TMK 401, aile meclisi üyelerinin güvence yükümünü düzenler. Birinci fıkraya göre aile meclisi üyeleri, görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermek zorundadır. İkinci fıkraya göre güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz. Özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer (TMK m. 398); güvence, meclis üyelerinin bu görevleri gereği gibi yerine getirmesine ilişkindir. Vesayet organları ve vesayet işleriyle görevlendirilmiş olan diğer kişiler, görevlerini yerine getirirken iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni göstermekle yükümlüdür (TMK m. 466). Gerekçeye göre eski metindeki "maddî teminat" yerine yalnız "güvence" terimi kullanılmıştır; hüküm değişikliği yoktur.
- Güvence
- Aile meclisi üyelerinin görevlerini gereği gibi yapacaklarını teminat altına alan karşılık.
- Maddî teminat
- Eski Kanun'un aynı yükümlülük için kullandığı terim.
- Özel vesayet
- İstisnai olarak bir aileye verilen ve aile meclisince yürütülen vesayet.
- Özen yükü
- Vesayet organlarının iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni gösterme yükümlülüğü.
TMK 401 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Güvence yükümü | Aile meclisi üyeleri güvence vermek zorundadır | TMK m. 401/1 |
| Güvencenin konusu | Görevlerin gereği gibi yerine getirilmesi | TMK m. 401/1 |
| Kuruluş koşulu | Güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz | TMK m. 401/2 |
| Yetkinin geçmesi | Vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer | TMK m. 398/2 |
| Özen yükü | İyi bir yönetimin gerektirdiği özen | TMK m. 466 |
| Denetim | Denetim makamı meclisi değiştirebilir veya özel vesayeti sona erdirebilir | TMK m. 402 |
| Kaynak | 743 m. 351 | Gerekçe, s. 139 |
TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un 351. maddesini karşılamaktadır. Başlıkta ve metinde, eski Kanun'dan farklı olarak "maddî teminat" yerine sadece "güvence" terimi kullanılmıştır; hüküm değişikliği yoktur. Tasarının 401. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 458).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, güvencenin aile meclisi üyeleri için bir zorunluluk olmasıdır. İkinci nokta, güvencenin kuruluş koşulu olmasıdır: güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz. Üçüncü nokta, kanunun güvencenin türünü ve miktarını belirlememesidir; eski metindeki "maddî teminat" ifadesi yerine genel olarak "güvence" terimi kullanılmıştır.
Birinci fıkra: güvence yükümü
- Kimler: Aile meclisi üyeleri.
- Konusu: Görevlerin gereği gibi yerine getirilmesi.
- Türü: Kanunda belirlenmemiştir.
Aile meclisi üyeleri, görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermek zorundadır. Aile meclisi, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az üç hısımından oluşur; eş de meclise üye olabilir (TMK m. 400). Özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer (TMK m. 398).
Kanun güvencenin türünü ve miktarını belirlemez. Eski Kanun'un 351. maddesi aile meclisi üyelerinin görevlerini doğru olarak yerine getireceklerine dair "maddî teminat" vermelerini öngörüyordu; gerekçeye göre yürürlükteki metinde bu terim yerine yalnız "güvence" terimi kullanılmıştır ve hüküm değişikliği yoktur.
İkinci fıkra: güvence kuruluş koşuludur
- Kural: Güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz.
- Kuran makam: Denetim makamı.
- Eski metin: Aile vesayeti ancak bu şartla kurulabilirdi.
Güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz. Özel vesayet, fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımın veya bir hısım ile eşin istemi üzerine denetim makamı tarafından kurulur (TMK m. 399); denetim makamı bu kuruluş sırasında güvencenin sağlanıp sağlanmadığını da gözetir. Eski Kanun'un 351. maddesi de aile vesayetinin ancak bu şartla kurulabileceğini öngörüyordu.
Güvence, özen ve sorumluluk
- Özen yükü: Vesayet organları iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni gösterir.
- Sorumluluk: Vesayet makamının sorumluluğu aile meclisine geçer.
- Denetim: Denetim makamı meclisi değiştirebilir veya özel vesayeti sona erdirebilir.
Vesayet organları ve vesayet işleriyle görevlendirilmiş olan diğer kişiler, bu görevlerini yerine getirirken iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni göstermekle yükümlüdür (TMK m. 466). Kamu vesayetinde Devlet, vesayet dairelerinde görevli olanların hukuka aykırı olarak sebebiyet verdikleri zararlardan doğrudan doğruya sorumludur (TMK m. 468). Özel vesayette ise vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer (TMK m. 398) ve meclis üyeleri görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence verir.
