TMK 429, yasal danışmanlığı düzenler. Kısıtlanması için yeterli sebep bulunmamakla beraber korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması gerekli görülen ergin bir kişiye, maddede sayılan dokuz işte görüşü alınmak üzere bir yasal danışman atanır: dava açma ve sulh olma, taşınmaz işlemleri, kıymetli evrak işlemleri, olağan yönetim dışındaki yapı işleri, ödünç verme ve alma, ana parayı alma, bağışlama, kambiyo taahhüdü ve kefillik. Aynı koşullarla kişinin malvarlığını yönetme yetkisi, gelirlerinde dilediği gibi tasarruf hakkı saklı kalmak üzere kaldırılabilir. Yasal danışman yasal temsilci değildir; Yargıtay, danışmanın danışmanı olduğu kişi adına onun katılımı olmaksızın boşanma davası açamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2021/9354 E., 2022/1172 K., 10.02.2022). Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 379. maddesini karşılar; "reyi alınmak üzere müşavir" yerine "yasal danışman", "husumet" yerine "dava açma ve sulh olma" deyimleri kullanılmış ve hüküm değişikliği yapılmamıştır.
- Yasal danışman
- Kısıtlama için yeterli sebep bulunmayan ergin kişinin kanunda sayılan işlerde görüşü alınmak üzere atanan kişi.
- Görüş (onay)
- Yasal danışmanın, danışmanlık altındaki kişinin yapacağı işleme verdiği izin veya sonradan verdiği olur.
- İcazet
- Yetkisiz yapılmış bir işlemin sonradan onaylanması.
- Malvarlığını yönetme yetkisinin kaldırılması
- Kişinin gelirlerinde dilediği gibi tasarruf hakkı saklı kalmak üzere malvarlığını yönetme yetkisinin elinden alınması.
- Kısıtlama
- Ergin kişinin vesayet altına alınarak fiil ehliyetinin sınırlanması.
TMK 429 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kişi | Kısıtlama için yeterli sebep bulunmayan ergin | TMK m. 429 |
| Koşul | Korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanmasının gerekli görülmesi | TMK m. 429 |
| Görüş alınacak işler | Dokuz iş (dava ve sulh, taşınmaz, kıymetli evrak, yapı, ödünç, ana para, bağışlama, kambiyo, kefillik) | TMK m. 429/1 |
| İkinci fıkra | Malvarlığını yönetme yetkisinin kaldırılması, gelirler saklı | TMK m. 429/2 |
| Atama usulü | Vasinin atanması usulü uygulanır | TMK m. 431 |
| Yetkili makam | Kişinin yerleşim yerindeki vesayet makamı | TMK m. 411 |
| Sona erme | Vesayetin kaldırılmasına ilişkin hükümler uyarınca vesayet makamının kararı | TMK m. 477 |
| Kaynak | 743 m. 379 | Gerekçe, s. 144 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 379. maddesini karşılamaktadır. Eski maddenin "Mahdut ehliyet" olan kenar başlığı, beşinci ayırımın başlığına uygun olarak "Yasal danışmanlık" biçiminde değiştirilmiş; maddedeki "reyi alınmak üzere müşavir" yerine "yasal danışman" deyimi kabul edilmiştir. Birinci bentte "husumet" yerine usul hukukuna uygunluk sağlamak ve amacı daha iyi anlatmak için "dava açma ve sulh olma" deyimleri kullanılmış; ikinci fıkra kısaltılarak yeniden yazılmıştır. Gerekçeye göre hüküm değişikliği yapılmamıştır. Tasarının 429. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 464).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, yasal danışmanın vasi gibi yasal temsilci olmamasıdır; danışman kişinin yerine geçerek işlem yapamaz ve onun adına dava açamaz (Yargıtay 6. HD, 2011/14246 E., 2012/63 K., 16.01.2012). İkinci nokta, dava açma ve sulh olmanın görüşü alınacak işlerden olması nedeniyle boşanma davasında da danışmanlık altındaki kişinin kendi katılımının ve danışmanın görüşünün gerekmesidir. Üçüncü nokta, yasal danışman atanması için kısıtlama sebebinin bulunmaması, ancak kişinin korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanmasını gerektiren durumun kanıtlanması gerekmesidir (Yargıtay 18. HD, 2012/6192 E., 2012/8339 K., 02.07.2012).
Yasal danışman atanmasının koşulları
- Kişi: Ergin olmalıdır.
