TMK 431, kayyım ve yasal danışmanın atanma usulünü düzenler. Birinci fıkraya göre vasinin atanması usulüne ilişkin kurallar, kayyım ve yasal danışmanın atanmasında da uygulanır; atanacak kişinin yeteneği, eşin ve hısımların önceliği, engel ve kaçınma sebepleri, itiraz, tebliğ ve göreve başlama kuralları bu yolla kayyım ve yasal danışman için de geçerli olur. İkinci fıkraya göre kayyım veya yasal danışman atanmasına ilişkin karar, ancak vesayet makamının gerekli görmesi hâlinde ilan olunur. Yargıtay, kayyımın sıfatına itirazın önce vesayet makamında, sonra denetim makamında inceleneceğini ve denetim makamının bu konudaki kararının kesin olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2007/12183 E., 2007/15003 K., 05.11.2007). Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 381. maddesini karşılar; eski metinde yalnız kayyımın atanmasından söz edilirken maddeye "yasal danışman" da eklenmiştir.
- Atama usulü
- Vasinin seçimi, atanması, tebliğ, kaçınma, itiraz ve göreve başlamasına ilişkin kurallar (TMK m. 413-425).
- Vesayet makamı
- Kayyım ve yasal danışmanı atayan sulh hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
- Denetim makamı
- Vesayet makamının kararlarına karşı itirazları inceleyen asliye hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
- Kaçınma
- Atanan kişinin kanunda sayılan bir sebeple görevi kabul etmemesi.
- İlan
- Kararın kamuya duyurulması; kayyım ve yasal danışmanlıkta vesayet makamının gerekli görmesine bağlıdır.
TMK 431 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel kural | Vasinin atanması usulüne ilişkin kurallar kayyım ve yasal danışmana da uygulanır | TMK m. 431/1 |
| Atanacak kişi | Görevi yapabilecek yetenekte ergin | TMK m. 413 |
| Öncelik | Eş ve yakın hısımlar | TMK m. 414 |
| Engel ve kaçınma | Engel sebepleri, kaçınma sebepleri | TMK m. 417, 418 |
| İtiraz | Önce vesayet makamı, sonra denetim makamı | TMK m. 422 |
| Tebliğ | Atama kararı atanan kişiye tebliğ olunur | TMK m. 421 |
| İlan | Yalnız vesayet makamı gerekli görürse | TMK m. 431/2 |
| Yetki | Kişinin yerleşim yeri; yönetim kayyımında malların bulunduğu yer | TMK m. 411, 430 |
| Kaynak | 743 m. 381 | Gerekçe, s. 144 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 381. maddesini karşılamaktadır. Eski metinde yalnız kayyımın atanmasından söz edilirken yeni maddeye "yasal danışman" da eklenmiştir. Eski Kanun, sulh mahkemesinin uygun görmezse kayyım tayinini ilan etmeyeceğini öngörüyordu; yeni metin bu kuralı kayyım ve yasal danışman atanmasına ilişkin karar için "ancak vesayet makamının gerekli görmesi hâlinde ilân olunur" biçiminde sürdürmüştür. Tasarının 431. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 465).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, vasilik için öngörülen usul güvencelerinin kayyım ve yasal danışman atanmasında da geçerli olmasıdır; Yargıtay, kayyımlığın kaldırılması isteminde duruşma açılmadan dosya üzerinden karar verilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2014/16673 E., 2015/4260 K., 24.03.2015). İkinci nokta, kayyımın veya yasal danışmanın şahsına itirazın temyiz yoluyla değil, önce vesayet makamına, sonra denetim makamına yapılmasıdır. Üçüncü nokta, vasilikten farklı olarak kayyım ve yasal danışman atanmasına ilişkin kararın kural olarak ilan edilmemesi, ancak vesayet makamı gerekli görürse ilan edilmesidir.
Vasilik kurallarının kayyım ve yasal danışmana uygulanması
- Seçim: Görevi yapabilecek yetenekte ergin; eş ve yakın hısımlara öncelik; ilgililerin gösterdiği kişi.
