TMK 440, vesayet altındaki kişinin taşınırlarının hangi koşullarla ve nasıl satılacağını düzenler. Değerli şeylerin dışındaki taşınırlar, vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse, vesayet makamının vereceği talimat uyarınca açık artırmayla satılır. Hâkim, özel durumları, taşınırın niteliğini veya değerinin azlığını göz önüne alarak pazarlıkla satışa da karar verebilir. Vesayet altındaki kişinin kendisi veya ailesi için özel bir değer taşıyan şeyler, zorunluluk olmadıkça satılamaz. Yargıtay, kısıtlıya ait aracın satışına izin verilmemesini vesayetin idaresine ilişkin bir karar saymış ve bu karara karşı yolun denetim makamına itiraz olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/8297 E., 2018/1014 K., 22.01.2018). Madde eski Kanun'un 384. maddesini karşılar.
- Taşınır
- Taşınmaz dışındaki mallar; madde değerli şeyler dışındaki taşınırları kapsar.
- Açık artırma
- Satışın en yüksek teklifi verene, herkese açık biçimde yapılması.
- Pazarlıkla satış
- Açık artırma yapılmadan, alıcıyla görüşülerek belirlenen bedelle satış.
- Talimat
- Vesayet makamının satışın yapılışına ilişkin olarak verdiği yönerge.
- Özel değer taşıyan şey
- Maddi değerinden bağımsız olarak kişi veya ailesi için ayrı bir anlam taşıyan eşya.
TMK 440 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Değerli şeylerin dışındaki taşınırlar | TMK m. 439, 440/1 |
| Koşul | Vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirmesi | TMK m. 440/1 |
| Usul | Vesayet makamının talimatı uyarınca açık artırma | TMK m. 440/1 |
| Pazarlık | Hâkim; özel durumlar, niteliği veya değerinin azlığı nedeniyle karar verebilir | TMK m. 440/1 |
| Sınır | Kişi veya ailesi için özel değer taşıyan şeyler zorunluluk olmadıkça satılamaz | TMK m. 440/2 |
| İzin | Olağan yönetim ihtiyaçları dışındaki taşınırların satımı vesayet makamının iznine bağlıdır | TMK m. 462/2 |
| Kanun yolu | Vesayet makamının kararına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz | TMK m. 461, 488 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 384 | Gerekçe, s. 147 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 384. maddesini karşılar ve maddede "sulh mahkemesi" yerine "vesayet makamı" deyimi kullanılmıştır (S. Sayısı 723, s. 147). Tasarının 440. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 467).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, satışın ancak vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse yapılabilmesidir. İkinci nokta, kural olarak satışın vesayet makamının talimatıyla açık artırmada yapılması, pazarlıkla satışın ise hâkimin kararına bağlı olmasıdır. Üçüncü nokta, kişi veya ailesi için özel değer taşıyan şeylerin zorunluluk olmadıkça satılamamasıdır. Satış istemi hakkındaki vesayet makamı kararına karşı yol temyiz değil denetim makamına itirazdır (Yargıtay 8. HD, 2017/7176 E., 2017/16141 K., 05.12.2017).
Satışın koşulu: vesayet altındaki kişinin menfaati
- Koşul: Satış, vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse yapılır.
- Kapsam: Değerli şeylerin dışındaki taşınırlar.
- Değerli şeyler: Güvenli bir yerde saklanır.
440. maddeye göre değerli şeylerin dışındaki taşınırlar, vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse satılır. Kıymetli evrak, değerli eşya, önemli belge ve benzerleri ise malvarlığının yönetimi bakımından bir sakınca yoksa vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yere konulur (TMK m. 439). Vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetmek zorundadır (TMK m. 454).
Kısıtlının adına kayıtlı aracın yalnız başka bir model araç almak amacıyla satılmasının istendiği bir dosyada sulh hukuk mahkemesi, bunun satışı gerektiren önemli bir sebep olmadığını ve aracın satılmasında bir yarar bulunmadığını belirterek istemi reddetmiş; Yargıtay bu kararın vesayetin idaresine ilişkin olduğunu ve itiraz üzerine denetim makamınca incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/7176 E., 2017/16141 K., 05.12.2017).
