TMK 430, kayyım atanmasında hangi vesayet makamının yetkili olduğunu düzenler. Madde iki kural koyar: temsil kayyımı, kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yeri vesayet makamı tarafından; yönetim kayyımı ise malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamı tarafından atanır. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kayyım atanmasına ilişkin davada yetkinin kesin olduğunu ve kamu düzenine ilişkin bulunduğunu belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2017/2772 E., 2020/937 K., 24.11.2020). Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 380. maddesini karşılar; iki fıkra hâlinde kaleme alınmış ve ikinci fıkrada "sulh mahkemesi" yerine "vesayet makamı" deyimi kullanılmıştır.
- Yerleşim yeri
- Bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer (TMK m. 19).
- Yasal yerleşim yeri
- Velayet altındaki çocuğun ve vesayet altındaki kişinin kanunla belirlenen yerleşim yeri (TMK m. 21).
- Kesin yetki
- Tarafların anlaşmasıyla değiştirilemeyen ve mahkemece re'sen gözetilen yetki.
- Vesayet makamı
- Sulh hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
- Yargı yeri belirlenmesi
- İki mahkemenin birbirine karşı yetkisizlik kararı vermesi üzerine yetkili mahkemenin üst mahkemece belirlenmesi.
TMK 430 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Temsil kayyımı | Kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yeri vesayet makamı | TMK m. 430/1 |
| Yönetim kayyımı | Malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya malların bulunduğu yer vesayet makamı | TMK m. 430/2 |
| Yetkinin niteliği | Kesin yetki, kamu düzenine ilişkin | Yargıtay HGK, 2017/2772 E., 2020/937 K., 24.11.2020 |
| Küçüğün yerleşim yeri | Ana ve babasının ya da bırakıldığı ana veya babanın yerleşim yeri | TMK m. 21 |
| Kısıtlının yerleşim yeri | Bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yer | TMK m. 21 |
| Kurumda bulunma | Yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmaz | TMK m. 22 |
| Yerleşim yeri değişikliği | Vesayet makamının iznine bağlıdır | TMK m. 412 |
| Kaynak | 743 m. 380 | Gerekçe, s. 144 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 380. maddesini karşılamaktadır. İkinci fıkrada "sulh mahkemesi" yerine "vesayet makamı" deyimi kullanılmış; madde iki fıkra hâlinde kaleme alınmıştır. Gerekçeye göre birinci fıkra temsil kayyımı, ikinci fıkra ise yönetim kayyımı atanmasında yetkiyi düzenlemektedir. Tasarının 430. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 464).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, yetki kuralının kayyımlık türüne göre değişmesidir; bu nedenle kayyım isteminin temsil kayyımlığına mı yönetim kayyımlığına mı ilişkin olduğu yetkiyi doğrudan etkiler (Yargıtay 17. HD, 2014/20485 E., 2014/18998 K., 18.12.2014). İkinci nokta, yetkinin kesin olması ve kayyımlık altına alınan kişinin dava tarihinden sonra yerleşim yerinin değişmesinin yetkisizlik kararına dayanak yapılamamasıdır. Üçüncü nokta, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerinin nüfus kaydıyla yetinilmeden fiilen araştırılması gerekmesidir (Yargıtay 20. HD, 2009/1440 E., 2009/2497 K., 16.02.2009).
İki ayrı yetki kuralı
- Temsil kayyımı: Kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yeri.
- Yönetim kayyımı: Malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yer.
- Görevli makam: Her iki durumda da vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi.
430. madde, 426 ile 428. maddelerde düzenlenen kayyımlık türleri için yetkili vesayet makamını belirler. Temsil kayyımı belirli bir işte kişiyi temsil etmek için atandığından (TMK m. 426) yetki, kendisine kayyım atanacak kişinin yerleşim yerine bağlanmıştır. Yönetim kayyımı ise malvarlığını yönetmek için atandığından (TMK m. 427) yetki, malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kişinin payına düşen malların bulunduğu yere göre belirlenir. Vasinin atanması usulüne ilişkin kurallar kayyım ve yasal danışmanın atanmasında da uygulanır (TMK m. 431); vesayet işlerinde genel yetki kuralı, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet daireleridir (TMK m. 411).