- Engel ve kaçınma: Vasiliğe engel olan sebepler ve kaçınma sebepleri.
- Süreç: Tebliğ, kaçınma ve itiraz, geçici görev, göreve başlama.
431. madde, kayyımlık ve yasal danışmanlık için ayrı bir atama usulü öngörmek yerine vasinin atanmasına ilişkin kurallara yollama yapar. Vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte olan bir ergini vasi olarak atar (TMK m. 413); haklı sebepler engel olmadıkça vesayet altına alınacak kişinin eşini veya yakın hısımlarından birini öncelikle atar (TMK m. 414) ve ilgililerin gösterdiği kimseyi göz önünde tutar (TMK m. 415). Kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler ve menfaati ilgilinin menfaatiyle önemli ölçüde çatışanlar vasi olamaz (TMK m. 418). Bu kurallar 431. madde uyarınca kayyım ve yasal danışman için de geçerlidir. Ayrıca Kanun'un vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmiş olmadıkça kayyım hakkında da uygulanır (TMK m. 403).
Atama kararı atanan kişiye hemen tebliğ olunur (TMK m. 421). Atanan kişi on gün içinde kaçınma hakkını kullanabilir, ilgili olan herkes de atamaya itiraz edebilir (TMK m. 422); kaçınmış veya atanmasına itiraz edilmiş olsa bile atanan kişi yerine bir başkası atanıncaya kadar görevini yerine getirir (TMK m. 423). Atama kararı kesinleşince vesayet makamı göreve başlama için gerekli işlemleri yapar (TMK m. 425).
Sıfata itiraz ve vesayet makamı kararlarına karşı yol
- Sıfata itiraz: Önce vesayet makamı, kabul etmezse denetim makamı.
- Kesinlik: Denetim makamının kararı kesindir.
- Yönetime ilişkin kararlar: On gün içinde denetim makamına itiraz.
Vasinin sıfatına itiraz usulü kayyım ve yasal danışman için de uygulanır. Kayyımın sıfatına karşı yapılan itirazları inceleme görevinin öncelikle vesayet makamına, onun kabul etmemesi hâlinde denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine ait olduğu ve denetim makamının bu konudaki kararının kesin olduğu belirtilerek, kayyımın sıfatına yönelik temyiz istemi reddedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2007/12183 E., 2007/15003 K., 05.11.2007). Yasal danışmanın şahsına yönelik itiraz da aynı kurallar çerçevesinde değerlendirilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2006/19738 E., 2007/5067 K., 28.03.2007).
İlgililer, vesayet makamının vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararlara karşı tebliğden başlayarak on gün içinde itiraz edebilir; denetim makamı bu itirazı kesin olarak karara bağlar (TMK m. 488). Yargıtay, kayyımın bir ödeme konusunda vesayet makamından istediği karara karşı temyiz yolunun değil, denetim makamına itiraz yolunun açık olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2013/19638 E., 2014/4117 K., 06.03.2014).
Duruşma ve hukuki dinlenme
- Nitelik: Vesayet işleri çekişmesiz yargı işidir.
- Duruşma: Kayyım atanması ve kaldırılması istemlerinde dosya üzerinden karar verilemez.
- Dayanak: Hukuki dinlenme hakkı ve iddia ile savunma hakkı.
Vesayet işleri çekişmesiz yargı işlerindendir ve bu işlerde niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulanır. Yargıtay, kayyımlığın kaldırılması isteminde duruşma açılmadan dosya üzerinden karar verilemeyeceğini, hukuki dinlenme hakkı gereği tarafların dinlenmek ve iddia ile savunmalarını sunmak üzere usulüne uygun davet edilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2014/16673 E., 2015/4260 K., 24.03.2015). Kimliği tespit edilemeyen malike kayyım atanması isteminde de duruşma açılarak delillerin değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 18. HD, 2015/363 E., 2015/3251 K., 03.03.2015).
Görev ve yetki
- Görev: Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi.
- Yetki: Vesayet işlerindeki kesin yetki kuralı ve 430. madde.
- Araştırma: Yerleşim yeri re'sen araştırılır.
Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir (TMK m. 397). Yargıtay, kayyım atanması kararının kaldırılması davasının sıfata itiraz veya kaçınma istemi olmadığını ve görevli mahkemenin sulh hukuk mahkemesi olduğunu (Yargıtay 18. HD, 2013/4666 E., 2013/7270 K., 30.04.2013), federasyonu genel kurula götürmek üzere kayyım atanması isteminde de görevin sulh hukuk mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2015/1013 E., 2015/11013 K., 23.06.2015).
Vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir (TMK m. 411); kayyımlıkta ise 430. madde temsil ve yönetim kayyımı için ayrı yetki kuralları koyar (TMK m. 430). Yargıtay, yasal danışman atanmasında vesayet işlerindeki yetkinin kesin olduğunu ve mahkemece kendiliğinden gözetileceğini, kişinin yerleşim yerinin resmî kurumlardan da re'sen araştırılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2008/4439 E., 2008/9008 K., 19.06.2008). Kolluk araştırmasıyla belirlenen yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinin yetkili olduğu da kabul edilmiştir (Yargıtay 5. HD, 2022/6692 E., 2022/10745 K., 14.06.2022).
Kararın ilanı
- Vasilik: Kısıtlama ve vasi atanmasına ilişkin karar ilan olunur.
- Kayyımlık ve yasal danışmanlık: Karar ancak vesayet makamı gerekli görürse ilan olunur.
Kısıtlamaya ve vasi atanmasına ilişkin karar, kısıtlının yerleşim yerinde ve nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilan olunur (TMK m. 421). 431. maddenin ikinci fıkrası bu kurala istisna getirir: kayyım veya yasal danışman atanmasına ilişkin karar ancak vesayet makamının gerekli görmesi hâlinde ilan olunur. İlanın gerekli olup olmadığına vesayet makamı karar verir. Kayyım atanmasının kişinin fiil ehliyetini etkilemediği de ayrıca düzenlenmiştir (TMK m. 458).
Size veya bir yakınınıza kayyım ya da yasal danışman atanacaksa, eşin ve yakın hısımların öncelikli olduğunu ve atanacak kişi için vasiliğe engel sebeplerin de geçerli olduğunu göz önünde tutun (TMK m. 414, 418, 431). Atanan kayyımın şahsına itiraz edecekseniz, öğrenmeden başlayarak on gün içinde vesayet makamına başvurun (TMK m. 422). Kayyım dosyasında duruşma açılmadan karar verildiyse, hukuki dinlenme hakkının ihlal edildiğini kanun yolunda ileri sürebilirsiniz.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 431. madde uyarınca vasilik usulünün kayyım ve yasal danışmana uygulanmasını duruşma, itiraz ile görev ve yetki yönünden gösteren kararlardan seçilmiştir. Kararların bir kısmı başka maddelerin sayfalarında da yer alır. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Kayyımlığın kaldırılması isteminde duruşma açılmadan dosya üzerinden karar verilemez; taraflar dinlenmek üzere usulüne uygun davet edilmelidir
Tapuda payı bulunan bir kişinin mirasçısı, kayyım atanmasını gerektiren sebebin ortadan kalktığını ileri sürerek murisi adına kayıtlı paya ilişkin kayyımlığın kaldırılmasını istedi. Sulh hukuk mahkemesi duruşma açmadan dosya üzerinden davayı kabul etti; karar temyiz edildi.
