TMK 188'e göre eşlerden her biri, ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil eder; diğer ihtiyaçlar için temsil ancak diğer eşin veya hâkimin yetkilendirmesiyle ya da gecikmede sakınca bulunan ve diğer eşin rızasının alınamadığı hâllerde mümkündür. Hukuk Genel Kurulu'na göre olağan temsil yalnız günlük ve olağan ihtiyaçları kapsar ve dar yorumlanır; eşlerden birinin tek başına imzaladığı özel okul sözleşmesi bu kapsamda değildir (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
- Olağan temsil
- Eşlerden her birinin, ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihtiyaçları için diğer eşin rızasını almadan birliği temsil etmesi (TMK m. 188/1).
- Ailenin sürekli ihtiyaçları
- Ortak yaşamla maddi bağlantısı olan, aile bütçesine olağanüstü yük getirmeyen ve eşlerin önceden görüşmesini gerektirmeyen günlük ve olağan ihtiyaçlar; kırtasiye, ilaç, ısınma ve evin zorunlu küçük onarımları gibi (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
- Olağanüstü temsil
- Ailenin diğer ihtiyaçları için eşin, diğer eş veya haklı sebeplerle hâkim tarafından yetkili kılınması ya da gecikmede sakınca bulunan ve diğer eşin rızasının alınamadığı hâllerde birliği temsil etmesi (TMK m. 188/2).
- Müteselsil sorumluluk
- Birliği temsil yetkisinin kullanıldığı hâllerde eşlerin üçüncü kişilere karşı borcun tamamından birlikte sorumlu olması (TMK m. 189/1).
- Temsil yetkisinin sınırlanması
- Temsil yetkisini aşan veya kullanmada yetersiz kalan eşin yetkisinin, diğer eşin istemi üzerine hâkim tarafından kaldırılması veya sınırlanması (TMK m. 190).
TMK 188 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Olağan temsil | Ailenin sürekli ihtiyaçları için her eş tek başına birliği temsil eder | TMK m. 188/1 |
| Sürekli ihtiyaç | Günlük ve olağan, bütçeyi aşırı zorlamayan işlemler; dar yorumlanır | Yargıtay HGK, 2023/100 K. |
| Özel okul | Sürekli ihtiyaç değildir; imzalamayan eş okula karşı sorumlu olmaz | Yargıtay HGK, 2023/100 K.; Yargıtay 13. HD, 2020/1430 K. |
| Diğer ihtiyaçlar | Diğer eşin veya hâkimin yetkisi ya da gecikmede sakınca hâli gerekir | TMK m. 188/2 |
| Sorumluluk | Temsil yetkisi kullanılmışsa eşler müteselsilen sorumludur | TMK m. 189 |
| Kredi | Evlilikte bir eş adına çekilen kredi birliğin ihtiyaçları için kullanılmış sayılır | Yargıtay 3. HD, 2017/5086 K. |
| Aile konutunun haczi | Diğer eşe TMK m. 188 ile temsil yetkisi verilemez; malik olmayan eş de meskeniyet şikâyeti yapabilmelidir | Yargıtay 2. HD, 2012/25996 K.; AYM, B. No: 2016/10454 |
| Harcamaların sınırlanması | Aile mahkemesinde, TMK m. 188-199 çerçevesinde görülür | Yargıtay 20. HD, 2015/2136 K. |
| Boşanmada kusur | Birliğin giderlerine katılmayı ihmal kusurdur | Yargıtay 2. HD, 2026/6183 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un 154 ve 155. maddelerini kısmen karşılar ve İsviçre Medeni Kanunu'nun 166. maddesine uygun olarak yeniden düzenlenmiştir. Kadın-erkek eşitliği esası uyarınca evlilik birliğini her iki eş de temsil edebilir; eski Kanun'da birliği koca temsil ediyor, kadın ise yalnız evin sürekli ihtiyaçları için birliği temsil edebiliyordu.
Eşinizin tek başına yaptığı büyük harcamalardan ve özel okul, kredi gibi uzun süreli sözleşmelerden kural olarak sorumlu değilsiniz; ancak işlemden önce eşinize açık veya örtülü olarak yetki verdiyseniz ya da temsil yetkisinin aşıldığı üçüncü kişilerce anlaşılamayacak durumdaysa sorumluluk doğabilir (TMK m. 188/2, 189/2). Eşiniz temsil yetkisini aşıyor veya kötü kullanıyorsa hâkimden yetkisinin kaldırılmasını veya sınırlanmasını isteyebilirsiniz (TMK m. 190); kararın iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması için hâkim kararıyla ilan edilmesi gerekir. Boşanma davasında eşinizin birliğin giderlerine katılmadığını banka kayıtları, faturalar ve tanıklarla ispatlayın.
