TMK 464: Vesayet Makamı Vasinin Rapor ve Hesaplarını Nasıl İnceler? Kabul, Ret ve Önlem

Kısaca

TMK 464, vesayet makamının vasi üzerindeki mali denetimini düzenler. Vesayet makamı, vasinin belli dönemlerde vereceği rapor ve hesapları inceler; gerekli gördüğü hâllerde bunların tamamlanmasını veya düzeltilmesini ister, rapor ve hesapları kabul veya reddeder ve gerektiğinde vesayet altındaki kişinin menfaatini korumak için uygun önlemleri alır. Yargıtay, malvarlığı ve geliri bulunan kısıtlının vasisi hakkında hesap vermesine yer olmadığına karar verilmesini bozma nedeni saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2009/13839 E., 2009/17780 K., 19.10.2009). Madde eski Kanun'un 407. maddesini karşılar.

Hesap: Vasinin yönetimle ilgili tuttuğu ve en az yılda bir defa vesayet makamının incelemesine sunduğu hesap (TMK m. 454).
Rapor: Vasinin yönetimle ilgili olarak belli dönemlerde vesayet makamına verdiği rapor (TMK m. 464).
Kesin hesap: Görevi sona eren vasinin vesayet makamına verdiği son hesap (TMK m. 489).
Defter: Vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine yönetilecek malvarlığı için tutulan defter (TMK m. 438).

TMK 464 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
İnceleme	Vesayet makamı vasinin belli dönemlerde vereceği rapor ve hesapları inceler	TMK m. 464/1
Eksiklik	Gerekli gördüğü hâllerde tamamlanmasını veya düzeltilmesini ister	TMK m. 464/1
Karar	Rapor ve hesapları kabul veya reddeder	TMK m. 464/2
Önlem	Gerektiğinde vesayet altındaki kişinin menfaatini korumak için uygun önlemleri alır	TMK m. 464/2
Hesap dönemi	Vesayet makamının belirlediği tarihlerde, her hâlde yılda bir	TMK m. 454/2
Kesin hesap	Son rapor ve kesin hesap da aynı şekilde incelenir ve onaylanır	TMK m. 490
Eski Kanun	743 sayılı Kanun m. 407	Gerekçe, s. 152

TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 407. maddesini karşılar; "sulh mahkemesi" yerine "vesayet makamı" deyimi kullanılmıştır ve hüküm değişikliği yoktur (S. Sayısı 723, s. 152). Tasarının 464. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 473).

Dikkat

Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, incelemenin vasinin hesap tutma yükümlülüğüne dayanmasıdır; malvarlığı ve geliri bulunan kısıtlı için hesap vermesine yer olmadığına karar verilmesi bozma nedeni sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2009/13839 E., 2009/17780 K., 19.10.2009). İkinci nokta, vesayet makamının hesap ve defterle ilgili kararlarına karşı yolun denetim makamına itiraz olmasıdır (Yargıtay 2. HD, 2011/15613 E., 2012/9400 K., 12.04.2012). Üçüncü nokta, kesin hesabın verilip verilmediğinin ve kabul edilip edilmediğinin, vasiyle ilgili davalarda zamanaşımının değerlendirilmesi bakımından incelenmesidir (Yargıtay 3. HD, 2012/10643 E., 2012/14828 K., 12.06.2012).

Vesayet makamının incelemesi

Konu: Vasinin belli dönemlerde vereceği rapor ve hesaplar.
Eksiklik: Tamamlanması veya düzeltilmesi istenir.
Hazır bulunma: Görüş açıklayabilen vesayet altındaki kişi olanak ölçüsünde hazır bulundurulur.

Birinci fıkraya göre vesayet makamı, vasinin belli dönemlerde vereceği rapor ve hesapları inceler; gerekli gördüğü hâllerde bunların tamamlanmasını veya düzeltilmesini ister. Vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetmek, yönetimle ilgili hesap tutmak ve vesayet makamının belirlediği tarihlerde, her hâlde yılda bir defa hesabı onun incelemesine sunmakla yükümlüdür; vesayet altındaki kişi görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahipse, hesabın hâkim tarafından incelenmesi sırasında olanak ölçüsünde hazır bulundurulur (TMK m. 454). Yönetilecek malvarlığının defteri, vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine tutulur (TMK m. 438).

