TMK 439, vasinin göreve başlarken vesayet altındaki kişinin değerli şeylerini nasıl koruyacağını düzenler. Kıymetli evrak, değerli eşya, önemli belge ve benzerleri, malvarlığının yönetimi bakımından bir sakınca yoksa, vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yere konulur. Madde, vasinin göreve başlarken yapacağı işler arasında defter tutmanın ardından gelir; değerli şeyler dışındaki taşınırların satılması ve paraların yatırılması sonraki maddelerde düzenlenmiştir. Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 383. maddesini karşılar ve İsviçre Medeni Kanunu'nun 399. maddesi göz önünde tutularak yeniden kaleme alınmıştır. Maddeyi doğrudan uygulayan yayımlanmış bir karara bu sayfa hazırlanırken rastlanmamıştır.
- Kıymetli evrak
- İçerdiği hak senetten ayrı olarak ileri sürülemeyen ve başkalarına devredilemeyen senet (TTK m. 645).
- Değerli eşya
- Vesayet altındaki kişiye ait, maddi değeri yüksek taşınır eşya.
- Önemli belge
- Vesayet altındaki kişinin hak ve işlemlerini gösteren ve korunması gereken belge.
- Vesayet makamı
- Sulh hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
- Gözetim
- Vesayet makamının, değerli şeylerin korunmasını ve vasinin bunlar üzerindeki işlemlerini izlemesi.
TMK 439 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Kıymetli evrak, değerli eşya, önemli belge ve benzerleri | TMK m. 439 |
| Koşul | Malvarlığının yönetimi bakımından bir sakınca bulunmaması | TMK m. 439 |
| Yer | Güvenli bir yer | TMK m. 439 |
| Gözetim | Vesayet makamı | TMK m. 397, 439 |
| Önceki adım | Yönetilecek malvarlığının defteri | TMK m. 438 |
| Sonraki adımlar | Taşınırların satılması, paraların yatırılması | TMK m. 440, 441 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 383 | Gerekçe, s. 147 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 383. maddesini karşılar ve İsviçre Medeni Kanunu'nun bu maddeyi karşılayan 399. maddesi göz önünde tutularak yeniden kaleme alınmıştır (S. Sayısı 723, s. 147). Tasarının 439. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 467).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, saklama kuralının kıymetli evrakla sınırlı olmayıp değerli eşya, önemli belge ve benzerlerini de kapsamasıdır. İkinci nokta, saklamanın malvarlığının yönetimi bakımından bir sakınca bulunmaması koşuluna bağlı olmasıdır. Üçüncü nokta, değerli şeylerin konulduğu güvenli yerin vesayet makamının gözetimi altında bulunmasıdır; vasinin bu konudaki eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyet, vesayet makamının kararlarına karşı ise on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m. 461).
Saklanacak şeyler
- Kıymetli evrak: İçerdiği hak senetten ayrı ileri sürülemeyen senetler.
- Değerli eşya ve önemli belgeler: Maddi değeri yüksek eşya ile korunması gereken belgeler.
- Benzerleri: Madde sayımı örnek niteliğinde yapar.
439. madde; kıymetli evrak, değerli eşya, önemli belge ve benzerlerinin güvenli bir yere konulmasını öngörür. Kıymetli evrak, içerdiği hak senetten ayrı olarak ileri sürülemeyen ve başkalarına devredilemeyen senetlerdir (TTK m. 645). Maddedeki "ve benzerleri" ifadesi sayımın örnek niteliğinde olduğunu gösterir. Eski Kanun aynı kuralı "senetler, kıymetli eşya, mühim vesikalar ve buna mümasil sair şeyler" biçiminde ifade ediyordu (743 s. K. m. 383).
Malvarlığının yönetimi bakımından sakınca koşulu
- Kural: Değerli şeyler güvenli bir yere konulur.
- İstisna: Malvarlığının yönetimi bakımından bir sakınca varsa.
Saklama kuralı, malvarlığının yönetimi bakımından bir sakınca bulunmaması koşuluna bağlanmıştır. Maddenin sözüne göre, değerli şeylerin güvenli bir yere konulması malvarlığının yönetimi bakımından sakınca doğuruyorsa bu kural uygulanmaz. Vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetmek zorundadır (TMK m. 454).
Vesayet makamının gözetimi
- Gözetim: Güvenli yer vesayet makamının gözetimi altındadır.
