TMK 399, özel vesayetin nasıl kurulacağını düzenler. Özel vesayet, vesayet altına alınan kişinin fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımının veya bir hısımı ile eşinin istemi üzerine denetim makamı tarafından kurulur. Denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK m. 397). Özel vesayetin kurulabilmesi için vesayet altındaki kişinin menfaatinin bunu haklı göstermesi (TMK m. 398), aile meclisinin en az üç hısımdan oluşturulması (TMK m. 400) ve üyelerin güvence vermesi (TMK m. 401) gerekir. Gerekçeye göre eski metindeki "iki ergin kişi" ifadesi yerine, kaynak Kanun'a uygun olarak fiil ehliyetine sahip olma koşulu getirilmiştir.
- Fiil ehliyeti
- Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan ergin kişinin, kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilme ehliyeti.
- Yakın hısım
- Vesayet altına alınan kişiyle yakın kan veya kayın hısımlığı bulunan kişi.
- İstem
- Özel vesayet kurulması için denetim makamına yapılan başvuru.
- Denetim makamı
- Özel vesayeti kuran asliye hukuk mahkemesi.
TMK 399 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İstemde bulunanlar | İki yakın hısım veya bir hısım ile eş | TMK m. 399 |
| Ehliyet | İstemde bulunanların fiil ehliyetine sahip olması | TMK m. 399, 10 |
| Kuran makam | Denetim makamı | TMK m. 399 |
| Denetim makamı | Asliye hukuk mahkemesi | TMK m. 397 |
| Esas koşul | Vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı göstermesi | TMK m. 398 |
| Aile meclisi ve güvence | En az üç hısım; güvence olmadan kurulamaz | TMK m. 400, 401 |
| Kaynak | 743 m. 349 | Gerekçe, s. 138 |
TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un 349. maddesini karşılamakta olup kısmen değiştirilerek yeniden kaleme alınmıştır. Eski metin vesayet altındaki kişinin yakın kan ve kayın hısımlarından iki ergin kişiden söz ederken, yeni madde bunun yerine kaynak Kanun'a uygun olarak bu kişilerin fiil ehliyetine sahip olması koşulunu getirmiştir. Tasarının 399. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 457).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, özel vesayetin kendiliğinden kurulmaması, bir istem gerektirmesidir. İkinci nokta, istemde bulunacak kişilerin fiil ehliyetine sahip olmasıdır: ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır (TMK m. 10). Üçüncü nokta, özel vesayeti vesayet makamının değil denetim makamının, yani asliye hukuk mahkemesinin kurmasıdır.
İstemde bulunabilecek kişiler
- İki yakın hısım: Vesayet altına alınan kişinin iki yakın hısımı.
- Hısım ve eş: Bir hısımı ile eşi.
- Ehliyet: İstemde bulunanların fiil ehliyetine sahip olması.
Özel vesayet, vesayet altına alınan kişinin fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımının veya bir hısımı ile eşinin istemi üzerine kurulur. Kanun, istemde bulunacak kişileri hısımlar ve eş olarak belirler. Kan hısımlığının derecesi hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belli olur; eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları, aynı tür ve dereceden kayın hısımları olur (TMK m. 17 ve 18). Kanun "yakın hısım" kavramını ayrıca tanımlamaz.
İstemde bulunanların fiil ehliyetine sahip olması gerekir. Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır (TMK m. 10). Eski Kanun'un 349. maddesi vesayet altındaki kişinin yakın kan veya kayın hısımlarından iki ergin kişiden veya bunlardan biri ile eşten söz ediyordu; gerekçeye göre yeni madde, kaynak Kanun'a uygun olarak "ergin" yerine fiil ehliyetine sahip olma koşulunu getirmiştir.
Özel vesayeti denetim makamı kurar
- Makam: Denetim makamı, yani asliye hukuk mahkemesi.
- Eski metin: Mahkemei asliye aile vesayetine izin verebilirdi.
- Sonraki adımlar: Aile meclisi atanır, üyeler güvence verir.
Özel vesayeti denetim makamı kurar. Denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK m. 397). Kamu vesayetinde vasiyi vesayet makamı atarken, özel vesayetin kurulması Kanun'da denetim makamına bırakılmıştır. Denetim makamı, vesayet altındaki kişinin menfaatinin özel vesayeti haklı gösterip göstermediğini de değerlendirir: vesayet, vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiği, özellikle bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi gerektiği takdirde istisnai olarak bir aileye verilebilir (TMK m. 398).
Kuruluşla birlikte aile meclisi oluşturulur. Aile meclisi, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az üç hısımından oluşur; eş de meclise üye olabilir (TMK m. 400). Aile meclisi üyeleri görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermek zorundadır; güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz (TMK m. 401).