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kayyım atanması konusunda yetkinin 430. maddede temsil kayyımı ve yönetim kayyımı için ayrı ayrı düzenlendiğini, kayyım atanmasına ilişkin davada kesin yetki bulunduğunu ve kayyımlık altına alınan kişinin dava tarihinden sonra yerleşim yerinin değişmesi hâlinde yetkisizlik kararı verilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2017/2772 E., 2020/937 K., 24.11.2020).
Temsil kayyımında yerleşim yeri
- Genel kural: Sürekli kalma niyetiyle oturulan yer.
- Küçük: Ana ve babanın veya çocuğun bırakıldığı ana ya da babanın yerleşim yeri.
- Kısıtlı: Bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yer.
Yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m. 19). Velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri ana ve babasının, ortak yerleşim yerleri yoksa çocuğun kendisine bırakıldığı ana veya babanın yerleşim yeridir; vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri ise bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir (TMK m. 21). Yargıtay, anneleriyle birlikte mahkemenin bulunduğu yerde oturan küçüklere temsil kayyımı atanması isteminde yetkisizlik kararı verilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/11814 E., 2010/14362 K., 15.07.2010). Kısıtlı kişiye temsil kayyımı isteminde de vesayet dosyasının takip edildiği ve kısıtlılığın devam ettiği gözetilerek kısıtlının yerleşim yerinin vesayet makamının bulunduğu yer olduğu kabul edilmiştir (Yargıtay 5. HD, 2025/11515 E., 2025/16409 K., 08.12.2025).
Yerleşim yeri fiilen araştırılarak belirlenir. Yargıtay, küçüğün yerleşim yerinin bütün resmî kurumlardan araştırılıp tespit edilmesi gerektiğini ve nüfusa kayıtlı olunan yerin tek başına yetkiyi belirlemediğini (Yargıtay 20. HD, 2009/1440 E., 2009/2497 K., 16.02.2009), kolluk araştırmasıyla belirlenen yerleşim yerinin esas alınacağını (Yargıtay 5. HD, 2025/12833 E., 2026/3526 K., 02.03.2026) ve küçüklerin dava tarihindeki adresine göre yetkinin belirleneceğini kabul etmiştir (Yargıtay 5. HD, 2025/11009 E., 2026/588 K., 19.01.2026). Yerleşim yeri tespit edilemiyorsa nüfusa kayıtlı olunan yer karine olarak yerleşim yeri kabul edilir (Yargıtay 20. HD, 2008/13360 E., 2008/14422 K., 04.11.2008).
Kurumda bulunma ve yerleşim yeri değişikliği
- Kurumda bulunma: Eğitim, sağlık, bakım veya ceza kurumuna konulma yeni yerleşim yeri doğurmaz.
- İzin: Vesayet altındaki kişi vesayet makamının izni olmadıkça yerleşim yerini değiştiremez.
- Yetkinin geçmesi: Yerleşim yeri değişirse yetki yeni vesayet dairelerine geçer.
Bir öğretim kurumuna devam etmek için bir yerde bulunma ya da eğitim, sağlık, bakım veya ceza kurumuna konulma, yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmaz (TMK m. 22). Yargıtay, bir sosyal hizmet kurumunda kalan küçüğe temsil kayyımı atanması isteminde, küçüğün kuruma yerleştirilmeden önce kiminle ve nerede oturduğunun kolluk aracılığıyla araştırılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 17. HD, 2013/13348 E., 2013/12526 K., 20.09.2013).