- Denetim araçları: Rapor ve hesapların incelenmesi, gerektiğinde önlem alınması.
Değerli şeyler vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yere konulur. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir (TMK m. 397). Vesayet makamı vasinin belli dönemlerde vereceği rapor ve hesapları inceler; rapor ve hesapları kabul veya reddeder, gerektiğinde vesayet altındaki kişinin menfaatini korumak için uygun önlemleri alır (TMK m. 464). Eski Kanun'da da bu şeylerin sulh mahkemesinin murakabesi altında emin bir yere konulacağı belirtilmişti (743 s. K. m. 383).
Yargıtay, vasiden küçüğe ait malvarlığını gösteren defteri tutmasını ve hesap vermesini isteyecek makamın vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi olduğunu, aile mahkemesinin vesayet sürerken bu konuda görevli olmadığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2015/9926 E., 2015/12088 K., 09.06.2015).
Defter, taşınırların satılması ve paraların yatırılması
- Defter: Göreve başlarken yönetilecek malvarlığının defteri tutulur.
- Taşınırlar: Değerli şeyler dışındaki taşınırlar gerekirse satılır.
- Paralar: Yönetim için gerekli olmayan paralar bankaya yatırılır.
439. madde, vasinin göreve başlarken yapacağı işleri düzenleyen hükümler arasında yer alır. Vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine yönetilecek malvarlığının defteri tutulur (TMK m. 438). Vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse değerli şeylerin dışındaki taşınırlar vesayet makamının vereceği talimat uyarınca açık artırmayla satılır (TMK m. 440). Vesayet altındaki kişinin kendisi veya malvarlığının yönetimi için gerekli olmayan paralar, faiz getirmek üzere vesayet makamınca belirlenen millî bir bankaya yatırılır veya Hazine tarafından çıkarılan menkul kıymetlere çevrilir (TMK m. 441).
İtiraz yolu ve vasinin sorumluluğu
- Şikâyet: Vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına.
- İtiraz: Vesayet makamının kararlarına karşı on gün içinde denetim makamına.
- Sorumluluk: Vasi kusurlu davranışıyla verdiği zarardan sorumludur.
Ayırt etme gücüne sahip olan vesayet altındaki kişi ve her ilgili, vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunabilir; vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m. 461). Yargıtay, malvarlığının yönetimine ilişkin kararların vesayetin idaresine yönelik olduğunu ve denetim makamının itiraz üzerine verdiği kararın kesin olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/20418 E., 2010/8946 K., 05.05.2010).
Vasi, görevini yerine getirirken kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467). Küçükler adına aldığı parayı onların hesabına yatırmayan ve vesayet makamına bildirmeyen vasinin faiz yönünden sorumluluğu, paraları yatırmayı bir aydan fazla geciktirdiği tarihten başlatılmıştır (Yargıtay 18. HD, 2013/14848 E., 2014/1786 K., 10.02.2014).
Bir yakınınıza vasi atandıysa, kıymetli evrak, değerli eşya ve önemli belgelerin defterde gösterilmesini ve vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yere konulmasını isteyebilirsiniz (TMK m. 438, 439). Vasinin bu şeylerle ilgili bir işlemine karşı, vesayet makamına şikâyette bulunabilirsiniz. Vesayet makamının kararına karşı, tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilirsiniz (TMK m. 461).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar 439. maddeyi doğrudan uygulamaz; maddeyi doğrudan uygulayan yayımlanmış bir karara bu sayfa hazırlanırken rastlanmamıştır. Kararlar, vesayet makamının vasinin malvarlığı yönetimi üzerindeki gözetimini, bu konudaki kararlara karşı yolu ve vesayet altındaki kişinin değerlerinin korunmasına ilişkin sorumluluğu gösterdikleri için seçilmiştir ve 438. madde sayfasında da yer alır. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vasinin malvarlığına ilişkin yükümlülüklerini izleyecek ve bunları vasiden isteyecek makam vesayet makamıdır; aile mahkemesi vesayet sürerken bu konuda görevli değildir
Velayet altında bulunmayan bir küçük, sulh hukuk mahkemesinin kararıyla bir yakınının vesayeti altına konulmuştu. Aile mahkemesi, çocuk mallarının korunmasına ilişkin istem üzerine vasiden küçüğün malvarlığının dökümünü gösteren bir defter sunmasını istedi; karar onandıktan sonra vasi karar düzeltme isteminde bulundu.
