TMK 224'e göre eşlerden her biri kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur; gerekçenin ifadesiyle mal rejiminin eşlerin kişisel borçları üzerinde herhangi bir etkisi yoktur. Sorumluluk hem kişisel malları hem edinilmiş malları kapsar. Buna karşılık eşlerden birine ait malvarlığında diğer eşin mülkiyet veya ayni hak talebi olamaz; tasfiyeden doğan hak şahsi alacak hakkıdır (Yargıtay 8. HD, 2019/5275 E., 2019/11377 K., 16.12.2019).
- Kişisel sorumluluk
- Her eşin kendi borcundan bütün malvarlığıyla sorumlu olması (TMK m. 224).
- Sorumluluk kütlesi
- Borçlu eşin kişisel malları ile edinilmiş mallarının tamamı (madde gerekçesi).
- Müteselsil sorumluluk
- Ailenin sürekli ihtiyaçları için birliği temsilden doğan ortak sorumluluk (TMK m. 189).
- Şahsi alacak hakkı
- Tasfiyeden doğan hakkın ayni değil kişisel nitelikte olması (Yargıtay 8. HD, 2019/5275 E., 2019/11377 K., 16.12.2019).
TMK 224 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | Her eş kendi borcundan sorumludur | TMK m. 224 |
| Kapsam | Kişisel mallar ve edinilmiş mallar | Madde gerekçesi |
| Mal rejiminin etkisi | Kişisel borçlara etkisi yoktur | Madde gerekçesi |
| İstisna | Ailenin sürekli ihtiyaçlarında müteselsil sorumluluk | TMK m. 189 |
| Diğer eşin durumu | Diğer eşin malvarlığı sorumlu değildir | TMK m. 224 |
| Ayni talep | Eşin malvarlığında ayni hak istenemez | Yargıtay 8. HD, 2019/11377 K. |
| Alacaklının yolu | Borçlu eşin malvarlığı ve tasfiye alacağı | Yargıtay 2. HD, 2022/5951 K. |
| Koruma | Rejim değişikliği alacaklıyı etkilemez | TMK m. 213 |
TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 202. maddesini karşılamaktadır. Gerekçe, mal rejiminin eşlerin kişisel borçları üzerinde herhangi bir etkisinin bulunmadığını ve maddenin eşlerden her birinin kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumlu olacağını öngördüğünü belirtir. Gerekçeye göre eşin borcu nedeniyle sorumlu tutulabilecek mal sadece kişisel malları değil, aynı zamanda bu eşin edinilmiş mallarını da kapsar. Ancak diğer rejimlerde olduğu gibi, eşlerden birinin evlilik birliğini temsilen ailenin ihtiyaçları dolayısıyla yapacağı borçlardan eşlerin müteselsilen sorumlu olacağı tabiîdir. Tasarının 224. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411).
Eşinizin borcundan kural olarak siz sorumlu değilsiniz; alacaklı yalnız borçlu eşin malvarlığına başvurabilir. İki istisnayı aklınızda tutun: ailenin sürekli ihtiyaçları için birliği temsilen yapılan işlemlerden her iki eş müteselsilen sorumludur ve kefil, müşterek borçlu veya ipotek veren sıfatıyla imza attıysanız kendi taahhüdünüzden sorumlu olursunuz. Alacaklı, borçlu eşin tasfiyeden doğan katılma alacağına da yönelebilir. Buna karşılık eşinizin malvarlığı üzerinde mülkiyet iddiasında bulunamazsınız; tasfiyede doğan hakkınız alacak hakkıdır.
Sorumluluğun kapsamı
- Kural: Eşlerden her biri kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur (TMK m. 224).
- Hangi mallar: Gerekçeye göre sorumluluk yalnız kişisel malları değil, borçlu eşin edinilmiş mallarını da kapsar.
- Rejimin etkisizliği: Gerekçenin ifadesiyle mal rejiminin eşlerin kişisel borçları üzerinde herhangi bir etkisi yoktur; edinilmiş mallara katılma rejimi borçları ortaklaştırmaz.
- Diğer eş: Borçlu olmayan eşin malvarlığı, eşinin borcu için sorumlu değildir; alacaklı bu mallara başvuramaz.
- Ayni talep yoktur: Eşlerden birine ait malvarlığında diğer eşin mülkiyet veya başka ayni hak talebi söz konusu olamaz; tasfiyeden doğan hak şahsi alacak hakkıdır (Yargıtay 8. HD, 2019/5275 E., 2019/11377 K., 16.12.2019).
