TMK 417: Vasilikten Kaçınma Sebepleri Nelerdir?

Kısaca

TMK 417, vasiliği kabul yükümlülüğünün istisnalarını sayar. Vasiliğe atanan kişi kural olarak görevi kabul etmekle yükümlüdür (TMK m. 416); ancak altmış yaşını doldurmuş olanlar, bedensel engelleri veya sürekli hastalıkları sebebiyle görevi güçlükle yapabilecek olanlar, dörtten çok çocuğun velisi olanlar, üzerinde vasilik görevi olanlar ve Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, hâkimlik ve savcılık mesleği mensupları vasiliği kabul etmeyebilir. Kaçınma hakkı, atamanın tebliğinden başlayarak on gün içinde kullanılır (TMK m. 422). Gerekçeye göre kenar başlığı "Mazeretler" yerine "Vasilikten kaçınma sebepleri" olmuş, hâlen bir vesayet görevini üstlenmiş olanlara ve Cumhurbaşkanına kaçınma hakkı tanınmış, eski Kanun'da yalnız temyiz mahkemesi başkan ve üyelerine tanınan hak bütün hâkim ve savcılara genişletilmiştir.

Kaçınma: Vasiliğe atanan kişinin kanundaki bir sebebe dayanarak görevi kabul etmemesi.
Kaçınma sebebi: Kişiye vasiliği kabul etmeme hakkı veren, 417. maddede sayılan durum.
Engel sebebi: Kişinin vasi olmasını hiç mümkün kılmayan durum (TMK m. 418); kaçınma sebebinden farklıdır.
Denetim makamı: Vesayet makamı kaçınma sebebini yerinde görmezse konuyu karara bağlayan asliye hukuk mahkemesi (TMK m. 397, 422).
Görev süresi: Vasinin kural olarak atandığı iki yıllık süre; dört yıl dolunca vasi kaçınma hakkını kullanabilir (TMK m. 456).

TMK 417 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
1. bent	Altmış yaşını doldurmuş olanlar	TMK m. 417
2. bent	Bedensel engelleri veya sürekli hastalıkları sebebiyle görevi güçlükle yapabilecek olanlar	TMK m. 417
3. bent	Dörtten çok çocuğun velisi olanlar	TMK m. 417
4. bent	Üzerinde vasilik görevi olanlar	TMK m. 417
5. bent	Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, hâkimler ve savcılar	TMK m. 417
Süre	Atamanın tebliğinden başlayarak on gün	TMK m. 422
Görev süresi	Dört yıl dolunca kaçınma hakkı	TMK m. 456
Kaynak	743 m. 367	Gerekçe, s. 141

TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 367. maddesini karşılamaktadır. Kenar başlığı "Mazeretler" yerine "Vasilikten kaçınma sebepleri" olarak değiştirilmiş; dördüncü bentte eski hükümden farklı olarak hâlen bir vesayet görevini üstlenmiş olanların da kaçınabilecekleri belirtilmiştir. Beşinci bende Cumhurbaşkanı eklenmiş, eski metinde yalnız "Temyiz mahkemesi reis ve azaları" için tanınan kaçınma hakkı bütün hâkim ve savcıları içerecek biçimde genişletilmiştir. Tasarının 417. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 461).

Dikkat

Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, kaçınma sebeplerinin kişiye bir hak vermesi, sebebi taşıyan kişinin isterse vasiliği kabul edebilmesidir. İkinci nokta, kaçınmanın atamanın tebliğinden başlayarak on gün içinde vesayet makamına bildirilmesi gerektiğidir. Üçüncü nokta, kanunda sayılmayan bir sebebe dayanan talebin reddedilebilmesi ve denetim makamının itiraz üzerine verdiği kararın kesin olmasıdır (Yargıtay 18. HD, 2013/20853 E., 2014/6536 K., 08.04.2014).

Kaçınma sebeplerinin niteliği

Hak: Kaçınma sebebi, vasiliği kabul etmeme hakkı verir.
Seçim: Sebebi taşıyan kişi isterse görevi kabul edebilir.
Fark: Kaçınma sebepleri, vasi olmayı tümüyle engelleyen sebeplerden ayrıdır.

417. madde, 416. maddedeki kabul yükümlülüğünün istisnalarını düzenler: maddede sayılan kişiler "vasiliği kabul etmeyebilirler". Kaçınma sebebi bir hak verir; sebebi taşıyan kişi isterse vasiliği kabul edebilir. Bu yönüyle kaçınma sebepleri, kişinin vasi olmasını hiç mümkün kılmayan engel sebeplerinden ayrılır: kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler, menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışanlar veya onunla aralarında düşmanlık bulunanlar ve ilgili vesayet daireleri hâkimleri vasi olamaz (TMK m. 418).

