TMK 418, vasi olmayı tümüyle engelleyen sebepleri sayar. Kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler, menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışanlar veya onunla aralarında düşmanlık bulunanlar ve ilgili vesayet daireleri hâkimleri vasi olamaz. Bu sebepler, kişiye yalnız görevi reddetme hakkı veren kaçınma sebeplerinden farklıdır (TMK m. 417). Hukuk Genel Kurulu'na göre vasi olacak kişinin menfaati ile kısıtlının menfaatinin çatışmaması zorunludur (Yargıtay HGK, 2020/674 E., 2022/1291 K., 18.10.2022). Tasarıdaki "Kamu haklarından yoksun olanlar" ibaresi, Anayasa ile terim birliği için Adalet Komisyonunca "Kamu hizmetinden yasaklılar" olarak değiştirilmiştir.
- Engel sebebi
- Kişinin vasi olarak atanmasını kanun gereği olanaksız kılan durum.
- Kaçınma sebebi
- Kişiye vasiliği kabul etmeme hakkı veren durum (TMK m. 417); engel sebebinden farklıdır.
- Menfaat çatışması
- Vasi olacak kişinin menfaati ile vesayet altındaki kişinin menfaatinin önemli ölçüde karşı karşıya gelmesi.
- Kamu hizmetinden yasaklılar
- Kamu hizmetlerinden yasaklanmış olanlar; Adalet Komisyonu bu ifadeyi Anayasa'nın 76. maddesiyle terim birliği için seçmiştir.
- Temsil kayyımı
- Yasal temsilcinin menfaatiyle çatışan bir işte kısıtlıyı temsil etmek üzere atanan kayyım (TMK m. 426).
TMK 418 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| 1. bent | Kısıtlılar | TMK m. 418 |
| 2. bent | Kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler | TMK m. 418 |
| 3. bent | Menfaati önemli ölçüde çatışanlar veya aralarında düşmanlık bulunanlar | TMK m. 418 |
| 4. bent | İlgili vesayet daireleri hâkimleri | TMK m. 418 |
| Kaçınmadan farkı | Engel varsa kişi vasi olamaz; kaçınma sebebi yalnız ret hakkı verir | TMK m. 417 |
| Belirli bir işte çatışma | O iş için temsil kayyımı atanır | TMK m. 426 |
| İtiraz | Atamanın kanuna aykırılığı on gün içinde ileri sürülür | TMK m. 422 |
| Kaynak | 743 m. 368 | Gerekçe, s. 142 |
TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un 368. maddesi "anlaştırılmak ve kısmen değiştirilmek suretiyle" alınmıştır. Birinci bentte "vesayet altında bulunanlar" yerine "kısıtlılar" sözcüğü kullanılmıştır; gerekçeye göre küçükler zaten vasi olamayacağından yasak kısıtlılar içindir. Dördüncü bentte ise İsviçre Medeni Kanunu'ndan farklı olarak, vasilik için elverişli başka bir kişi bulunsun ya da bulunmasın vesayet makamı ya da denetim makamı hâkimlerinin vasi olması yasaklanmıştır. Tasarıdaki "Kamu haklarından yoksun olanlar" ibaresi, Anayasa'nın 76. maddesinin ikinci fıkrasındaki ifadeyle terim birliği sağlamak amacıyla Adalet Komisyonunca "Kamu hizmetinden yasaklılar" olarak değiştirilmiştir (S. Sayısı 723, s. 315).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, engel sebeplerinin kaçınma sebeplerinden farklı olması, engel bulunan kişinin istese bile vasi olamamasıdır. İkinci nokta, menfaat çatışmasının önemli ölçüde olmasının aranması ve hâkimin bunu kendiliğinden araştırmasıdır (Yargıtay 20. HD, 2014/4652 E., 2014/6349 K., 10.06.2014). Üçüncü nokta, boşanma davasında vasi olan eşin kısıtlı eşi temsil edememesi ve bu davada temsil kayyımı atanması gerekmesidir.
Engel sebeplerinin niteliği
- Kesin yasak: Engel sebebi bulunan kişi vasi olamaz.
- Araştırma: Vesayet makamı engel bulunup bulunmadığını kendiliğinden araştırır.
- Kaçınmadan farkı: Kaçınma sebebini taşıyan kişi isterse vasiliği kabul edebilir.