- Kısıtlama sebebi: Kısıtlanması için yeterli sebep bulunmamalıdır.
- Koruma ihtiyacı: Korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması gerekli görülmelidir.
429. madde, vesayet ile tam ehliyet arasında bir koruma yolu öngörür. Kısıtlama sebepleri 405 ile 408. maddelerde düzenlenmiştir (TMK m. 405, TMK m. 406, TMK m. 408). Bu sebeplerden biri kısıtlama için yeterli değilse, ancak kişinin korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması gerekli görülüyorsa, kanunda sayılan işlerde görüşü alınmak üzere yasal danışman atanır. Vasinin atanması usulüne ilişkin kurallar yasal danışmanın atanmasında da uygulanır (TMK m. 431).
Yargıtay, yasal danışman atanabilmesi için de fiil ehliyetinin sınırlanmasını gerektiren durumun kanıtlanması gerektiğini, sağlık kurulu raporunda müşavir atanmasının uygun olacağına dair bir bildirim bulunmadığı ve böyle bir durum kanıtlanmadığı hâlde yasal danışman atanamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2012/6192 E., 2012/8339 K., 02.07.2012). Buna karşılık raporda müşavir atanmasının uygun görüldüğü bildirilmişse kişinin yaşı ve rapor gözetilerek yasal danışman atanması gerektiği (Yargıtay 2. HD, 2009/12973 E., 2010/2554 K., 15.02.2010), rapor yasal danışman atanması gerektiğini bildirmişken kişiyi korumasız bırakacak şekilde karar verilemeyeceği kabul edilmiştir (Yargıtay 18. HD, 2013/11359 E., 2013/15777 K., 18.11.2013).
Görüşü alınacak işler
- Dava ve sulh: Dava açma ve sulh olma.
- Mal işlemleri: Taşınmazların alımı, satımı, rehni ve aynî hak kurulması; kıymetli evrakın alımı, satımı ve rehni.
- Borç doğuran işler: Ödünç verme ve alma, ana parayı alma, bağışlama, kambiyo taahhüdü, kefillik.
- Yapı işleri: Olağan yönetim sınırları dışında kalan yapı işleri.
Maddenin birinci fıkrası, yasal danışmanın görüşünün alınacağı dokuz işi sayar. Bu işlerin dışında kalan işlemleri kişi tek başına yapabilir. Yargıtay, kendisine yasal danışman atanan kişinin kural olarak ergin, ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan bir kimse olduğunu, kişilik ve malvarlığına ilişkin işlemleri tek başına yapabileceğini; kanunda belirtilen işlerde ise işlemin geçerliliği için danışmanın onayının veya sonradan verdiği olurun gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 6. HD, 2011/14246 E., 2012/63 K., 16.01.2012).
Maddenin ikinci fıkrası daha geniş bir sınırlama öngörür: aynı koşullar altında kişinin malvarlığını yönetme yetkisi, gelirlerinde dilediği gibi tasarruf hakkı saklı kalmak üzere kaldırılabilir. Gerekçeye göre bu fıkra kısaltılarak yeniden yazılmış, hüküm değişikliği yapılmamıştır.
Yasal danışmanın yetkisi ve temsil yasağı
- Yasal temsilci değildir: Kişinin yerine geçemez, onu temsilen işlem yapamaz.
- Görüş ve icazet: İzin verebilir, birlikte işlem yapabilir veya sonradan onaylayabilir.
- Tek başına dava: Danışmanın tek başına dava açma ehliyeti yoktur.
Yasal danışmanın görevi, kanunda sayılan işlerde görüş vermektir. Yargıtay, yasal danışmanın vasi gibi yasal temsilci olmadığını; kendisine yasal danışman atanan kişinin danışmanın izniyle tek başına ya da danışmanla birlikte dava açabileceğini veya danışmanın açılan davaya sonradan icazet verebileceğini, ancak danışmanın danışmanı olduğu kişi adına onun katılımı olmaksızın dava açamayacağını ve onun aleyhine açılan davayı tek başına yürütemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2021/9354 E., 2022/1172 K., 10.02.2022). Yasal danışmanın, danışmanı olduğu kişinin yaptığı temlikin iptali için tek başına açtığı tapu iptali ve tescil davasında aktif dava ehliyeti bulunmadığı da kabul edilmiştir (Yargıtay 1. HD, 2011/5207 E., 2011/6781 K., 06.06.2011).