Kanunda sayılmayan bir sebebe dayanan kaçınma talebi, vesayet makamı ve denetim makamınca reddedilebilir. Kısıtlının kendisini sürekli rahatsız etmesi nedeniyle görevi yürütemeyeceğini ileri süren vasinin itirazı denetim makamınca reddedilmiş; Yargıtay, denetim makamının bu kararının kesin olduğunu belirterek temyiz istemini reddetmiştir (Yargıtay 18. HD, 2013/20853 E., 2014/6536 K., 08.04.2014). Vasi atanan eşin talebinin, vasilikten kaçınmanın yasal koşulları bulunmadığı gerekçesiyle reddedildiği bir dosyada da aynı sonuca varılmıştır (Yargıtay 8. HD, 2017/8818 E., 2018/737 K., 18.01.2018).

Yaş, engel veya hastalık ve çocuk sayısı

Altmış yaş: Yaşın doldurulmuş olması yeterlidir.
Engel veya hastalık: Görevin güçlükle yapılabilecek olması aranır.
Çocuk sayısı: Dörtten çok çocuğun velisi olmak gerekir.

Altmış yaşını doldurmuş olanlar vasiliği kabul etmeyebilir; bu sebep eski Kanun'da da "altmış yaşını bitirmiş olanlar" biçiminde yer alıyordu. Yargıtay, 417. maddenin birinci bendine dayanılarak ileri sürülen kaçınmanın da önce vesayet makamında, yerinde görülmezse denetim makamında incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2008/15112 E., 2008/18057 K., 29.12.2008). Vasinin yaşı itibarıyla görevlerini yapamadığı ileri sürülerek vasi değiştirildiğinde, yeni atanan vasinin itirazı da aynı usulle incelenmiştir (Yargıtay 18. HD, 2015/5794 E., 2016/139 K., 11.01.2016).

Bedensel engelleri veya sürekli hastalıkları sebebiyle bu görevi güçlükle yapabilecek olanlar da vasiliği kabul etmeyebilir. Bentte yalnız engel veya hastalığın varlığı değil, bunun görevin yapılmasını güçleştirmesi aranır. Eski Kanun "malüliyetten dolayı vesayeti güçlük ile yapacak olanlar" ifadesini kullanıyordu; bentteki "özürleri" ibaresi 25.04.2013 tarihli ve 6462 sayılı Kanunla "engelleri" olarak değiştirilmiştir. Dörtten çok çocuğun velisi olanlar da vasiliği kabul etmeyebilir; eski Kanun bu hakkı "dörtten fazla çocuğun velisi bulunanlar" için tanıyordu.

Üzerinde vasilik görevi olanlar

Yeni düzenleme: Üzerinde tek bir vasilik görevinin bulunması yeterlidir.
Eski Kanun: İki vesayet veya işi aşkın bir vesayet aranıyordu.
Amaç: Vesayet görevinin daha sağlıklı yürütülmesi.

Dördüncü bent, üzerinde vasilik görevi olanlara vasiliği kabul etmeme hakkı tanır. Eski Kanun bu hakkı "uhdesinde iki vesayet bulunan veya işi aşkın bir vesayeti olanlar" için öngörüyordu. Gerekçeye göre yeni düzenlemede, hâlen bir vesayet görevini üstlenmiş olan kişilerin de bu görevden kaçınabilecekleri belirtilmiş; değişiklik vesayet görevinin daha sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi amacıyla yapılmıştır.

Kamu görevlileri

Kapsam: Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, hâkimler ve savcılar.
2018 değişikliği: "Bakanlar Kurulu üyeleri" ibaresi güncellendi.
Engel ile farkı: İlgili vesayet daireleri hâkimleri vasi olamaz.

Beşinci bent, Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, hâkimlik ve savcılık mesleği mensuplarına vasiliği kabul etmeme hakkı tanır. Bendin ilk metni "Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Bakanlar Kurulu üyeleri, hâkimlik ve savcılık mesleği mensupları" biçimindeydi; 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 139. maddesiyle "ve Bakanlar Kurulu üyeleri" ibaresi "üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar," olarak değiştirilmiştir.

Gerekçeye göre eski metinde Cumhurbaşkanı kaçınabilecekler arasında sayılmamıştı; Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Bakanlar Kurulu üyelerine tanınan hakkın Cumhurbaşkanına tanınmamış olması bir çelişki kabul edilerek Cumhurbaşkanı maddeye eklenmiştir. Eski metinde yalnız "Temyiz mahkemesi reis ve azaları" için tanınan kaçınma hakkı da bütün hâkim ve savcıları içerecek biçimde genişletilmiştir. İlgili vesayet daireleri hâkimleri ise kaçınma değil engel sebebi kapsamındadır; bu kişiler vasi olamaz (TMK m. 418).

Kaçınmanın usulü

Süre: Atamanın tebliğinden başlayarak on gün.
İnceleme: Önce vesayet makamı, yerinde görmezse denetim makamı.
Kesinlik: Denetim makamının itiraz üzerine verdiği karar kesindir.