418. madde, kişinin vasi olmasını hiç mümkün kılmayan sebepleri sayar. Bu sebepler, kişiye yalnız görevi reddetme hakkı veren kaçınma sebeplerinden farklıdır (TMK m. 417): kaçınma sebebini taşıyan kişi isterse vasiliği kabul edebilir, engel sebebini taşıyan kişi ise vasi olamaz. Vesayet makamı, görevi yapabilecek yetenekte bir ergini vasi atar (TMK m. 413) ve atanacak kişide bir engel sebebi bulunup bulunmadığını da değerlendirir.
Yargıtay, vasi atanacak kişi ile kendisine vasi atanacak kişi arasında menfaat çatışması bulunmasının vasiliğe engel oluşturduğunu, bu nedenle menfaat çatışmasının bulunup bulunmadığının hâkim tarafından kendiliğinden araştırılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 20. HD, 2014/4652 E., 2014/6349 K., 10.06.2014).
Kısıtlılar
- Kapsam: Kısıtlılar vasi olamaz.
- Küçükler: Vasi ancak ergin olabileceğinden küçükler ayrıca sayılmamıştır.
- Sonradan kısıtlanma: Vasinin fiil ehliyetini yitirmesiyle vasilik sona erer.
Birinci bent kısıtlıları vasi olamayacak kişiler arasında sayar. Gerekçeye göre eski Kanun ve İsviçre Medeni Kanunu "vesayet altında bulunanlar" ifadesini kullanıyordu; vesayet altında bulunanlar küçükler ve kısıtlılar olduğundan ve küçükler zaten vasi olamayacağından yeni metinde "kısıtlılar" sözcüğü tercih edilmiştir. Vasi ancak görevi yapabilecek yetenekte bir ergin olabilir (TMK m. 413). Vasi sonradan fiil ehliyetini yitirirse vasilik görevi sona erer (TMK m. 479).
Kamu hizmetinden yasaklılar ve haysiyetsiz hayat sürenler
- Bugünkü metin: Kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler.
- Tasarı: "Kamu haklarından yoksun olanlar" ibaresi kullanılmıştı.
- Komisyon: Anayasa ile terim birliği için ibare değiştirildi.
İkinci bent, kamu hizmetinden yasaklıları ve haysiyetsiz hayat sürenleri vasi olamayacak kişiler arasında sayar. Tasarıda bu bent "Kamu haklarından yoksun olanlar veya haysiyetsiz hayat sürenler" biçimindeydi; Adalet Komisyonu, Anayasa'nın 76. maddesinin ikinci fıkrasında "kamu hizmetinden yasaklılar" ifadesi yer aldığından terim birliği sağlamak amacıyla ibareyi değiştirmiştir. Eski Kanun bu bentte "medeni ve siyasi haklardan mahrum veya suihal sahibi olanlar" ifadesini kullanıyordu.
Bir dosyada ilk derece mahkemesinin, adayda ikinci bent yönünden engel bulunup bulunmadığını adli sicil kaydını getirterek araştırdığı görülmektedir (Yargıtay 8. HD, 2017/6306 E., 2017/13554 K., 24.10.2017). Vasi değişikliği isteyen kişinin sicil kaydına göre vasiliğe engel hâli bulunduğu gerekçesiyle istemin reddedildiği bir dosyada ise Yargıtay, itirazın 422. maddedeki usulle incelenmesi için dosyayı geri çevirmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/10648 E., 2018/742 K., 18.01.2018).
Menfaat çatışması ve düşmanlık
- Ölçüt: Menfaatin önemli ölçüde çatışması veya aralarında düşmanlık bulunması.
- Sonuç: Bu kişi vasi olamaz; atanmışsa başka bir vasi atanır.
- Belirli bir iş: Çatışma tek bir işle sınırlıysa o iş için temsil kayyımı atanır.
Üçüncü bent, menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışanları veya onunla aralarında düşmanlık bulunanları vasi olamayacak kişiler arasında sayar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, vasi olarak atanacak kişinin menfaati ile kısıtlının menfaatinin çatışmamasının zorunlu olduğunu belirtmiş; şirketin yönetim kurulu üyesi olan vasinin, yönetim kurulunun ibrasına ilişkin oylamada kısıtlı adına oy kullanamayacağını, kısıtlının bu oylamada ancak temsil kayyımı aracılığıyla oy kullanabileceğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2020/674 E., 2022/1291 K., 18.10.2022).