Satışın biçimi: açık artırma ve pazarlık
- Kural: Vesayet makamının talimatı uyarınca açık artırma.
- İstisna: Hâkim pazarlıkla satışa karar verebilir.
- Ölçütler: Özel durumlar, taşınırın niteliği, değerinin azlığı.
Birinci fıkraya göre taşınırlar vesayet makamının vereceği talimat uyarınca açık artırma ile satılır. Hâkim, özel durumları, taşınırın niteliğini veya değerinin azlığını göz önüne alarak pazarlıkla satışa da karar verebilir. Eski Kanun, taşınırların sulh mahkemesinin talimatı dairesinde açık artırmayla veya iki tarafın rızasıyla satılacağını öngörüyordu (743 s. K. m. 384).
Taşınmazlarda kural farklıdır: satış vesayet makamının görevlendireceği bir kişi tarafından vasi de hazır olduğu hâlde açık artırmayla yapılır ve ihale vesayet makamının onamasıyla tamamlanır; pazarlıkla satışa istisnai olarak denetim makamı karar verebilir (TMK m. 444). Yargıtay, taşınmazın pazarlıkla satışına izin veren vesayet makamı kararını, bu yetkinin denetim makamına ait olduğu gerekçesiyle bozmuştur (Yargıtay 18. HD, 2015/2281 E., 2015/16766 K., 18.11.2015).
Özel değer taşıyan şeyler
- Kural: Zorunluluk olmadıkça satılamaz.
- Ölçüt: Kişinin kendisi veya ailesi için özel bir değer taşıması.
İkinci fıkraya göre vesayet altındaki kişinin kendisi veya ailesi için özel bir değer taşıyan şeyler, zorunluluk olmadıkça satılamaz. Eski Kanun da kişinin ailesi veya kendisi için kıymeti mahsusası bulunan şeylerin mecburiyet olmadıkça satılamayacağını öngörüyordu (743 s. K. m. 384). Bu fıkrayı doğrudan uygulayan bir karara bu sayfa hazırlanırken rastlanmamıştır.
Vesayet makamının izni ve itiraz yolu
- İzin: Olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışındaki taşınırların satımı izne bağlıdır.
- İzinsiz işlem: Vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmaksızın yaptığı işlem hükmündedir.
- İtiraz: Vesayet makamının kararına karşı on gün içinde denetim makamına.
Olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan taşınır veya diğer hak ve değerlerin alımı, satımı, devri ve rehnedilmesi vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462). Kanunen gerektiği hâlde vasinin yetkili vesayet dairelerinin iznini almadan yaptığı işlemler, vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmaksızın yaptığı işlem hükmündedir (TMK m. 465).
Yargıtay, vasinin kısıtlıya ait aracın satışına izin istemini reddeden vesayet makamı kararının vesayetin idaresine ilişkin olduğunu, bu karara karşı tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilebileceğini ve kararın temyizi kabil olmadığını belirterek dosyayı iade etmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/8297 E., 2018/1014 K., 22.01.2018). Aynı yönde verilen başka kararlar da bulunmaktadır (Yargıtay 18. HD, 2015/17335 E., 2015/17564 K., 01.12.2015; Yargıtay 18. HD, 2015/19320 E., 2015/17563 K., 01.12.2015).
Velayet altındaki çocuğun taşınırları
- Kural: Veli çocuk malları üzerinde kural olarak hâkimden izin almadan tasarruf eder.
- İstisna: Bakım, yetiştirme ve eğitim için zorunluluk varsa hâkim yetki tanıyabilir.
440. maddedeki satış kuralları vesayete özgüdür. Yargıtay, velayet hakkına sahip ebeveynin çocuk malları üzerinde kural olarak hâkimden izin almaksızın tasarrufta bulunabileceğini ve vesayette vasiye getirilen izin ve denetim usullerinin velayette örnekseme yoluyla uygulanamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/22322 E., 2013/15019 K., 30.05.2013). Veli olan annenin çocuğa miras kalan aracı satmak için izin istediği başka bir dosyada da istemin hukuki yarar yokluğundan reddi yerinde görülmüştür (Yargıtay 2. HD, 2012/9950 E., 2013/3098 K., 11.02.2013).