Vesayet organları içindeki yeri
- Kamu vesayeti: Kural.
- Özel vesayet: İstisna.
- Denetim: Denetim makamı aile meclisini değiştirebilir veya özel vesayeti sona erdirebilir.
Özel vesayet kurulduğunda vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer (TMK m. 398). Yargıtay, kamu vesayetinde vasiler ile vesayet daireleri arasında bir hiyerarşi kurulduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/22756 E., 2011/13718 K., 21.09.2011). Özel vesayette de denetim makamı, aile meclisi görevini yapmadığı veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirdiği takdirde aile meclisini değiştirebilir ya da özel vesayeti sona erdirebilir (TMK m. 402).
Vesayet altına alınan yakınınız için özel vesayet kurulmasını istiyorsanız, fiil ehliyetine sahip iki yakın hısım olarak veya bir hısım ile eş olarak asliye hukuk mahkemesine başvurun. İsteminizde, vesayet altındaki kişinin menfaatinin özel vesayeti neden haklı gösterdiğini, örneğin bir işletmenin veya ortaklığın sürdürülmesi gereğini açıklayın (TMK m. 398). Aile meclisi için vasi olmaya ehil en az üç hısım bulunması ve üyelerin güvence vermesi gerektiğini göz önünde tutun (TMK m. 400, 401).
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken özel vesayetin kurulmasına ilişkin bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar, özel vesayette aile meclisine geçen vesayet makamı görevlerini ve vesayet organları arasındaki ilişkiyi açıklar. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vesayet altındaki ergin kişiyle kişisel ilişki kurulması vesayet hukukunun konusudur; istemi vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi inceler
Davacı, vasi olan kardeşinin, kendisinin vesayet altındaki diğer kardeşiyle görüşmesini haksız olarak engellediğini ileri sürerek, vesayet altındaki kardeşi ile arasında kişisel ilişki kurulmasını istedi. Aile mahkemesi davayı kabul etti; bölge adliye mahkemesi davacının istinaf başvurusunu esastan reddetti.
“Açıklanan hükümler dikkate alındığında vesayet altındaki ergin kısıtlının şahsına, bakımına ve üçüncü kişilerle hangi zamanlarda ve ne şekilde kişisel ilişki kurulacağına ilişkin düzenlemeler vesayet hukukunun konusunu oluşturmaktadır. Kısıtlının kimlerle, ne şekilde görüşeceği ve kişisel ilişki kuracağı hususu da bu koruyucu yardım, gözetim ve bakım kapsamındadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 397. maddenin vesayet makamına verdiği görevin kapsamını gösterir. Daire, sulh hukuk mahkemesinin vesayet makamı olarak belirlendiğini, kısıtlının menfaatlerinin korunması ve şahsına ilişkin tedbirlerin alınmasının bu makamın görev alanında bulunduğunu belirtmiştir. Ergin kısıtlı ile kişisel ilişki kurulması istemini inceleme görevinin aile mahkemesine değil vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine ait olduğu açıklanarak, davanın görevsizlik nedeniyle usulden reddi gerekirken işin esasına girilmesi bozma sebebi sayılmıştır (TMK m. 397).
Kanun, vesayet organı olan vasiler ile vesayet daireleri olan sulh ve asliye hukuk mahkemeleri arasında bir hiyerarşi kurmuştur
Vasi, vesayeti altındaki kısıtlı adına araç satın almak için vesayet makamından izin istedi. Sulh hukuk mahkemesinin bu istem üzerine verdiği karar temyiz edildi.
“Vesayet organları, vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardır. (TMK. md. 396) Kamu vesayeti, vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür. ( TMK. md. 397/2) Kanun koyucu kamu vesayetinde; vesayet organı olan vasiler ile vesayet dairesi olan sulh ve asliye mahkemesi arasında bir hiyerarşi kurmuştur.”
Ne anlama geliyor? Karar, 397. maddedeki iki makamın birbirine göre konumunu açıklar. Daire, kamu vesayetinin vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütüleceğini belirtmiş; vesayet makamının vasinin eylem ve işlemlerine, denetim makamının da vesayet makamının kararlarına karşı başvuru mercii olduğunu açıklamıştır. Vasinin izin istemi üzerine verilen karar vesayetin yönetimine ilişkin olduğundan, dosya denetim makamınca karar verilmek üzere geri çevrilmiştir (TMK m. 461).
Vesayet makamının vesayetin yönetimine ilişkin kararları temyiz edilemez; bu kararlara karşı denetim makamına itiraz edilir
Kayyım, kayyım olarak atandığı kişiye ait taşınmazın satışı için vesayet makamından izin istedi. Sulh hukuk mahkemesinin bu istem üzerine verdiği karar temyiz edildi.