Bununla birlikte danışmanın tek başına yaptığı işlem kendiliğinden geçersiz sayılmayabilir. Yargıtay, yasal danışmanın tek başına yaptığı takibe itirazın, kendisine danışman atanan kişi bu işleme muvafakat ederse geçerli olacağını, aksi yorumun aşırı şekilcilik olacağını ve hak kaybına yol açacağını belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, 2014/17243 E., 2014/22717 K., 29.09.2014).
Boşanma davasında yasal danışmanlık
- Dava açma: Kişinin katılımı ve danışmanın görüşü gerekir.
- Vekâletname: Kişinin kendisinin vereceği özel yetkili vekâletname aranır.
- Kanun yolundan feragat: Danışmanın görüşü alınmadan geçerli sonuç doğurmaz.
Boşanma davası, dava açma ve sulh olma kapsamında yasal danışmanın görüşü alınacak işlerdendir. Yargıtay, yasal danışmanın avukata verdiği vekâletnameyle danışmanlık altındaki erkek adına boşanma davası açıldığı bir dosyada, erkeğin kendisinin vereceği özel yetkili vekâletnamenin sunulması için süre verilmesini ve icazet verilmezse temyiz itirazlarının incelenmeyeceği ihtarıyla kararın erkeğe tebliğ edilmesini istemiştir (Yargıtay 2. HD, 2021/9354 E., 2022/1172 K., 10.02.2022). Kendisine 429. maddede gösterilen bütün işlerde yasal danışman atanan kadının temyizden feragatinin ise danışmanın görüşü alınmadan hukuken geçerli sonuç doğurmayacağı kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2015/24492 E., 2016/13005 K., 19.09.2016).
Görev, yetki ve sona erme
- Görevli makam: Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi.
- Yetki: Kişinin yerleşim yeri.
- Sona erme: Vesayetin kaldırılmasına ilişkin hükümler uyarınca vesayet makamının kararı.
Vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir (TMK m. 411). Yargıtay, yasal danışman atanması isteminde yetkili mahkemenin kolluk araştırmasıyla belirlenen kısıtlı adayının yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 5. HD, 2022/6692 E., 2022/10745 K., 14.06.2022). Vesayet altına alınma isteminin yasal danışman atanması istemini de içerdiği, vesayeti kaldırılan kişiye yasal danışman atanmasının gerekip gerekmediğini vesayet takibini yapan mahkemenin değerlendireceği de kabul edilmiştir (Yargıtay 20. HD, 2015/7912 E., 2015/6463 K., 25.06.2015). Yasal danışmanlık, vesayetin kaldırılmasına ilişkin hükümler uyarınca vesayet makamının kararıyla sona erer (TMK m. 477).
Size veya bir yakınınıza yasal danışman atandıysa, dava açma, sulh olma, taşınmaz satışı, borç verme ve alma, bağışlama ve kefillik gibi maddede sayılan işlerde danışmanın görüşünü yazılı olarak alın (TMK m. 429). Boşanma davası açılacaksa, vekâletnameyi danışmanlık altındaki kişinin kendisinin vermesi ve danışmanın görüşünün dosyaya sunulması gerektiğini göz önünde tutun. Yasal danışman atanması isteniyorsa, kişinin korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanmasını gerektiren durumu rapor ve diğer delillerle ortaya koyun.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 429. maddedeki yasal danışmanlığı danışmanın yetkisi, atanma koşulları ile görev ve yetki yönünden gösteren kararlardan seçilmiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Yasal danışman yasal temsilci değildir; danışmanı olduğu kişi adına onun katılımı olmaksızın boşanma davası açamaz
Kendisine babası yasal danışman olarak atanmış olan erkek adına, yasal danışmanın avukata verdiği vekâletnameyle boşanma davası açıldı; kadın da karşı boşanma davası açtı. Bölge adliye mahkemesinin kararı erkek adına temyiz edildi; dosyada erkeğin kendisinin verdiği bir vekâletname veya muvafakatname bulunmuyordu.
“Yasal danışman vasi gibi yasal temsilci değildir. Kendisine yasal danışman atanan kişi danışmanın izni ile tek başına dava açabileceği gibi danışmanla birlikte de dava açabilir ya da açılan davaya danışman sonradan icazet verebilir. Ancak yasal danışman, danışmanı olduğu kişi adına onun katılımı olmaksızın dava açamaz, onun aleyhine açılan davayı tek başına yürütemez.”
