TMK 416, vasiliğe atanan kişiye görevi kabul etme yükümlülüğü yükler. Vesayet altına alınan kimsenin yerleşim yerinde oturanlardan vasiliğe atananlar bu görevi kabul etmekle yükümlüdür; aile meclisince atanma hâlinde ise kabul yükümlülüğü yoktur. Yükümlülükten kanundaki kaçınma sebepleriyle kurtulunabilir (TMK m. 417); kaçınma, atamanın tebliğinden başlayarak on gün içinde ileri sürülür (TMK m. 422). Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 366. maddesini karşılar; eski metinden farklı olarak kabul yükümlülüğü yalnız erkekler için değil kadınlar için de getirilmiş ve kadın erkek eşitliği sağlanmıştır.
- Kabul yükümlülüğü
- Vasiliğe atanan kişinin, kanuni bir kaçınma sebebi yoksa görevi üstlenme zorunluluğu.
- Kaçınma
- Vasiliğe atanan kişinin kanundaki sebeplere dayanarak görevi kabul etmemesi (TMK m. 417, 422).
- Aile meclisi
- Özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğunu üstlenen, hısımlardan oluşan kurul (TMK m. 398, 400).
- Denetim makamı
- Vesayet makamının kararlarına karşı itirazları inceleyen asliye hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
- Geçici görev
- Kaçınan veya atanmasına itiraz edilen vasinin, yerine başkası atanıncaya kadar görevi sürdürme yükümlülüğü (TMK m. 423).
TMK 416 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yükümlüler | Vesayet altına alınanın yerleşim yerinde oturup vasiliğe atananlar | TMK m. 416 |
| İstisna | Aile meclisince atanmada kabul yükümlülüğü yok | TMK m. 416 |
| Kurtulma yolu | Kanundaki kaçınma sebepleri | TMK m. 417 |
| Süre | Atamanın tebliğinden başlayarak on gün | TMK m. 422 |
| İnceleme | Önce vesayet makamı, sonra denetim makamı | TMK m. 422 |
| Kesinlik | Denetim makamının itiraz üzerine verdiği karar kesindir | TMK m. 488 |
| Geçici görev | Yerine başkası atanıncaya kadar görev sürer | TMK m. 423 |
| Kaynak | 743 m. 366 | Gerekçe, s. 141 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 366. maddesini karşılamaktadır; ancak farklı olarak mahkemece vasiliğe atanan kişinin bu görevi kabul etme yükümlülüğü sadece erkekler için değil kadınlar için de getirilmiş ve böylece kadın erkek eşitliği sağlanmıştır. Tasarının 416. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 461).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, kabul yükümlülüğünün vesayet altına alınan kimsenin yerleşim yerinde oturanlar için öngörülmesidir. İkinci nokta, kanunda sayılan bir kaçınma sebebi bulunmadıkça görevi istememenin yükümlülükten kurtarmaması ve kaçınmanın on gün içinde ileri sürülmesi gerektiğidir. Üçüncü nokta, kaçınma talebini reddeden denetim makamı kararının kesin olması, bu karara karşı temyiz yoluna gidilememesidir (Yargıtay 8. HD, 2017/9027 E., 2018/1104 K., 23.01.2018).
Kabul yükümlülüğünün kapsamı
- Kimler: Vesayet altına alınan kimsenin yerleşim yerinde oturanlardan vasiliğe atananlar.
- Cinsiyet: Kadın erkek ayrımı yoktur.
- Sonuç: Kanuni kaçınma sebebi yoksa görev kabul edilir.
416. madde, vasiliğe atanan kişiye görevi kabul etme yükümlülüğü yükler. Yükümlülük, vesayet altına alınan kimsenin yerleşim yerinde oturanlardan vasiliğe atananlar için öngörülmüştür. Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlü olduğundan (TMK m. 403), kanun atanan kişinin görevi kabul edip etmemesini serbest iradesine bırakmamıştır.