Vasiliğe atanan kişi, bu durumun kendisine tebliğinden başlayarak on gün içinde vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir; vesayet makamı kaçınma sebebini yerinde görürse yeni bir vasi atar, yerinde görmezse görüşüyle birlikte durumu denetim makamına bildirir (TMK m. 422). Yargıtay, kaçınma sebebi ileri sürüldüğünde vesayet makamının yetkisizlik kararı veremeyeceğini, görüşünü oluşturarak durumu denetim makamına bildirmekle yükümlü olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2007/11135 E., 2007/11112 K., 12.07.2007).

İlgililer vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir; denetim makamı itirazı kesin karara bağlar (TMK m. 488). Vasilik yapmak istemediğini bildiren oğulun itirazını reddeden denetim makamı kararına karşı temyiz yoluna gidilemeyeceği kabul edilmiştir (Yargıtay 18. HD, 2013/18524 E., 2014/4942 K., 18.03.2014). Vasiliğe atanan kimse, kaçınmış olsa bile yerine bir başkası atanıncaya kadar vasiye ait görevleri yerine getirmekle yükümlüdür (TMK m. 423).

Dört yıl sonra kaçınma

Görev süresi: Vasi kural olarak iki yıl için atanır.
Uzatma: Vesayet makamı süreyi ikişer yıl uzatabilir.
Dört yıl: Dolunca vasi kaçınma hakkını kullanabilir.

417. maddedeki sebeplerden bağımsız olarak, dört yıl dolunca vasi vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir (TMK m. 456). Vasilik süresinin dört yılı doldurduğunu belirten vasinin kaçınma talebi hakkında karar vermeye, yerleşim yeri değişikliğine izin vermemiş olan vesayet makamının yetkili olduğu belirtilmiştir (Yargıtay 5. HD, 2025/9269 E., 2025/12410 K., 06.10.2025). Görev süresi dolan vasinin yerine atanan kişinin de kaçınma hakkını atamanın tebliğinden başlayarak on gün içinde kullanabileceği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/7192 E., 2011/19661 K., 24.11.2011).

Uygulamada

Altmış yaşını doldurduysanız, dörtten çok çocuğun velisiyseniz veya üzerinizde başka bir vasilik görevi varsa, bunu belgeleyerek atamanın size tebliğinden başlayarak on gün içinde vesayet makamına bildirin (TMK m. 422). Engel veya hastalık sebebine dayanıyorsanız, görevi neden güçlükle yapabileceğinizi gösteren belgeleri sunun. Dört yıldır vasilik yapıyorsanız, kaçınma hakkınızı kullanabilirsiniz (TMK m. 456); yerinize başkası atanıncaya kadar görevinizi sürdürün (TMK m. 423).

Yargıtay kararları

Aşağıdaki kararlar, 417. maddeyi kaçınma sebepleri, kaçınmanın usulü ve görev süresinin dolması yönünden uygulayan kararlardan seçilmiştir. Kaçınma sebeplerini tek tek yorumlayan kararların sayısı sınırlıdır; seçilen kararlar ağırlıklı olarak kaçınmanın hangi usulle inceleneceğine ilişkindir ve bir kısmı başka maddelerin sayfalarında da yer alır. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2008/15112 E. · 2008/18057 K.29.12.2008

Altmış yaşını doldurmuş olmaya dayanan kaçınma talebi temyizle değil, önce vesayet makamında, yerinde görülmezse denetim makamında incelenir

Sulh hukuk mahkemesinin vesayet kararı, atanan vasi tarafından 417. maddenin birinci bendi uyarınca vasilikten kaçınma yönünden temyiz edildi.

“Türk Medeni Kanununun 422. maddesi gereğince vasinin sıfatına karşı yapılan itirazları veya vasinin ileri sürdüğü kaçınma sebeplerini (özürleri) inceleme görevi öncelikle vesayet makamı Sulh Mahkemesine onun kabul etmemesi halinde denetim makamına Asliye Mahkemesine aittir.(5133 S.K. md.2-3, TMK.md.397) Öyle ise vasinin şahsına yönelik itiraza ilişkin dilekçenin açıklanan kurallar çerçevesinde değerlendirilip, vesayet makamınca itiraz ve özür nedenleri yerinde görülmediği takdirde dilekçenin görev yönünden reddi ile denetim makamınca bu konuda kesin bir karar verilmek üzere dosyanın geri çevrilmesine karar verilmesi gerekmiştir.”

Ne anlama geliyor? Karar, 417. maddenin birinci bendindeki yaş sebebine dayanan kaçınmanın hangi yolla ileri sürüleceğini gösterir. Vasi, bu bende dayanarak kararı temyiz etmiştir. Daire, kaçınma sebeplerini inceleme görevinin önce vesayet makamı olan sulh mahkemesine, onun kabul etmemesi hâlinde denetim makamı olan asliye mahkemesine ait olduğunu belirtmiş; dilekçeyi görev yönünden reddederek kaçınma sebebinin bu usulle incelenmesi için dosyayı geri çevirmiştir (TMK m. 422).