Ne anlama geliyor? Karar, 429. maddenin boşanma davalarındaki uygulamasını gösterir. Daire, dava açma ve sulh olmanın yasal danışmanın görüşü alınarak yapılacak işlerden olduğunu, kendisine yasal danışman atanan kişinin danışmanın izniyle tek başına ya da danışmanla birlikte dava açabileceğini veya danışmanın açılan davaya sonradan icazet verebileceğini belirtmiştir. Yasal danışmanın tek başına vekâletname vererek dava açması ve temyiz etmesi yetkisiz işlem sayıldığından, erkeğin kendisinin vereceği özel yetkili vekâletnamenin sunulması için süre verilmesi ve icazet vermezse temyiz itirazlarının incelenmeyeceği ihtarıyla kararın erkeğe tebliğ edilmesi için dosya geri çevrilmiştir.
Kendisine yasal danışman atanan kişi kısıtlı değildir; danışman onun yerine geçerek veya onu temsilen işlem yapamaz ve dava açamaz
Kendisine yasal danışman atanmış kişinin kiracısı hakkında, yasal danışman kendisini vasi olarak nitelendirerek kira borcu için icra takibi başlattı. Kiracının itirazı üzerine icra mahkemesinde itirazın kaldırılması ve tahliye istendi; mahkeme istemi kabul etti.
“Kendisine yasal danışman atanan kişi kural olarak ergin, sezgin (reşit, mümeyyiz) bulunan ve kısıtlı olmayan kimsedir. Bu kimselerin tam ehliyetlilerden farkı yoktur. Kişilik ve mal varlığına ilişkin işlemleri tek başlarına yapma yeteneğine sahiptirler. Ancak zihinsel gelişimi, anlama, kavrama, deneyimsizlik, irade yetersizliği gibi nedenlerin bulunmasına bağlı olarak bu kimselere yasal danışman atanması gerekebilir. Bu kişiler tüm haklarını kullanma ehliyetine sahiptir. Ancak, kanunda belirtilen hallerde, yaptığı işin hukuken geçerliliği için danışmanın onayını alması veya yapılan işleme sonradan olur vermesi gerekir. Danışman işlemin yapılmasına katılamaz veya kendisine danışman atanan kimse yerine geçerek veyahut onu temsilen bir işlem yapamaz.”
Ne anlama geliyor? Karar, yasal danışmanlığın hukuki niteliğini gösterir. Daire, kendisine yasal danışman atanan kişinin kısıtlı olmadığını ve kişilik ile malvarlığına ilişkin işlemleri tek başına yapma yeteneğine sahip olduğunu belirtmiştir. Kanunda belirtilen işlerde işlemin geçerliliği için danışmanın onayı veya sonradan verdiği olur gerekir; ancak danışman işlemin tarafı olamaz ve danışmanlık altındaki kişi yerine geçerek işlem yapamaz. Yasal danışmanın onu temsilen takip yapma ve dava açma yetkisi bulunmadığından davanın reddi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
Yasal danışmanın, danışmanı olduğu kişinin yaptığı temlikin iptali için tek başına tapu iptali ve tescil davası açma ehliyeti yoktur
Taşınmazını vekil aracılığıyla devretmiş olan kişinin yasal danışmanı, işlemin ehliyetsizlik ve vekâlet görevinin kötüye kullanılması sebebiyle iptalini ve taşınmazın danışmanlık altındaki kişi adına tescilini istedi. Mahkeme iddianın ispatlanamadığı gerekçesiyle davayı reddetti.
“Bu durumda yasal danışmanı bulunan ve temliki işlemi yapan kişinin dava açması durumunda danışmandan görüş alması asıldır. Yasal danışmanın tek başına iptal ve tescil davası açması anılan düzenlemeye uygun düşmemektedir. Bu nedenle yasal danışmanın davada aktif dava ehliyeti bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, yasal danışmanın dava açma yetkisinin sınırını gösterir. Daire, dava açma ve sulh olmanın yasal danışmanın görüşü alınarak yapılacak işlerden sayıldığını, bu durumda asıl olanın danışmanlık altındaki kişinin danışmandan görüş alarak dava açması olduğunu belirtmiştir. Yasal danışmanın tek başına tapu iptali ve tescil davası açması bu düzenlemeye uygun düşmediğinden aktif dava ehliyeti bulunmadığı kabul edilmiş; davanın reddi bu gerekçeyle onanmıştır.