Eski Kanun'da kabul yükümlülüğü, küçüğün veya kısıtlının erkek hısımları ve kocası ile vesayet bölgesinde oturan, medeni ve siyasi haklara sahip diğer erkekler için öngörülmüştü. Gerekçeye göre yeni düzenleme bu yükümlülüğü kadınlar için de getirmiş ve kadın erkek eşitliğini sağlamıştır.
Aile meclisince atanma
- Özel vesayet: Vesayet istisnai olarak bir aileye verilebilir.
- Aile meclisi: Vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğunu üstlenir.
- Sonuç: Aile meclisince atanan vasi için kabul yükümlülüğü yoktur.
Vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiği, özellikle bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi gerektiği durumlarda vesayet istisnai olarak bir aileye verilebilir; bu durumda vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu kurulacak aile meclisine geçer (TMK m. 398). Aile meclisi, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az üç hısımından oluşur (TMK m. 400). 416. maddenin ikinci fıkrasına göre aile meclisince atanma hâlinde vasiliği kabul yükümlülüğü yoktur.
Kaçınma sebepleri ve usulü
- Sebepler: Kanunda sayılan hâller.
- Süre: Atamanın tebliğinden başlayarak on gün.
- İnceleme: Önce vesayet makamı, yerinde görmezse denetim makamı.
Kabul yükümlülüğünden kanundaki kaçınma sebepleriyle kurtulunabilir. Altmış yaşını doldurmuş olanlar, bedensel engelleri veya sürekli hastalıkları sebebiyle bu görevi güçlükle yapabilecek olanlar, dörtten çok çocuğun velisi olanlar ve üzerinde vasilik görevi olanlar gibi kanunda sayılan kişiler vasiliği kabul etmeyebilir (TMK m. 417). Vasiliğe atanan kişi, bu durumun kendisine tebliğinden başlayarak on gün içinde vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir; vesayet makamı kaçınma sebebini yerinde görürse yeni bir vasi atar, yerinde görmezse görüşüyle birlikte durumu denetim makamına bildirir (TMK m. 422).
Yargıtay, vasiliği kabul etmediğini bildiren vasinin başvurusunu vesayet görevinden kaçınma olarak nitelendirmiş; bu başvurunun önce vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesince, yerinde görülmezse denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesince incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/6052 E., 2017/5157 K., 06.04.2017). Görev süresi dolan vasinin yerine atanan kişinin de kaçınma hakkını atamanın tebliğinden başlayarak on gün içinde kullanabileceği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/7192 E., 2011/19661 K., 24.11.2011). Birlikte vasi atanan iki kişiden birinin görevi yürütemeyeceklerini ileri sürmesi, kendisi yönünden kaçınma, diğeri yönünden vasinin şahsına itiraz sayılmıştır (Yargıtay 8. HD, 2017/9033 E., 2018/811 K., 18.01.2018).
Kaçınma talebinin reddi ve kesinlik
- Ret: Kanuni sebep yoksa kaçınma talebi reddedilir.
- Kesinlik: Denetim makamının itiraz üzerine verdiği karar kesindir.
- Temyiz: Bu karara karşı temyiz yoluna gidilemez.
Kanunda sayılan bir kaçınma sebebi bulunmadıkça görevi istememek, vasiyi kabul yükümlülüğünden kurtarmaz. Vasi atanan eşin kaçınma talebinin, vasilikten kaçınmanın yasal koşulları bulunmadığı gerekçesiyle reddedildiği bir dosyada Yargıtay, denetim makamının bu kararının kesin olduğunu belirterek temyiz istemini reddetmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/8818 E., 2018/737 K., 18.01.2018). İlgililer vesayet makamının kararlarına karşı, tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir; denetim makamı gerektiğinde duruşma da yaparak itirazı kesin karara bağlar (TMK m. 488).