Olağan temsil: ailenin sürekli ihtiyaçları
- Kural: Eşlerden her biri, ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil eder (TMK m. 188/1). Bu yetki kanundan doğar; diğer eşin ayrıca yetki vermesi gerekmez. Maddenin lafzına göre olağan temsil yetkisi ortak yaşamın devamına bağlıdır.
- Sürekli ihtiyaç ne demektir: Hukuk Genel Kurulu'na göre ailenin sürekli ihtiyacı, ortak yaşamla maddi bağlantı içinde olan ve evlilik birliğinin günlük ve olağan ihtiyaçlarını gideren işlemlerdir; bu ihtiyaçlar aile bütçesine olağanüstü bir yük getirmemelidir ve işlemden önce eşlerin bir araya gelip görüşmesi gerekiyorsa işlem olağan temsil kapsamı dışında kalır (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
- Örnekler: Hukuk Genel Kurulu, çocukların eğitimi için kırtasiye malzemesi alınmasını, hastalıkta ilaç teminini, evin zorunlu küçük onarımlarının yaptırılmasını ve ısınma ihtiyacının giderilmesini olağan temsil kapsamındaki işlere örnek göstermiştir (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023). Kavramın kapsamı her ailenin sosyal ve ekonomik düzeyine, yaşam tarzına ve alışkanlıklarına göre değişebilir.
- Dar yorum: Hukuk Genel Kurulu'na göre olağan temsil yetkisiyle yapılan işlem, rızası olmasa bile diğer eşi bağladığından bu yetkinin kapsamı dar yorumlanmalıdır; işlem aile ekonomisine getirdiği yük veya eşlerin ortak aklıyla karar vermesini gerektirmesi nedeniyle mutad ihtiyaçların ötesine geçiyorsa sürekli ihtiyaç sayılamaz (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
- İki aşamalı değerlendirme: Hukuk Genel Kurulu'na göre önce o ailenin sürekli ihtiyaçlarının kapsamı belirlenmeli, sonra yapılan işlemin bu kapsamın dışına çıkıp çıkmadığına ve ailenin günlük ihtiyaçlarının ekonomik sınırını açıkça aşıp aşmadığına bakılmalıdır; ailenin olağan ihtiyaç düzeyini sürekli aşan alışverişler bu kapsamda değerlendirilebilir (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
- Borçlar hukukundaki temsilden farkı: Hukuk Genel Kurulu'na göre evlilik birliğinin temsilinde yetki kanundan doğar, temsil eden eşin başkası adına hareket ettiğini bildirmesi gerekmez ve işlemin sonuçları işlemi yapan eş yanında diğer eş bakımından da doğar; temsil yetkisinin bulunmaması işlemi geçersiz kılmaz, işlemi yapan eşin sorumluluğu devam eder (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
Özel okul, eğitim giderleri ve çocuğun temsili
- Özel okul sürekli ihtiyaç değildir: Hukuk Genel Kurulu, eşlerden birinin tek başına imzaladığı özel okul sözleşmesinin ailenin gündelik ihtiyaçlarından çok daha fazlasını birliğe yüklediğini, bu nedenle olağan temsil kapsamında olmadığını ve sözleşmeyi imzalamayan annenin okula karşı müteselsilen sorumlu tutulamayacağını oy çokluğuyla kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023). Kurul bu kararla Özel Daire'nin bozma kararını benimsemiştir (Yargıtay 3. HD, 2020/7471 E., 2021/1796 K., 22.02.2021).
- Aynı yönde: Yargıtay, özel öğretim kurumundan eğitim hizmeti alınmasının ailenin sürekli ihtiyaçlarından olmadığını ve sözleşmede imzası bulunmayan ebeveynin okula karşı sorumlu olmadığını belirterek davanın reddini onamıştır (Yargıtay 13. HD, 2017/2580 E., 2020/1430 K., 06.02.2020).
- Eğitim giderine katılma iç ilişkiye dairdir: Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m. 327). Hukuk Genel Kurulu'na göre bu hüküm eşlerin kendi aralarındaki sorumluluğunu düzenler; üçüncü kişiye, hukuki işlemin tarafı olmayan eşe karşı salt bu nedenle talepte bulunma hakkı vermez (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
- Okula kayıt ve velayet: Ana ve baba velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidir (TMK m. 342). Hukuk Genel Kurulu'na göre anne ve babadan her biri çocuğu tek başına okula kaydettirebilir; ancak bu, diğer eşin evlilik birliğinin temsili yoluyla sözleşmeden doğan borçtan sorumlu olacağı anlamına gelmez (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
Olağanüstü temsil: ailenin diğer ihtiyaçları
- Kural: Ailenin diğer ihtiyaçları için eşlerden biri birliği ancak diğer eş veya haklı sebeplerle hâkim tarafından yetkili kılınmışsa ya da birliğin yararı bakımından gecikmede sakınca bulunur ve diğer eşin hastalığı, başka bir yerde olması veya benzeri sebeplerle rızası alınamazsa temsil edebilir (TMK m. 188/2).