“Vasi, küçüğe ait yönetilecek malvarlığıyla ilgili defter tutmak ve malvarlığındaki değişiklikleri vesayet makamına bildirmek ve hesap vermekle görevli ve yükümlüdür (TMK.m.438.VVMHUDT.m.16). Şu halde, vasiden, küçüğe ait malvarlığını gösteren defter tutmasını ve malvarlığıyla ilgili hesap vermesini isteyecek olan vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi)'dir. Aile mahkemesinin, vesayet altındaki küçüklerle ilgili vesayet devam ettiği müddetçe bir görevi bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 439. maddedeki gözetimin hangi makama ait olduğunu anlamaya yardımcı olur. Daire, vasinin küçüğe ait malvarlığıyla ilgili defter tutmak, değişiklikleri vesayet makamına bildirmek ve hesap vermekle yükümlü olduğunu; bunları isteyecek makamın vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi olduğunu belirtmiştir. Değerli şeylerin konulduğu güvenli yer üzerindeki gözetim de kanun gereği vesayet makamına aittir. Aile mahkemesinin vesayet devam ettiği sürece bu konuda görevi bulunmadığından yerel mahkeme kararı bozulmuştur (TMK m. 438).
Malvarlığının yönetimine ilişkin vesayet makamı kararları vesayetin idaresine yöneliktir; bunlara karşı yol denetim makamına itirazdır ve denetim makamının kararı kesindir
Vesayet makamının vesayetin yürütülmesine ilişkin kararı üzerine denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi karar verdi. Bu karar vasi adayı tarafından temyiz edildi.
“Kısıtlının mal varlığının yönetimi ve defter tutulmasına ilişkin işlemler vesayetin idaresine yöneliktir. (TMK.md.438) Vesayet makamının, vesayetin yürütülmesiyle ilgili almış olduğu kararlar, itirazı kabil kararlardan olup, itirazı inceleme görevi denetim makamı olan Asliye Hukuk Mahkemesine aittir. Türk Medeni Kanununun 488. maddesi, ilgililerin vesayet makamlarının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içerisinde denetim makamına itiraz edebileceğini, denetim makamının bu itirazı kesin olarak karara bağlayacağını hükme bağlamıştır. Bu halde, denetim makamınca verilen kararın kesin olduğu ve temyiz yoluna gidilemeyeceği anlaşıldığından, temyiz talebinin reddine karar vermek gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, defter tutma gibi malvarlığının yönetimine yönelik vesayet makamı kararlarına karşı izlenecek yolu gösterir. Daire, malvarlığının yönetimine ilişkin işlemlerin vesayetin idaresine yönelik olduğunu, vesayet makamının bu konudaki kararlarına karşı tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebileceğini ve denetim makamının itirazı kesin olarak karara bağlayacağını belirtmiş; temyiz talebini bu nedenle reddetmiştir (TMK m. 488).
Vesayet altındaki kişi adına aldığı parayı hesabına yatırmayan ve vesayet makamına bildirmeyen vasi, zarardan ve faizden sorumludur
Küçükler için atanan vasi, küçükler adına tazminat tahsil etti. Vasi defter tutmadı, gelir ve giderler hakkında yıllık rapor vermedi, aldığı parayı küçükler hesabına yatırmadı ve vesayet makamına bildirmedi. Vesayet altındaki kişiler vasiye karşı tazminat davası açtı; mahkeme davayı kabul etti ve faizi dava tarihinden başlattı.