Miras uyuşmazlıklarında da aynı ilke uygulanmaktadır. Muris muvazaasına dayalı tapu iptali davasında davacılardan birinin, aynı davadaki kısıtlı davacıya vasi olarak atanmasının 418. maddenin üçüncü bendine aykırı olduğu, kısıtlıya yasal şartları taşıyan başka bir vasi atanması gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 1. HD, 2021/2345 E., 2021/4660 K., 27.09.2021). Ortaklığın giderilmesi davasında davalıya vasi olarak atanan davacının kısıtlıyı temsil edemeyeceği, kısıtlıya kayyım atanması gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 7. HD, 2024/2595 E., 2024/3613 K., 09.09.2024). Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile kısıtlının menfaati çatışıyorsa vesayet makamı o iş için temsil kayyımı atar (TMK m. 426).
Boşanma davasında vasi olan eş
- Çatışma: Boşanma davasında vasi olan eş ile kısıtlı eşin menfaati çatışır.
- Temsil: Vasi olan eş bu davada kısıtlıyı temsil edemez.
- Çözüm: Temsil kayyımı veya menfaat çatışması olmayan tarafsız bir vasi.
Eşin vasi olarak atanmasında öncelik tanınsa da (TMK m. 414), eşler arasında boşanma davası açıldığında vasi olan eş ile kısıtlı eşin menfaati çatışır. Yargıtay, kısıtlı tarafın açılan boşanma davasında vasisi ile menfaati çatıştığında davayı izlemek üzere kısıtlıya temsil kayyımı atanması için vesayet makamına bildirimde bulunulması, dava dilekçesinin atanan kayyıma tebliğ edilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2016/5264 E., 2016/5617 K., 22.03.2016).
Vasi olarak eşi atanan kısıtlının boşanma davasında eşe yasal temsilci sıfatıyla yapılan bildirimin sonuç doğurmayacağı kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2014/16109 E., 2014/17697 K., 17.09.2014). Davacı eşin ya da onun babasının kısıtlı davalıyı temsil etmesinin davalının adil yargılanma ve savunma hakkını kısıtladığı, menfaat çatışması olmayan tarafsız bir kişinin vasi atanması gerektiği de belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2017/810 E., 2017/4602 K., 19.04.2017).
İlgili vesayet daireleri hâkimleri
- Kapsam: Vesayet makamı ve denetim makamı hâkimleri.
- İsviçre farkı: Elverişli başka bir kişinin bulunup bulunmaması önemli değildir.
- Diğer hâkimler: Vasiliği kabul etmeme hakkına sahiptir.
Dördüncü bent, ilgili vesayet daireleri hâkimlerini vasi olamayacak kişiler arasında sayar. Gerekçeye göre İsviçre Medeni Kanunu bu yasağı vasilik için elverişli başka bir kişinin bulunması koşuluna bağlamışken, Türk Medeni Kanunu böyle bir koşul aramaksızın vesayet makamı ya da denetim makamı hâkimlerinin vasi olmasını yasaklamıştır. İlgili vesayet daireleri dışındaki hâkim ve savcılar için ise engel değil kaçınma sebebi öngörülmüştür; bu kişiler vasiliği kabul etmeyebilir (TMK m. 417).
Engel iddiası ve itiraz
- Süre: Vasinin atandığını öğrenmeden başlayarak on gün.
- Yol: Önce vesayet makamı, yerinde görmezse denetim makamı.
- Atama kesinleşmişse: Vasi görevden alınıncaya kadar temsil yetkisi sürer.
İlgili olan herkes, vasinin atandığını öğrendiği günden başlayarak on gün içinde atamanın kanuna aykırı olduğunu ileri sürebilir; vesayet makamı itiraz sebebini yerinde görürse yeni bir vasi atar, yerinde görmezse görüşüyle birlikte durumu denetim makamına bildirir (TMK m. 422). Mevcut vasi ile kısıtlı arasında menfaat çatışması bulunduğu iddiasıyla yapılan vasi değişikliği isteminin, vasinin şahsına itiraz olarak önce vesayet makamında incelenmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/10648 E., 2018/742 K., 18.01.2018).
Kesinleşmiş kararla atanan vasinin vesayet makamından izin alarak kısıtlıyı temsilen dava açabileceği kabul edilmiş; karşı tarafın, vasinin kısıtlının eşi olması ve aralarında mal ortaklığı bulunması sebebiyle vasi olamayacağı savunmasına karşın mahkemenin işin esasına girmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 1. HD, 2009/13623 E., 2010/884 K., 01.02.2010).
