TMK 223'e göre her eş, yasal sınırlar içerisinde kişisel malları ile edinilmiş mallarını yönetme, bunlardan yararlanma ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunma hakkına sahiptir; aksine anlaşma olmadıkça eşlerden biri diğerinin rızası olmadan paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz. Bu ikinci kural nedeniyle paylı malda pay üzerindeki tasarruf zaten rızaya bağlı olduğundan, ayrıca tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasına gerek görülmemiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/23306 E., 2014/12769 K., 09.06.2014).
- Yönetim serbestisi
- Her eşin kendi malvarlığını yönetme, yararlanma ve tasarruf yetkisi (TMK m. 223/1).
- Paylı mülkiyet sınırı
- Paylı maldaki pay üzerinde diğer eşin rızası olmadan tasarruf yasağı (TMK m. 223/2).
- Yasal sınırlar
- Aile konutu, tasarruf yetkisinin sınırlandırılması ve eklenecek değerler gibi kurallar (TMK m. 194, TMK m. 199, TMK m. 229).
- Eklenecek değerler
- Alacağı azaltmak kastıyla yapılan devirlerin hesaba katılması (TMK m. 229).
TMK 223 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yönetim | Her eş kendi malvarlığını yönetir | TMK m. 223/1 |
| Yararlanma | Mallarından yararlanma hakkı | TMK m. 223/1 |
| Tasarruf | Kural olarak serbest | TMK m. 223/1 |
| Paylı mülkiyet | Pay üzerinde tasarruf rızaya bağlıdır | TMK m. 223/2 |
| Sonuç | Ayrıca tasarruf yetkisinin sınırlandırılması gerekmez | Yargıtay 2. HD, 2014/12769 K. |
| Aile konutu | Tasarruf diğer eşin açık rızasına bağlıdır | TMK m. 194 |
| Sınırlandırma | Hâkim tasarruf yetkisini sınırlandırabilir | TMK m. 199 |
| Tasfiye | Alacağı azaltan devirler hesaba katılır | Yargıtay 8. HD, 2015/20162 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 201. maddesini karşılamaktadır. Gerekçe, birinci fıkranın mal ayrılığı rejiminde olduğu gibi evlilik birliğinin devamı süresince eşlerden her birinin gerek kişisel malları gerek edinilmiş malları üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf konusunda serbest olduğunu hükme bağladığını belirtir. İkinci fıkra bakımından gerekçe, mal rejimi sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa eşlerden her birinin diğerinin rızası ve katılımı olmaksızın paylı mülk konusu mal üzerindeki payda tasarrufta bulunamayacağının öngörüldüğünü; burada paylı mülkiyette paydaşlardan her birinin kendi payı üzerinde serbestçe tasarruf kuralından sapma bulunduğunu açıklar. Tasarının 223. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411).
Edinilmiş mallara katılma rejimi, malların ortak olduğu anlamına gelmez: evlilik sürerken her eş kendi malını yönetir ve kural olarak üzerinde tasarrufta bulunabilir. Bu serbestinin üç önemli sınırı vardır. Birincisi aile konutudur; konutla ilgili işlemler için diğer eşin açık rızası gerekir. İkincisi paylı mülkiyettir; eşiniz sizinle paylı olduğu taşınmazdaki kendi payını bile rızanız olmadan devredemez. Üçüncüsü tasfiyedir; katılma alacağınızı azaltmak kastıyla yapılan devirler ile son bir yıl içindeki karşılıksız kazandırmalar hesaba geri katılır. Mal kaçırma endişeniz varsa hâkimden tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasını isteyebilirsiniz.
Yönetim ve tasarruf serbestisi
- Kural: Her eş, yasal sınırlar içerisinde kişisel malları ile edinilmiş mallarını yönetir, bunlardan yararlanır ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunur (TMK m. 223/1).
- Gerekçedeki temel: Gerekçeye göre bu serbesti, mal ayrılığı rejiminde olduğu gibi evlilik süresince her iki mal grubu için de geçerlidir.
- Mülkiyet değişmez: Rejim, malların mülkiyetini ortaklaştırmaz; tasfiyede doğan hak, artık değerin yarısı üzerindeki alacak hakkıdır (TMK m. 236).
- Yönetimin devri: Eşlerden biri mallarının yönetimini açık veya örtülü olarak diğerine bırakırsa vekâlet hükümleri uygulanır (TMK m. 215).
- Envanter: Her eş diğerinden mallarının envanterinin resmî senetle yapılmasını isteyebilir (TMK m. 216).