Vesayet makamının izni olmadıkça vesayet altındaki kişi yerleşim yerini değiştiremez; yerleşim yerinin değişmesi hâlinde yetki yeni vesayet dairelerine geçer (TMK m. 412). Yargıtay, kısıtlı veya vasisinin yerleşim yeri değişikliğine izin talebi bulunmadan vesayet makamının kendiliğinden izin verip dosyayı göndermesini yetkinin geçmesi için yeterli görmemiş (Yargıtay 5. HD, 2025/12817 E., 2025/17535 K., 16.12.2025); istek üzerine atanan kayyımın dosyasında da yerleşim yeri değişikliğine izin verilmemişse kayyımı atayan mahkemenin yetkili olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 5. HD, 2022/8073 E., 2022/12023 K., 15.09.2022).
Yönetim kayyımında malların bulunduğu yer
- Ölçüt: Malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği yer veya payına düşen malların bulunduğu yer.
- Taşınmaz: Taşınmazın bulunduğu yer vesayet makamı.
- Nitelendirme: İstemin türü yetkiyi belirler.
İkinci fıkra, yönetim kayyımlığında yetkiyi kişinin yerleşim yerine değil, yönetilecek malvarlığına bağlar. Yargıtay, kimliği tespit edilemeyen malik için istenen kayyımda taşınmazların bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesini yetkili saymış ve kayyım atanmasına ilişkin davada kesin yetki bulunduğunu belirtmiştir (Yargıtay 5. HD, 2023/7361 E., 2023/11169 K., 20.11.2023). Uzun zamandır haber alınamayan paydaşın payı için istenen kayyımın yönetim kayyımı olarak nitelendirildiği ve yetkinin ikinci fıkraya göre belirlendiği de görülmektedir (Yargıtay 17. HD, 2014/20485 E., 2014/18998 K., 18.12.2014). 3561 sayılı Kanun'a göre atanan yönetim kayyımının pay devri için izin istemesinde de Hukuk Genel Kurulu, ikinci fıkradaki yetki kuralını uygulamıştır (Yargıtay HGK, 2017/2772 E., 2020/937 K., 24.11.2020).
Bir çocuğa temsil kayyımı atanmasını isteyecekseniz, çocuğun gerçekte kiminle ve nerede oturduğunu gösteren belgeleri dilekçenize ekleyin; nüfus kaydı tek başına yetkiyi belirlemez (TMK m. 430, 21). Bir taşınmaz payı için kayyım isteyecekseniz, istemin yönetim kayyımlığına ilişkin olduğunu belirtin ve taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine başvurun. Vesayet altındaki kişi başka bir yere taşındıysa, vesayet makamından yerleşim yeri değişikliği için izin istenmesi gerektiğini göz önünde tutun (TMK m. 412).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 430. maddedeki yetki kurallarını temsil kayyımı, yönetim kayyımı ve yerleşim yeri değişikliği yönünden gösteren kararlardan seçilmiştir. Kararların önemli bir bölümü, iki mahkemenin birbirine karşı yetkisizlik kararı vermesi üzerine verilen yargı yeri belirleme kararlarıdır. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Temsil kayyımı, kendisine kayyım atanacak kişinin yerleşim yerindeki vesayet makamınca atanır; anneleriyle birlikte oturan küçükler için o yer mahkemesi yetkilidir
İki küçüğe temsil kayyımı atanması istendi. Toplanan delillerden küçüklerin anneleriyle birlikte mahkemenin bulunduğu ilçede oturdukları anlaşıldığı hâlde sulh hukuk mahkemesi yetkisizlik kararı verdi.
“Deliller toplanıp işin esası hakkında karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde yetkisizlik kararı verilmesi doğru bulunmamıştır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 430. maddenin birinci fıkrasının temel uygulamasını gösterir. Daire, temsil kayyımının kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yerindeki vesayet makamınca atanacağını (TMK m. 430/1) ve küçüklerin anneleriyle birlikte oturduğu yerin yerleşim yeri olduğunu (TMK m. 21) hatırlatmıştır. Küçüklerin mahkemenin bulunduğu yerde anneleriyle oturduğu anlaşıldığından yetkisizlik kararı bozulmuş, delillerin toplanıp işin esası hakkında karar verilmesi istenmiştir.