Bir yakınınıza vasi atanacaksa, atanacak kişide kısıtlılık, kamu hizmetinden yasaklılık, menfaat çatışması veya düşmanlık gibi bir engel bulunup bulunmadığını mahkemeye bildirin. Eşiniz kısıtlıysa ve boşanma davası açacaksanız, kendiniz vasi olsanız bile bu davada eşinizi temsil edemeyeceğinizi, temsil kayyımı atanması gerektiğini göz önünde tutun (TMK m. 426). Engeli olan biri vasi atandıysa, atamayı öğrendiğiniz günden başlayarak on gün içinde vesayet makamına itiraz edin (TMK m. 422).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 418. maddeyi menfaat çatışması, boşanma davasında vasi olan eş ve engel iddiasının ileri sürülme yolu yönünden uygulayan kararlardan seçilmiştir. Seçilen kararlar ağırlıklı olarak üçüncü bentteki menfaat çatışmasına ilişkindir; bir kısmı başka maddelerin sayfalarında da yer alır. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Menfaati kısıtlının menfaatiyle önemli ölçüde çatışan kişi vasi olamaz; şirketin yönetim kurulu üyesi olan vasi, kendi ibrasında kısıtlı adına oy kullanamaz
Bir anonim şirketin pay sahibi kısıtlandı ve kızı vasi olarak atandı; vesayet makamı, vasinin şirket toplantılarında kısıtlıyı temsil etmesine karar vermişti. Şirketin yönetim kurulu üyesi de olan vasi, genel kurulda yönetim kurulu üyelerinin ibrasına ilişkin oylamada kısıtlı adına oy kullandı; diğer bir pay sahibi genel kurul kararlarının iptalini istedi.
“Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 418. maddesi gereğince menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışan kişiler vasi olarak atanamaz. Başka bir deyişle vasi olarak atanacak kişinin menfaati ile kısıtlının menfaatinin çatışmaması zorunludur.”
Ne anlama geliyor? Karar, 418. maddenin üçüncü bendindeki menfaat çatışması engelini Hukuk Genel Kurulu düzeyinde açıklar. Genel Kurul, menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışan kişilerin vasi olarak atanamayacağını, vasi olacak kişinin menfaati ile kısıtlının menfaatinin çatışmamasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. Vesayet makamı vasiye şirket toplantılarında temsil yetkisi vermiş olsa da, yönetim kurulu üyesi olan vasi ile kısıtlı arasında ibra konusunda menfaat çatışması bulunduğundan kısıtlının bu oylamada ancak temsil kayyımı aracılığıyla oy kullanabileceği kabul edilmiş ve ibra kararının iptaline ilişkin direnme kararı onanmıştır (TMK m. 426).
Vasi atanacak kişi ile vesayet altına alınacak kişi arasında menfaat çatışması bulunup bulunmadığını hâkim kendiliğinden araştırır
Davacı, görülmekte olan davada babası ile arasında menfaat çatışması bulunmadığını, bu konunun etraflıca araştırılması istemlerinin reddedildiğini ileri sürerek hâkimin tarafsızlığından şüphe duyduğunu belirtti ve hâkimin reddini istedi. İstem reddedildi, davacıya disiplin para cezası verildi; davacı bu kararı temyiz etti.
“Ayrıca, 4721 sayılı Medeni Kanunun 418/3. maddesi uyarınca vasi atanacak kişi ile kendisine vasi atanacak kişi arasında menfaat çatışması bulunması halinin vasiliğe engel oluşturduğundan, menfaat çatışmasının bulunup bulunmadığının hâkim tarafından re'sen araştırılması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, menfaat çatışması engelinin yargılamadaki yerini gösterir. Daire, hâkimin reddi için ileri sürülen hususların HMK'nın 36. maddesinde sayılan sebeplerden olmadığını belirterek ret istemini reddeden kararı onamıştır. Kararda ayrıca, 418. maddenin üçüncü bendine göre vasi atanacak kişi ile kendisine vasi atanacak kişi arasında menfaat çatışması bulunmasının vasiliğe engel oluşturduğu, bu nedenle menfaat çatışmasının bulunup bulunmadığının hâkim tarafından kendiliğinden araştırılması gerektiği vurgulanmıştır (TMK m. 413).
Muris muvazaasına dayalı tapu iptali davasında davacılardan biri, aynı davadaki kısıtlı davacıya vasi olamaz; yasal şartları taşıyan başka bir vasi atanmalıdır
Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davasında davacılardan biri yargılama sırasında kısıtlandı ve kendisine diğer davacı vasi olarak atandı. Mahkeme, vasi için husumete izin kararı alınmadan yargılamayı sürdürüp davayı kabul etti; davalı kararı temyiz etti.
