TMK 398, Kanun'da "özel vesayet" başlığı altında düzenlenen aile vesayetinin koşullarını belirler. Birinci fıkraya göre vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiği, özellikle bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi gerektiği takdirde vesayet istisnai olarak bir aileye verilebilir. İkinci fıkraya göre bu durumda vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu kurulacak aile meclisine geçer. Özel vesayet, fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımın veya bir hısım ile eşin istemi üzerine denetim makamı tarafından kurulur (TMK m. 399); aile meclisi vasi olmaya ehil en az üç hısımdan oluşur ve dört yıl için atanır (TMK m. 400). Gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur.
- Özel vesayet
- Kanunun istisnai olarak bir aileye verilmesine imkân tanıdığı vesayet; aile vesayeti olarak da anılır.
- Aile meclisi
- Özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğunu üstlenen ve en az üç hısımdan oluşan kurul.
- Kamu vesayeti
- Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi ile denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesince yürütülen vesayet.
- Vesayet altındaki kişinin menfaati
- Özel vesayetin kurulmasında kanunun esas aldığı ölçüt.
TMK 398 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İstisna | Vesayet istisnai olarak bir aileye verilebilir | TMK m. 398/1 |
| Ölçüt | Vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı göstermesi | TMK m. 398/1 |
| Örnekler | İşletmenin, ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi | TMK m. 398/1 |
| Sonuç | Vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer | TMK m. 398/2 |
| Kuruluş | İki yakın hısım veya bir hısım ile eş ister; denetim makamı kurar | TMK m. 399 |
| Aile meclisi | En az üç hısım, dört yıl için | TMK m. 400 |
| Güvence | Güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz | TMK m. 401 |
| Sona erme | Denetim makamı aile meclisini değiştirebilir veya özel vesayeti sona erdirebilir | TMK m. 402 |
| Kaynak | 743 m. 348 | Gerekçe, s. 138 |
TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un 348. maddesini karşılamaktadır; hüküm değişikliği yoktur. Yürürlükteki Kanun bu vesayet türünü "Özel vesayet" başlığı altında düzenler; vesayet bölümüne ilişkin genel gerekçe ise "aile vesayeti" ve "aile meclisi" terimlerinin aynen korunduğunu belirtir (TMK m. 396). Tasarının 398. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 457).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, özel vesayetin istisnai olmasıdır; kural, sulh ve asliye hukuk mahkemelerince yürütülen kamu vesayetidir (TMK m. 397). İkinci nokta, ölçütün vesayet altındaki kişinin menfaati olmasıdır; işletmenin, ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi kanunun "özellikle" diyerek verdiği örneklerdir. Üçüncü nokta, özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğunun aile meclisine geçmesidir; denetim makamı ise aile meclisini her zaman değiştirebilir veya özel vesayeti sona erdirebilir (TMK m. 402).
Birinci fıkra: vesayetin istisnai olarak aileye verilmesi
- Kural: Vesayet, vesayet daireleri eliyle kamu vesayeti olarak yürütülür.
- İstisna: Vesayet bir aileye verilebilir.
- Ölçüt: Vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı göstermesi.
Vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiği, özellikle bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi gerektiği takdirde vesayet istisnai olarak bir aileye verilebilir. Kural kamu vesayetidir: kamu vesayeti, vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi ile denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesinden oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür (TMK m. 397).
Kanun, özel vesayeti haklı kılabilecek durumlara "özellikle" diyerek örnek verir: bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi. Belirleyici olan, vesayet altındaki kişinin menfaatinin özel vesayeti haklı göstermesidir. Eski Kanun'un 348. maddesi de vesayet altındaki kişinin menfaati ve özellikle bir şirketin veya sınai bir teşebbüsün devamı gerektirdiği takdirde vesayetin istisnai olarak aileye bırakılabileceğini öngörüyordu; yürürlükteki metin örnekleri "işletme, ortaklık veya benzeri işler" olarak anar.
İkinci fıkra: yetkinin aile meclisine geçmesi
- Geçen yetki: Vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu.
- Kime: Kurulacak aile meclisine.
- Denetim: Denetim makamının aile meclisi üzerindeki yetkisi sürer.
Özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu kurulacak aile meclisine geçer. Kamu vesayetinde vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin üstlendiği görevleri, özel vesayette aile meclisi yerine getirir. Vesayet makamının görev alanı vesayet altındaki kişinin şahsına ilişkin işleri de kapsar ve bu makam, vesayet altındaki kişinin korunması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür (TMK m. 487).
Aile meclisi, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az üç hısımından oluşur; vesayet altına alınanın eşi de aile meclisine üye olabilir (TMK m. 400). Aile meclisi üyeleri görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermek zorundadır ve güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz (TMK m. 401).