Temsil kayyımı isteminde küçüğün yerleşim yeri bütün resmî kurumlardan araştırılarak belirlenmelidir; nüfusa kayıtlı olunan yer tek başına yetkiyi belirlemez
Aile mahkemesinin yazısı üzerine bir küçüğe kayyım atanması istendi. Araştırmada küçüğün annesiyle birlikte bir ilçede oturduğu bildirilmişti; o yerdeki sulh hukuk mahkemesi, bildirilen adreste oturmadıkları ve nüfusa kayıtlı oldukları yerin yetkili olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“Bu durumda; Acıpayam Sulh Hukuk Mahkemesince, küçüğün yerleşim yeri tüm resmi kurumlardan araştırılıp tesbit edilmesi gerekirken, nüfusa kayıtlı olduğu yerin yetkili olduğunu gerekçe göstererek yetkisizlik kararı verilmesi doğru bulunmadığından, uyuşmazlığın çözümünde Acapıyam Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, temsil kayyımlığında yerleşim yerinin nasıl belirleneceğini gösterir. Daire, 430. maddenin birinci fıkrasına göre temsil kayyımının kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yeri vesayet makamınca atanacağını hatırlatmış; küçüğün yerleşim yerinin bütün resmî kurumlardan araştırılıp tespit edilmesi gerekirken nüfusa kayıtlı olduğu yerin yetkili olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmesini doğru bulmamıştır.
Yerleşim yeri tespit edilemiyorsa nüfusa kayıtlı olunan yer karine olarak yerleşim yeri kabul edilir ve o yer mahkemesi yetkili olur
Bir kişi hakkında vasi atanması istendi. Yapılan araştırmada kısıtlı adayının yer değiştirdiği ve son yerleşim yerinin tespit edilemediği anlaşıldı; iki sulh hukuk mahkemesi ayrı ayrı yetkisizlik kararı verdi.
“Yerleşim yerinin tespit edilemediği hallerde, karine olarak nüfusa kayıtlı olunan yerde yerleşim yeri olarak kabul edilir. Somut olayda; yapılan araştırmada kısıtlı adayının yer değiştirdiği, son yerleşim yerinin tesbit edilemediği anlaşılmakla, uyuşmazlığın çözümünde yetkili mahkeme nüfusa kayıtlı olduğu yer İpsala Sulh Hukuk Mahkemesidir.”
Ne anlama geliyor? Karar vesayet davasına ilişkindir; ancak Daire, yetkiyi belirlerken 430. maddenin birinci fıkrasını ve yerleşim yerini düzenleyen 19. maddeyi birlikte aktarmıştır. Yerleşim yerinin tespit edilemediği hâllerde nüfusa kayıtlı olunan yerin karine olarak yerleşim yeri kabul edileceği belirtilmiş, kısıtlı adayının son yerleşim yeri tespit edilemediğinden nüfusa kayıtlı olduğu yer mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir.
Küçüğün bir bakım kurumuna yerleştirilmesi yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmaz; temsil kayyımı için kuruma yerleştirilmeden önceki yerleşim yeri araştırılmalıdır
Hakkında babalık davası görülen bir küçüğe temsil kayyımı atanması istendi. Sulh hukuk mahkemesi, küçüğün başka bir ildeki sosyal hizmet kurumunda kaldığı gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi; dosya yargı yerinin belirlenmesi için gönderildi.
“Türk Medeni Kanununun 22. maddesi uyarınca bakım ve sağlık kurumuna konulmanın yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmamasına göre, küçük ...'in, Sosyal Hizmetler müdürlüğüne yerleştirilmeden önce kiminle ve nerede ikamet ettiği, kolluk gücü ile araştırılarak tesbiti ile belgelendirilmesi ve dosya arasına konulması, ondan sonra merci tayini incelemesi yapılmak üzere gönderilmesi için dosyanın mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE”
Ne anlama geliyor? Karar, temsil kayyımlığında yerleşim yerinin belirlenmesinde 22. maddenin etkisini gösterir. Daire, 430. maddenin birinci fıkrası ile yerleşim yerini düzenleyen 19. maddeyi aktarmış; bakım ve sağlık kurumuna konulmanın yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmadığını belirtmiştir. Küçüğün kuruma yerleştirilmeden önce kiminle ve nerede oturduğunun kolluk aracılığıyla araştırılıp belgelendirilmesi için dosya geri çevrilmiştir.