“yargılama süreç ve sonuçları itibariyle TMK'nın 418/3. maddesi hükmü gereğince menfaat aykırılığı bulunduğundan, kısıtlı...'a yasal şartları taşıyan başka bir vasi atanması, aynı kararla vasi olarak atanacak kişiye TMK'nın 462/8. maddesi gereğince husumete izin kararı verilmesinin istenilmesi,”
Ne anlama geliyor? Karar, 418. maddenin üçüncü bendinin miras uyuşmazlıklarındaki uygulamasını gösterir. Daire, davanın taraflarından biri olan ve vasi olarak atanan davacı ile kısıtlı davacı arasında menfaat aykırılığı bulunacağının ve bunun 418. maddenin üçüncü bendine aykırılık oluşturacağının kuşkusuz olduğunu belirtmiştir. Vesayet dosyasına ihbarda bulunularak kısıtlıya yasal şartları taşıyan başka bir vasi atanması, atanacak vasiye 462. maddenin sekizinci bendi uyarınca husumete izin verilmesinin istenmesi gerektiği açıklanarak hüküm bozulmuştur (TMK m. 462).
Ortaklığın giderilmesi davasında davalıya vasi olarak atanan davacı, kısıtlıyı temsil edemez; kısıtlıya kayyım atanmalı ve karar kayyıma tebliğ edilmelidir
Ortaklığın giderilmesi davasında davacı, aynı zamanda kısıtlı davalının vasisiydi. Mahkemenin kabul kararı, kısıtlı davalı adına bu davacıya tebliğ edildi.
“7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 39 uncu maddesinde, "Kendilerine tebliğ yapılması caiz olan kimselerin o davada hasım olarak alakaları varsa muhatap namına kendilerine tebliğ yapılamaz" hükmüne yer verilmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vasinin menfaat çatışması bulunan davada kısıtlıyı temsil edemeyeceğini gösterir. Daire, ortaklığın giderilmesi davalarının çift taraflı olduğunu, davanın tarafı olan davacının aynı zamanda davalıya vasi olarak atanmış olmasının aralarında menfaat çatışması yarattığını belirtmiştir. Kendilerine tebliğ yapılması caiz olan kimselerin o davada hasım olarak ilgisi varsa muhatap adına kendilerine tebliğ yapılamayacağından, kısıtlıyı davada temsil etmek üzere kayyım atanması ve gerekçeli kararın kayyıma tebliğ edilmesi için dosya geri çevrilmiştir (TMK m. 426).
Boşanma davasında kısıtlı davalıya, davacı eşin veya onun yakınının değil, menfaat çatışması olmayan tarafsız bir kişinin vasi atanması gerekir
Boşanma davasında davalı erkek hükümlüydü ve daha önce kendisine davacı eşi vasi olarak atanmıştı. Mahkemenin talebi üzerine bu kez davacı kadının babası davalıya temsilci olarak atandı ve yargılamaya bu temsilciyle devam edildi.
“Bu durum davalının adil yargılanma ve savunma hakkını kısıtlayıcı niteliktedir. Açıklanan sebeple mahkemce yeniden Sulh Hukuk Mahkemesine bildirimde bulunularak davalı ile arasında menfaat çatışması olmayan tarafsız bir kişinin davalıya vasi olarak atanması suretiyle yeniden yargılama yapılarak, usulünce tüm deliller toplandıktan sonra sonucu uyarınca bir karar verilmesi gerekirken davalı ile arasında menfaat çatışması bulunan kayyım ile yargılamaya devamla yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 418. maddenin üçüncü bendindeki menfaat çatışması engelinin boşanma davasındaki görünümünü gösterir. Daire, davacı eşin ya da onun babasının davalıyı temsil etmesinin davalının adil yargılanma ve savunma hakkını kısıtladığını belirtmiştir. Sulh hukuk mahkemesine yeniden bildirimde bulunularak davalı ile arasında menfaat çatışması olmayan tarafsız bir kişinin vasi atanması ve yargılamanın bu kişiyle yürütülmesi gerektiği açıklanarak hüküm bozulmuştur (TMK m. 414).
Boşanma davasında vasisi olan eşle menfaati çatışan kısıtlı davalıya temsil kayyımı atanmalı; dava dilekçesi kısıtlıya doğrudan tebliğ edilemez
Boşanma davasında davalı erkek hükümlü olarak kısıtlanmış ve davacı eşi vasi olarak atanmıştı. Mahkeme dava dilekçesini kısıtlı davalıya doğrudan tebliğ etti; ön inceleme ve tahkikat duruşma günlerini davalıya tebliğ etmeden yargılamayı sürdürüp hüküm kurdu.
