluluğu.
- TMK m. 488: Vesayet makamı kararlarına itiraz.
Bir yakınınız için vasi atanması, vasinin defter ve hesap yükümlülükleri, boşanma davasında vesayet veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 438 ne diyor?
Vasiliğe atanma kararı kesinleşince vasi ile vesayet makamının görevlendireceği bir kişinin vakit geçirmeden yönetilecek malvarlığının defterini tutacağını, ayırt etme gücü olan vesayet altındaki kişinin olanak bulunduğunda hazır bulundurulacağını ve koşullar gerektirirse denetim makamının resmî defter tutulmasına karar verebileceğini düzenler.
Vasi defteri ne zaman tutar?
Vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine, vakit geçirilmeksizin.
Defteri kimler tutar?
Vasi ile vesayet makamının görevlendireceği bir kişi.
Malvarlığı yoksa defter tutulmaz mı?
Tutulur; malvarlığı bulunmadığı gerekçesiyle defter tutulmasına yer olmadığına karar verilmesi doğru bulunmamıştır (Yargıtay 18. HD, 2015/12334 E., 2015/13144 K., 28.09.2015).
Vesayet altındaki kişi defter tutulurken bulunabilir mi?
Ayırt etme gücüne sahipse, olanak bulunduğu takdirde hazır bulundurulur.
Resmî defter nedir?
Denetim makamının kararıyla, vasi ve vesayet makamının isteği üzerine tutulan ve mirastaki resmî defterin alacaklılara karşı sonuçlarını doğuran defterdir.
Defteri hangi mahkeme ister?
Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi (Yargıtay 2. HD, 2015/9926 E., 2015/12088 K., 09.06.2015).
Defterle ilgili karara nasıl itiraz edilir?
Tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilir; denetim makamının kararı kesindir (TMK m. 488).
Defter tutmayan vasi sorumlu olur mu?
Vasi, görevini yerine getirirken kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 382. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 13, 397, 438, 439, 440, 441, 454, 461, 464, 466, 467, 488, 619
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 382 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 438 gerekçesi s. 146-147, Komisyon değişikliği s. 315, Tasarı ve Komisyon metni s. 467
- Yargıtay 2. HD, 2015/9926 E., 2015/12088 K., 09.06.2015
- Yargıtay 2. HD, 2012/15543 E., 2013/13338 K., 13.05.2013
- Yargıtay 2. HD, 2010/13941 E., 2011/5494 K., 29.03.2011
- Yargıtay 2. HD, 2010/11264 E., 2011/1145 K., 26.01.2011
- Yargıtay 2. HD, 2009/20418 E., 2010/8946 K., 05.05.2010
- Yargıtay 2. HD, 2008/6758 E., 2008/12863 K., 09.10.2008
- Yargıtay 18. HD, 2015/12334 E., 2015/13144 K., 28.09.2015
- Yargıtay 18. HD, 2013/14848 E., 2014/1786 K., 10.02.2014
- Yargıtay 18. HD, 2013/10045 E., 2013/11231 K., 10.09.2013