“Kanunun açıkça duruşma açılarak yargılama yapılmasını emrettiği hallerde dosya üzerinden karar verilemez. Bilindiği üzere HMK.nun hukuki dinlenme hakkı başlıklı 27. maddesi uyarınca davanın tarafları, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip olup, bu hak yargılama ile ilgili bilgi sahibi olunmasını da içerir. Hukuki dinlenme hakkının gereği olarak, taraflar duruşmaya çağrılmadan hüküm verilememesi, Anayasanın 36. maddesi ile düzenlenen iddia ve savunma hakkının kullanılmasına olanak tanınması ilkesinin doğal bir sonucudur. Aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılama hakkının da en önemli unsurudur. Gerçekten savunma hakkını güvence altına alan T.C.Anayasası'nın 36. maddesi ile 6100 Sayılı HMK.nun 27. maddesinde açıkça belirtildiği üzere, mahkemece taraflar, dinlenmek, iddia ve savunmalarını sunmak üzere kanuni şekillere uygun olarak davet edilmedikçe hüküm verilmesi mümkün bulunmamaktadır. Bu nedenlerle, duruşma açılmak suretiyle inceleme yapılması gerekirken, dosya üzerinden inceleme yapılarak yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 431. maddenin vasinin atanması usulünü kayyımlığa taşıdığını ve bunun usul güvencelerini de kapsadığını gösterir. Daire, vesayet işlerinin çekişmesiz yargı işi olduğunu ve niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulünün uygulanacağını belirtmiştir. Dosya üzerinden karar verilebilmesi için bunun hukuken mümkün olması gerektiği, hukuki dinlenme hakkı gereği tarafların dinlenmek ve iddia ile savunmalarını sunmak üzere davet edilmeden hüküm kurulamayacağı açıklanarak duruşma açılmadan verilen karar bozulmuştur.
Kimliği tespit edilemeyen malike kayyım atanması isteminde de duruşma açılarak deliller değerlendirilmeli, dosya üzerinden karar verilmemelidir
Kamulaştırma davasına konu taşınmazın maliklerinden birinin kimlik ve adresine ulaşılamadığı ileri sürülerek bu malike kayyım atanması istendi. Sulh hukuk mahkemesi duruşma yapmadan dosya üzerinden istemi kabul etti; karar kayyım vekilince temyiz edildi.
“Bu nedenlerle, duruşma açılmak suretiyle inceleme yapılması ve delillerin değerlendirilerek sonuca göre karar verilmesi gerekirken, dosya üzerinden inceleme yapılarak yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kayyım atanması istemlerinde yargılama usulünü gösterir. Daire, istemi 427. madde ve 3561 sayılı Kanun'a dayalı kayyım tayini olarak nitelendirmiş; 431. madde uyarınca vasinin atanması usulüne ilişkin kuralların kayyım atanmasında da uygulanacağını hatırlatmıştır. Hukuki dinlenme hakkı ve iddia ile savunma hakkı gereği duruşma açılarak delillerin değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek dosya üzerinden verilen karar bozulmuştur (TMK m. 427).
Kayyımın sıfatına itirazı önce vesayet makamı, kabul etmezse denetim makamı inceler; denetim makamının bu konudaki kararı kesindir
Bir derneğe ilişkin davada verilen tedbir kararına dayanılarak kayyım atandı. Kayyımlık kararı hem esası hem de atanan kayyımın şahsı yönünden temyiz edildi. Kayyımın sıfatına yönelik itiraz daha önce vesayet makamınca uygun görülmemiş, denetim makamınca da reddedilmişti.
“Vasi ve kayyımın sıfatına karşı yapılan itirazları inceleme görevi öncelikle vesayet makamına, onun kabul etmemesi halinde denetim makamı olan Asliye Hukuk Mahkemesine aittir.(TMK. m. 422) Denetim makamının bu konuda vereceği karar ise kesindir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 431. madde yoluyla vasiye ilişkin itiraz usulünün kayyım hakkında da uygulandığını gösterir. Daire, vasinin sıfatına karşı itirazların öncelikle vesayet makamınca, onun kabul etmemesi hâlinde denetim makamınca inceleneceğini öngören 422. maddeyi (TMK m. 422) kayyıma uygulamış; denetim makamının bu konudaki kararının kesin olması nedeniyle kayyımın sıfatına yönelik temyiz istemini reddetmiştir. Kayyımlık kararının esasına yönelik temyiz itirazları ise yerinde görülmeyerek hüküm onanmıştır.
Yasal danışmanın şahsına yönelik itiraz da vasinin sıfatına itiraz usulüne göre önce vesayet makamında, sonra denetim makamında incelenir
Vesayet davasında bir kişiye yasal danışman atandı. Karar, atanan yasal danışmanın şahsı yönünden temyiz edildi.