Yargıtay, vesayet organlarının vesayet altındaki kişinin şahsına ilişkin işlerde de koruyucu bir görev üstlendiğini ve bu görevin vesayet hukukunun konusunu oluşturduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2026/3240 E., 2026/6481 K., 11.06.2026). Aile meclisi görevini yapmadığı veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirdiği takdirde, denetim makamı her zaman aile meclisini değiştirebileceği gibi özel vesayeti de sona erdirebilir (TMK m. 402).
Aile meclisine atanacaksanız, görevinizi gereği gibi yerine getireceğinize dair güvence vermeniz gerekir; güvence verilmeden özel vesayet kurulamaz. Özel vesayet kurulmasını istiyorsanız, aile meclisine atanacak hısımların güvence verebilecek durumda olduğunu göz önünde tutun. Aile meclisi görevini gereği gibi yapmıyorsa, denetim makamından meclisin değiştirilmesini veya özel vesayetin sona erdirilmesini isteyebilirsiniz (TMK m. 402).
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken aile meclisi üyelerinin güvencesine ilişkin bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar, özel vesayette aile meclisine geçen vesayet makamı görevlerini ve vesayet organları arasındaki ilişkiyi açıklar. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vesayet altındaki ergin kişiyle kişisel ilişki kurulması vesayet hukukunun konusudur; istemi vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi inceler
Davacı, vasi olan kardeşinin, kendisinin vesayet altındaki diğer kardeşiyle görüşmesini haksız olarak engellediğini ileri sürerek, vesayet altındaki kardeşi ile arasında kişisel ilişki kurulmasını istedi. Aile mahkemesi davayı kabul etti; bölge adliye mahkemesi davacının istinaf başvurusunu esastan reddetti.
“Açıklanan hükümler dikkate alındığında vesayet altındaki ergin kısıtlının şahsına, bakımına ve üçüncü kişilerle hangi zamanlarda ve ne şekilde kişisel ilişki kurulacağına ilişkin düzenlemeler vesayet hukukunun konusunu oluşturmaktadır. Kısıtlının kimlerle, ne şekilde görüşeceği ve kişisel ilişki kuracağı hususu da bu koruyucu yardım, gözetim ve bakım kapsamındadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 397. maddenin vesayet makamına verdiği görevin kapsamını gösterir. Daire, sulh hukuk mahkemesinin vesayet makamı olarak belirlendiğini, kısıtlının menfaatlerinin korunması ve şahsına ilişkin tedbirlerin alınmasının bu makamın görev alanında bulunduğunu belirtmiştir. Ergin kısıtlı ile kişisel ilişki kurulması istemini inceleme görevinin aile mahkemesine değil vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine ait olduğu açıklanarak, davanın görevsizlik nedeniyle usulden reddi gerekirken işin esasına girilmesi bozma sebebi sayılmıştır (TMK m. 397).
Kanun, vesayet organı olan vasiler ile vesayet daireleri olan sulh ve asliye hukuk mahkemeleri arasında bir hiyerarşi kurmuştur
Vasi, vesayeti altındaki kısıtlı adına araç satın almak için vesayet makamından izin istedi. Sulh hukuk mahkemesinin bu istem üzerine verdiği karar temyiz edildi.
“Vesayet organları, vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardır. (TMK. md. 396) Kamu vesayeti, vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür. ( TMK. md. 397/2) Kanun koyucu kamu vesayetinde; vesayet organı olan vasiler ile vesayet dairesi olan sulh ve asliye mahkemesi arasında bir hiyerarşi kurmuştur.”
Ne anlama geliyor? Karar, 397. maddedeki iki makamın birbirine göre konumunu açıklar. Daire, kamu vesayetinin vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütüleceğini belirtmiş; vesayet makamının vasinin eylem ve işlemlerine, denetim makamının da vesayet makamının kararlarına karşı başvuru mercii olduğunu açıklamıştır. Vasinin izin istemi üzerine verilen karar vesayetin yönetimine ilişkin olduğundan, dosya denetim makamınca karar verilmek üzere geri çevrilmiştir (TMK m. 461).
Vesayet makamının vesayetin yönetimine ilişkin kararları temyiz edilemez; bu kararlara karşı denetim makamına itiraz edilir
Kayyım, kayyım olarak atandığı kişiye ait taşınmazın satışı için vesayet makamından izin istedi. Sulh hukuk mahkemesinin bu istem üzerine verdiği karar temyiz edildi.
