TMK 421: Vasi Atama Kararının Tebliği ve İlânı

Kısaca

TMK 421 iki duyuru yükümlülüğü koyar. Birincisi, atama kararı vasiye hemen tebliğ olunur; gerekçeye göre "tebliğ" sözcüğü yazılı bildirimi ifade eder. Vasiliğe atanan kişinin on günlük kaçınma süresi de bu tebliğden başlar (TMK m. 422). İkincisi, kısıtlamaya ve vasi atanmasına ya da kısıtlanan velayet altında bırakılmışsa buna ilişkin karar, kısıtlının yerleşim yerinde ve nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilân olunur. Kısıtlama, iyiniyetli üçüncü kişileri ilândan önce etkilemez (TMK m. 410). Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 371. maddesini karşılar; yeni metin, velayet altında bırakma kararlarının da ilân edilmesini kabul etmiştir.

Tebliğ: Gerekçeye göre atama kararının vasiye yazılı olarak bildirilmesi.
İlân: Kısıtlama ve vasi atama ya da velayet altında bırakma kararının kamuya duyurulması.
Yerleşim yeri: Kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer (TMK m. 19).
Nüfusa kayıtlı olunan yer: Kişinin nüfus kaydının bulunduğu yer; ilân burada da yapılır.
İyiniyetli üçüncü kişi: Kısıtlamayı bilmeden ve bilmesi gerekmeden kısıtlıyla işlem yapan kişi (TMK m. 410).

TMK 421 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
Tebliğ	Atama kararı vasiye hemen tebliğ olunur	TMK m. 421
Tebliğin sonucu	Kaçınma süresi tebliğden başlar	TMK m. 422
İlân edilen kararlar	Kısıtlama ve vasi atanması ya da velayet altında bırakma	TMK m. 421
İlân yeri	Yerleşim yeri ve nüfusa kayıtlı olunan yer	TMK m. 421
İlânın etkisi	Kısıtlama iyiniyetli üçüncü kişileri ilândan önce etkilemez	TMK m. 410
Göreve başlama	Atama kararı kesinleşince	TMK m. 425
Kaynak	743 m. 371	Gerekçe, s. 142

TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 371. maddesini karşılamaktadır ve ondan farklı olarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Birinci fıkra, vasiliğe atama kararının hemen vasiye tebliğ edilmesiyle ilgilidir; İsviçre Medeni Kanunu'nun 387. maddesi bu bildirimin yazılı olmasını öngördüğünden maddede geçen "tebliğ" sözcüğü yazılı bildirimi ifade etmek üzere kullanılmıştır. İkinci fıkrada yalnız kısıtlamaya ve vasi atanmasına ilişkin kararların değil, kısıtlanan kişi velayet altında bırakılmışsa buna ilişkin kararların da ilân edilmesi kabul edilmiştir. Tasarının 421. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 462).

Dikkat

Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, atama kararının vasiye yazılı olarak ve hemen bildirilmesi, vasinin on günlük kaçınma süresinin bu tebliğden başlamasıdır. İkinci nokta, ilânın hem yerleşim yerinde hem de nüfusa kayıtlı olunan yerde yapılması ve kısıtlanan ergin çocuğun velayet altında bırakıldığı kararları da kapsamasıdır. Üçüncü nokta, vasi atandıktan sonra kısıtlıyla ilgili davalarda tebligatların vasiye yapılmasıdır; boşanma davasında vasiye tebliğ edilmeden hüküm kurulamayacağı kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2014/13035 E., 2014/24765 K., 04.12.2014).

Atama kararının vasiye tebliği

Hemen tebliğ: Atama kararı gecikmeden vasiye bildirilir.
Yazılı bildirim: Gerekçeye göre "tebliğ" yazılı bildirimi ifade eder.
Kaçınma süresi: On günlük süre tebliğden başlar.