Yasal danışmanın tek başına yaptığı takibe itiraz kendiliğinden geçersiz değildir; kendisine danışman atanan kişi muvafakat ederse itiraz geçerli olur
Kendisine yasal danışman atanmış borçlu hakkında ilamsız icra takibi başlatıldı; ödeme emrine süresinde borçlunun yasal danışmanı itiraz etti ve takip durduruldu. Alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesi, danışmanın borçlu adına itiraz edemeyeceği gerekçesiyle takibin durdurulmasına ilişkin işlemi iptal etti; karar borçlu tarafından temyiz edildi.
“Takibe yapılan itiraz, hak düşürücü süreye tabi olup acele işlerdendir. Yasal danışmanın tek başına takibe itiraz etmesinin hukuki sonuç doğurması mümkün değilse de itirazı başlı başına geçersiz hale getirmez. Zira yasal danışmanın yaptığı bu işleme karşı kendisine yasal danışman atananın muvafakatı halinde itirazın geçerli olduğunun kabulü gerekir, aksi durum aşırı şekilcilik olup hak kaybına sebebiyet verir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yasal danışmanın tek başına yaptığı işlemin sonradan onayla geçerlilik kazanabileceğini gösterir. Daire, takibe itirazın borçlu ile birlikte yasal danışman tarafından yapılması gerektiğini kabul etmekle birlikte, borçlunun şikâyetin kabulüne ilişkin kararı temyiz etmekle danışmanın işlemini dolaylı olarak onadığını belirtmiştir. Aksi yöndeki yorumun aşırı şekilcilik olacağı ve hak kaybına yol açacağı gerekçesiyle şikâyetin reddi gerektiği kabul edilerek karar bozulmuştur.
Kendisine 429. maddedeki bütün işlerde yasal danışman atanan kişinin temyizden feragati, danışmanın görüşü alınmadan geçerli sonuç doğurmaz
Kadının açtığı boşanma ve ziynet alacağı davası kısmen kabul edildi. Kadın velayet, tazminat, nafaka ve ziynet yönünden kararı temyiz ettikten sonra temyizden feragat etti. Feragat tarihinde kadına 429. maddede gösterilen bütün işlerde görüşü alınmak üzere yasal danışman atanmış olduğu anlaşıldı.
“Yasal danışmanın görüşü alınmadan yapılan feragat hukuken geçerli sonuç doğurmaz”
Ne anlama geliyor? Karar, boşanma davasında yasal danışmanlığın kanun yolu işlemlerine etkisini gösterir. Dava açma ve sulh olma yasal danışmanın görüşü alınarak yapılacak işlerdendir; Daire, temyizden feragatin de danışmanın görüşü alınmadan hukuken geçerli sonuç doğurmayacağını belirtmiştir. Temyizden feragat konusunda yasal danışmanın görüşü alındıktan sonra gönderilmek üzere dosya ilk derece mahkemesine iade edilmiştir.
Vesayet altına alınma istemi yasal danışman atanması istemini de içerir; vesayeti kaldırılan kişiye yasal danışman atanmasına vesayet takibini yapan mahkeme bakar
Kısıtlanmış bir kişi hakkında alınan sağlık kurulu raporunda vasi atanmasının gerekmediği, yasal danışman atanmasının uygun olacağı bildirildi. Vesayet makamı vesayeti sonlandırdı ve yasal danışman atanması için başka bir sulh hukuk mahkemesine ihbarda bulundu; iki mahkeme de görevsizlik kararı verdi.
“Kısıtlı adayının vesayet altına alınması talebi nitelik itibarıyla kısıtlı adayına yasal danışman atanması talebini de içerir. Vesayet altına alınma ve yasal danışman atanmada kişinin fiil ehliyeti kısıtlanmaktadır. Vesayette kısıtlı adayının bütün işlemleri için kendisine vasi atanmakta, yasal danışman atanmasında ise, kısıtlı adayına yasada sayılan bazı işlerde görüşü alınmak üzere yasal danışman atanmaktadır. Daha önce kısıtlanmış bir kişinin vesayet durumunun devamına lüzum görülmüyor ve fakat kendisine yasal danışman atanması gerekiyorsa bu durumu değerlendirecek merci, kısıtlının vesayet takibini yapan mahkemedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vesayet ile yasal danışmanlık arasındaki geçişin usulünü gösterir. Daire, vesayet altına alınmada da yasal danışman atanmasında da kişinin fiil ehliyetinin kısıtlandığını; vesayette bütün işlemler için vasi atandığını, yasal danışmanlıkta ise yalnız kanunda sayılan işlerde görüşü alınmak üzere danışman atandığını belirtmiştir. Vesayet talebinin yasal danışman talebini de içerdiği kabul edilerek, vesayetin devamına gerek görülmeyen kişiye yasal danışman atanması gerekip gerekmediğini vesayet takibini yapan mahkemenin değerlendireceği sonucuna varılmıştır (TMK m. 411).