Paylı mülkiyette özel sınır
- Kural: Aksine anlaşma olmadıkça eşlerden biri diğerinin rızası olmadan paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz (TMK m. 223/2).
- Genel kuraldan sapma: Gerekçe, bunun paylı mülkiyette her paydaşın kendi payı üzerinde serbestçe tasarruf kuralından (TMK m. 688) bir sapma olduğunu belirtir.
- Uygulamadaki sonuç: Paylı malda pay üzerindeki tasarruf zaten rızaya bağlı olduğundan, aynı sonucu sağlamak için ayrıca tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasına gerek yoktur (Yargıtay 2. HD, 2013/23306 E., 2014/12769 K., 09.06.2014).
- Aksine anlaşma: Eşler mal rejimi sözleşmesiyle bu sınırı kaldırabilir; sözleşme noterde yapılır (TMK m. 205).
- Kapsam: Kural, eşlerin birlikte paydaş olduğu mallar için geçerlidir; üçüncü kişilerle paylı mülkiyette genel hükümler uygulanır.
Serbestinin diğer sınırları
- Aile konutu: Eşlerden biri, diğerinin açık rızası bulunmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m. 194).
- Tasarruf yetkisinin sınırlandırılması: Ailenin ekonomik varlığının korunması veya birlikten doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, eşlerden birinin belirli malvarlığı değerleriyle ilgili tasarruflarını rızaya bağlayabilir (TMK m. 199).
- Eklenecek değerler: Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan dışı karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler, rejimin sona erdiği anda mevcutmuş gibi tasfiyeye dahil edilir (Yargıtay 8. HD, 2015/18313 E., 2015/20162 K., 11.11.2015).
- Üçüncü kişiye etkisi: Aynı karara göre mahkeme kararı, dava kendisine ihbar edilmişse kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişiye karşı da ileri sürülebilir (TMK m. 241).
- Alacaklılar: Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya tasfiyesi alacaklıların haklarını etkilemez (TMK m. 213).
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
- Tapuda tek eş adına kayıt: Malın tek eş adına kayıtlı olması, diğer eşin tasfiyedeki alacak hakkını ortadan kaldırmaz; kayıt yalnız yönetim ve tasarruf yetkisini gösterir.
- Satış ve devir: Rejim sürerken yapılan satışlar geçerlidir; ancak amaç katılma alacağını azaltmaksa devredilen değer hesaba geri katılır (TMK m. 229).
- Kredi ve ipotek: Eş kendi malı üzerinde ipotek kurabilir; aile konutu söz konusuysa diğer eşin açık rızası aranır (TMK m. 194).
- Ortak hesaplar: Bankadaki ortak hesaplarda paylar ve kaynak, ispat kurallarına göre belirlenir (TMK m. 222).
- Yönetimi eşe bırakma: Hesap verme ve aldıklarını verme borcu doğar (TMK m. 215).
Eşinizin mal kaçırmaya hazırlandığından endişe ediyorsanız üç yolu birlikte değerlendirin: aile konutu şerhi, tasarruf yetkisinin sınırlandırılması istemi ve gerekiyorsa haklı sebeple mal ayrılığına geçiş davası. Paylı mülkiyetteki taşınmazlarda eşinizin kendi payını bile rızanız olmadan devredemeyeceğini bilin; tapuda böyle bir işlem yapılmışsa derhal hukuki yollara başvurun. Rejim sürerken yapılan devirleri kayıt altına alın: tapu tedavül kayıtları, satış bedelleri ve alıcıların kimliği tasfiyede eklenecek değerler bakımından belirleyici olur. Üçüncü kişiye yapılan devirlerde davayı o kişiye ihbar etmeyi ihmal etmeyin.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Eşlerden biri diğerinin rızası olmadan paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz; bu hâlde ayrıca tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasına gerek yoktur
Eşler adına yarı yarıya paylı olarak kayıtlı bağımsız bölüm bakımından, eşlerden biri diğerinin tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasını istedi. Mahkeme istemi kabul ederek taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisini sınırlandırdı.