Kayyım atanmasına ilişkin davada yetki kesindir; temsil kayyımında kolluk araştırmasıyla belirlenen küçüğün yerleşim yerindeki mahkeme yetkilidir
Bir küçüğe temsil kayyımı atanması istendi. Bir sulh hukuk mahkemesi nüfus kaydındaki adrese göre, diğeri ise kolluk araştırmasında küçüğün dedesiyle birlikte başka bir ilde oturduğunun bildirilmesine göre yetkisizlik kararı verdi.
“1. Kayyım atanmasına ilişkin davada kesin yetki söz konusu olup, bu yön kamu düzenine ilişkindir. 2. Dosya kapsamı ve yapılan kolluk araştırması sonucundan, kayyım atanması istenilen küçüğün yerleşim yeri adresinin Merkez/Batman olduğu anlaşıldığından, uyuşmazlığın Batman 2. Sulh Hukuk Mahkemesince sonuçlandırılması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, temsil kayyımlığında yetkinin kesin olduğunu ve fiilî yerleşim yerinin esas alındığını gösterir. Daire, kayyım atanmasına ilişkin davada kesin yetki bulunduğunu ve bu yönün kamu düzenine ilişkin olduğunu belirtmiş; nüfus kaydındaki adres yerine kolluk araştırmasıyla belirlenen küçüğün yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir.
Temsil kayyımı isteminde yetkiyi küçüklerin dava tarihindeki yerleşim yeri belirler
Küçüklere temsil kayyımı atanması istendi. İki ayrı ildeki sulh hukuk mahkemesi, kayyım atanması istenenlerin adresinin diğer ilde olduğu gerekçesiyle ayrı ayrı yetkisizlik kararı verdi.
“Dosya kapsamında yapılan incelemeye göre küçüklerin dava tarihindeki adresinin Melikgazi/Kayseri olduğu anlaşıldığından uyuşmazlığın Kayseri 3. Sulh Hukuk Mahkemesince çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, temsil kayyımlığında yetkinin hangi tarihe göre belirleneceğini gösterir. Daire, yerleşim yerinin bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer olduğunu (TMK m. 19) ve temsil kayyımının kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yerindeki vesayet makamınca atanacağını hatırlatmış; küçüklerin dava tarihindeki adresine göre yargı yerini belirlemiştir.
Kısıtlı kişiye temsil kayyımı isteminde, kısıtlının yerleşim yeri vesayet makamının bulunduğu yer olduğundan vesayet dosyasının takip edildiği yer mahkemesi yetkilidir
Uzun yıllar önce kısıtlanarak annesinin velayeti altına alınmış bir kişiye temsil kayyımı atanması istendi. Bir mahkeme nüfus kaydındaki adrese göre, diğeri ise kısıtlının yerleşim yerinin vesayet makamının bulunduğu yer olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“Dosya kapsamında yapılan incelemeye göre kayyım tayini istenilenin Adana 1. Sulh Hukuk Mahkemesinin 23.10.1992 tarih ve 1992/1264 Esas, 1992/1282 Karar sayılı kararıyla kısıtlandığı ve ...'ın velayeti altına alındığı, vesayet dosyasının bu mahkemece takip edildiği, kısıtlılık halinin devam ettiği, yerleşim yerinin vesayet makamının bulunduğu yer olduğu anlaşıldığına göre uyuşmazlığın Adana 2. Sulh Hukuk Mahkemesinde çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kısıtlılara atanacak temsil kayyımında yetkinin nasıl belirleneceğini gösterir. Vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri, bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir (TMK m. 21); vesayet makamının izni olmadıkça vesayet altındaki kişi yerleşim yerini değiştiremez (TMK m. 412). Daire, vesayet dosyasının takip edildiği ve kısıtlılık hâlinin devam ettiği gözetilerek kısıtlının yerleşim yerinin vesayet makamının bulunduğu yer olduğunu kabul etmiş ve bu yerdeki mahkemeyi yargı yeri olarak belirlemiştir.