Sağlık kurulu raporu yasal danışman atanması gerektiğini bildirmişse mahkeme kişiyi korumasız bırakacak şekilde karar veremez; 429. maddedeki işler için danışman atamalıdır
Kendisine yönetim ve temsil kayyımı atanmış kişi, kayyımın habersiz harcamalar yaptığını ileri sürerek kayyımlığın kaldırılmasını istedi. Mahkeme kayyımlığı kaldırdı ve kişinin kendisine vekil veya danışman seçmekte serbest olduğuna karar verdi. Dosyadaki sağlık kurulu raporunda ise kişiye yasal danışman atanması gerektiği bildirilmişti.
“Dosya kapsamına ve rapor içeriğine göre, mahkemece daha önce kayyım ataması, yasa hükümlerine aykırı ise de; vesayete ilişkin hükümlerin kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle dosyanın re'sen ele alınıp kayyımlığa son verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır. Ancak mahkemece dosya içeriği gözetilerek ...'a Türk Medeni Kanunu'nun 429. maddesinde sayılan işler için yasal danışman atanması gerekirken, adı geçenin korumasız kalmasına yol açacak şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yasal danışmanlığın koruyucu işlevini gösterir. Daire, daha önce yapılan kayyım atamasının kanuna aykırı olduğunu ve vesayete ilişkin hükümler kamu düzenine ilişkin bulunduğundan kayyımlığa re'sen son verilmesinde isabetsizlik bulunmadığını kabul etmiştir. Ancak rapor ve dosya içeriği gözetilerek kişiye 429. maddede sayılan işler için yasal danışman atanması gerekirken onu korumasız bırakacak şekilde karar verilmesi doğru bulunmamıştır.
Raporda ilgiliye müşavir atanmasının uygun görüldüğü bildirilmişse, kişinin yaşı ve rapor gözetilerek yasal danışman atanması gerekir
Bir kişinin kısıtlanması istendi. Hastaneden alınan raporda, kısıtlanması istenen kişiye müşavir atanmasının uygun olduğu bildirildi. Mahkeme yasal danışman atanmasına karar vermeden davayı sonuçlandırdı.
“Kısıtlanması istenenin yaşı ve yukarıda sözü edilen rapor dikkate alınarak yasal danışman atanmasına karar vermek gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kısıtlama için yeterli sebep bulunmadığı hâlde yasal danışmanlık koşullarının oluştuğu bir durumu gösterir. Daire, kısıtlanması için yeterli sebep bulunmamakla beraber korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması gerekli görülen ergin kişiye kanunda yazılı işlemlerde görüşü alınmak üzere yasal danışman atanacağını hatırlatmıştır. Raporda müşavir atanmasının uygun görüldüğü ve kişinin yaşı gözetildiğinde yasal danışman atanması gerektiği belirtilerek karar bu yönden bozulmuştur.
Raporda müşavir atanmasının uygun olacağına ilişkin bir şerh bulunmadığı ve fiil ehliyetinin sınırlanmasını gerektiren durum kanıtlanmadığı hâlde yasal danışman atanamaz
Çocukları, yaşlı babalarının başkalarının yönlendirmesiyle hareket ettiğini ileri sürerek kısıtlanmasını, bu kabul edilmezse kendisine yasal danışman atanmasını istedi. Sağlık kurulu raporunda akli melekelerinin yerinde olduğu ve vasi atanmasının gerekmediği belirtilmişti. Mahkeme vasi istemini reddetti, yasal danışman atadı.