“Eşlerden biri diğerinin rızası olmadan paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz (TMK. md. 223/2). Davalının, (5) nolu bağımsız bölümdeki 1/2 payı üzerinde tasarrufta bulunması yasal olarak diğer pay sahibi olan davacı (eşin) rızasına bağlı olduğuna göre, Türk Medeni Kanununun 199'ncu maddesi uyarınca davalının tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasına ihtiyaç yoktur.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Karara göre paylı mülkiyette eşin kendi payı üzerindeki tasarrufu zaten diğer eşin rızasına bağlı olduğundan, aynı sonucu sağlamak için TMK m. 199 uyarınca ayrıca tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasına karar verilmesine gerek yoktur. Bu, TMK m. 223/2'nin paylı mülkiyette kendi payı üzerinde serbestçe tasarruf kuralına getirdiği istisnanın doğrudan sonucudur.
Rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içindeki karşılıksız kazandırmalar ile alacağı azaltmak kastıyla yapılan devirler tasfiyeye dahil edilir
2007 yılında evlenen eşler, 2011 yılında açılan boşanma davasıyla ayrıldı. Tasfiye davasında, mal rejiminin devamı sırasında yapılan devirlerin hesaba katılıp katılmayacağı tartışıldı.
“4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 229. maddesine göre; eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ile mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler mal rejiminin sona erdiği anda mevcutmuş gibi tasfiyeye dahil edilir. Mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir.”
Ne anlama geliyor? Daire, tasarruf serbestisinin sınırını bu şekilde çizmiştir. Her eş kendi malvarlığını yönetip tasarrufta bulunabilir; ancak katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler ile son bir yıl içindeki karşılıksız kazandırmalar tasfiyede mevcutmuş gibi hesaba katılır. Dava üçüncü kişiye ihbar edilirse, karar ondan yararlanan üçüncü kişiye karşı da ileri sürülebilir.
Madde gerekçesi
Madde 223- Madde İsviçre Medenî Kanununun 201 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin birinci fıkrası mal ayrılığı rejiminde olduğu gibi, evlilik birliğinin devamı süresince eşlerden her birinin gerek kişisel malları gerek edinilmiş malları üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf konusunda serbest olduğunu hükme bağlamaktadır. İkinci fıkrada ise taraflar arasında mal rejimi sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa, eşlerden her birinin diğerinin rızası ve katılımı olmaksızın paylı mülk konusu mal üzerindeki payda tasarrufta bulunmayacağı öngörülmüştür. Burada paylı mülkiyette paydaşlardan her birinin kendi payı üzerinde serbestçe tasarruf kuralından (m.688) sapma söz konusudur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 89Tasarının 223. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411). Gerekçenin işaret ettiği sapma, eşler arasındaki paylı mülkiyetin kendine özgü bir rejime tabi olduğunu gösterir: paydaş eş, kendi payı üzerinde bile tek başına tasarruf edemez.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki durum
Eski Kanun'da yasal rejim mal ayrılığı olduğundan her eş zaten kendi malının maliki sayılıyor ve onu serbestçe yönetiyordu. Buna karşılık kadının idareyi kocaya bırakması hâlinde kanun kadın aleyhine karineler öngörmüştü; bugünkü düzenleme bu karineleri kaldırmıştır.
Karı kocadan her birinin bütün mallarının mülkiyet ve idare ve intifa haklarını muhafaza etmesine, mal ayrılığı denir. Karı, mallarının idaresini kocasına bırakmış olduğu takdirde evliliğin devamı müddetince hesap sormaktan vaz geçtiği ve mallarının bütün gelirini ev masrafına karşı kocasına bıraktığı farzolunur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun | 4721 sayılı Kanun m. 223 | |
|---|---|---|
| Yönetim | Her eş kendi malını yönetirdi | Her eş kendi malvarlığını yönetir |
| Karineler | Kadın aleyhine karineler vardı | Karine yoktur; vekâlet hükümleri uygulanır |
| Paylı mülkiyet | Özel sınır yoktu | Pay üzerinde tasarruf rızaya bağlı |
| Aile konutu | Düzenlenmemişti | Açık rıza şartı getirildi |
| Tasfiyeye etki | Katkı payı esasları | Eklenecek değerler kurumu |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 194: Aile konutu.
- TMK m. 199: Tasarruf yetkisinin sınırlandırılması.
- TMK m. 205: Mal rejimi sözleşmesinin şekli.
- TMK m. 213: Alacaklıların korunması.
- TMK m. 215: Malların diğer eş tarafından yönetimi.
- TMK m. 216: Envanter.
- TMK m. 222: İspat.
- TMK m. 229: Eklenecek değerler.
- TMK m. 236: Katılma alacağı.
- TMK m. 241: Üçüncü kişilere karşı dava.