Yönetim kayyımı, malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kişinin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamınca atanır; kayyımlık işlerinde yetki kesindir
Bir taşınmazdaki pay sahibine 3561 sayılı Kanun'a göre yönetim kayyımı atanmıştı. Kayyım, bu kişiye ait payın müteahhit şirkete devri ve bazı giderlerin ödenmesi için kendisine yetki ve izin verilmesini istedi. Mahkeme yetkisizlik kararı verdi ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Kayyım atanması konusunda yetki ise TMK'nın 430. maddesinde temsil kayyımı ve yönetim kayyımı için ayrı ayrı düzenlenmiştir. Temsil kayyımı atanmasında yetkili mahkeme TMK'nın 430/1. maddesinde; "Temsil kayyımı, kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yeri vesayet makamı tarafından atanır" şeklinde belirtilmiştir. Yönetim kayyımlığında yetkili mahkeme ise TMK'nın 430/2. maddesinde " Yönetim kayyımı, malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamı tarafından atanır." şeklinde düzenleme konusu yapılmıştır. 18. Kayyım atanmasına ilişkin davada kesin yetki söz konusu olup, bu yön kamu düzenine ilişkindir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 430. maddenin iki fıkrasının ayrı yetki kuralları koyduğunu gösterir. Hukuk Genel Kurulu, temsil kayyımının kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yerindeki, yönetim kayyımının ise malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yerdeki vesayet makamınca atanacağını açıklamıştır. Kayyım atanmasına ilişkin davada yetkinin kesin olduğu ve kayyımlık altına alınan kişinin dava tarihinden sonra yerleşim yerinin değişmesi hâlinde yetkisizlik kararı verilemeyeceği belirtilerek direnme kararı bozulmuştur.
Kimliği tespit edilemeyen malik için istenen kayyımda, taşınmazların bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi kesin olarak yetkilidir
Bir köydeki çok sayıda parselin maliki olan ancak kimliği tespit edilemeyen kişiyi ortaklığın giderilmesi davasında temsil etmek üzere kayyım atanması istendi. Taşınmazların bulunduğu yerdeki mahkeme, kişinin orada hiç yaşamadığı gerekçesiyle; diğer mahkeme ise taşınmazların bulunduğu yerin kesin yetkili olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“1. Kayyım atanmasına ilişkin davada kesin yetki söz konusu olup bu yön kamu düzenine ilişkindir. 2. Dosya kapsamından Gümüşhane ili, Şiran ilçesi, ... köyü 62, 66, 418, 426, 464, 925, 1029, 1457, 1458 ve 1482 parsel maliki olan ancak kimliği tespit edilemeyen ...'a ortaklığın giderilmesi davasında temsil etmek üzerine kayyım atanması talep edildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda uyuşmazlığın Şiran Sulh Hukuk Mahkemesince sonuçlandırılması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yönetim kayyımlığında malların bulunduğu yerin yetkiyi belirlediğini gösterir. Daire, uyuşmazlığı 427. madde uyarınca yönetim kayyımı atanması istemi olarak nitelendirmiş ve 430. maddenin ikinci fıkrasını aktarmıştır. Kayyım atanmasına ilişkin davada kesin yetki bulunduğu belirtilerek taşınmazların bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir (TMK m. 427).
Uzun zamandır haber alınamayan paydaşın payı için istenen kayyım yönetim kayyımıdır; yetki 430. maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenir
Bir kişi, çocuklarıyla birlikte elbirliği hâlinde malik olduğu taşınmazda oğlundan uzun zamandır haber alınamadığını ve bu nedenle taşınmaz üzerinde işlem yapılamadığını belirterek oğlunun payına kayyım atanmasını istedi. Mahkemelerden biri istemi temsil kayyımlığı sayarak yerleşim yeri kuralına, diğeri yönetim kayyımlığı sayarak taşınmazın bulunduğu yer kuralına göre yetkisizlik kararı verdi.