- Yetki işlemden önce verilmelidir: Hukuk Genel Kurulu'na göre olağanüstü temsil için yetkinin işlem yapılmadan önce açık veya örtülü olarak diğer eş tarafından ya da haklı sebeple hâkim tarafından verilmiş olması veya aciliyet hâlinin bulunması gerekir; bu hâllerden biri yoksa işlem diğer eş tarafından sonradan örtülü olarak onaylansa bile birliği temsilen yapılmış sayılmaz (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
- Hâkimden yetki istemek: Hâkim, haklı sebeplerle eşlerden birini ailenin diğer ihtiyaçları için birliği temsile yetkili kılabilir. Yargıtay, aile konutu olarak kullanılan taşınmazın borçlu eşin borcu nedeniyle haczedildiği dosyada, meskeniyet şikâyetinin borçluya tanınmış ve onun şahsına bağlı bir hak olduğunu belirterek diğer eşe bu şikâyet için birliği temsil yetkisi veren kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2012/672 E., 2012/25996 K., 05.11.2012). Taşınmazın cebri icra yoluyla satılmış olduğu başka bir dosyada da temsil izni veren karar bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2013/11968 E., 2013/17407 K., 20.06.2013).
- Aile konutunun haczinde malik olmayan eş: Anayasa Mahkemesi, eşinin borcu nedeniyle haczedilen aile konutu için malik olmayan eşin meskeniyet iddiasıyla yaptığı şikâyetin dava ehliyeti yokluğundan reddedilmesini aile hayatına saygı hakkının ihlali saymış ve haczedilen evin aile konutu olduğu hâllerde hâline münasip ev kavramının borçlunun ve ailesinin durumuna göre anlaşılması gerektiğini belirtmiştir (AYM, Emine Göksel, B. No: 2016/10454, 12.12.2019). Anayasa Mahkemesi aynı yöndeki ihlal kararlarını sonraki başvurularda da sürdürmüştür (AYM, Nurcan Taş, B. No: 2021/7065, 19.11.2024). Buna karşılık Yargıtay'ın, borçlunun eşinin şikâyetini aktif husumet yokluğundan reddeden kararı onadığı dosyalar da bulunmaktadır (Yargıtay 12. HD, 2022/13263 E., 2023/789 K., 13.02.2023). Aile konutuna ilişkin güvenceler TMK m. 194 şerhinde ayrıca ele alınacaktır.
- Gerekçe: TBMM gerekçesine göre ailenin sürekli ihtiyaçları dışındaki hâllerde bir eşin tek başına hareket etmesi diğer eşin rızasına veya hâkimden izin alınmasına bağlıdır; ancak istisnai hâllerde bu rıza veya izin alınmadan da hareket edilebilir.
Sorumluluk ve borçlar
- Müteselsil sorumluluk: Birliği temsil yetkisinin kullanıldığı hâllerde eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur; eşlerden her biri temsil yetkisi bulunmaksızın yaptığı işlemlerden kişisel olarak sorumludur (TMK m. 189). Temsil yetkisi üçüncü kişilerce anlaşılamayacak şekilde aşılmışsa eşler yine müteselsilen sorumlu olur.
- Üçüncü kişinin korunması: Hukuk Genel Kurulu'na göre müteselsil sorumluluk öncelikle üçüncü kişilerin menfaatlerini ve işlem güvenliğini korur; ancak olağan temsil kapsamında yapılmış bir işlem yoksa diğer eşin kişisel sorumluluğu doğmaz (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
- Kredi ve eşler arası geri ödeme: Yargıtay, evlilik birliği içinde eşlerden biri adına çekilen kredinin evlilik birliğinin ihtiyaçları için çekildiğinin ve bu yönde kullanıldığının kabulü gerektiğini, boşandıktan sonra taksitleri ödediğini ileri sürerek geri ödeme isteyen eşin iddiasını ispatlaması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 2015/19376 E., 2017/5086 K., 12.04.2017).
Temsil yetkisinin sınırlanması ve eşin harcamaları
- Hâkimin müdahalesi: Eşlerden biri birliği temsil yetkisini aşar veya bu yetkiyi kullanmada yetersiz kalırsa hâkim, diğer eşin istemi üzerine temsil yetkisini kaldırabilir veya sınırlayabilir; istemde bulunan eş bunu üçüncü kişilere yalnız kişisel duyuru yoluyla bildirebilir ve iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması durumun hâkim kararıyla ilanına bağlıdır (TMK m. 190).