Bir yakınınızın vasisiyseniz, taşınırların satışını ancak vesayet altındaki kişinin menfaati gerektiriyorsa ve vesayet makamının talimatı ile izni doğrultusunda yapabileceğinizi göz önünde tutun (TMK m. 440, 462). Pazarlıkla satış istiyorsanız, bunun gerekçesini, örneğin taşınırın değerinin azlığını mahkemeye açıklayın. Satış isteminiz reddedildiyse, tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilirsiniz (TMK m. 461, 488).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 440. maddedeki satışın vesayet altındaki kişinin menfaatine bağlılığını, satış istemi hakkındaki kararlara karşı kanun yolunu ve maddenin taşınmaz satışı ile velayetle karşılaştırmasını gösteren kararlardan seçilmiştir. Özel değer taşıyan şeylere ilişkin ikinci fıkrayı doğrudan uygulayan bir karara bu sayfa hazırlanırken rastlanmamıştır. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vesayet altındaki kişiye ait aracın satışı istemi, satışı gerektiren önemli bir sebep ve kişinin yararı yönünden değerlendirilir; bu konudaki karara karşı yol denetim makamına itirazdır
Bir baba, yetişkin oğlunun kısıtlanmasını, kendisinin vasi atanmasını ve oğlunun adına kayıtlı aracın başka bir araç almak için satılmasına izin verilmesini istedi. Sulh hukuk mahkemesi kısıtlama istemini kabul etti; aracın yeni model olduğu ve satışını gerektiren önemli bir sebep bulunmadığı gerekçesiyle satış istemini reddetti. Karar vasi tarafından temyiz edildi.
“Somut olayda; vesayet makamınca aracın satışına izin verilmemesi vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı karar olup, bu kararların temyizi kabil kararlardan olmadığı anlaşıldığından, bu konuda denetim makamınca bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine iadesi gerektiği anlaşılmıştır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 440. maddedeki satışın vesayet altındaki kişinin menfaatine bağlı olduğunu ve bu konudaki kararın niteliğini birlikte gösterir. Sulh hukuk mahkemesi, satış isteminin yalnız başka bir model araç alma amacına dayandığını, bunun satışı gerektiren önemli bir sebep olmadığını ve aracın satılmasında bir yarar bulunmadığını belirterek istemi reddetmişti. Daire, vesayet makamının aracın satışına izin vermemesinin vesayetin idaresiyle ilgili bir karar olduğunu, bu kararların temyizi kabil olmadığını belirterek denetim makamınca karar verilmek üzere dosyayı iade etmiştir. Aynı kararda kısıtlanan ergin çocuğun kural olarak velayet altında bırakılacağı da hatırlatılmıştır (TMK m. 419).
Vasinin kısıtlıya ait aracın satışına izin istemini reddeden vesayet makamı kararına karşı yol temyiz değil, denetim makamına itirazdır
Vasi, vesayeti altındaki kısıtlının malik olduğu aracın satışına izin verilmesini istedi; sulh hukuk mahkemesi istemi reddetti. Karar temyiz edildi.
“Türk Medeni Kanunu'nun 396. maddesinde, vesayet organlarının vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlar, 397. maddesinde de kamu vesayetinin vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütüleceği, vesayet makamının sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesi olduğu hükme bağlanmış olup; kanun koyucu kamu vesayetinde vesayet organı vasiler ile vesayet daireleri sulh ve asliye mahkemesi arasında 461. maddede bir hiyerarşi kurarak, vesayet makamı Sulh Hukuk Mahkemesi'nin vasinin eylem ve işlemlerine karşı, denetim makamı Asliye Hukuk Mahkemesinin de Sulh Hukuk Mahkemesi'nin kararlarına karşı şikayet ve itiraz merci olduğu belirlenmiş; 488. maddesinde ise, ilgililerin vesayet makamının vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararlara karşı tebliğinden itibaren on gün içinde itiraz edebileceği, denetim makamının gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı kesin olarak karara bağlayacağı, bu bakımdan vesayet makamının vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararların temyizi kabil kararlardan olmadığı anlaşıldığından, istem konusunda denetim makamınca bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine İADESİNE”
Ne anlama geliyor? Karar, taşınır satışına ilişkin vesayet makamı kararlarına karşı izlenecek yolu gösterir. Daire, vesayet organları arasındaki hiyerarşiyi hatırlatmış; vesayet makamının vasinin eylem ve işlemlerine karşı, denetim makamının da vesayet makamının kararlarına karşı şikâyet ve itiraz mercii olduğunu, vesayetin idaresiyle ilgili kararlara karşı tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edilebileceğini ve denetim makamının itirazı kesin olarak karara bağlayacağını belirtmiştir. Bu nedenle istem hakkında denetim makamınca karar verilmek üzere dosya iade edilmiştir (TMK m. 488).