İstisna: birliği temsilden doğan sorumluluk
- Temsil yetkisi: Eşlerden her biri, ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil eder (TMK m. 188).
- Müteselsil sorumluluk: Birliği temsil yetkisinin kullanıldığı hâllerde eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur (TMK m. 189); gerekçe de bu sonucu açıkça belirtir.
- Yetkinin sınırlanması: Temsil yetkisi aşılır veya yetersiz kullanılırsa hâkim, diğer eşin istemi üzerine yetkiyi kaldırabilir veya sınırlayabilir (TMK m. 190).
- Kefalet ve birlikte borçlanma: Eş, kefil veya müşterek borçlu sıfatıyla imza attığında kendi taahhüdünden sorumlu olur; bu, TMK m. 224'ün istisnası değil sonucudur.
- Aile konutu: Konut üzerindeki hakların sınırlanması diğer eşin açık rızasına bağlıdır (TMK m. 194); rıza olmadan verilen ipotek uyuşmazlık konusu olur.
Alacaklının başvurabileceği yollar
- Borçlunun malvarlığı: Alacaklı, borçlu eşin kişisel ve edinilmiş mallarına icra yoluyla başvurabilir.
- Tasfiye alacağı: Alacaklı üçüncü kişi, borçlu eşin mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacağı için dava açabilir; mahkeme kanundaki şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini tartışmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2021/7048 E., 2022/5951 K., 16.06.2022).
- Rejim değişikliğinin etkisizliği: Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya önceki rejimin tasfiyesi, alacaklıların üzerinden haklarını alabilecekleri malları sorumluluk dışında bırakamaz (TMK m. 213).
- Mal kaçırma: Borçlunun mal kaçırma amaçlı işlemleri bakımından tasarrufun iptali davası (İİK m. 277 vd.) ve muvazaa iddiası gündeme gelir.
- Mal ortaklığında: Mal ortaklığını kabul etmiş eşlerden birine karşı takip yapan ve haczin uygulanmasında zarara uğrayan alacaklı, hâkimden mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir (TMK m. 210).
Borçların tasfiyedeki yeri
- Borçların düşülmesi: Artık değer, eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan tutardır (TMK m. 231).
- Kütleler arası denkleştirme: Bir kütleye ilişkin borç diğer kütleden ödenmişse denkleştirme yapılır (TMK m. 230).
- Borcun hangi kütleye ait olduğu: Borç, ilişkin bulunduğu mal kütlesini yükümlü kılar; hangi kütleye ait olduğu belirlenemeyen borçlar edinilmiş mallara ilişkin sayılır (TMK m. 230).
- Kredi borçları: Konut kredisi gibi devam eden borçlar, rejimin sona erdiği tarihteki kalan bakiye üzerinden hesaba katılır.
- İspat: Borcun varlığı ve kaynağı belgelerle ortaya konulmalıdır (TMK m. 222).
Eşinizin borçları nedeniyle takip başlatıldıysa önce takip dosyasındaki borçlunun kim olduğunu kontrol edin: yalnız eşiniz borçluysa sizin mallarınız haczedilemez; haczedilmişse istihkak yoluna başvurun. Kefalet, müşterek borçluluk veya ipotek belgelerinde imzanız olup olmadığını inceleyin. Ailenin sürekli ihtiyaçları için yapılan alışverişlerden her iki eşin müteselsilen sorumlu olabileceğini unutmayın. Alacaklıysanız borçlunun evli olup olmadığını, mal rejiminin sona erip ermediğini ve tasfiyeden doğan bir alacağının bulunup bulunmadığını araştırın; bu alacak için dava açma hakkınız kabul edilmektedir. Tasfiye hesabında kredi ve borçların belgelendirilmesi, artık değeri doğrudan etkiler.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Eşlerden birine ait malvarlığında diğer eşin mülkiyet veya ayni hak talebi olamaz; tasfiyeden doğan hak şahsi alacak hakkıdır
Uzun süren bir evlilikte hem 2002 öncesi hem sonrasında edinilen mallar tasfiyeye konu edildi. Davacı taraf, malvarlığı üzerinde hak talebinde bulundu; uyuşmazlık, tasfiyeden doğan hakkın niteliği ve hesaplama yöntemi noktasında toplandı.