“Öyle ise yasal danışmanın şahsına yönelik itiraza ilişkin dilekçenin açıklanan kurallar çerçevesinde değerlendirilip, vesayet makamınca itiraz ve özür nedenleri yerinde görülmediği takdirde dilekçenin görev yönünden reddi ile denetim makamınca bu konuda kesin bir karar verilmek üzere dosyanın geri çevrilmesine karar verilmesi gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 431. maddenin yasal danışmanlığa uygulanmasını gösterir. Daire, vasinin atanması usulüne ilişkin kuralların kayyım ve yasal danışmanın atanmasında da uygulanacağını belirterek, vasinin sıfatına karşı itirazları ve kaçınma sebeplerini inceleme görevinin önce vesayet makamına, onun kabul etmemesi hâlinde denetim makamına ait olduğunu öngören 422. maddeyi yasal danışmana uygulamıştır. Yasal danışmanın şahsına yönelik temyiz dilekçesinin bu kurallar çerçevesinde değerlendirilmesi için dosya geri çevrilmiştir (TMK m. 429).
Vesayet makamının kayyımlığın yönetimiyle ilgili kararlarına karşı yol temyiz değil, denetim makamına itirazdır
Bir paydaşa atanan kayyım, paydaşın hissesine düşen satış bedelinin paydaşın dedesi olduğunu iddia eden kişiye ödenip ödenmeyeceği konusunda vesayet makamından karar verilmesini istedi. Sulh hukuk mahkemesi istemi reddetti; karar kayyım vekilince temyiz edildi.
“Aynı Yasanın 488. maddesine göre; ilgililer vesayet makamının, vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararlara karşı, tebliğ gününden başlayarak on gün içinde itiraz edebilirler. Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı kesin olarak karara bağlar. Vesayet makamının vesayetin yönetimiyle ilgili olarak aldığı kararlar kazai nitelikte ve temyizi kabil kararlardan olmadığından bu hususta denetim makamınca bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine İADESİNE”
Ne anlama geliyor? Karar, kayyımlığın yürütülmesi sırasında verilen kararlara karşı başvuru yolunu gösterir. Daire, 431. madde uyarınca vasiye ilişkin hükümlerin kayyım hakkında da uygulanacağını belirtmiş; vesayet makamının vasi ve kayyımın işlemlerine, denetim makamının da vesayet makamının kararlarına karşı şikâyet ve itiraz mercii olduğunu açıklamıştır. İlgililer vesayet makamının vesayetin idaresiyle ilgili kararlarına karşı tebliğden başlayarak on gün içinde itiraz edebilir (TMK m. 488); bu kararlar temyizi kabil olmadığından dosya denetim makamınca karar verilmek üzere iade edilmiştir.
Kayyım atanması kararının kaldırılması davasına sulh hukuk mahkemesi bakar; bu dava kayyımın şahsına itiraz veya kaçınma istemi niteliğinde değildir
Bir parselin maliklerine atanan kayyımlığın kaldırılması için asliye hukuk mahkemesinde dava açıldı. Mahkeme görevsizlik kararı verdi; karar davacı vekilince temyiz edildi.
“Dava kayyım atanması kararının iptali; kaldırılması davası olup, kayyımın şahsına itiraz ya da kayyımın kaçınması talebine ilişkin bulunmamaktadır. Görevli mahkeme ise sulh hukuk mahkemesidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kayyımlığın kaldırılması istemlerinde görevli mahkemeyi gösterir. Daire, temsil ve yönetim kayyımlığının sona ermesine ilişkin 477. maddeyi, vasi hakkındaki hükümlerin kayyım hakkında da uygulanacağını öngören 403. maddeyi ve 431. maddeyi birlikte aktarmıştır. Vesayet işlerinin çekişmesiz yargı işi olduğu ve bu işlerde sulh hukuk mahkemesinin görevli bulunduğu, kayyımlığın kaldırılması davasının denetim makamının inceleyeceği bir sıfata itiraz veya kaçınma istemi olmadığı belirtilerek görevsizlik kararı gerekçesi değiştirilerek onanmıştır (TMK m. 477).