- Harcamaların sınırlanması aile mahkemesinde görülür: Yargıtay, eşin gelişigüzel harcamalarının kontrol altına alınması istemini vesayet gerektiren kısıtlama davası saymamış, uyuşmazlığın TMK m. 188, 190, 196, 198 ve 199 çerçevesinde aile mahkemesinde görülmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 20. HD, 2015/4001 E., 2015/2136 K., 26.03.2015). Yargıtay, aynı nitelikteki dosyalarda da aile mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir (Yargıtay 17. HD, 2014/9196 E., 2014/11991 K., 18.09.2014; Yargıtay 17. HD, 2010/5402 E., 2011/1356 K., 18.02.2011).
- Diğer koruma yolları: Hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine her birinin ailenin geçimi için yapacağı parasal katkıyı belirleyebilir (TMK m. 196); giderlere katılma yükümlülüğünü yerine getirmeyen eşin borçlularına ödemeyi diğer eşe yapmalarını emredebilir (TMK m. 198); ailenin ekonomik varlığının korunması için belirli malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufları diğer eşin rızasına bağlayabilir (TMK m. 199).
Boşanmada temsil ve birlik giderleri
- Giderlere katılmayı ihmal kusurdur: Yargıtay, eşlerin her birinin birliği temsil etme ve güçleri oranında birliğin giderlerini karşılama yetki ve yükümlülüğü bulunduğunu belirtmiş; kazancını eşine vermeyeceğini söyleyen ancak birliğin giderlerine katılan kadına bu sözü kusur olarak yüklemeyerek birliğin ortak giderlerine katılmayı ihmal eden kocayı ağır kusurlu saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2026/144 E., 2026/6183 K., 08.06.2026).
- Evin ihtiyaçlarını başkasına bırakmak: Yargıtay, evin geçimine yönelik ihtiyaçları karşılamayan ve evin sürekli ihtiyaçlarının kadının babası tarafından karşılanmasına yol açan kocayı tam kusurlu sayan kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/9033 E., 2024/5663 K., 11.09.2024). Giderlere katılma yükümlülüğünün kapsamı TMK m. 186 şerhinde ayrıntılı olarak yer alır.
- Ayrı yaşama ve dava süreci: Olağan temsil yetkisi ortak yaşamın devamına bağlı olduğundan eşler ayrı yaşamaya başladığında geçim ve barınma konusundaki uyuşmazlıklar için ayrı yaşamaya ilişkin önlemlere (TMK m. 197), boşanma davası açılmışsa geçici önlemlere (TMK m. 169) başvurulur.
Eşinizin sizin adınıza borç altına girdiği iddiasıyla karşılaşırsanız önce işlemin ailenin günlük ve olağan ihtiyaçlarından olup olmadığına bakın; özel okul, kredi, taşıt veya büyük onarım gibi işlemlerde sözleşmede imzanız yoksa ve önceden yetki vermediyseniz itiraz edin. İcra takibinde ödeme emrine süresinde itiraz etmeniz önemlidir; takip kesinleşmişse borçlu olmadığınızın tespiti için dava açabilirsiniz. Eşiniz ailenin ihtiyaçlarını aşan harcamalar yapıyorsa aile mahkemesinden temsil yetkisinin sınırlanmasını veya tasarruflarının rızanıza bağlanmasını isteyin ve kararın ilanını talep edin. Boşanma davasında birliğin giderlerine kimin katıldığını banka hesap hareketleri, kira ve fatura ödemeleri ve tanıklarla ispatlayın.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Özel okul sözleşmesi ailenin sürekli ihtiyacı sayılmaz; sözleşmeyi imzalamayan eş olağan temsil nedeniyle okula karşı sorumlu olmaz
Özel okul işleten şirket, eşlerin çocuklarının eğitim ücreti için hem sözleşmeyi imzalayan babaya hem de sözleşmede imzası bulunmayan anneye karşı icra takibi başlattı; takip kesinleşince annenin taşınmazlarına haciz konuldu. Anne, çocukların rızası dışında okula kaydettirildiğini ve sözleşmenin tarafı olmadığını ileri sürerek borçlu olmadığının tespitini istedi. İlk derece mahkemesi davayı kabul etti; bölge adliye mahkemesi eşlerin birliği temsil ettiğini ve çocuğun eğitim giderlerinden anne ve babanın birlikte sorumlu olduğunu belirterek davayı reddetti. Özel Daire bozdu; bölge adliye mahkemesi direndi.
“Somut olayda tartışma konusu olan özel okula kayıt işlemi, işlemi yapan ebeveynin velâyet hakkı çerçevesinde çocuğun yasal temsilcisi olarak borç altına girdiği ve diğer eşin rızasıyla hareket ettiğinin karineten kabul edildiği bir durumdur. Ancak bu durum, yukarıda ayrıntılı şekilde açıklandığı üzere, eşin diğerinin bilgisi ve rızasına ihtiyaç duymaksızın gerçekleştirebileceği alelade bir karara ilişkin olmadığı gibi ekonomik olarak ailenin gündelik hayat ihtiyaçlarından çok daha fazlasını evlilik birliğine yüklediğinden birliğin sürekli ihtiyacı olarak değerlendirilemez. Bu sebeple de dava dışı babanın Kanun'un 188 inci maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde olağan temsil yetkisini kullandığından bahsedilemez.”
Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur. Kurul'a göre olağan temsil (TMK m. 188/1), ortak yaşamla bağlantılı, aile bütçesine olağanüstü bir yük getirmeyen ve eşlerin önceden görüşmesini gerektirmeyen günlük işlemleri kapsar; kırtasiye alımı, ilaç temini, evin zorunlu küçük onarımları ve ısınma ihtiyacı buna örnektir. Bu yetki diğer eşi rızası olmadan borç altına soktuğundan dar yorumlanmalıdır. Anne ve babanın çocuğun eğitim giderlerinden birlikte sorumlu olması (TMK m. 327) eşler arasındaki iç ilişkiye dair bir kuraldır ve üçüncü kişiye sözleşmenin tarafı olmayan eşe karşı talep hakkı vermez. Kurulda, özel okul giderlerinin günümüz koşullarında birliğin sürekli ihtiyaçları kapsamında olduğu görüşü ileri sürülmüş, çoğunlukça benimsenmemiştir.
Evlilik içinde bir eş adına çekilen kredi, aksi ispatlanmadıkça evlilik birliğinin ihtiyaçları için kullanılmış sayılır
Evlilik birliği devam ederken eşlerden biri adına bankadan kredi çekilmişti. Boşanmadan sonra kredi taksitlerinin bir kısmını ödeyen eski eş, ödediği tutarın kredi borçlusu olan eski eşinden tahsilini istedi. Davalı, kredinin yalnızca resmiyette kendi adına çekildiğini ve krediyi kullanmadığını savundu. Banka dekontlarında ödemelerin hangi krediye ait olduğu belirtilmemiş, ihtirazi kayıt da konulmamıştı. Mahkeme davayı kabul etti.
“O halde tarafların evlilik birliği içinde davalı adına çekilen kredinin, evlilik birliğinin ihtiyaçları için çekilip, bu yönde kullanıldığının kabulü ile, davacının davasını ispatlayamadığından bahisle reddine karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme ve yukarıdaki gerekçe ile davanın kabulü usul ve yasaya aykırı bulunmuş, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre evlilik birliği içinde eşlerden biri adına çekilen kredinin evlilik birliğinin ihtiyaçları için çekildiği ve bu yönde kullanıldığı kabul edilir; ödediği taksitleri geri isteyen eş iddiasını ispatlamalıdır. Dekontlarda ödemenin hangi krediye ait olduğu yazmıyorsa, ihtirazi kayıt da bulunmuyorsa ve başka delil sunulmamışsa dava reddedilmelidir.
Aile konutunun haczine karşı meskeniyet şikâyeti için diğer eşe TMK m. 188'e dayanarak birliği temsil yetkisi verilemez
Aile konutu olarak kullanılan ve eşlerden birinin adına kayıtlı taşınmaz, bu eşin borçları nedeniyle haczedilmiş ve satışı istenmişti. Borçlu eş taşınmazın haczedilemezliği için meskeniyet şikâyetinde bulunmayınca diğer eş, bu şikâyeti yapabilmek için kendisine evlilik birliğini temsil yetkisi verilmesini istedi. Aile mahkemesi istemi kabul etti.
“İcra İflas Kanununun 82. maddesinin 12. bendinde düzenlenen meskeniyet şikayeti borçluya tanınmış, onun şahsına bağlı bir şikayet nedenidir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre borçlunun evinin haczedilemezliğine ilişkin meskeniyet şikâyeti (İİK m. 82/12) borçluya tanınmış ve onun şahsına bağlı bir haktır; TMK m. 188'deki koşullar da gerçekleşmediğinden diğer eşe bu amaçla birliği temsil yetkisi verilemez. Karar, TMK m. 188'e dayanarak temsil yetkisi alma yolunu ilgilendirir. Anayasa Mahkemesi ise 2019'dan itibaren verdiği kararlarda, aile konutunun haczinde malik olmayan eşin de meskeniyet iddiasıyla doğrudan şikâyet yoluna başvurabilmesi gerektiğini ve bu yolun dava ehliyeti yokluğu gerekçesiyle kapatılmasının aile hayatına saygı hakkını ihlal ettiğini kabul etmiştir.
Eşin harcamalarının kısıtlanması istemi vesayet gerektiren kısıtlama davası değildir; TMK m. 188-199 kapsamında aile mahkemesinde görülür
Eşlerden biri, diğer eşin harcamalarının kontrol altına alınmasını istedi. Aile mahkemesi, istemin TMK m. 406 uyarınca kısıtlamaya yönelik olduğunu belirterek görevsizlik kararı verdi; sulh hukuk mahkemesi de davanın TMK m. 199 kapsamında aile mahkemesinin görevine girdiğini belirterek görevsizlik kararı verdi. Dosya yargı yerinin belirlenmesi için gönderildi.