Eşinizin mal kaçırma girişimi, aile konutu şerhi, tasarruf yetkisinin sınırlandırılması ve mal rejiminin tasfiyesi konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 223 ne diyor?
TMK m. 223'e göre her eş, yasal sınırlar içerisinde kişisel malları ile edinilmiş mallarını yönetme, bunlardan yararlanma ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunma hakkına sahiptir; aksine anlaşma olmadıkça eşlerden biri diğerinin rızası olmadan paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz.
Eşim kendi adına kayıtlı evi benim iznim olmadan satabilir mi?
Kural olarak evet; her eş kendi malı üzerinde tasarrufta bulunabilir. Ancak taşınmaz aile konutuysa diğer eşin açık rızası aranır (TMK m. 194).
Yarı yarıya ortak olduğumuz evde eşim kendi payını satabilir mi?
Hayır. Aksine anlaşma yoksa eşlerden biri diğerinin rızası olmadan paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz (TMK m. 223/2).
Paylı taşınmazda ayrıca tedbir almam gerekir mi?
Gerekmeyebilir. Pay üzerindeki tasarruf zaten rızaya bağlı olduğundan ayrıca tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasına ihtiyaç bulunmadığı kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/23306 E., 2014/12769 K., 09.06.2014).
Mal kaçırma endişem varsa ne yapabilirim?
Hâkimden tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasını isteyebilir (TMK m. 199), aile konutu şerhi koydurabilir (TMK m. 194) ve koşulları varsa mal ayrılığına geçiş davası açabilirsiniz (TMK m. 206).
Eşim malı devrederse alacağım yanar mı?
Hayır. Rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rızanız olmadan yapılan olağan dışı karşılıksız kazandırmalar ile alacağınızı azaltmak kastıyla yapılan devirler tasfiyeye dahil edilir (Yargıtay 8. HD, 2015/18313 E., 2015/20162 K., 11.11.2015).
Devralan üçüncü kişiye karşı da hak ileri sürebilir miyim?
Mahkeme kararı, dava kendisine ihbar edilmişse kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişiye karşı da ileri sürülebilir (Yargıtay 8. HD, 2015/18313 E., 2015/20162 K., 11.11.2015); koşulları varsa üçüncü kişiye karşı dava açılabilir (TMK m. 241).
Tapu eşimin üzerindeyse hakkım yok mu?
Kayıt yalnız yönetim ve tasarruf yetkisini gösterir; tasfiyede artık değerin yarısı üzerinde alacak hakkınız doğabilir (TMK m. 236).
Eşim mallarımı yönetiyorsa hesap sorabilir miyim?
Evet. Yönetimin açık veya örtülü olarak bırakılması hâlinde vekâlet hükümleri uygulanır ve hesap verme borcu doğar (TMK m. 215).
Mallarımızın listesini çıkarabilir miyiz?
Evet. Her eş, diğerinden mallarının envanterinin resmî senetle yapılmasını isteyebilir (TMK m. 216).
Sözleşmeyle paylı mülkiyet sınırını kaldırabilir miyiz?
Evet. Madde "aksine anlaşma olmadıkça" dediğinden mal rejimi sözleşmesiyle farklı düzenleme yapılabilir; sözleşme noterde yapılır (TMK m. 205).
Eşim kendi malını ipotek ettirebilir mi?
Kural olarak evet; aile konutu söz konusuysa diğer eşin açık rızası gerekir (TMK m. 194).
Ortak banka hesabındaki para kime ait sayılır?
Kaynağına bakılır; ispat edilemezse kanundaki karineler uygulanır (TMK m. 222).
Bu madde mal ayrılığından farklı mı?
Yönetim ve tasarruf bakımından benzer; fark tasfiyededir. Edinilmiş mallara katılmada rejim sona erdiğinde artık değerin yarısı üzerinde alacak hakkı doğar (TMK m. 231).
Eski Kanun'da durum neydi?
Mal ayrılığında her eş kendi malını yönetirdi; ancak kadın idareyi kocaya bırakmışsa hesap sormaktan vazgeçtiği farz olunuyordu (743 s. K. m. 186). Yeni düzenlemede böyle bir karine yoktur.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 194, 199, 205, 213, 215, 216, 222, 223, 229, 231, 236, 241, 688
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 186
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 223 gerekçesi s. 89, Komisyon metni s. 411
- Yargıtay 2. HD, 2013/23306 E., 2014/12769 K., 09.06.2014
- Yargıtay 8. HD, 2015/18313 E., 2015/20162 K., 11.11.2015