“Kural olarak, eşlerden birine ait mal varlığında, diğer tarafın mülkiyet veya başka ayni hak talebi söz konusu olamaz. Mal rejiminin tasfiyesi isteğinde bulunan eşe ya da mirasçılarına tanınan hak ayni olmayıp, şahsi alacak hakkıdır (07.10.1953 tarihli ve 8/7 YİBK).”
Ne anlama geliyor? Daire, mal rejiminin temel mantığını bu cümlelerle özetlemiştir. Her eş kendi malvarlığının maliki olduğu gibi kendi borçlarından da bütün malvarlığıyla sorumludur; diğer eşin hakkı ayni değil, kişisel alacak hakkıdır. Karar, 1953 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararına da gönderme yapmaktadır.
Alacaklı üçüncü kişi, borçlu eşin mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacağı için dava açabilir
Banka, borçlusu olan kadının boşanma nedeniyle diğer eşten hak ettiği katılma alacağının tahsilini ve bu alacağın tahsil edilebilmesi için menkul ve taşınmazların haciz ve satışına karar verilmesini istedi. Bölge adliye mahkemesi, eşlerden birinin alacaklısının böyle bir dava açabileceğine ilişkin düzenleme bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetti.
“İlk derece mahkemesince, davanın kabulüne karar verilmiş, davacı bankanın ve davalı erkeğin istinaf kanun yoluna başvurması üzerine, bölge adliye mahkemesi hukuk dairesince davacının istinaf itirazları reddedilmiş, davalı erkeğin istinaf itirazları kabul edilerek eşlerden birinin alacaklısının borçlu eşin mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan alacak hakkı nedeniyle dava açabileceğine yönelik kanuni düzenleme olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, yukarıda açıklandığı üzere, TMK 213. maddesi gereğince alacaklı üçüncü kişilerin, dava açma hakkı olduğu gözetilerek, ilgili maddede yer alan şartların somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediği tartışılmak suretiyle sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire, bölge adliye mahkemesi kararını oybirliğiyle bozmuştur. Eşlerden her biri kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumlu olduğundan alacaklı, borçlu eşin malvarlığına ve tasfiyeden doğan alacağına yönelebilir; mahkeme, kanundaki şartların somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğini tartışmalıdır.
Madde gerekçesi
Madde 224- Madde İsviçre Medenî Kanununun 202 nci maddesini karşılamaktadır. Mal rejiminin eşlerin kişisel borçları üzerinde herhangi bir etkisi yoktur. Madde eşlerden her birinin kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumlu olacaklarını öngörmüştür. Eşin borcu nedeniyle sorumlu tutulabilecek mal sadece kişisel malları değil, aynı zamanda bu eşin edinilmiş mallarını da kapsar. Ancak, diğer rejimlerde olduğu gibi, eşlerden birinin evlilik birliğini temsilen ailenin ihtiyaçları dolayısıyla yapacağı borçlardan dolayı eşlerin müteselsilen sorumlu olacağı tabiîdir. (m. 189)
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 89Tasarının 224. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411). Gerekçenin son cümlesi uygulamada sık karıştırılan noktayı açıklığa kavuşturur: kişisel sorumluluk kuralı, birliği temsilden doğan müteselsil sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da sorumluluk, mal ayrılığı usulü bakımından ve eşler arasında farklı esaslara göre düzenlenmişti; kadının sorumluluğu sınırlı hâllere bağlanmıştı.
Mal ayrılığı usulünde koca, evlenmeden evvelki borçlarından ve evliliğin devamı sırasında gerek kendisi gerek evlilik birliğinin mümessili sıfatiyle edilen borçlardan şahsan mesuldür. Karı, borcunu ödemekten aciz kalan kocası veya kendisi tarafından aile masrafları için edilen borçlardan mesuldür.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 187 | 4721 sayılı Kanun m. 224 | |
|---|---|---|
| Kural | Kocanın şahsi sorumluluğu ayrıca düzenlenmişti | Her eş kendi borcundan sorumludur |
| Eşler arası fark | Kadının sorumluluğu sınırlı hâllere bağlıydı | Eşitlik esastır |
| Kapsam | Belirtilmemişti | Kişisel ve edinilmiş malların tamamı |
| Temsil | Koca birliğin temsilcisiydi | Her iki eş birliği temsil eder (TMK m. 188) |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 188: Birliğin temsili.
- TMK m. 189: Temsilden doğan sorumluluk.
- TMK m. 190: Temsil yetkisinin kaldırılması.