Yargıtay, banka hesabında parası, geliri ve kiraya verilmiş taşınmazları bulunan kısıtlı için vasi tarafından defter tutulmasına ve vasinin hesap vermekle sorumlu tutulmasına karar verilmesi gerektiğini belirterek hesap vermesine yer olmadığına ilişkin hükmü bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2009/13839 E., 2009/17780 K., 19.10.2009). Vasiden hesap alınmaması şeklinde kurulan bir hüküm, 438, 457, 466 ve 469. maddeler dikkate alınmadığı gerekçesiyle daha önce de bozulmuştu (Yargıtay 2. HD, 2006/4859 E., 2006/11444 K., 19.07.2006). Adına kayıtlı malvarlığı bulunmayan kısıtlı adayı için vasinin defter tutma yükümlülüğünden muaf tutulmasını ve hesap alınmasına yer olmadığını da içeren bir vasi atama kararı ise esas yönünden onanmıştır (Yargıtay 8. HD, 2019/3076 E., 2019/5467 K., 23.05.2019).

Kabul, ret ve önlem

Karar: Rapor ve hesaplar kabul veya reddedilir.
Önlem: Vesayet altındaki kişinin menfaatini korumak için uygun önlemler alınır.
Ücret: Vasinin ücreti her hesap dönemi için belirlenir.

İkinci fıkraya göre vesayet makamı, rapor ve hesapları kabul veya reddeder; gerektiğinde vesayet altındaki kişinin menfaatini korumak için uygun önlemleri alır. Kanun, alınacak önlemleri tek tek saymamıştır. Vasinin ücreti de yönetimin gerektirdiği emek ve yönetilen malvarlığının geliri göz önünde tutularak her hesap dönemi için vesayet makamınca belirlenir (TMK m. 457).

Vasinin harcamalarının bir bölümünün kabul edilmemesi, hesabın incelenmesinde verilen kararlardandır. Yargıtay, vasinin kısıtlı adına yaptığı harcamaların bir bölümünün kabul edilmemesine yönelik temyiz dilekçesini vesayet makamı kararına itiraz niteliğinde görmüş ve dosyayı denetim makamınca gereği yapılmak üzere geri çevirmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/8908 E., 2009/21082 K., 08.12.2009).

Kesin hesap ve zamanaşımı

Kesin hesap: Görevi sona eren vasi son raporu ve kesin hesabı verir.
İnceleme: Kesin hesap da aynı şekilde incelenir ve onaylanır.
Zamanaşımı: Tazminat davası kesin hesabın tebliğinden başlayarak bir yıl.

Görevi sona eren vasi, yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına vermekle yükümlüdür (TMK m. 489); son rapor ve kesin hesap, belli zamanlarda verilen rapor ve hesaplar gibi vesayet makamı tarafından incelenir ve onaylanır (TMK m. 490). Kısıtlıların ölümü üzerine verilen kesin hesabın, bilirkişi incelemesi yaptırıldıktan sonra kabul edilmediği dosyalarda da bu karara karşı yol denetim makamına itiraz olarak görülmüştür (Yargıtay 2. HD, 2011/5775 E., 2011/19051 K., 21.11.2011; Yargıtay 18. HD, 2013/2528 E., 2013/5542 K., 04.04.2013).

Sorumlu vasi ve kayyıma karşı açılacak tazminat davası, kesin hesabın tebliğ edildiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 492). Yargıtay, vasinin görevi sırasında ve kısıtlının ölümünden sonra yaptığı masrafların tahsiline ilişkin bir davada, kesin hesabın ve raporun verilip verilmediği ve kabul edilip edilmediği incelenmeden zamanaşımı nedeniyle verilen ret kararını bozmuştur (Yargıtay 3. HD, 2012/10643 E., 2012/14828 K., 12.06.2012).