“Kısıtlı tarafın açılan boşanma davasında vasisi ile menfaati çatışmakta olduğunda da açılan boşanma davasını izlemek üzere kısıtlanmış olan tarafa temsil kayyımı atanması için vesayet makamına bildirimde bulunulması, atanan kayyuma dava dilekçesinin tebliğ edilerek yargılamaya devam olunması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vasi olan eş ile kısıtlı eş arasındaki menfaat çatışmasının boşanma davasındaki usul sonucunu gösterir. Daire, vesayet makamının bir davada yasal temsilcinin menfaati ile kısıtlının menfaati çatışıyorsa temsil kayyımı atayacağını, kısıtlı tarafın açılan boşanma davasında vasisi ile menfaati çatıştığında da davayı izlemek üzere temsil kayyımı atanması için vesayet makamına bildirimde bulunulması gerektiğini belirtmiştir. Dava dilekçesinin kısıtlı davalıya doğrudan tebliği ve duruşma günlerinin tebliğ edilmemesi savunma hakkını kısıtladığından hüküm bozulmuştur (TMK m. 426).
Vasi olarak eşi atanan kısıtlının boşanma davasında, eşe yasal temsilci sıfatıyla yapılan bildirim sonuç doğurmaz; kısıtlıya temsil kayyımı atanmalıdır
Boşanma davasında davalı, kararı cezaevinden temyiz etti; daha sonra hükümlülük sebebiyle vesayet altına alındı ve kendisine vasi olarak eşi atandı. Temyiz harçları yatırılmamıştı.
“Ne var ki, davalı hükümlülük sebebiyle vesayet altında olduğuna ve vasi olarak eşi atandığına göre, kanuni temsilcisi ile kısıtlının menfaatinin çatışması sebebiyle "kanuni temsilcisi" sıfatıyla eşine Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 434/3. maddesi gereğince bildirim yapılması da sonuç doğurmayacaktır.”
Ne anlama geliyor? Karar, vasi olan eşin boşanma davasında kısıtlı adına bildirim almasının sonucunu gösterir. Daire, davalının hükümlülük sebebiyle vesayet altında olduğunu ve vasi olarak eşinin atandığını tespit etmiş; yasal temsilci ile kısıtlının menfaatinin boşanma davası sebebiyle çatıştığını belirtmiştir. Bu nedenle kısıtlıya temsil kayyımı atanması, temyiz harç ve giderlerinin tamamlanması için bildirimin kayyıma yapılması gerektiği açıklanarak dosya geri çevrilmiştir (TMK m. 426).
Mevcut vasi ile kısıtlı arasında menfaat çatışması bulunduğu iddiasıyla yapılan vasi değişikliği istemi, vasinin şahsına itiraz olarak önce vesayet makamında incelenir
Kısıtlı adayına vasi atandı. Kısıtlının oğlu, babası ile atanan vasi arasında menfaat çatışması bulunduğunu ileri sürerek vasinin görevden alınmasını ve kendisinin vasi atanmasını istedi. Mahkeme, oğulun sicil kaydına göre vasiliğe engel hâli bulunduğunu, mevcut vasinin görevini yapamadığının da kanıtlanamadığını belirterek itirazı reddetti.
“temyiz dilekçesinin vasi adayının, atanan vasinin şahsına itirazı olarak kabul edilip, yapılan bu itirazın öncelikle sulh hukuk mahkemesince değerlendirilerek yerinde görülmediği de gözetilerek buna ilişkin kararla birlikte evrakın denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine gönderilmesi ve denetim makamınca bu konuda kesin bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine İADESİNE,”
Ne anlama geliyor? Karar, menfaat çatışması iddiasının hangi usulle ileri sürüleceğini gösterir. Mahkeme, vasi olmak isteyen oğulun sicil kaydına göre vasiliğe engel bir hâli bulunduğunu da gözetmiştir. Daire, temyiz dilekçesini atanan vasinin şahsına itiraz olarak nitelendirmiş; itirazın önce vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesince değerlendirilmesi, yerinde görülmezse evrakın denetim makamına gönderilmesi ve kesin kararın orada verilmesi için dosyayı geri çevirmiştir (TMK m. 422).
Kesinleşmiş kararla atanan vasi, vesayet makamının izniyle kısıtlıyı temsilen dava açabilir; mahkeme bu temsil yetkisini gözeterek işin esasına girmelidir
Kısıtlıya kesinleşmiş kararla vasi atanan davacı, kısıtlının taşınmazını devraldığı davalıya karşı tapu iptali ve tescil davası açtı. Davalı, davacı ile kısıtlının eş olduğunu ve aralarında mal ortaklığı bulunduğunu, bu nedenle davacının vasi olamayacağını savundu; mahkeme aktif husumet yokluğu nedeniyle davayı reddetti.