Vasiliği kabul etmediğini belirterek yapılan temyiz başvurusu da kaçınma niteliğinde sayılmış; kaçınma talebi vesayet makamı ve denetim makamınca incelenip karara bağlanmışsa temyiz istemi reddedilmiştir (Yargıtay 18. HD, 2015/17534 E., 2015/17572 K., 01.12.2015). Vasi atanmayı kendisi isteyen kişinin sonradan ileri sürdüğü kaçınma sebeplerinin de aynı usulle incelenmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 8. HD, 2018/9840 E., 2018/11816 K., 30.04.2018).
Yetkili makam ve geçici görev
- Yetkili makam: Kısıtlama kararını veren vesayet makamı.
- Yetkisizlik: Kaçınma talebi üzerine yetkisizlik kararı verilemez.
- Geçici görev: Vasi, yerine başkası atanıncaya kadar görevini sürdürür.
Kaçınma talebini inceleme görevi, kısıtlama kararını veren ve yerleşim yeri değişikliğine izin vermemiş olan vesayet makamına aittir. Yargıtay, vasinin kaçınma talebi üzerine vesayet makamının yetkisizlik kararı veremeyeceğini, görüşünü oluşturarak durumu denetim makamına bildirmekle yükümlü olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2007/11135 E., 2007/11112 K., 12.07.2007). Kaçınma talebinde bulunan eşin vasiliği kaldırılmadan hükümlüye ikinci bir vasi atanmasının doğru olmadığı da kabul edilmiştir (Yargıtay 18. HD, 2013/911 E., 2013/2273 K., 21.02.2013). Vasiliği kabul etmediğini bildiren vasinin görevinin kaldırılması istemi hakkında karar verme yetkisinin, yerleşim yeri değişikliğine izin vermemiş vesayet makamında olduğu belirtilmiştir (Yargıtay 5. HD, 2025/13651 E., 2025/16432 K., 08.12.2025).
Vasiliğe atanan kimse, vasilikten kaçınmış veya atanmasına itiraz edilmiş olsa bile, yerine bir başkası atanıncaya kadar vasiye ait görevleri yerine getirmekle yükümlüdür (TMK m. 423). Denetim makamı vereceği kararı vasiliğe atanmış olan kimseye ve vesayet makamına bildirir; vasiliğe atananın görevden alınması hâlinde vesayet makamı hemen yeni bir vasi atar (TMK m. 424).
Vasi olarak atandıysanız ve görevi üstlenemeyecekseniz, kanundaki kaçınma sebeplerinden birine dayanarak atamanın size tebliğinden başlayarak on gün içinde vesayet makamına başvurun (TMK m. 417, 422). Kaçınma sebebiniz varsa, denetim makamının vereceği karar kesin olduğundan sebeplerinizi baştan eksiksiz ve belgeli olarak bildirin. Yerinize başkası atanıncaya kadar vasilik görevlerini yerine getirmeye devam edin (TMK m. 423).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 416. maddeyi vasiliği kabul yükümlülüğü, kaçınma usulü, denetim makamı kararının kesinliği ve yetkili vesayet makamı yönünden uygulayan kararlardan seçilmiştir. Kararlarda madde, kaçınma usulünü düzenleyen 422. maddeyle birlikte uygulanmıştır. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vasi atanan eşin kaçınma talebini yasal koşullar bulunmadığı için reddeden denetim makamı kararı kesindir; bu karar temyiz edilemez
Hükümlü bir kişi 407. madde uyarınca kısıtlandı ve kendisine eşi vasi olarak atandı. Eş, vasilik görevini kabul etmediğini belirterek karara itiraz etti. Vesayet makamı itirazı reddederek dosyayı denetim makamına gönderdi; denetim makamı da vasilikten kaçınmanın yasal koşulları bulunmadığı gerekçesiyle talebi reddetti. Eş bu kararı temyiz etti.