“Türk Medeni Kanununun 429. maddesi uyarınca kısıtlanması için yeterli sebep bulunmamakla beraber, korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması gerekli görülen ergin bir kişiye kanunda yazılı işlemlerde görüşü alınmak üzere bir yasal danışman atanacağı hükme bağlanmış ise de, ... Devlet Hastanesince düzenlenen 21.01.2010 tarihli raporda, ilgiliye müşavir atanmasının uygun olacağı yönünde de bir bildirim (şerh) bulunmamaktadır. ...'in kısıtlanması için yeterli sebep bulunmamakla beraber, korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanmasını gerektirir bir durumun varlığı da kanıtlanamadığı halde, davanın kabulü ile yasal danışman atanmasına karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yasal danışman atanmasının da ispat gerektirdiğini gösterir. Daire, 429. maddenin kısıtlama için yeterli sebep bulunmamakla beraber korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması gerekli görülen ergin kişiyi kapsadığını hatırlatmıştır. Raporda müşavir atanmasının uygun olacağına dair bir bildirim bulunmadığı ve fiil ehliyetinin sınırlanmasını gerektiren bir durumun da kanıtlanamadığı gözetilerek yasal danışman atanmasına ilişkin karar bozulmuştur.
Yasal danışman atanması isteminde yetkili mahkeme, kolluk araştırmasıyla belirlenen kısıtlı adayının yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesidir
Bir kişiye yasal danışman atanması istendi. İki ayrı ildeki sulh hukuk mahkemesi, kişinin adres kaydını ve yerleşim yerini gerekçe göstererek ayrı ayrı yetkisizlik kararı verdi; yargı yerinin belirlenmesi için dosya gönderildi.
“Diğer yandan aynı Kanun'un 411. maddesine göre, "Vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir." ve 19/1. maddesi uyarınca da "Yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir."”
Ne anlama geliyor? Karar, yasal danışmanlıkta yetkili vesayet makamının nasıl belirleneceğini gösterir. Daire, vasinin atanması usulüne ilişkin kuralların kayyım ve yasal danışmanın atanmasında da uygulanacağını (TMK m. 431), vesayet işlerinde yetkinin kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine ait olduğunu (TMK m. 411) hatırlatmıştır. Yerleşim yerinin bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer olduğu gözetilerek, kolluk araştırmasıyla belirlenen yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir.
Madde gerekçesi
Madde 429- Yürürlükteki Kanunun 379 uncu maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin "Mahdut ehliyet" şeklindeki kenar başlığı, Beşinci Ayırımın başlığa uygun olarak "Yasal danışmanlık" biçiminde değiştirilmiştir. Maddedeki "reyi alınmak üzere müşavir" yerine "yasal danışmanı" deyimi kabul edilmiştir. Maddenin (1) numaralı bendinde "husumet" den söz edilmiş iken usul hukukuna uygunluk sağlamak ve maksadı daha iyi anlatabilmek için "dava açma ve sulh olma" deyimleri kullanılmıştır. Maddenin ikinci fıkrası anlaştırılmak ve kısaltılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yapılmamıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 144Tasarının 429. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 464).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 379. maddeydi; kenar başlığı "Mahdut ehliyet" idi.
Hacrine kafi sebep bulunmamakla beraber medeni haklarını kullanmak salahiyetinden kısmen mahrum edilmesi menfaati iktizasından bulunan reşide aşağıdaki işlerinde reyi alınmak üzere bir müşavir tayin olunur: 1 – Husumet ve sulh. 2 – Gayrimenkulün alım satımı ve onlar üzerinde rehin ve sair ayni bir hak tesisi. 3 – Kıymetli evrak alım satımı ve terhini. 4 – Alelade idare ihtiyaçları haricinde inşaat. 5 – Ödünç verme ve alma. 6 – Sermayeyi almak. 7 – Hibe. 8 – Kambiyo taahhütleri altına girmek. 9 – Kefalet. Bu suretle medeni haklarını kullanmak salahiyetinden kısmen mahrum edilen kimse gelirinde dilediği veçhile tasarruf hakkı baki kalmak üzere mallarını idare hakkından dahi mahrum edilebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 379 | 4721 sayılı Kanun m. 429 | |
|---|---|---|
| Kenar başlığı | Mahdut ehliyet | Yasal danışmanlık |
| Atanan kişi | Reyi alınmak üzere müşavir | Görüşü alınmak üzere yasal danışman |
| Birinci iş | Husumet ve sulh | Dava açma ve sulh olma |
| Diğer işler | Gayrimenkul, kıymetli evrak, inşaat, ödünç, sermaye, hibe, kambiyo, kefalet | Taşınmaz, kıymetli evrak, yapı işleri, ödünç, ana para, bağışlama, kambiyo taahhüdü, kefillik |
| İkinci fıkra | Malları idare hakkından mahrum edilme | Malvarlığını yönetme yetkisinin kaldırılması |
| Gelirler | Gelirinde dilediği gibi tasarruf hakkı baki | Gelirlerinde dilediği gibi tasarruf hakkı saklı |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 429. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 405: Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlama.