“vasinin vesayet makamından izin almak suretiyle (Türk Medeni Kanununun 462/8.md.) kısıtlının bütün menfaatlerini korumak, hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlü olduğu açıktır.”
Ne anlama geliyor? Karar, vasiliğe engel bulunduğu iddiasının vasinin açtığı davada nasıl değerlendirileceğine ışık tutar. Davalı, davacının kısıtlının eşi olması ve aralarında mal ortaklığı bulunması sebebiyle vasi olamayacağını savunmuştur. Daire, kesinleşmiş vesayet kararıyla atanan vasinin vesayet makamından izin almak suretiyle kısıtlının bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlü olduğunu belirtmiş; davacının kısıtlıyı temsilen davada taraf olduğunun kabulü ile işin esası hakkında karar verilmesi gerektiğini açıklayarak hükmü bozmuştur. Vasinin şahsına yönelik engel iddiası 422. maddedeki itiraz yoluyla vesayet makamında ileri sürülebilir (TMK m. 422).
Madde gerekçesi
Madde 418- Yürürlükteki Kanunun 368 inci maddesi anlaştırılmak ve kısmen değiştirilmek suretiyle alınmıştır. Maddenin (1) numaralı bendinde İsviçre Medenî Kanununun 368 inci maddesinin (1) numaralı bendi ve bunu tekrarlayan yürürlükteki 368 inci maddenin (1) numaralı bendinden farklı olarak "vesayet altında bulunanlar" yerine "kısıtlılar" sözcüğü kullanılmıştır. Zira vesayet altında bulunanlar küçükler ve kısıtlılardır. Küçükler vasi olamayacağına göre (1) numaralı benddeki yasak sadece kısıtlılar içindir. Maddenin (4) numaralı bendinde "İlgili vesayet daireleri hâkimliği" vesayete engel sebep sayılmaktadır. Bu bendin İsviçre Medenî Kanununun 384 üncü maddesinin (4) numaralı bendindeki karşılığı bu yasağı vasilik için "buna elverişli başka bir kişinin bulunması" koşuluyla öngörmüştür. Madde İsviçre'den farklı olarak böyle bir koşul aramaksızın, vasilik için elverişli bir kişi bulunsa da bulunmasa da vesayet makamı ya da denetim makamı hâkimleri için vasi olmayı yasaklamaktadır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 142- Tasarının 418 inci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendindeki "Kamu haklarından yoksun olanlar" ibaresi, Anayasanın 76 ncı maddesinin ikinci fıkrasında "kamu hizmetinden yasaklılar" ifadesi yer aldığından, Anayasa ile terim birliğini sağlamak amacıyla "Kamu hizmetinden yasaklılar" şeklinde değiştirilmiştir.
Gerekçe Tasarı metnini anlatır: Tasarının ikinci bendinde "Kamu haklarından yoksun olanlar" ifadesi yer alıyordu. Adalet Komisyonu bu ibareyi "Kamu hizmetinden yasaklılar" olarak değiştirmiş, madde Komisyonun kabul ettiği biçimde yürürlüğe girmiştir.
| Tasarı m. 418 | Kanun m. 418 | |
|---|---|---|
| 2. bent | "Kamu haklarından yoksun olanlar veya haysiyetsiz hayat sürenler" | "Kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler" |
| Dayanak | Tasarı metni, s. 461 | Komisyon değişikliği, s. 315; Komisyon metni, s. 461 |
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 368. maddeydi.
Aşağıdaki kimseler vasi olamazlar: 1 – Vesayet altında bulunanlar. 2 – Medeni ve siyasi haklardan mahrum veya suihal sahibi olanlar. 3 – Menfaatleri kasırın menfaatleri ile zıt olan veya onunla düşmanlığı olanlar. 4 – Alakadar vesayet daireleri hakimleri.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 368 | 4721 sayılı Kanun m. 418 | |
|---|---|---|
| 1. bent | Vesayet altında bulunanlar | Kısıtlılar |
| 2. bent | Medeni ve siyasi haklardan mahrum veya kötü hâl sahibi olanlar | Kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler |
| 3. bent | Menfaatleri vesayet altındakinin menfaatleriyle zıt olanlar veya onunla düşmanlığı olanlar | Menfaati önemli ölçüde çatışanlar veya aralarında düşmanlık bulunanlar |
| 4. bent | İlgili vesayet daireleri hâkimleri | İlgili vesayet daireleri hâkimleri |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| Tasarı aşaması | Adalet Komisyonu ikinci bentteki "Kamu haklarından yoksun olanlar" ibaresini "Kamu hizmetinden yasaklılar" olarak değiştirdi | S. Sayısı 723, s. 315 |
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Tasarı aşamasında Adalet Komisyonu ikinci bentte terim düzeltmesi yapmıştır. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 418. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 413: Vasinin atanması ve birden çok vasi.