Federasyonu genel kurula götürmek üzere kayyım atanması isteminde görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir
Bir federasyonun genel kurul toplantısının iptali davasıyla birlikte, federasyonu genel kurula götürmek üzere kayyım atanması da istendi. Asliye hukuk mahkemesi genel kurulu iptal etti; kayyım istemini ise koşulları oluşmadığı gerekçesiyle esastan reddetti.
“Yukarıda gösterilen yasal düzenlemeler göz önüne alındığında; kayyım atama talebi yönünden sulh hukuk mahkemesi görevli olduğundan asliye hukuk mahkemesince kayyım atama davasına bakma görevinin kendisine ait olmadığı kabul edilerek dava dosyasının tefrik edilip ayrı bir esas numarası üzerinden dava dilekçesinin görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken kayyım atama talebinin esastan incelenerek davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kayyım atanmasında görev kuralının da vasinin atanması usulünden geldiğini gösterir. Daire, vesayet makamının sulh hukuk mahkemesi olduğunu, vasinin atanması usulüne ilişkin kuralların kayyım atanmasında da uygulanacağını belirten 431. maddeyi ve yönetim kurulu genel kurulu toplantıya çağırmazsa sulh hâkiminin üç üyeyi görevlendireceğini öngören TMK m. 75 hükmünü aktarmıştır. Kayyım istemi yönünden görevin sulh hukuk mahkemesine ait olduğu belirtilerek bu istemin esastan reddine ilişkin kısım bozulmuştur (TMK m. 397).
Yasal danışman atanmasında vesayet işlerindeki kesin yetki kuralı uygulanır; kişinin yerleşim yeri re'sen araştırılmalıdır
Bir kişiye yasal danışman atanması istendi. Kişinin nüfus kaydı ile vekâletnamesindeki adresleri farklı illerdeydi ve sürekli olarak üçüncü bir yerde oturduğu ileri sürülüyordu. Mahkeme yerleşim yeri yeterince araştırılmadan karar verdi.
“Vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir. (TMK.md.411) Bu yetki; kesin yetki olup, mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 431. madde yoluyla vesayete ilişkin yetki ve inceleme kurallarının yasal danışmanlığa uygulandığını gösterir. Daire, vesayet işlerinde yetkinin küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine ait olduğunu (TMK m. 411) ve bu yetkinin kesin olup mahkemece kendiliğinden gözetileceğini belirtmiştir. Kişinin yerleşim yerine ilişkin delillerin taraflara sorulması, yerleşim yerinin resmî kurumlardan da re'sen araştırılması gerektiği açıklanmış; kararda alınan raporun resmî sağlık kurulu raporu niteliğinde olmadığı da ayrıca vurgulanmıştır.
Yasal danışman atanması isteminde yetkili mahkeme, kolluk araştırmasıyla belirlenen kısıtlı adayının yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesidir
Bir kişiye yasal danışman atanması istendi. İki ayrı ildeki sulh hukuk mahkemesi, kişinin adres kaydını ve yerleşim yerini gerekçe göstererek ayrı ayrı yetkisizlik kararı verdi; yargı yerinin belirlenmesi için dosya gönderildi.
“Diğer yandan aynı Kanun'un 411. maddesine göre, "Vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir." ve 19/1. maddesi uyarınca da "Yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir."”
Ne anlama geliyor? Karar, 431. maddenin yasal danışman atanmasında yetkiyi belirleyen etkisini gösterir. Daire, vasinin atanması usulüne ilişkin kuralların kayyım ve yasal danışmanın atanmasında da uygulanacağını belirten 431. maddeyi ve vesayet işlerinde yetkiyi düzenleyen 411. maddeyi birlikte aktarmıştır. Yerleşim yerinin bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer olduğu gözetilerek, kolluk araştırmasıyla belirlenen yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir.
Madde gerekçesi
Madde 431- yürürlükteki Kanunun 381 inci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki metinde sadece kayyımın atanmasından söz edildiği hâlde maddede buna "yasal danışman" da eklenmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 144Tasarının 431. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 465).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 381. maddeydi; madde "Tayin" başlığını taşıyordu.