“Kanun koyucu kamu vesayetinde; vesayet organı olan vasiler ile vesayet daireleri ve vesayet dairesi olan sulh ve asliye mahkemesi arasında bir hiyerarşi kurmuştur.Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi, vasinin eylem ve işlemlerine karşı (TMK. md. 461/1) , denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi de, sulh hukuk mahkemesinin kararlarına karşı şikayet ve itiraz mercidir. (TMK. md. 461/2) İlgililer vesayet makamının vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararlara karşı, tebliğ gününden başlayarak on gün içinde itiraz edebilirler.Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı karara bağlar. (TMK. md. 488) Bu bakımdan vesayet makamının vesayetin yönetimiyle ilgili olarak aldığı kararlar kazai nitelikte temyizi kabil olan kararlardan değildir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vesayet organları arasındaki denetim ilişkisini gösterir. Daire, vesayet organlarının vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardan oluştuğunu, vasi atanmasına ilişkin usulün kayyım için de uygulandığını belirtmiş; kanun koyucunun vasiler ile sulh ve asliye hukuk mahkemeleri arasında bir hiyerarşi kurduğunu, vesayet makamının vasinin eylem ve işlemlerine, denetim makamının da vesayet makamının kararlarına karşı şikâyet ve itiraz mercii olduğunu açıklamıştır. Vesayet makamının vesayetin yönetimiyle ilgili kararlarının temyiz edilebilir nitelikte olmadığı belirtilerek dosya, denetim makamınca karar verilmek üzere geri çevrilmiştir (TMK m. 461).
Madde gerekçesi
Madde 401- Yürürlükteki Kanunun 351 inci maddesini karşılamaktadır. Başlıkta ve metinde, yürürlükteki Kanundan farklı olarak, "maddî teminat" yerine sadece "güvence" terimi kullanılmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 139Gerekçe, maddenin eski Kanun'un 351. maddesini karşıladığını ve yalnız terimin değiştirildiğini belirtir: "maddî teminat" yerine "güvence".
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 351. maddeydi.
Aile meclisi azası, vazifelerini müstekimane ifa edeceklerine dair maddi teminat verirler. Aile vesayeti, ancak bu şart ile tesis olunabilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 351 | 4721 sayılı Kanun m. 401 | |
|---|---|---|
| Kenar başlığı | Maddi teminat | Güvence |
| Yükümlülük | Üyeler görevlerini doğru olarak yerine getireceklerine dair maddi teminat verir | Üyeler görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence verir |
| Kuruluş | Aile vesayeti ancak bu şartla kurulabilir | Güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz |
| Fıkra düzeni | Tek fıkra | İki fıkra |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 401. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 400: Aile meclisi.
- TMK m. 402: Özel vesayetin sona ermesi.
- TMK m. 398: Özel vesayetin koşulları.
- TMK m. 466: Özen yükümü.
Vesayet, aile meclisi veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 401 ne diyor?
Aile meclisi üyelerinin görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermek zorunda olduğunu ve güvence sağlanmadan özel vesayetin kurulamayacağını düzenler.
Aile meclisi üyeleri güvence vermek zorunda mı?
Evet.
Güvence verilmezse ne olur?
Özel vesayet kurulamaz.
Güvencenin türü ve miktarı kanunda belirlenmiş mi?
Hayır; kanun yalnız güvence verilmesini arar.
Güvence neyi teminat altına alır?
Aile meclisi üyelerinin görevlerini gereği gibi yerine getirmesini; özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer (TMK m. 398).
Aile meclisi üyelerinin özen yükü var mı?
Evet; vesayet organları ve vesayet işleriyle görevlendirilmiş diğer kişiler iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni göstermekle yükümlüdür (TMK m. 466).
Eski Kanun'dan farkı nedir?
Eski Kanun "maddî teminat" terimini kullanıyordu; yürürlükteki metinde yalnız "güvence" terimi kullanılır. Gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur.
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 351. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 398, 399, 400, 401, 402, 461, 466, 468, 487
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 351 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 401 gerekçesi s. 139, Tasarı ve Komisyon metni s. 458
- Yargıtay 2. HD, 2026/3240 E., 2026/6481 K., 11.06.2026
- Yargıtay 2. HD, 2011/6372 E., 2011/19550 K., 24.11.2011
- Yargıtay 2. HD, 2010/22756 E., 2011/13718 K., 21.09.2011