Özel vesayetin kurulması ve denetimi
- Kuruluş: Denetim makamı, iki yakın hısımın veya bir hısım ile eşin istemi üzerine kurar.
- Değiştirme: Denetim makamı aile meclisini her zaman değiştirebilir.
- Sona erdirme: Denetim makamı özel vesayeti de sona erdirebilir.
Özel vesayet, vesayet altına alınan kişinin fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımının veya bir hısımı ile eşinin istemi üzerine denetim makamı tarafından kurulur (TMK m. 399). Yargıtay, kamu vesayetinde vasiler ile vesayet daireleri arasında bir hiyerarşi kurulduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/22756 E., 2011/13718 K., 21.09.2011). Özel vesayette de denetim makamı, aile meclisi görevini yapmadığı veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirdiği takdirde her zaman aile meclisini değiştirebilir ya da özel vesayeti sona erdirebilir (TMK m. 402).
Vesayet altındaki yakınınıza ait bir işletmenin veya ortaklığın sürdürülmesi gerekiyorsa, iki yakın hısım veya bir hısım ile eş olarak denetim makamından özel vesayet kurulmasını isteyebilirsiniz (TMK m. 399). Aile meclisine seçilecekseniz, görevinizi gereği gibi yerine getireceğinize dair güvence vermeniz gerektiğini göz önünde tutun (TMK m. 401). Aile meclisi görevini yapmıyorsa, denetim makamı meclisi değiştirebilir veya özel vesayeti sona erdirebilir (TMK m. 402).
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken özel vesayete ilişkin bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar, özel vesayette aile meclisine geçen vesayet makamı görevlerini ve vesayet organları arasındaki ilişkiyi açıklar. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vesayet altındaki ergin kişiyle kişisel ilişki kurulması vesayet hukukunun konusudur; istemi vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi inceler
Davacı, vasi olan kardeşinin, kendisinin vesayet altındaki diğer kardeşiyle görüşmesini haksız olarak engellediğini ileri sürerek, vesayet altındaki kardeşi ile arasında kişisel ilişki kurulmasını istedi. Aile mahkemesi davayı kabul etti; bölge adliye mahkemesi davacının istinaf başvurusunu esastan reddetti.
“Açıklanan hükümler dikkate alındığında vesayet altındaki ergin kısıtlının şahsına, bakımına ve üçüncü kişilerle hangi zamanlarda ve ne şekilde kişisel ilişki kurulacağına ilişkin düzenlemeler vesayet hukukunun konusunu oluşturmaktadır. Kısıtlının kimlerle, ne şekilde görüşeceği ve kişisel ilişki kuracağı hususu da bu koruyucu yardım, gözetim ve bakım kapsamındadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 397. maddenin vesayet makamına verdiği görevin kapsamını gösterir. Daire, sulh hukuk mahkemesinin vesayet makamı olarak belirlendiğini, kısıtlının menfaatlerinin korunması ve şahsına ilişkin tedbirlerin alınmasının bu makamın görev alanında bulunduğunu belirtmiştir. Ergin kısıtlı ile kişisel ilişki kurulması istemini inceleme görevinin aile mahkemesine değil vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine ait olduğu açıklanarak, davanın görevsizlik nedeniyle usulden reddi gerekirken işin esasına girilmesi bozma sebebi sayılmıştır (TMK m. 397).
Kanun, vesayet organı olan vasiler ile vesayet daireleri olan sulh ve asliye hukuk mahkemeleri arasında bir hiyerarşi kurmuştur
Vasi, vesayeti altındaki kısıtlı adına araç satın almak için vesayet makamından izin istedi. Sulh hukuk mahkemesinin bu istem üzerine verdiği karar temyiz edildi.
“Vesayet organları, vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardır. (TMK. md. 396) Kamu vesayeti, vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür. ( TMK. md. 397/2) Kanun koyucu kamu vesayetinde; vesayet organı olan vasiler ile vesayet dairesi olan sulh ve asliye mahkemesi arasında bir hiyerarşi kurmuştur.”
Ne anlama geliyor? Karar, 397. maddedeki iki makamın birbirine göre konumunu açıklar. Daire, kamu vesayetinin vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütüleceğini belirtmiş; vesayet makamının vasinin eylem ve işlemlerine, denetim makamının da vesayet makamının kararlarına karşı başvuru mercii olduğunu açıklamıştır. Vasinin izin istemi üzerine verilen karar vesayetin yönetimine ilişkin olduğundan, dosya denetim makamınca karar verilmek üzere geri çevrilmiştir (TMK m. 461).
Vesayet makamının vesayetin yönetimine ilişkin kararları temyiz edilemez; bu kararlara karşı denetim makamına itiraz edilir
Kayyım, kayyım olarak atandığı kişiye ait taşınmazın satışı için vesayet makamından izin istedi. Sulh hukuk mahkemesinin bu istem üzerine verdiği karar temyiz edildi.