Taşınmazların pazarlıkla satışına vesayet makamı değil denetim makamı karar verir; taşınırlarda ise pazarlıkla satışa hâkimin kendisi karar verebilir
Vasi, kısıtlıya ait bir taşınmazın satışına izin verilmesini istedi. Vesayet makamı istemi kabul ederek taşınmazın pazarlıkla satışına izin verdi ve satışın onayı için dosyanın denetim makamına gönderilmesine karar verdi. Karar müdahil vekilince temyiz edildi.
“Ne var ki, istisnai olarak özel durumlar, taşınmazın niteliği veya değerinin azlığı gibi hususlar gözönüne alınarak, satışın pazarlıkla yapılması gerekiyorsa, bu yolla satışa karar verme yetkisi, vesayet makamına değil, denetim makamına aittir.”
Ne anlama geliyor? Karar taşınmaz satışına ilişkindir ve 440. maddedeki taşınır satışıyla karşılaştırma imkânı verir. Daire, taşınmazın pazarlıkla satışına karar verme yetkisinin kanunla doğrudan denetim makamına verildiğini, vesayet makamının bu yetkiyi kullanamayacağını ve yalnız kişinin menfaati gerektiriyorsa satışa izin vermekle yetineceğini belirterek kararı bozmuştur. 440. maddede ise taşınırlar için pazarlıkla satışa, özel durumları, taşınırın niteliğini veya değerinin azlığını göz önüne alarak hâkimin karar verebileceği öngörülmüştür (TMK m. 444).
Vesayette vasinin tasarrufları için öngörülen izin ve denetim usulleri, velayet altındaki çocuğun mallarına örnekseme yoluyla uygulanamaz
Velayeti tek başına annede bulunan bir küçüğe babasından bir araç kalmıştı. Anne aracın satışı için izin istedi; aile mahkemesi aracın belirli bir bedelden aşağı olmamak üzere pazarlıkla satılmasına ve küçüğün payına düşen paranın bankaya yatırılmasına karar verdi. Karar veli tarafından temyiz edildi.
“Mahkemece, aracın satışına izin verilmesi, Türk Medeni Kanununun 462/2. maddesi çerçevesinde alınan bir karar değil, aynı Yasanın 356. maddesinin (2.) fıkrası çerçevesinde veliye tanınan yetki niteliğindedir. Vesayette kısıtlının malvarlığında tasarruf yönünden Kanunda vasiye getirilmiş bulunan izin ve denetim usulleri örnekseme yoluyla velayette uygulanamaz.”
Ne anlama geliyor? Karar, 440. maddedeki satış kurallarının vesayete özgü olduğunu gösterir. Daire, velayet hakkına sahip ebeveynin çocuk malları üzerinde kural olarak hâkimden izin almaksızın tasarrufta bulunabileceğini, çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için zorunluluk varsa hâkimin ebeveyne çocuğun mallarına başvurma yetkisi tanıyabileceğini belirtmiştir. Vesayette öngörülen izin ve denetim usulleri velayette örnekseme yoluyla uygulanamayacağından, satışın pazarlıkla yapılmasının ve paranın bankaya yatırılmasının öngörülmesi doğru bulunmayarak karar bozulmuştur (TMK m. 356).
Madde gerekçesi
Madde 440- Yürürlükteki Kanunun 384 üncü maddesini karşılamaktadır. “Sulh mahkemesi” yerine “vesayet makamı” deyimi kullanılmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 147Tasarının 440. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 467).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 384. maddeydi; madde "Vazifeye başlamak" başlığı altında "Menkulün satışı" kenar başlığını taşıyordu.