“4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 422. maddesinde vasinin şahsına-sıfatına karşı yapılan itirazları veya vasinin ileri sürdüğü kaçınma sebeplerini (özürleri) inceleme görevinin öncelikle vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine, onun kabul etmemesi halinde denetim makamına ait bulunduğu; 488. maddesinde ise, vesayet makamının kararlarına ilişkin itiraz üzerine verilen denetim makamı kararlarının kesin olduğu hükme bağlandığından; vasi adayı tarafından temyiz dilekçesi verilmiş ise de, bu dilekçe Türk Medeni Kanunu'nun 422. maddesi gereğince vasilik görevinden kaçınma niteliğinde olup, denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesince incelenerek karar verildiğinden ve denetim makamının kararı da kesin olduğundan temyiz isteminin REDDİNE,”
Ne anlama geliyor? Karar, 416. maddedeki kabul yükümlülüğünün uygulamadaki sonucunu gösterir. Vasi olarak atanan eş görevi kabul etmediğini bildirmiş; vesayet makamı itirazı reddetmiş, denetim makamı da vasilikten kaçınmanın yasal koşulları bulunmadığı gerekçesiyle talebi reddetmiştir. Daire, kaçınma sebeplerini inceleme görevinin önce vesayet makamına, onun kabul etmemesi hâlinde denetim makamına ait olduğunu, denetim makamının bu konudaki kararının kesin olduğunu belirterek temyiz istemini reddetmiştir. Görevi kabul etmek istememek, kanundaki kaçınma sebeplerinden biri bulunmadıkça vasiyi yükümlülükten kurtarmaz (TMK m. 417).
Vasi olmak istemediği için yapılan itirazı reddeden denetim makamı kararı kesindir; temyiz edilemez
Hükümlü bir kişiye vasi olarak atanan kişi, vasi olmak istemediğini açıklayarak atamaya itiraz etti. Denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi itirazı reddetti; vasi bu kararı temyiz etti.
“Türk Medeni Kanunu'nun 488. maddesi "İlgililer, vesayet makamının kararlarına karşı, tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilirler. Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı kesin karara bağlar" hükmünü içermektedir. Açıklanan Kanun hükmü uyarınca denetim makamı kararı kesin olduğundan, temyiz kabiliyeti bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, kabul yükümlülüğüne karşı başvurulabilecek yolun sınırını gösterir. Vasi, görevi istemediğini ileri sürerek atamaya itiraz etmiş, denetim makamı itirazı reddetmiştir. Daire, 488. maddeye göre denetim makamının itiraz üzerine verdiği kararın kesin olduğunu, bu nedenle temyiz edilemeyeceğini belirterek temyiz istemini reddetmiştir. Bu nedenle kaçınma sebepleri vesayet makamında ve denetim makamında eksiksiz ileri sürülmelidir (TMK m. 488).
Vasiliği kabul etmeyen vasi adayının temyiz dilekçesi kaçınma niteliğindedir; denetim makamı talebi karara bağlamışsa temyiz istemi reddedilir
Ceza infaz kurumunun ihbarı üzerine hükümlü bir kişi kısıtlandı ve kendisine vasi atandı. Vasi adayı vasiliği kabul etmediğini belirterek itiraz etti; vesayet makamı kaçınma talebini reddetti, denetim makamı da bu kararı onayladı. Vasi adayı denetim makamının kararını temyiz etti.
“Aynı Yasanın 488. maddesi uyarınca ise, vesayet makamının kararlarına ilişkin itiraz üzerine verilen denetim makamı kararları kesindir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vasiliği kabul etmeyen kişinin başvurusunun hukuki niteliğini gösterir. Daire, vasi adayının temyiz dilekçesini 422. maddeye göre vasilikten kaçınma olarak nitelendirmiştir. Bu talebin vesayet makamı ve denetim makamınca incelenip karara bağlandığını, denetim makamının kararının 488. madde uyarınca kesin olduğunu belirterek temyiz istemini reddetmiştir (TMK m. 422).