“Kanun koyucu kamu vesayetinde; vesayet organı olan vasiler ile vesayet daireleri ve vesayet dairesi olan sulh ve asliye mahkemesi arasında bir hiyerarşi kurmuştur.Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi, vasinin eylem ve işlemlerine karşı (TMK. md. 461/1) , denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi de, sulh hukuk mahkemesinin kararlarına karşı şikayet ve itiraz mercidir. (TMK. md. 461/2) İlgililer vesayet makamının vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararlara karşı, tebliğ gününden başlayarak on gün içinde itiraz edebilirler.Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı karara bağlar. (TMK. md. 488) Bu bakımdan vesayet makamının vesayetin yönetimiyle ilgili olarak aldığı kararlar kazai nitelikte temyizi kabil olan kararlardan değildir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vesayet organları arasındaki denetim ilişkisini gösterir. Daire, vesayet organlarının vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardan oluştuğunu, vasi atanmasına ilişkin usulün kayyım için de uygulandığını belirtmiş; kanun koyucunun vasiler ile sulh ve asliye hukuk mahkemeleri arasında bir hiyerarşi kurduğunu, vesayet makamının vasinin eylem ve işlemlerine, denetim makamının da vesayet makamının kararlarına karşı şikâyet ve itiraz mercii olduğunu açıklamıştır. Vesayet makamının vesayetin yönetimiyle ilgili kararlarının temyiz edilebilir nitelikte olmadığı belirtilerek dosya, denetim makamınca karar verilmek üzere geri çevrilmiştir (TMK m. 461).
Madde gerekçesi
Madde 398- Yürürlükteki Kanunun 348 inci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 138Gerekçe, maddenin eski Kanun'un 348. maddesini karşıladığını ve hüküm değişikliği olmadığını belirtir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 348. maddeydi.
Vesayet altındaki kimsenin menfaati ve hususiyle bir şirketin veya sınai bir teşebbüsün devamı icabeylediği takdirde vesayet, müstesna olarak aileye tevdi olunabilir. Bu suretle vesayet makamının hak ve vazifeleri ve mesuliyeti, bir aile meclisine intikal eder.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 348 | 4721 sayılı Kanun m. 398 | |
|---|---|---|
| Bölüm başlığı | Hususi vesayet | Özel vesayet |
| Ölçüt | Vesayet altındaki kimsenin menfaati | Vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı göstermesi |
| Örnekler | Bir şirketin veya sınai bir teşebbüsün devamı | Bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi |
| Sonuç | Vesayet makamının hak, vazife ve mesuliyeti aile meclisine geçer | Vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 398. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 399: Özel vesayetin kurulması.
- TMK m. 400: Aile meclisi.
- TMK m. 402: Özel vesayetin sona ermesi.
- TMK m. 397: Kamu vesayeti.
Vesayet, aile vesayeti, aile meclisi veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 398 ne diyor?
Vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiği, özellikle bir işletmenin veya ortaklığın sürdürülmesi gerektiği hâllerde vesayetin istisnai olarak bir aileye verilebileceğini ve vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğunun aile meclisine geçeceğini düzenler.
Aile vesayeti nedir?
Kanun'da "özel vesayet" başlığı altında düzenlenen ve vesayetin istisnai olarak bir aileye verildiği vesayet türüdür.
Aile vesayeti hangi hâllerde kurulabilir?
Vesayet altındaki kişinin menfaati haklı gösteriyorsa; kanun örnek olarak bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesini sayar.
Aile vesayetinde vesayet makamının görevini kim üstlenir?
Kurulacak aile meclisi.
Aile meclisi kimlerden oluşur?
Vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil en az üç hısımından; eş de üye olabilir (TMK m. 400).
Aile meclisi ne kadar süre için atanır?
Dört yıl için (TMK m. 400).
Aile vesayetini kim kurar?
Denetim makamı; iki yakın hısımın veya bir hısım ile eşin istemi üzerine (TMK m. 399).
Aile vesayeti sona erdirilebilir mi?
Evet; aile meclisi görevini yapmazsa veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse denetim makamı özel vesayeti sona erdirebilir (TMK m. 402).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 348. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 396, 397, 398, 399, 400, 401, 402, 431, 461, 487
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 348 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 398 gerekçesi s. 138, Tasarı ve Komisyon metni s. 457
- Yargıtay 2. HD, 2026/3240 E., 2026/6481 K., 11.06.2026
- Yargıtay 2. HD, 2011/6372 E., 2011/19550 K., 24.11.2011
- Yargıtay 2. HD, 2010/22756 E., 2011/13718 K., 21.09.2011