- TMK m. 406: Savurganlık, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim ve diğer sebepler.
- TMK m. 408: İstek üzerine kısıtlama.
- TMK m. 428: İstek üzerine kayyım.
- TMK m. 430: Kayyımlıkta yetki.
- TMK m. 477: Yasal danışmanlığın sona ermesi.
Bir yakınınıza yasal danışman veya vasi atanması, yasal danışmanlık altındaki eşle boşanma davası veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 429 ne diyor?
Kısıtlanması için yeterli sebep bulunmamakla beraber korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması gerekli görülen ergin kişiye, sayılan işlerde görüşü alınmak üzere yasal danışman atanacağını düzenler.
Yasal danışmanın görüşü hangi işlerde alınır?
Dava açma ve sulh olma, taşınmaz ve kıymetli evrak işlemleri, olağan yönetim dışındaki yapı işleri, ödünç verme ve alma, ana parayı alma, bağışlama, kambiyo taahhüdü ve kefillik.
Yasal danışman kişinin yerine işlem yapabilir mi?
Hayır; yasal danışman yasal temsilci değildir ve kişinin yerine geçerek işlem yapamaz (Yargıtay 6. HD, 2011/14246 E., 2012/63 K., 16.01.2012).
Yasal danışman boşanma davası açabilir mi?
Tek başına açamaz; danışmanı olduğu kişi adına onun katılımı olmaksızın dava açamaz (Yargıtay 2. HD, 2021/9354 E., 2022/1172 K., 10.02.2022).
Yasal danışmanı olan kişi temyizden feragat edebilir mi?
Danışmanın görüşü alınmadan yapılan feragat hukuken geçerli sonuç doğurmaz (Yargıtay 2. HD, 2015/24492 E., 2016/13005 K., 19.09.2016).
Danışmanın tek başına yaptığı işlem geçersiz midir?
Kişi sonradan muvafakat ederse geçerlilik kazanabilir; takibe itiraz bakımından bu yönde karar vardır (Yargıtay 12. HD, 2014/17243 E., 2014/22717 K., 29.09.2014).
Yasal danışman atanması için rapor gerekir mi?
Fiil ehliyetinin sınırlanmasını gerektiren durumun kanıtlanması gerekir; raporda müşavir atanmasının uygun olduğuna dair bildirim bulunmadığı ve durum kanıtlanmadığı hâlde yasal danışman atanamaz (Yargıtay 18. HD, 2012/6192 E., 2012/8339 K., 02.07.2012).
Yasal danışman atanması isteğini hangi mahkeme inceler?
Kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi (TMK m. 411, 431).
Yasal danışmanlık nasıl sona erer?
Vesayetin kaldırılmasına ilişkin hükümler uyarınca vesayet makamının kararıyla (TMK m. 477).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un "Mahdut ehliyet" başlıklı 379. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 405, 406, 408, 411, 428, 429, 430, 431, 477
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 379 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 429 gerekçesi s. 144, Tasarı ve Komisyon metni s. 464
- Yargıtay 2. HD, 2021/9354 E., 2022/1172 K., 10.02.2022
- Yargıtay 2. HD, 2015/24492 E., 2016/13005 K., 19.09.2016
- Yargıtay 2. HD, 2009/12973 E., 2010/2554 K., 15.02.2010
- Yargıtay 1. HD, 2011/5207 E., 2011/6781 K., 06.06.2011
- Yargıtay 5. HD, 2022/6692 E., 2022/10745 K., 14.06.2022
- Yargıtay 6. HD, 2011/14246 E., 2012/63 K., 16.01.2012
- Yargıtay 12. HD, 2014/17243 E., 2014/22717 K., 29.09.2014
- Yargıtay 18. HD, 2013/11359 E., 2013/15777 K., 18.11.2013
- Yargıtay 18. HD, 2012/6192 E., 2012/8339 K., 02.07.2012
- Yargıtay 20. HD, 2015/7912 E., 2015/6463 K., 25.06.2015