Vasiliği kabul etmediğini bildiren vasinin başvurusu kaçınma sayılır; önce vesayet makamı, yerinde görmezse denetim makamı inceler
Hükümlü bir kişiye kardeşi vasi olarak atandı. Kardeş, vasiliği kabul etmediğini bildirerek vasiliğinin iptalini istedi; mahkeme duruşma açarak istemi reddetti ve vasi kararı temyiz etti.
“Türk Medeni Kanunu'nun 422. maddesi gereğince vasinin şahsına karşı yapılan itirazları veya vasinin ileri sürdüğü kaçınma sebeplerini inceleme görevi, öncelikle vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine, onun kabul etmemesi halinde denetim makamına aittir. Türk Medeni Kanunu'nun 397. maddesinde de denetim makamı görevinin asliye hukuk mahkemesine ait olduğu hükme bağlandığından bu hukuki düzenlemelere göre, temyiz dilekçesinin vasinin vesayet görevinden kaçınması olarak kabul edilip yapılan bu itirazların öncelikle sulh hukuk mahkemesince değerlendirilmesi, itiraz nedenleri yerinde görülmediği takdirde buna ilişkin kararla birlikte evrakın denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine gönderilmesi ve denetim makamınca bu konuda kesin bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine İADESİNE”
Ne anlama geliyor? Karar, kabul yükümlülüğüne karşı ileri sürülen itirazın izleyeceği yolu gösterir. Daire, vasinin başvurusunu vesayet görevinden kaçınma olarak nitelendirmiş; kaçınma sebeplerini inceleme görevinin önce vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine, onun kabul etmemesi hâlinde denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir. Sulh hukuk mahkemesinin itirazı yerinde görmemesi hâlinde evrakı denetim makamına göndermesi ve kesin kararı denetim makamının vermesi için dosya geri çevrilmiştir (TMK m. 422).
Görev süresi dolan vasinin yerine atanan kişi kaçınma hakkını on gün içinde kullanabilir; bu talebi önce vesayet makamı inceler
Görev süresinin dolduğunu ileri süren vasi görevden alınmasını istedi; vesayet makamı istemi kabul ederek kısıtlıya kardeşini yeni vasi olarak atadı. Yeni vasi, vasilik görevinden kaçınma sebeplerini ileri sürerek kararı temyiz etti.
“Türk Medeni Kanununun 422. maddesi gereğince; vasiliğe atanan kişi, bu durumun kendisine tebliğinden itibaren on gün içinde kaçınma hakkının kullanabilir. Vesayet makamı kaçınma sebeplerini yerinde görürse, yeni bir vasi atar, yerinde görmediği takdirde , bu konudaki görüşüyle birlikte gerekli kararı vermek üzere durumu denetim makamına bildirir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kabul yükümlülüğünün vasi değişikliğinde de geçerli olduğunu gösterir. Daire, yeni atanan vasinin atamanın kendisine tebliğinden başlayarak on gün içinde kaçınma hakkını kullanabileceğini, vesayet makamının kaçınma sebeplerini yerinde görürse yeni bir vasi atayacağını, görmezse görüşüyle birlikte durumu denetim makamına bildireceğini belirtmiştir. Temyiz dilekçesi görev yönünden reddedilmiş ve kaçınma sebeplerinin bu usulle incelenmesi için dosya geri çevrilmiştir (TMK m. 422).
Birlikte vasi atanan iki kişiden birinin görevi yürütemeyeceklerini ileri sürmesi, kendisi yönünden kaçınma, diğeri yönünden vasinin şahsına itirazdır
405. madde uyarınca kısıtlanan bir kişiye iki kızı birlikte vasi olarak atandı. Kızlardan biri, kardeşiyle birlikte vesayet görevini yerine getiremeyeceklerini belirterek tarafsız bir kişinin vasi atanmasını istedi ve kararı temyiz etti.