Vasi tayininde usul ne ise, kayyım hakkında da odur. Sulh mahkemesi, muvafık görmezse kayyım tayinini ilan etmez.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 381 | 4721 sayılı Kanun m. 431 | |
|---|---|---|
| Kapsam | Kayyım | Kayyım ve yasal danışman |
| Genel kural | Vasi tayinindeki usul kayyım hakkında da uygulanır | Vasinin atanması usulüne ilişkin kurallar kayyım ve yasal danışmana da uygulanır |
| İlan | Sulh mahkemesi uygun görmezse ilan edilmez | Ancak vesayet makamının gerekli görmesi hâlinde ilan olunur |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 431. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 413: Vasi olarak atanacak kişi.
- TMK m. 414: Eşin ve hısımların önceliği.
- TMK m. 418: Vasiliğe engel olan sebepler.
- TMK m. 421: Tebliğ ve ilân.
- TMK m. 422: Kaçınma ve itiraz usulü.
- TMK m. 430: Kayyımlıkta yetki.
Bir yakınınıza kayyım, yasal danışman veya vasi atanması, atanan kişiye itiraz, boşanma davasında vesayet veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 431 ne diyor?
Vasinin atanması usulüne ilişkin kuralların kayyım ve yasal danışmanın atanmasında da uygulanacağını ve bu atamalara ilişkin kararın ancak vesayet makamı gerekli görürse ilan edileceğini düzenler.
Kayyım olarak kim atanır?
Görevi yapabilecek yetenekte bir ergin; haklı sebepler engel olmadıkça eş veya yakın hısımlar önceliklidir (TMK m. 413, 414, 431).
Kayyım olamayacak kişiler kimlerdir?
Vasiliğe engel olan sebepler kayyım için de geçerlidir: kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler ve menfaati ilgilinin menfaatiyle önemli ölçüde çatışanlar (TMK m. 418).
Atanan kayyımın şahsına nasıl itiraz edilir?
Önce vesayet makamına; kabul etmezse denetim makamı inceler ve kararı kesindir (Yargıtay 2. HD, 2007/12183 E., 2007/15003 K., 05.11.2007).
Kayyım davasında duruşma yapılır mı?
Evet; kayyımlığın kaldırılması isteminde dosya üzerinden karar verilemeyeceği kabul edilmiştir (Yargıtay 18. HD, 2014/16673 E., 2015/4260 K., 24.03.2015).
Kayyımlığın kaldırılması davası hangi mahkemede açılır?
Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinde (Yargıtay 18. HD, 2013/4666 E., 2013/7270 K., 30.04.2013).
Kayyım atanması ilan edilir mi?
Ancak vesayet makamı gerekli görürse (TMK m. 431/2); vasi atanmasında ise karar ilan olunur (TMK m. 421).
Vesayet makamının kayyımla ilgili kararına karşı ne yapılabilir?
Vesayetin idaresiyle ilgili kararlara karşı tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m. 488).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 381. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 75, 397, 403, 411, 413, 414, 415, 418, 421, 422, 423, 425, 427, 429, 430, 431, 458, 477, 488
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 381 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 431 gerekçesi s. 144, Tasarı ve Komisyon metni s. 465
- Yargıtay 2. HD, 2008/4439 E., 2008/9008 K., 19.06.2008
- Yargıtay 2. HD, 2007/12183 E., 2007/15003 K., 05.11.2007
- Yargıtay 2. HD, 2006/19738 E., 2007/5067 K., 28.03.2007
- Yargıtay 5. HD, 2022/6692 E., 2022/10745 K., 14.06.2022
- Yargıtay 18. HD, 2015/1013 E., 2015/11013 K., 23.06.2015
- Yargıtay 18. HD, 2014/16673 E., 2015/4260 K., 24.03.2015
- Yargıtay 18. HD, 2015/363 E., 2015/3251 K., 03.03.2015
- Yargıtay 18. HD, 2013/19638 E., 2014/4117 K., 06.03.2014
- Yargıtay 18. HD, 2013/4666 E., 2013/7270 K., 30.04.2013