“Dava, vesayet görevini yerine getirirken kusurlu davranışlarıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zararlardan dolayı, vasiye karşı açılan tazminat talebine ilişkin olup, yukarıda açıklanan yasal düzenlemeler dikkate alındığında davalı vasinin kısıtlılara ait paraların yatırılmasını bir aydan fazla geçiktirmesi durumunda faiz yönünden sorumluluğu 25.08.2003 tarihinden başlayacağı halde kararda dava tarihinin esas alınması doğru değil ise de, bu yanılgının giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, hüküm fıkrasının birinci bendinde yer alan "dava tarihinden" kelimelerinin metinden çıkarılmasına, yerine "25.08.2003 tarihinden" sözcüklerinin yazılması suretiyle hükmün düzeltilmesine ve düzeltilmiş bu şekli ile ONANMASINA”
Ne anlama geliyor? Karar, vesayet altındaki kişi adına alınan paranın vesayet makamına bildirilmeden vasinin elinde tutulmasının sonuçlarını gösterir; 439. madde değerli şeylerin vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yere konulmasını, 441. madde ise paraların bankaya yatırılmasını öngörür. Daire, vesayet organlarının iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni göstermekle yükümlü olduğunu, vasinin kusurlu davranışıyla verdiği zarardan sorumlu bulunduğunu ve vesayet altındaki kişinin paralarının bir aydan fazla geciktirilmeden bankaya yatırılması gerektiğini hatırlatmıştır. Vasinin faiz yönünden sorumluluğunun paraları yatırmayı bir aydan fazla geciktirdiği tarihten başladığı belirtilerek hüküm bu yönden düzeltilerek onanmıştır (TMK m. 467).
Madde gerekçesi
Madde 439- Yürürlükteki Kanunun 383 üncü maddesini karşılamaktadır. Madde İsviçre Medenî Kanununun bu maddeyi karşılayan 399 uncu madde göz önünde tutulmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 147Tasarının 439. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 467).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 383. maddeydi; madde "Vazifeye başlamak" başlığı altında "Kıymetli eşyanın hıfzı" kenar başlığını taşıyordu.
Vesayet altındaki kimsenin, mallarını idare hususunda bir mahzuru yoksa; senetler, kıymetli eşya, mühim vesikalar ve buna mümasil sair şeyler sulh mahkemesinin murakabesi altında emin bir mahalle konulur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 383 | 4721 sayılı Kanun m. 439 | |
|---|---|---|
| Kapsam | Senetler, kıymetli eşya, mühim vesikalar ve benzerleri | Kıymetli evrak, değerli eşya, önemli belge ve benzerleri |
| Koşul | Malların idaresi bakımından bir sakınca yoksa | Malvarlığının yönetimi bakımından bir sakınca yoksa |
| Yer ve gözetim | Sulh mahkemesinin murakabesi altında emin bir yer | Vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yer |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 439. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 438: Defter tutma.
- TMK m. 440: Taşınırların satılması.
- TMK m. 441: Paraların yatırılması.
- TMK m. 454: Yönetim ve hesap tutma yükümlülüğü.
- TMK m. 461: Şikâyet ve itiraz.
- TMK m. 464: Rapor ve hesapların incelenmesi.
- TMK m. 467: Vasinin sorumluluğu.
Bir yakınınız için vasi atanması, vesayet altındaki kişinin malvarlığının korunması, boşanma davasında vesayet veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 439 ne diyor?
Vesayet altındaki kişiye ait kıymetli evrak, değerli eşya, önemli belge ve benzerlerinin, malvarlığının yönetimi bakımından bir sakınca yoksa, vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yere konulacağını düzenler.
Hangi şeyler güvenli bir yere konulur?
Kıymetli evrak, değerli eşya, önemli belge ve benzerleri; sayım örnek niteliğindedir.
Kıymetli evrak nedir?
İçerdiği hak senetten ayrı olarak ileri sürülemeyen ve başkalarına devredilemeyen senettir (TTK m. 645).
Saklama her durumda zorunlu mu?
Hayır; malvarlığının yönetimi bakımından bir sakınca varsa bu kural uygulanmaz.
Güvenli yeri kim gözetir?
Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi (TMK m. 397, 439).
Değerli şeyler satılabilir mi?
Madde saklamayı düzenler; değerli şeylerin dışındaki taşınırların satışı 440. maddede, paraların yatırılması 441. maddede düzenlenmiştir.
Vasinin bu konudaki işlemine karşı ne yapılabilir?
Vesayet makamına şikâyette bulunulabilir; vesayet makamının kararına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m. 461).
Değerli şeyleri korumayan vasi sorumlu olur mu?
Vasi, kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 383. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 397, 438, 439, 440, 441, 454, 461, 464, 467, 488
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 645
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 383 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 439 gerekçesi s. 147, Tasarı ve Komisyon metni s. 467
- Yargıtay 2. HD, 2015/9926 E., 2015/12088 K., 09.06.2015
- Yargıtay 2. HD, 2009/20418 E., 2010/8946 K., 05.05.2010
- Yargıtay 18. HD, 2013/14848 E., 2014/1786 K., 10.02.2014