“Temyiz mahiyeti itibari ile kararı temyiz eden yönünden vasilik görevinden kaçınma, diğer vasi yönünden ise vasinin şahsına itiraz niteliğindedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kabul yükümlülüğünün birden çok vasi atanmasındaki görünümünü gösterir. Daire, temyiz dilekçesini temyiz eden vasi yönünden vasilik görevinden kaçınma, diğer vasi yönünden ise vasinin şahsına itiraz olarak nitelendirmiştir. Her iki talebin önce vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesince değerlendirilmesi, yerinde görülmezse denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesince kesin olarak karara bağlanması için dosya geri çevrilmiştir (TMK m. 413).
Vasi atanmayı kendisi isteyen kişinin sonradan ileri sürdüğü kaçınma sebepleri de önce vesayet makamında, sonra denetim makamında incelenir
Davacı, kardeşinin işlerini kendisinin takip edeceğini belirterek vasi olarak atanmasını istedi; mahkeme kardeşi kısıtlayıp davacıyı vasi atadı. Davacının vekili kararı temyiz etti, daha sonra temyizden feragat etti; dilekçede kaçınma sebeplerine dair itirazlar da yer alıyordu.
“Somut olayda, vasinin kaçınma sebeplerine yönelik itiraza ilişkin dilekçenin açıklanan kurallar çerçevesinde değerlendirilip, vesayet makamınca itiraz nedenleri yerinde görülmediği takdirde denetim makamınca incelenip bu konuda aynı yasanın 488. maddesi uyarınca kesin bir karar verilmesi gerektiği anlaşılmıştır.”
Ne anlama geliyor? Karar, vasiliği kendisi isteyen kişinin de kaçınma sebeplerini 422. maddedeki usulle ileri sürebileceğini gösterir. Daire, feragat nedeniyle temyiz dilekçesini reddetmiştir. Kaçınma sebeplerine yönelik itirazın ise vesayet makamınca değerlendirilmesi, itiraz nedenleri yerinde görülmezse denetim makamınca incelenip 488. madde uyarınca kesin karara bağlanması için dosyayı geri çevirmiştir (TMK m. 422).
Vasinin kaçınma talebi üzerine vesayet makamı yetkisizlik kararı veremez; görüşünü oluşturup durumu denetim makamına bildirmekle yükümlüdür
Kısıtlama kararını veren sulh hukuk mahkemesinin atadığı vasi vasilikten kaçınmak istedi. Mahkeme, kısıtlının yerleşim yeri değiştirilmemiş olduğu hâlde yetkisizlik kararı verdi.
“Kısıtlamaya karar vermekle, kararı veren bu mahkeme vesayet makamı haline gelmiştir.Kısıtlının yerleşim yerinin değiştirildiğine ilişkin bir kararda bulunmamaktadır. İstek, atanan vasinin vasilikten kaçınmasına ilişkindir. (TMK.422) Atanan vasinin, vasilikten kaçınma sebebini ileri sürmesi halinde vesayet makamı bu sebebi yerinde görüp görmediğine ilişkin bir görüş oluşturup bu konuda gerekli kararı vermek üzere durumu denetim makamına bildirmekle yükümlüdür.(TMK. 422/3.) Bunun dışında başka bir karar veremez.”
Ne anlama geliyor? Karar, kaçınma başvurusunda vesayet makamının görevini gösterir. Daire, kısıtlama kararını veren mahkemenin vesayet makamı hâline geldiğini, kısıtlının yerleşim yeri de değiştirilmediğinden yetkinin bu mahkemede kaldığını belirtmiştir. Vasinin kaçınma sebebi ileri sürmesi hâlinde vesayet makamının bu sebebi yerinde görüp görmediğine ilişkin görüşünü oluşturarak durumu denetim makamına bildirmekle yükümlü olduğu ve bunun dışında başka bir karar veremeyeceği açıklanarak yetkisizlik kararı bozulmuştur (TMK m. 412).