421. maddenin birinci fıkrasına göre atama kararı vasiye hemen tebliğ olunur. Gerekçeye göre kaynak İsviçre Medeni Kanunu bu bildirimin yazılı olmasını öngördüğünden maddedeki "tebliğ" sözcüğü yazılı bildirimi ifade etmek üzere kullanılmıştır. Tebliğin önemli bir sonucu vardır: vasiliğe atanan kişi, bu durumun kendisine tebliğinden başlayarak on gün içinde vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir (TMK m. 422). Atama kararı kesinleşince vesayet makamı vasinin göreve başlaması için gerekli işlemleri yapar (TMK m. 425).

Yargıtay, boşanma davasının davalısına atanan vasiye yerleşim yeri vesayet makamının kararının tebliğ edilmediği bir dosyada, vesayet kararı vasiye tebliğ edildikten sonra vasinin kaçınma sebeplerini ileri sürebileceğini, vesayet makamının bunları yerinde görürse yeni vasi atayacağını, görmezse durumu denetim makamına bildireceğini belirtmiş; bu süreç sonuçlanmadan davanın esasının incelenmesini usule aykırı bulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2006/20101 E., 2006/17373 K., 11.12.2006).

Kararın ilânı

İlân edilen kararlar: Kısıtlama ve vasi atanması ya da velayet altında bırakma.
İlân yeri: Kısıtlının yerleşim yeri ve nüfusa kayıtlı olduğu yer.
Yenilik: Velayet altında bırakma kararlarının ilânı gerekçede açıkça kabul edilmiştir.

421. maddenin ikinci fıkrasına göre kısıtlamaya ve vasi atanmasına ya da kısıtlanan velayet altında bırakılmışsa buna ilişkin karar, kısıtlının yerleşim yerinde ve nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilân olunur. Kısıtlanan ergin çocuklar kural olarak vesayet altına alınmayıp velayet altında bırakıldığından (TMK m. 419), bu kararların da ilân edilmesi üçüncü kişilerin kısıtlamadan haberdar olmasını sağlar. Eski Kanun, tayinin hacir hükmüyle birlikte "hem doğduğu hem ikametgahının bulunduğu yerlerde" resmen ilân olunacağını öngörüyordu.

Kısıtlama kararının ilânı ayrıca 410. maddede düzenlenmiştir: kısıtlama kararı kesinleşince hemen kısıtlının yerleşim yeri ile nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilân olunur (TMK m. 410). 421. madde bu ilânı, vasi atanmasına ve velayet altında bırakmaya ilişkin kararlarla birlikte düzenler. Vasi atanmadan önce alınan geçici önlem kararları da ilân olunur (TMK m. 420).

İlânın üçüncü kişilere etkisi

Kural: Kısıtlama iyiniyetli üçüncü kişileri ilândan önce etkilemez.
İlândan sonra: Kısıtlıyla yapılan işlemler kısıtlılık hükümlerine tabi olur.
Ayırt etme gücü: Ayırt etme gücüne sahip olmamanın sonuçlarına ilişkin hükümler saklıdır.

Kısıtlama, iyiniyetli üçüncü kişileri ilândan önce etkilemez; ayırt etme gücüne sahip olmamanın sonuçlarına ilişkin hükümler ise saklıdır (TMK m. 410). Yargıtay, kısıtlama kararının ilanından sonra düzenlenen bononun kısıtlıyı bağlamadığı gerekçesiyle verilen menfi tespit kararını onamıştır (Yargıtay 19. HD, 2011/2066 E., 2011/11477 K., 27.09.2011). Kısıtlama kararından ve ilanından sonra kısıtlının taşınmazını satın alan kişinin iyiniyet savunmasına karşın satışın geçersiz sayıldığı karar da onanmıştır (Yargıtay 1. HD, 2011/2589 E., 2011/4018 K., 07.04.2011).

İlânın belgelenmesi de önem taşır. Vasi atanmadan önce fiil ehliyetini geçici olarak kaldıran ara kararın ilân edildiğine dair dosyada belge bulunmadığı bir icra dosyasında, satış ilanının bu ara karar gereğince vasiye tebliğinin mümkün olmadığı kabul edilmiştir (Yargıtay 12. HD, 2025/3338 E., 2025/4675 K., 19.06.2025).