“Bu durumda, uyuşmazlığın 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usûllerine Dair Kanunun 4/1. maddesi uyarınca Aile Mahkemesinde görülüp, çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Daire aile mahkemesini oybirliğiyle yargı yeri olarak belirlemiştir. Daire'ye göre davacı eşin savurganlık, bağımlılık veya malvarlığını kötü yönetme nedeniyle vesayet gerektiren bir istemi (TMK m. 406) bulunmadığından ve evlilik birliğini korumak amacıyla diğer eşin harcamalarına sınırlama getirilmesini istediğinden uyuşmazlık TMK m. 188, 190, 196, 198 ve 199 çerçevesinde tartışılmalıdır.
Kazancını eşine vermeyeceğini söyleyen eş, birliğin giderlerine katılıyorsa bu söz kusur sayılmaz; giderlere katılmayı ihmal eden eş ağır kusurludur
Eşler karşılıklı boşanma davası açtı. İlk derece mahkemesi kadının davasını kabul ederek boşanmaya karar verdi; ancak kadının kazancını kocasına vermeyeceğini ve eve kocanın bakması gerektiğini söylemesini birliğin giderlerine katılmayı ihmal olarak kabul etti, eşleri eşit kusurlu sayarak kadının maddi ve manevi tazminat istemlerini reddetti. Tanık beyanlarına göre koca eve para bırakmıyordu ve kadın çalışmaya başladıktan sonra evin geçimi kadının üzerindeydi. Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetti.
“Eşlerin ayrı ayrı evlilik birliğini temsil etme ve güçleri oranında birlik giderlerini karşılama yetki ve yükümlülükleri bulunmaktadır.”
Ne anlama geliyor? Daire, kararı kusur belirlemesi ve reddedilen tazminatlar yönünden oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre kadının kazancını eşine vermeyeceğini söylemesi birlik giderleri için harcama yapmadığı anlamına gelmez; tanık beyanlarına göre kadın birliğin yükümlülüklerine katıldığından bu vakıa ona kusur olarak yüklenemez. Kocayı kazancı ve işiyle aşağılayan kadın az, birliğin ortak giderlerine katılmayı ihmal eden ve diğer kusurlu davranışları bulunan koca ağır kusurludur; kadın yararına uygun miktarda maddi ve manevi tazminata hükmedilmelidir.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 154 ve 155 inci maddelerini kısmen karşılamaktadır. Madde İsviçre Medenî Kanununun 166 ncı maddesine uygun olarak yeniden düzenlenmiştir. Kanunun tümünde olduğu gibi bu maddede de kabul edilen kadın-erkek eşitliği esası uyarınca evlilik birliğini her iki eş de temsil edebilecektir. Ailenin sürekli gereksinimleri için her iki eş, temsil yetkisine sahip olacaktır. Diğer hâllerde bir eşin tek başına hareket etmesi, diğer eşin rızasına veya hâkimden izin alınmasına bağlıdır. Ancak istisnai hâllerde bu rıza veya izin alınmadan da hareket edilebilecektir. Evlilik birliği bir tüzel kişi olmadığı için bu birliğin temsilinin sonuçları devam eden maddede özel olarak düzenlenmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 78Adalet Komisyonu maddeyi Tasarıdaki gibi aynen kabul etmiştir (S. Sayısı 723, s. 406). Gerekçe, temsil yetkisinin sürekli ihtiyaçlar ve diğer ihtiyaçlar olarak ikiye ayrıldığını ve temsilin sonuçlarının, evlilik birliği tüzel kişi olmadığı için TMK m. 189'da ayrıca düzenlendiğini açıkça ortaya koyar.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Birliği koca temsil eder. Mallarını idare hususunda karı koca hangi usulü kabul etmiş olursa olsun koca, tasarruflarından şahsen mesul olur. Evin daimi ihtiyaçları için koca gibi kadın dahi birliği temsil hakkını haizdir. Karının üçüncü şahıslar tarafından malüm olabilecek surette salahiyetini tecavüz etmeyen tasarruflarından koca mesuldür.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.trEski Kanun'un 156. maddesine göre kadın temsil yetkisini kötüye kullanır veya kullanmaktan aciz olursa koca bu yetkiyi tamamen veya kısmen kaldırabiliyordu; kadın, kaldırmanın sebepsiz olduğunu ispat ederse hâkimden yetkisinin iadesini isteyebiliyordu (m. 157). Yeni Kanun'da temsil yetkisinin kaldırılması veya sınırlanması her iki eş için de hâkim kararına bağlanmıştır (TMK m. 190).