Kaçınma talebinde bulunan eşin vasiliği kaldırılmadan hükümlüye ikinci bir vasi atanamaz; talep yetkili vesayet makamında incelenir
Hükümlü bir kişi 407. madde uyarınca kısıtlandı ve eşi vasi olarak atandı. Eş vasilikten kaçınma talebinde bulundu; vesayet makamı yetkisizlik kararıyla dosyayı başka bir mahkemeye gönderdi. Bu mahkeme dosyayı aynı kişi hakkında açılan başka bir davayla birleştirerek hükümlüye yeni bir vasi atadı.
“Hükümlü Hendek Sulh Hukuk Mahkemesi'nin kararı ile kısıtlandığına ve yerleşim yerinin değiştirilmesi hakkında bu yer mahkemesince de bir karar verilmediğine göre, vesayet makamı Hendek'tir. Bu yetki kesin ve kamu düzenine ilişkindir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vasi olarak atanan eşin kaçınma talebinin hangi mahkemede ele alınacağını gösterir. Daire, kısıtlama kararını veren ve yerleşim yeri değişikliğine karar vermemiş olan mahkemenin vesayet makamı olduğunu, bu yetkinin kesin ve kamu düzenine ilişkin bulunduğunu belirtmiştir. Dosyaların bu vesayet makamına gönderilmesi gerektiği, ayrıca eşin vasiliği kaldırılmadan hükümlüye ikinci bir vasi atanmasının da doğru olmadığı açıklanarak hüküm bozulmuştur (TMK m. 411).
Vasiliği kabul etmediğini bildiren vasinin görevinin kaldırılması istemini, yerleşim yeri değişikliğine izin vermemiş olan vesayet makamı inceler
Hükümlü bir kişi 407. madde uyarınca kısıtlandı ve kendisine vasi atandı. Vasi, vasiliği kabul etmediğini belirterek vasilik görevinin kaldırılmasını istedi. Mahkeme, hükümlünün cezaevine girmeden önceki adresinin başka bir ilçede olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi; dosyanın gönderildiği mahkeme de yetkisizlik kararı verdi.
“Kısıtlının yerleşim yeri değişikliğine izin verilmesine ilişkin vesayet makamı olan Antalya 3. Sulh Hukuk Mahkemesince 4721 sayılı Kanun'un 412 nci maddesinin birinci fıkrasına göre verilmiş bir izin kararı ve kısıtlı veya vasinin yerleşim yeri değişikliğine izin talebi olmadığından konu ile ilgili karar vermekte Antalya 3. Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vasiliği kabul etmeyen vasinin başvurusunun hangi mahkemede görüleceğini gösterir. Daire, vesayet makamınca 412. maddeye göre verilmiş bir yerleşim yeri değişikliği izni ve bu yönde bir talep bulunmadığından, vasinin görevinin kaldırılması istemi hakkında karar vermeye kısıtlama kararını veren vesayet makamının yetkili olduğunu belirterek yargı yerini bu mahkeme olarak belirlemiştir (TMK m. 412).
Madde gerekçesi
Madde 416- Yürürlükteki Kanunun 366 ncı maddesini karşılamaktadır. Ancak farklı olarak mahkemece vasiliğe atanan kişinin bu görevi kabul etme yükümlülüğü, sadece erkekler için değil kadınlar için de getirilmiş ve böylece kadın erkek eşitliği de sağlanmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 141Tasarının 416. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 461).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 366. maddeydi.
Küçüğün veya mahcurun erkek hısımları ve kocası ve bir de vesayet mıntıkası dahilinde sakin ve medeni ve siyasi hakları haiz diğer erkekler vesayet vazifesini kabul ile mükelleftirler. Aile meclisi tarafından tayin edilen vasi için, böyle bir mükellefiyet yoktur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 366 | 4721 sayılı Kanun m. 416 | |
|---|---|---|
| Yükümlüler | Erkek hısımlar ve koca ile vesayet bölgesinde oturan, medeni ve siyasi haklara sahip diğer erkekler | Vesayet altına alınanın yerleşim yerinde oturup vasiliğe atananlar |
| Kadınlar | Yükümlüler arasında sayılmamıştı | Yükümlüdür |
| Aile meclisi | Aile meclisince atanan vasi için yükümlülük yok | Aile meclisince atanmada yükümlülük yok |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 416. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 398: Özel vesayetin koşulları.