- TMK m. 194: Aile konutu.
- TMK m. 210: Hacizde alacaklının istemi.
- TMK m. 213: Alacaklıların korunması.
- TMK m. 222: İspat.
- TMK m. 230: Denkleştirme.
- TMK m. 231: Artık değer.
Eşinizin borçları nedeniyle mallarınıza yönelen takipler, kefalet ve müteselsil sorumluluk ile mal rejiminin tasfiyesi konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 224 ne diyor?
TMK m. 224'e göre eşlerden her biri kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur.
Eşimin borcundan ben de sorumlu muyum?
Kural olarak hayır. Gerekçeye göre mal rejiminin eşlerin kişisel borçları üzerinde herhangi bir etkisi yoktur; alacaklı yalnız borçlu eşin malvarlığına başvurabilir.
Hangi mallarım sorumluluk altındadır?
Borçlu eşin hem kişisel malları hem de edinilmiş malları sorumluluk kütlesine dahildir (madde gerekçesi).
Hangi hâlde birlikte sorumlu oluruz?
Ailenin sürekli ihtiyaçları için birliği temsilen yapılan işlemlerden eşler müteselsilen sorumludur (TMK m. 188, TMK m. 189).
Kefil olursam durum ne olur?
Kefalet, müşterek borçluluk veya ipotek verme hâlinde kendi taahhüdünüzden sorumlu olursunuz; bu, kişisel sorumluluk kuralının doğal sonucudur.
Eşimin borcu için evimiz haczedilebilir mi?
Ev borçlu eş adına kayıtlıysa haczedilebilir. Ev sizin adınıza kayıtlıysa eşinizin borcu için haczedilemez; haczedilmişse istihkak yoluna başvurabilirsiniz.
Eşimin malvarlığında mülkiyet hakkım var mı?
Hayır. Eşlerden birine ait malvarlığında diğer eşin mülkiyet veya ayni hak talebi olamaz; tasfiyeden doğan hak şahsi alacak hakkıdır (Yargıtay 8. HD, 2019/5275 E., 2019/11377 K., 16.12.2019).
Alacaklı eşimin katılma alacağına başvurabilir mi?
Evet. Alacaklı üçüncü kişi, borçlu eşin mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacağı için dava açabilir (Yargıtay 2. HD, 2021/7048 E., 2022/5951 K., 16.06.2022).
Mal rejimini değiştirerek borçtan kurtulabilir miyiz?
Hayır. Rejimin kurulması, değiştirilmesi veya tasfiyesi alacaklıların haklarını alabilecekleri malları sorumluluk dışında bırakamaz (TMK m. 213).
Eşim mal kaçırıyorsa ne yapabilirim?
Tasarrufun iptali davası (İİK m. 277 vd.) ve muvazaa iddiası gündeme gelir; ayrıca hâkimden tasarruf yetkisinin sınırlandırılması istenebilir (TMK m. 199).
Mal ortaklığında alacaklının özel bir yolu var mı?
Evet. Haczin uygulanmasında zarara uğrayan alacaklı, hâkimden mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir (TMK m. 210).
Borçlar tasfiyede nasıl dikkate alınır?
Artık değer, edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan tutardır (TMK m. 231); kütleler arasında denkleştirme yapılır (TMK m. 230).
Kredi borcu kimin sayılır?
Borç, ilişkin bulunduğu mal kütlesini yükümlü kılar; hangi kütleye ait olduğu belirlenemeyen borçlar edinilmiş mallara ilişkin sayılır (TMK m. 230).
Aile konutuna ipotek verilebilir mi?
Aile konutu üzerindeki hakların sınırlandırılması diğer eşin açık rızasına bağlıdır (TMK m. 194).
Eski Kanun'da durum neydi?
Mal ayrılığı usulünde kocanın şahsi sorumluluğu ayrıca düzenlenmiş, kadının sorumluluğu ise sınırlı hâllere bağlanmıştı (743 s. K. m. 187). Yeni düzenleme her iki eş için aynı kuralı benimsemiştir.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 188, 189, 190, 194, 199, 210, 213, 222, 224, 230, 231
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 277 vd.
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 187
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 224 gerekçesi s. 89, Komisyon metni s. 411
- Yargıtay 2. HD, 2021/7048 E., 2022/5951 K., 16.06.2022
- Yargıtay 8. HD, 2019/5275 E., 2019/11377 K., 16.12.2019