“Kanun koyucu kamu vesayetinde; vesayet organı olan vasiler ile vesayet daireleri ve vesayet dairesi olan sulh ve asliye mahkemesi arasında bir hiyerarşi kurmuştur.Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi, vasinin eylem ve işlemlerine karşı (TMK. md. 461/1) , denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi de, sulh hukuk mahkemesinin kararlarına karşı şikayet ve itiraz mercidir. (TMK. md. 461/2) İlgililer vesayet makamının vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararlara karşı, tebliğ gününden başlayarak on gün içinde itiraz edebilirler.Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı karara bağlar. (TMK. md. 488) Bu bakımdan vesayet makamının vesayetin yönetimiyle ilgili olarak aldığı kararlar kazai nitelikte temyizi kabil olan kararlardan değildir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vesayet organları arasındaki denetim ilişkisini gösterir. Daire, vesayet organlarının vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardan oluştuğunu, vasi atanmasına ilişkin usulün kayyım için de uygulandığını belirtmiş; kanun koyucunun vasiler ile sulh ve asliye hukuk mahkemeleri arasında bir hiyerarşi kurduğunu, vesayet makamının vasinin eylem ve işlemlerine, denetim makamının da vesayet makamının kararlarına karşı şikâyet ve itiraz mercii olduğunu açıklamıştır. Vesayet makamının vesayetin yönetimiyle ilgili kararlarının temyiz edilebilir nitelikte olmadığı belirtilerek dosya, denetim makamınca karar verilmek üzere geri çevrilmiştir (TMK m. 461).
Madde gerekçesi
Madde 399- Madde yürürlükteki 349 uncu maddeyi karşılamakta olup, kısmen değiştirilmek suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Yürürlükteki metin vesayet altındaki kişinin, yakın kan ve sıhrî hısımlarından iki ergin kişiden söz etmişken, yeni madde bunun yerine kaynak Kanuna uygun olarak bu kişilerin fiil ehliyetine sahip olması koşulunu getirmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 138Gerekçe, maddenin eski Kanun'un 349. maddesini karşıladığını ve istemde bulunacak hısımlar için "ergin olma" yerine "fiil ehliyetine sahip olma" koşulunun getirildiğini belirtir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 349. maddeydi.
Vesayet altındaki kimsenin yakın kan veya sıhri hısımlarından iki reşidin veya bunlardan biri karı ve kocasının talebi üzerine mahkemei asliye, aile vesayetine müsaade edebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 349 | 4721 sayılı Kanun m. 399 | |
|---|---|---|
| İstemde bulunanlar | Yakın kan veya kayın hısımlarından iki ergin kişi ya da biri ile eş | Fiil ehliyetine sahip iki yakın hısım ya da bir hısım ile eş |
| Koşul | Erginlik | Fiil ehliyeti |
| Makam | Asliye mahkemesi aile vesayetine izin verebilir | Denetim makamı özel vesayeti kurar |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 399. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 398: Özel vesayetin koşulları.
- TMK m. 400: Aile meclisi.
- TMK m. 401: Aile meclisi üyelerinin güvencesi.
- TMK m. 402: Özel vesayetin sona ermesi.
Vesayet, aile vesayeti kurulması veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 399 ne diyor?
Özel vesayetin, vesayet altına alınan kişinin fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımının veya bir hısımı ile eşinin istemi üzerine denetim makamı tarafından kurulacağını düzenler.
Özel vesayeti kimler isteyebilir?
Vesayet altına alınan kişinin fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımı veya bir hısımı ile eşi.
Tek bir hısım istemde bulunabilir mi?
Madde, iki yakın hısımı veya bir hısım ile eşi arar.
İstemde bulunanların ergin olması yeterli mi?
Kanun fiil ehliyeti arar; ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır (TMK m. 10).
Özel vesayeti hangi mahkeme kurar?
Denetim makamı, yani asliye hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
Özel vesayet için başka hangi koşullar aranır?
Vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı göstermesi, en az üç hısımdan aile meclisi kurulması ve üyelerin güvence vermesi (TMK m. 398, 400, 401).
Eski Kanun'dan farkı nedir?
Eski Kanun istemde bulunanların ergin olmasını arıyordu; yürürlükteki metin fiil ehliyetine sahip olmalarını arar.
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 349. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 10, 17, 18, 397, 398, 399, 400, 401, 402, 413, 431, 461, 487
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 349 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 399 gerekçesi s. 138, Tasarı ve Komisyon metni s. 457
- Yargıtay 2. HD, 2026/3240 E., 2026/6481 K., 11.06.2026
- Yargıtay 2. HD, 2011/6372 E., 2011/19550 K., 24.11.2011
- Yargıtay 2. HD, 2010/22756 E., 2011/13718 K., 21.09.2011