- TMK m. 403: Vasi ve kayyım.
- TMK m. 417: Vasilikten kaçınma sebepleri.
- TMK m. 422: Kaçınma ve itiraz usulü.
- TMK m. 423: Geçici görev.
- TMK m. 488: Vesayet makamı kararlarına itiraz.
Eşiniz veya bir yakınınız için vasi olarak atanmanız, vasilikten kaçınma, boşanma davasında vasilik veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 416 ne diyor?
Vesayet altına alınan kimsenin yerleşim yerinde oturanlardan vasiliğe atananların bu görevi kabul etmekle yükümlü olduğunu, aile meclisince atanma hâlinde ise kabul yükümlülüğünün bulunmadığını düzenler.
Vasi olarak atandım, kabul etmek zorunda mıyım?
Kanundaki kaçınma sebeplerinden biri yoksa evet; yerleşim yerinde oturanlardan vasiliğe atananlar görevi kabul etmekle yükümlüdür (TMK m. 416, 417).
Vasilikten hangi sebeplerle kaçınılabilir?
Örneğin altmış yaşını doldurmuş olmak, bedensel engel veya sürekli hastalık sebebiyle görevi güçlükle yapabilecek olmak, dörtten çok çocuğun velisi olmak ya da üzerinde vasilik görevi bulunmak (TMK m. 417).
Kaçınma için süre var mı?
Evet; atamanın size tebliğinden başlayarak on gün (TMK m. 422).
Kaçınma talebini kim inceler?
Önce vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi; yerinde görmezse durumu denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine bildirir (TMK m. 422).
Denetim makamının kararına karşı temyize gidilebilir mi?
Hayır; denetim makamının itiraz üzerine verdiği karar kesindir (Yargıtay 8. HD, 2017/9027 E., 2018/1104 K., 23.01.2018).
Kaçınma talebi sonuçlanıncaya kadar ne olur?
Vasiliğe atanan kişi, yerine bir başkası atanıncaya kadar vasiye ait görevleri yerine getirmekle yükümlüdür (TMK m. 423).
Kadınlar da vasiliği kabul etmek zorunda mı?
Evet; gerekçeye göre kabul yükümlülüğü yalnız erkekler için değil kadınlar için de getirilmiştir.
Aile meclisince atanan vasi görevi kabul etmek zorunda mı?
Hayır; aile meclisince atanma hâlinde vasiliği kabul yükümlülüğü yoktur (TMK m. 416).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 366. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 397, 398, 400, 403, 411, 412, 413, 416, 417, 422, 423, 424, 488
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 366 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 416 gerekçesi s. 141, Tasarı ve Komisyon metni s. 461
- Yargıtay 2. HD, 2011/7192 E., 2011/19661 K., 24.11.2011
- Yargıtay 2. HD, 2007/11135 E., 2007/11112 K., 12.07.2007
- Yargıtay 5. HD, 2025/13651 E., 2025/16432 K., 08.12.2025
- Yargıtay 8. HD, 2018/9840 E., 2018/11816 K., 30.04.2018
- Yargıtay 8. HD, 2017/9027 E., 2018/1104 K., 23.01.2018
- Yargıtay 8. HD, 2017/8818 E., 2018/737 K., 18.01.2018
- Yargıtay 8. HD, 2017/9033 E., 2018/811 K., 18.01.2018
- Yargıtay 8. HD, 2017/6052 E., 2017/5157 K., 06.04.2017
- Yargıtay 18. HD, 2015/17534 E., 2015/17572 K., 01.12.2015
- Yargıtay 18. HD, 2013/911 E., 2013/2273 K., 21.02.2013