| 743 sayılı Kanun m. 154-158 | 4721 sayılı Kanun m. 188-190 | |
|---|---|---|
| Birliğin temsili | Birliği koca temsil ederdi | Her iki eş temsil eder |
| Günlük ihtiyaçlar | Kadın evin daimi ihtiyaçları için temsil edebilirdi | Her eş ailenin sürekli ihtiyaçları için temsil eder |
| Diğer ihtiyaçlar | Kadın ancak kocanın açık veya örtülü izniyle yetkisini aşabilirdi | Diğer eşin veya hâkimin yetkisi ya da aciliyet gerekir |
| Sorumluluk | Kadının yetki içindeki işlemlerinden koca sorumluydu | Eşler müteselsilen sorumludur |
| Yetkinin kaldırılması | Koca kadının yetkisini kaldırabilirdi | Hâkim, diğer eşin istemiyle kaldırır veya sınırlar |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 185: Evliliğin genel hükümleri; eşlerin hak ve yükümlülükleri.
- TMK m. 186: Konutun seçimi, birliğin yönetimi ve giderlere katılma.
- TMK m. 189: Temsil yetkisinin kullanılmasında eşlerin sorumluluğu.
- TMK m. 190: Temsil yetkisinin kaldırılması veya sınırlanması.
- TMK m. 194: Aile konutu.
- TMK m. 196: Parasal katkının belirlenmesi.
- TMK m. 199: Tasarruf yetkisinin sınırlanması.
- TMK m. 327: Çocuğun giderlerine ana ve babanın katılması.
Eşinizin yaptığı borçlar, özel okul veya kredi sözleşmeleri, harcamaların sınırlanması ya da boşanmada birliğin giderlerine katılma konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 188 ne diyor?
TMK m. 188'e göre eşlerden her biri, ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil eder. Ailenin diğer ihtiyaçları için birliği ancak diğer eş veya haklı sebeplerle hâkim tarafından yetkili kılınmışsa ya da gecikmede sakınca bulunan ve diğer eşin rızasının alınamadığı hâllerde temsil edebilir.
Eşim benim adıma borç altına girebilir mi?
Yalnız ailenin sürekli ihtiyaçları için girebilir; bu durumda eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur (TMK m. 188/1, 189/1). Hukuk Genel Kurulu'na göre bu yetki diğer eşi rızası olmadan borç altına soktuğundan dar yorumlanır (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
Ailenin sürekli ihtiyaçları nelerdir?
Hukuk Genel Kurulu'na göre ortak yaşamla bağlantılı, aile bütçesine olağanüstü yük getirmeyen ve eşlerin önceden görüşmesini gerektirmeyen günlük işlemlerdir; kırtasiye alımı, ilaç temini, evin zorunlu küçük onarımları ve ısınma ihtiyacı buna örnektir (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023). Kapsam her ailenin ekonomik ve sosyal durumuna göre değişebilir.
Eşimin imzaladığı özel okul sözleşmesinden sorumlu muyum?
Sözleşmede imzanız yoksa ve önceden yetki vermediyseniz kural olarak hayır. Hukuk Genel Kurulu, özel okul sözleşmesini ailenin sürekli ihtiyacı saymamış ve sözleşmeyi imzalamayan annenin okula karşı sorumlu tutulamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023). Çocuğun eğitim giderlerine katılma yükümlülüğünüz ise eşinizle aranızdaki ilişkide devam eder (TMK m. 327).
Eşimin çektiği krediden sorumlu muyum?
Kredi sözleşmesi genellikle ailenin günlük ve olağan ihtiyaçlarını aşan bir işlemdir; sözleşmeyi imzalamadıysanız ve önceden yetki vermediyseniz kural olarak bankaya karşı sorumlu olmazsınız (TMK m. 188/2, 189/2). Eşler arasındaki ilişkide ise Yargıtay, evlilik içinde çekilen kredinin birliğin ihtiyaçları için kullanıldığını kabul etmiş ve boşandıktan sonra taksitleri geri isteyen eşin iddiasını ispatlamasını aramıştır (Yargıtay 3. HD, 2015/19376 E., 2017/5086 K., 12.04.2017).
Eşimin sonradan onayladığım işlemden sorumlu olur muyum?
Hukuk Genel Kurulu'na göre olağanüstü temsil için yetkinin işlemden önce açık veya örtülü olarak verilmiş olması gerekir; bu yoksa işlem sonradan örtülü olarak onaylansa bile birliği temsilen yapılmış sayılmaz (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).
Eşim hastanedeyken acil bir iş için birliği temsil edebilir miyim?
Evet. Birliğin yararı bakımından gecikmede sakınca bulunur ve diğer eşin hastalığı, başka bir yerde olması veya benzeri sebeplerle rızası alınamazsa eşlerden biri ailenin diğer ihtiyaçları için de birliği temsil edebilir (TMK m. 188/2).