“Aynı Kanunun 430/2.maddesinde de 'Yönetim kayyımı, malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamı tarafından atanır.' hükmü getirilmiştir. Somut olayda, davacı, davacı ile çocuklarının iştirak halinde ortak olduğu taşınmazda, oğlu ...'deden uzun zamandır haber alınamadığını, bu nedenlede taşınmaz üzerinde işlem yapılamadığını belirtilerek oğlunun hissesi üzerine yönetim kayyım atanmasını talep ettiği anlaşılmıştır. Bu durumda Uyuşmazlığın, ... 21.Sulh Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, istemin temsil kayyımlığı mı yönetim kayyımlığı mı olduğunun yetkiyi doğrudan etkilediğini gösterir. Daire, uzun zamandır haber alınamayan paydaşın payı üzerinde istenen kayyımı 427. maddedeki yönetim kayyımlığı kapsamında değerlendirmiş ve 430. maddenin ikinci fıkrasındaki kurala göre yargı yerini belirlemiştir.
Kısıtlı veya vasisinin yerleşim yeri değişikliğine izin talebi yoksa vesayet makamı kendiliğinden izin verip dosyayı gönderemez; dosyanın takibinde bu mahkeme yetkili kalır
Bir kişiye temsil kayyımı atanmıştı. Kayyımın bir abonelik işlemi için muvafakat istemesi üzerine vesayet makamı, kişinin sistemde görünen yeni adresine göre yerleşim yeri değişikliğine kendiliğinden izin verdi ve dosyayı başka ildeki sulh hukuk mahkemesine gönderdi. Dosyanın gönderildiği mahkeme de yetkisizlik kararı verdi.
“Kısıtlı ya da vasisinin yerleşim yeri değişikliğine izin talebi olmadan vesayet makamı olan Gaziantep 4. Sulh Hukuk Mahkemesince kısıtlının yerleşim yeri değişikliğine izin verilmesine ve dosyanın Adana Nöbetçi Sulh Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verildiği anlaşılmakla dosyanın takibi ile Gaziantep 4. Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kayyım dosyasının takibinde yetkinin yerleşim yeri iznine bağlı olduğunu gösterir. Vesayet altındaki kişi vesayet makamının izni olmadıkça yerleşim yerini değiştiremez; yerleşim yeri değişirse yetki yeni vesayet dairelerine geçer (TMK m. 412). Daire, ortada bir izin talebi bulunmadan vesayet makamının kendiliğinden yerleşim yeri değişikliğine izin vererek dosyayı göndermesini yetki değişikliği için yeterli görmemiş; dosyanın takibinde ilk vesayet makamını yetkili saymıştır.
Madde gerekçesi
Madde 430- Yürürlükteki Kanunun 380 inci maddesini karşılamaktadır. İkinci fıkrada "sulh mahkemesi" yerine "vesayet makamı" deyimi kullanılmıştır. Madde iki fıkra hâlinde kaleme alınmıştır. Birinci fıkra temsil kayyımı atanmasında, ikinci fıkra ise yönetim kayyımı atanmasında yetkiyi düzenlemektedir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 144Tasarının 430. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 464).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 380. maddeydi; madde "Salahiyettar makam" başlığını taşıyordu.
Kayyım, Kayyımlık altına alınacak kimsenin ikametgahı sulh mahkemesi tarafından tayin olunur. Malların idaresiyle mükellef olan kayyım, o malların en büyük kısmı nerede idare ediliyor veya temsil edilen kimsenin hissesine nerede isabet etmiş bulunuyorsa, oranın sulh mahkemesi tarafından tayin olunur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 380 | 4721 sayılı Kanun m. 430 | |
|---|---|---|
| Yapı | Tek paragraf | İki fıkra |
| Temsil için kayyım | Kayyımlık altına alınacak kimsenin ikametgâhı sulh mahkemesi | Kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yeri vesayet makamı |
| Malların idaresi | Malların en büyük kısmının idare edildiği veya hissenin isabet ettiği yer sulh mahkemesi | Malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamı |
| Kavram | Malların idaresiyle mükellef kayyım | Yönetim kayyımı |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 430. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 426: Temsil kayyımı.