Vesayet altındaki kimsenin menfaati icap ettiği takdirde bundan evvelki maddede beyan olunanlardan maada menkul eşya, sulh mahkemesinin talimatı dairesinde aleni müzayede ile yahut iki tarafın rızasiyle satılır. Vesayet altındaki kimsenin ailesi veya kendisi için kıymeti mahsusası bulunan şeyler, mecburiyet olmadıkça satılmaz.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 384 | 4721 sayılı Kanun m. 440 | |
|---|---|---|
| Kapsam | Kıymetli eşya ve belgeler dışındaki menkul eşya | Değerli şeylerin dışındaki taşınırlar |
| Koşul | Vesayet altındaki kişinin menfaati | Vesayet altındaki kişinin menfaati |
| Usul | Sulh mahkemesinin talimatıyla açık artırma veya iki tarafın rızasıyla satış | Vesayet makamının talimatıyla açık artırma; hâkim pazarlıkla satışa karar verebilir |
| Özel değer | Kıymeti mahsusası bulunan şeyler mecburiyet olmadıkça satılmaz | Özel değer taşıyan şeyler zorunluluk olmadıkça satılamaz |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 440. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 439: Değerli şeylerin saklanması.
- TMK m. 441: Paraların yatırılması.
- TMK m. 444: Taşınmazların satılması.
- TMK m. 454: Yönetim ve hesap tutma yükümlülüğü.
- TMK m. 462: Vesayet makamının izni.
- TMK m. 465: İznin bulunmaması.
- TMK m. 488: Vesayet makamı kararlarına itiraz.
Bir yakınınız için vasi atanması, vesayet altındaki kişinin mallarının satışı, boşanma davasında vesayet veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 440 ne diyor?
Vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse değerli şeylerin dışındaki taşınırların vesayet makamının talimatıyla açık artırmada satılacağını, hâkimin bazı durumlarda pazarlıkla satışa karar verebileceğini ve kişi veya ailesi için özel değer taşıyan şeylerin zorunluluk olmadıkça satılamayacağını düzenler.
Vasi vesayet altındaki kişinin eşyasını satabilir mi?
Ancak kişinin menfaati gerektirirse ve vesayet makamının talimatı uyarınca.
Satış nasıl yapılır?
Kural olarak açık artırmayla; hâkim özel durumlar, taşınırın niteliği veya değerinin azlığı nedeniyle pazarlıkla satışa da karar verebilir.
Hangi şeyler satılamaz?
Kişinin kendisi veya ailesi için özel bir değer taşıyan şeyler, zorunluluk olmadıkça satılamaz.
Değerli eşya ve kıymetli evrak da bu maddeye göre mi satılır?
Hayır; bunlar kural olarak vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yere konulur (TMK m. 439).
Satış için vesayet makamının izni gerekir mi?
Olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan taşınırların satımı vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462).
Satış istemi reddedilirse ne yapılabilir?
Tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilir; karar temyiz edilemez (Yargıtay 8. HD, 2017/8297 E., 2018/1014 K., 22.01.2018).
Taşınmaz satışında da aynı kurallar mı uygulanır?
Hayır; taşınmaz satışı 444. maddeye tabidir ve pazarlıkla satışa denetim makamı karar verir.
Velayet altındaki çocuğun aracı satılırken bu kurallar uygulanır mı?
Hayır; vesayetteki izin ve denetim usulleri velayette örnekseme yoluyla uygulanamaz (Yargıtay 2. HD, 2012/22322 E., 2013/15019 K., 30.05.2013).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 384. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 356, 419, 439, 440, 441, 444, 454, 461, 462, 465, 488
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 384 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 440 gerekçesi s. 147, Tasarı ve Komisyon metni s. 467
- Yargıtay 2. HD, 2012/22322 E., 2013/15019 K., 30.05.2013
- Yargıtay 2. HD, 2012/9950 E., 2013/3098 K., 11.02.2013
- Yargıtay 8. HD, 2017/8297 E., 2018/1014 K., 22.01.2018
- Yargıtay 8. HD, 2017/7176 E., 2017/16141 K., 05.12.2017
- Yargıtay 18. HD, 2015/17335 E., 2015/17564 K., 01.12.2015
- Yargıtay 18. HD, 2015/19320 E., 2015/17563 K., 01.12.2015
- Yargıtay 18. HD, 2015/2281 E., 2015/16766 K., 18.11.2015