Kayyımın rapor ve hesapları

Kural: Vasi hakkındaki hükümler kayyıma da uygulanır.
Örnek: Miras ortaklığı temsilcisinin hesapları.

Kanun'un vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmiş olmadıkça kayyım hakkında da uygulanır (TMK m. 403). Yargıtay, miras ortaklığı temsilcisini özel kayyım niteliğinde görmüş ve onun rapor ve hesaplarının da 464. madde uyarınca vesayet makamınca inceleneceğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2007/18656 E., 2009/4505 K., 12.03.2009).

İnceleme kararlarına karşı yol

İtiraz: Tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına.
Sonuç: Denetim makamının itiraz üzerine verdiği karar kesindir.

Vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m. 461); denetim makamı gerektiğinde duruşma yaparak bu itirazı kesin karara bağlar (TMK m. 488). Yargıtay, vasinin defter tutmasına yer olmadığına ilişkin karara karşı verilen temyiz dilekçesini itiraz olarak kabul etmiş ve dosyayı denetim makamınca kesin bir karar verilmesi için iade etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/15613 E., 2012/9400 K., 12.04.2012). Miras ortaklığı temsilcisinin hesaplarına ilişkin itiraz üzerine verilen denetim makamı kararına karşı temyiz istemi de bu kararın kesin olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2007/18656 E., 2009/4505 K., 12.03.2009).

Uygulamada

Vasi iseniz, vesayet makamının belirlediği tarihlerde ve her hâlde yılda bir defa hesabınızı belgeleriyle birlikte sunun; vesayet makamı eksik gördüğü noktaların tamamlanmasını veya düzeltilmesini isteyebilir (TMK m. 454, 464). Harcamalarınızın bir bölümü kabul edilmezse, karar size tebliğ edildikten sonra on gün içinde denetim makamına itiraz edin (TMK m. 461). Vesayet altındaki kişinin yakınıysanız ve hesaplarda eksiklik görüyorsanız, vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunabilirsiniz (TMK m. 461/1).

Yargıtay kararları

Aşağıdaki kararlar, 464. madde uyarınca vesayet makamının vasinin rapor ve hesaplarını incelemesini, hesap verme yükümlülüğünü, inceleme kararlarına karşı itiraz yolunu ve kesin hesabın sonuçlarını gösteren kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2009/13839 E. · 2009/17780 K.19.10.2009

Malvarlığı ve geliri bulunan kısıtlının vasisi için defter tutulmasına ve hesap verilmesine karar verilmelidir

Vesayet makamı, kısıtlıya vasi atarken vasinin hesap vermesine yer olmadığına karar verdi. Kısıtlının banka hesabında parası, aylık geliri ve kiraya verilmiş çok sayıda taşınmazı bulunuyordu. Karar temyiz edildi.

“Vasi, kısıtlının mallarını iyi bir yönetici gibi yönetmek zorundadır. (TMK. md. 454/1) Vasi yönetimle ilgili hesap tutmak, vesayet makamının belirlediği tarihlerde ve her halde yılda bir defa hesabı onun incelenmesine sunmakla yükümlüdür. Mal varlığı ve geliri bulunan kısıtlının mallarının yönetimi ve denetimi ile ilgili vasi tarafından defter tutulmasına ve vasinin yasal düzenlemeler çerçevesinde hesap vermekle sorumlu tutulmasına (Velayet-Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzük md. 15 ve 16) karar vermek gerekirken yazılı şekilde ret hükmü kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? Karar, 464. maddedeki incelemenin ön koşulunu gösterir. Vasi yönetimle ilgili hesap tutmak ve hesabı vesayet makamının belirlediği tarihlerde, her hâlde yılda bir defa onun incelemesine sunmakla yükümlüdür (TMK m. 454); vesayet makamı da bu rapor ve hesapları inceler. Daire, malvarlığı ve geliri bulunan kısıtlı için vasi tarafından defter tutulmasına ve vasinin hesap vermekle sorumlu tutulmasına karar verilmesi gerekirken hesap vermesine yer olmadığına karar verilmesini bozma nedeni saymıştır.