- TMK m. 427: Yönetim kayyımı.
- TMK m. 428: İstek üzerine kayyım.
- TMK m. 411: Vesayet işlerinde yetki.
- TMK m. 412: Yerleşim yerinin değişmesi.
- TMK m. 431: Kayyım ve yasal danışmanın atanma usulü.
Çocuğunuza veya bir yakınınıza kayyım atanması, boşanma, velayet ve soybağı davalarında çocuğun temsili veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 430 ne diyor?
Temsil kayyımının kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yerindeki, yönetim kayyımının ise malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yerdeki vesayet makamınca atanacağını düzenler.
Kayyım davası hangi mahkemede açılır?
Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinde; temsil kayyımında kişinin yerleşim yeri, yönetim kayyımında malların bulunduğu yer mahkemesinde.
Kayyımlıkta yetki kesin midir?
Evet; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kayyım atanmasına ilişkin davada yetkinin kesin olduğunu ve kamu düzenine ilişkin bulunduğunu belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2017/2772 E., 2020/937 K., 24.11.2020).
Çocuğun yerleşim yeri nasıl belirlenir?
Velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri ana ve babasının, ortak yerleşim yerleri yoksa çocuğun kendisine bırakıldığı ana veya babanın yerleşim yeridir (TMK m. 21).
Nüfus kaydındaki adres yeterli midir?
Tek başına yeterli değildir; küçüğün yerleşim yeri resmî kurumlardan ve kolluk aracılığıyla araştırılır (Yargıtay 20. HD, 2009/1440 E., 2009/2497 K., 16.02.2009).
Yerleşim yeri bulunamazsa ne olur?
Nüfusa kayıtlı olunan yer karine olarak yerleşim yeri kabul edilir (Yargıtay 20. HD, 2008/13360 E., 2008/14422 K., 04.11.2008).
Bakım kurumunda kalan çocuk için hangi mahkeme yetkilidir?
Kuruma konulma yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmaz (TMK m. 22); çocuğun kuruma yerleştirilmeden önceki yerleşim yeri araştırılır.
Kısıtlıya kayyım atanacaksa hangi mahkeme yetkilidir?
Vesayet altındaki kişinin yerleşim yeri bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yer olduğundan, vesayet dosyasının takip edildiği yer mahkemesi (Yargıtay 5. HD, 2025/11515 E., 2025/16409 K., 08.12.2025).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 380. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 19, 21, 22, 397, 411, 412, 426, 427, 428, 430, 431
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 380 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 430 gerekçesi s. 144, Tasarı ve Komisyon metni s. 464
- Yargıtay HGK, 2017/2772 E., 2020/937 K., 24.11.2020
- Yargıtay 2. HD, 2010/11814 E., 2010/14362 K., 15.07.2010
- Yargıtay 5. HD, 2025/12833 E., 2026/3526 K., 02.03.2026
- Yargıtay 5. HD, 2025/11009 E., 2026/588 K., 19.01.2026
- Yargıtay 5. HD, 2025/12817 E., 2025/17535 K., 16.12.2025
- Yargıtay 5. HD, 2025/11515 E., 2025/16409 K., 08.12.2025
- Yargıtay 5. HD, 2023/7361 E., 2023/11169 K., 20.11.2023
- Yargıtay 5. HD, 2022/8073 E., 2022/12023 K., 15.09.2022
- Yargıtay 17. HD, 2014/20485 E., 2014/18998 K., 18.12.2014
- Yargıtay 17. HD, 2013/13348 E., 2013/12526 K., 20.09.2013
- Yargıtay 20. HD, 2009/1440 E., 2009/2497 K., 16.02.2009
- Yargıtay 20. HD, 2008/13360 E., 2008/14422 K., 04.11.2008