- TMK m. 414: Eşin ve hısımların önceliği.
- TMK m. 417: Vasilikten kaçınma sebepleri.
- TMK m. 422: Kaçınma ve itiraz usulü.
- TMK m. 426: Temsil kayyımı.
- TMK m. 479: Fiil ehliyetinin yitirilmesi ve ölüm.
Eşiniz veya bir yakınınız için vasi atanması, boşanma davasında vasilik ve temsil kayyımı ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 418 ne diyor?
Kısıtlıların, kamu hizmetinden yasaklıların veya haysiyetsiz hayat sürenlerin, menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışanların veya onunla aralarında düşmanlık bulunanların ve ilgili vesayet daireleri hâkimlerinin vasi olamayacağını düzenler.
Engel sebebi ile kaçınma sebebi arasındaki fark nedir?
Kaçınma sebebi kişiye görevi reddetme hakkı verir; engel sebebi bulunan kişi ise istese de vasi olamaz (TMK m. 417, 418).
Boşanma davası açtığım eşimin vasisi olabilir miyim?
Boşanma davasında vasi olan eşle kısıtlı eşin menfaati çatışır; davayı izlemek üzere kısıtlıya temsil kayyımı atanması gerekir (Yargıtay 2. HD, 2016/5264 E., 2016/5617 K., 22.03.2016).
Miras davasında davacı, kısıtlı mirasçıya vasi olabilir mi?
Aynı davada taraf olan kişi ile kısıtlı arasında menfaat çatışması bulunduğundan kısıtlıya yasal şartları taşıyan başka bir vasi atanması gerekir (Yargıtay 1. HD, 2021/2345 E., 2021/4660 K., 27.09.2021).
Menfaat çatışmasını mahkeme kendiliğinden araştırır mı?
Evet; menfaat çatışmasının bulunup bulunmadığı hâkim tarafından kendiliğinden araştırılır (Yargıtay 20. HD, 2014/4652 E., 2014/6349 K., 10.06.2014).
Adli sicil kaydı bulunan kişi vasi olabilir mi?
Kanun adli sicil kaydını değil, kamu hizmetinden yasaklılığı ve haysiyetsiz hayat sürmeyi engel sayar; mahkeme kaydın bu kapsama girip girmediğini değerlendirir.
Hâkimler vasi olabilir mi?
İlgili vesayet daireleri hâkimleri vasi olamaz; diğer hâkim ve savcılar ise vasiliği kabul etmeyebilir (TMK m. 417).
Vasi sonradan kısıtlanırsa ne olur?
Vasilik görevi, vasinin fiil ehliyetini yitirmesiyle sona erer; kısıtlıya yeni bir vasi atanır (TMK m. 479).
Engeli olan biri vasi atanırsa ne yapılabilir?
İlgili olan herkes, vasinin atandığını öğrendiği günden başlayarak on gün içinde atamanın kanuna aykırı olduğunu vesayet makamına bildirebilir (TMK m. 422).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 368. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır; Tasarıdaki ikinci bent Adalet Komisyonunda değiştirilmiş, madde 2002'den bu yana aynı kalmıştır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 413, 414, 417, 418, 422, 426, 462, 479
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 368 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 418 gerekçesi s. 142, Komisyon değişikliği s. 315, Tasarı ve Komisyon metni s. 461
- Yargıtay HGK, 2020/674 E., 2022/1291 K., 18.10.2022
- Yargıtay 2. HD, 2017/810 E., 2017/4602 K., 19.04.2017
- Yargıtay 2. HD, 2016/5264 E., 2016/5617 K., 22.03.2016
- Yargıtay 2. HD, 2014/16109 E., 2014/17697 K., 17.09.2014
- Yargıtay 1. HD, 2021/2345 E., 2021/4660 K., 27.09.2021
- Yargıtay 1. HD, 2009/13623 E., 2010/884 K., 01.02.2010
- Yargıtay 7. HD, 2024/2595 E., 2024/3613 K., 09.09.2024
- Yargıtay 8. HD, 2017/10648 E., 2018/742 K., 18.01.2018
- Yargıtay 8. HD, 2017/6306 E., 2017/13554 K., 24.10.2017
- Yargıtay 20. HD, 2014/4652 E., 2014/6349 K., 10.06.2014