Boşanma davasında vasiye tebligat

Temsil: Vasi atandıktan sonra kısıtlıyı davada vasi temsil eder.
Tebligat: Duruşma günleri ve karar vasiye tebliğ edilir.
Sonuç: Vasiye tebliğ edilmeden kurulan hüküm bozulur.

Vasi atandıktan sonra kısıtlıyla ilgili davalarda tebligatlar vasiye yapılır. Yargıtay, hükümlülük sebebiyle vasi atanan davalının boşanma davasında, tahkikat duruşmasının vasiye tebliğ edilmeden cezaevindeki davalıya tebliğ edilmesiyle kurulan hükmü, davalının hukuki dinlenilme hakkına aykırı bularak bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2014/13035 E., 2014/24765 K., 04.12.2014). Hükümlü davalının vesayet altına alınıp alınmadığının belirlenmesi, vesayet altındaysa kararın vasiye tebliğ edilmesinden sonra dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesi gerektiği de kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/9739 E., 2011/20886 K., 05.12.2011).

Uygulamada

Vasi olarak atandıysanız, atama kararı size yazılı olarak tebliğ edilir; kaçınma sebebiniz varsa on günlük süreyi bu tebliğden itibaren hesaplayın (TMK m. 422). Eşiniz kısıtlanmış ve boşanma davası görülüyorsa, dava belgelerinin ve duruşma günlerinin vasiye tebliğ edildiğini kontrol edin; aksi hâlde verilecek hüküm bozulabilir. Kısıtlı biriyle işlem yapacaksanız, kısıtlama kararının ilân edilmiş olabileceğini göz önünde tutun (TMK m. 410).

Yargıtay kararları

Aşağıdaki kararlar, 421. maddeyi atama kararının vasiye tebliği, boşanma davasında vasiye tebligat ve ilânın üçüncü kişilere etkisi yönünden uygulayan kararlardan seçilmiştir. Maddeyi doğrudan uygulayan kararların sayısı sınırlıdır; bir kısmı başka maddelerin sayfalarında da yer alır. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2006/20101 E. · 2006/17373 K.11.12.2006

Boşanma davasında davalıya atanan vasiye vesayet kararı tebliğ edilmemişse, kaçınma ve itiraz süreci tamamlanmadan davanın esasına girilemez

Boşanma davasının davalısına birden fazla vesayet makamınca vasi atanmıştı; davalının yerleşim yerindeki vesayet makamının kararı ise vasiye tebliğ edilmemişti. Mahkeme bu durumu gözetmeden davanın esasını inceleyip hüküm kurdu.

“Vesayet Kararının vasiye tebliği edilip, vasi...ın vasilikten kaçınma sebeplerini ileri sürmesi halinde vesayet makamınca kaçınma sebepleri kabul edilirse yeni bir vasi atayabileceği gibi isteğin yerinde görülmemesi halinde de gerekli kararın verilmesi bakımından durumu denetim makamına bildirmesi zorunludur.”

Ne anlama geliyor? Karar, 421. maddenin birinci fıkrasındaki tebliğin boşanma davasına etkisini gösterir. Daire, vesayet kararını kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet makamının vermesi gerektiğini ve bu yetkinin kesin olduğunu belirtmiş; yerleşim yeri vesayet makamının kararının vasiye tebliğ edilmediğini tespit etmiştir. Vesayet kararı vasiye tebliğ edildikten sonra vasi kaçınma sebeplerini ileri sürebilir; vesayet makamı bunları yerinde görürse yeni vasi atar, görmezse durumu denetim makamına bildirir. Yetkisiz vesayet makamının kararının kaldırılması, itirazların incelenmesi ve sonucun beklenmesi gerekirken davanın esasının incelenmesi usule aykırı bulunarak hüküm bozulmuştur (TMK m. 422).