Eşimin harcamalarını sınırlatabilir miyim?
Evet. Eşiniz temsil yetkisini aşıyor veya bu yetkiyi kullanmada yetersiz kalıyorsa hâkimden yetkisinin kaldırılmasını veya sınırlanmasını isteyebilirsiniz (TMK m. 190). Yargıtay'a göre eşin harcamalarının kontrol altına alınması istemi aile mahkemesinde görülür (Yargıtay 20. HD, 2015/4001 E., 2015/2136 K., 26.03.2015).
Temsil yetkisinin kaldırıldığını üçüncü kişiler nasıl öğrenir?
İstemde bulunan eş, temsil yetkisinin kaldırıldığını veya sınırlandığını üçüncü kişilere yalnız kişisel duyuru yoluyla bildirebilir; iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması için durumun hâkimin kararıyla ilan edilmesi gerekir (TMK m. 190).
Eşim evin masraflarına katılmıyor; ne yapabilirim?
Hâkimden her eşin ailenin geçimi için yapacağı parasal katkının belirlenmesini isteyebilirsiniz (TMK m. 196); eşiniz yükümlülüğünü yerine getirmezse hâkim onun borçlularına, örneğin işverenine, ödemeyi size yapmalarını emredebilir (TMK m. 198).
Eşimin borcu yüzünden aile konutumuza haciz geldi; şikâyet edebilir miyim?
Anayasa Mahkemesi'ne göre aile konutunun haczinde malik olmayan eş de meskeniyet iddiasıyla şikâyet yoluna başvurabilmelidir; şikâyetin dava ehliyeti yokluğundan reddedilmesi aile hayatına saygı hakkını ihlal eder (AYM, Emine Göksel, B. No: 2016/10454, 12.12.2019). Yargıtay ise bu şikâyeti yapabilmek için diğer eşe TMK m. 188'e dayanarak birliği temsil yetkisi verilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/672 E., 2012/25996 K., 05.11.2012). Şikâyet süreleri kısa olduğundan haczi öğrenir öğrenmez harekete geçin.
Ayrı yaşıyoruz; eşim hâlâ ailenin ihtiyaçları için birliği temsil edebilir mi?
Maddenin lafzına göre olağan temsil yetkisi ortak yaşamın devamı süresince vardır (TMK m. 188/1). Ayrı yaşamada geçim ve barınma konusundaki önlemler için TMK m. 197, boşanma davası sırasında ise TMK m. 169 uygulanır.
Boşanmada eve katkıda bulunmamak kusur mudur?
Evet. Yargıtay, birliğin ortak giderlerine katılmayı ihmal eden kocayı ağır kusurlu saymış (Yargıtay 2. HD, 2026/144 E., 2026/6183 K., 08.06.2026), evin geçimine yönelik ihtiyaçları karşılamayan kocayı tam kusurlu sayan kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/9033 E., 2024/5663 K., 11.09.2024).
Kazancımı eşime vermek zorunda mıyım?
Hayır; önemli olan birliğin giderlerine gücünüz oranında katılmanızdır (TMK m. 186/3). Yargıtay, kazancını eşine vermeyeceğini söyleyen kadın birliğin giderlerine katıldığı için bu sözün ona kusur olarak yüklenemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2026/144 E., 2026/6183 K., 08.06.2026).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 169, 185, 186, 188, 189, 190, 194, 196, 197, 198, 199, 327, 342, 406
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 154-158 (mülga)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 82
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 188 gerekçesi s. 78, Komisyon metni s. 406
- Anayasa Mahkemesi, Nurcan Taş, B. No: 2021/7065, 19.11.2024
- Anayasa Mahkemesi, Emine Göksel, B. No: 2016/10454, 12.12.2019
- Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023
- Yargıtay 2. HD, 2026/144 E., 2026/6183 K., 08.06.2026
- Yargıtay 2. HD, 2023/9033 E., 2024/5663 K., 11.09.2024
- Yargıtay 2. HD, 2013/11968 E., 2013/17407 K., 20.06.2013
- Yargıtay 2. HD, 2012/672 E., 2012/25996 K., 05.11.2012
- Yargıtay 3. HD, 2020/7471 E., 2021/1796 K., 22.02.2021
- Yargıtay 3. HD, 2015/19376 E., 2017/5086 K., 12.04.2017
- Yargıtay 12. HD, 2022/13263 E., 2023/789 K., 13.02.2023
- Yargıtay 13. HD, 2017/2580 E., 2020/1430 K., 06.02.2020
- Yargıtay 17. HD, 2014/9196 E., 2014/11991 K., 18.09.2014
- Yargıtay 17. HD, 2010/5402 E., 2011/1356 K., 18.02.2011
- Yargıtay 20. HD, 2015/4001 E., 2015/2136 K., 26.03.2015