TMK 215'e göre eşlerden birinin açık veya örtülü olarak mallarının yönetimini diğer eşe bırakması hâlinde, aksi kararlaştırılmış olmadıkça vekâlet hükümleri uygulanır. Bunun en önemli sonucu hesap verme yükümlülüğüdür: yöneten eş, aldığı değerler hakkında hesap vermek zorundadır ve ödeme yaptığını ispat yükü kendisindedir (Yargıtay 13. HD, 2016/23396 E., 2019/8697 K., 24.09.2019).
- Açık yönetim
- Yönetimin sözlü, yazılı veya vekâletnameyle diğer eşe bırakılması (TMK m. 215).
- Örtülü yönetim
- Ses çıkarmamak suretiyle fiilen yönetimin diğer eşe bırakılması (madde gerekçesi).
- Vekâlet hükümleri
- Özen, sadakat, talimata uyma, hesap verme ve aldıklarını verme borçları (TBK m. 506, 508).
- Aksinin kararlaştırılması
- Eşlerin farklı bir düzenleme yapmış olması hâlinde vekâlet hükümlerinin uygulanmaması (TMK m. 215).
TMK 215 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Bir eşin mallarının diğer eş tarafından yönetimi | TMK m. 215 |
| Kuruluş | Açık veya örtülü olabilir | TMK m. 215 |
| Uygulanacak hükümler | Vekâlet hükümleri | TMK m. 215 |
| İstisna | Aksi kararlaştırılmışsa o düzenleme uygulanır | TMK m. 215 |
| Şekil | Mal rejimi sözleşmesi yapılması şart değildir | Madde gerekçesi |
| Başka sözleşme varsa | İş veya şirket sözleşmesi hükümleri uygulanır | Madde gerekçesi |
| Temel borç | Hesap verme ve aldıklarını verme | TBK m. 508 |
| İspat yükü | Ödeme yaptığını yöneten eş ispatlar | Yargıtay 13. HD, 2019/8697 K. |
| Sona erme | Vekâlet her zaman sona erdirilebilir | TBK m. 512 |
TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 195. maddesinin birinci fıkrası hükmünü karşılamaktadır. Gerekçe, bir eşin açıkça veya ses çıkarmamak suretiyle fiilen mallarının yönetimini diğer eşe bırakabileceğini; yönetimin açıkça bırakılması için mutlaka bir mal rejimi sözleşmesi yapılmasının şart olmadığını belirtir. Yönetim bir iş veya şirket sözleşmesi çerçevesinde de diğer eşe bırakılabilir; gerekçeye göre bu gibi durumlarda vekâlet değil, o sözleşmenin hükümleri uygulanır. Tasarının 215. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411).
Eşinizin dükkânınızı, kiralarınızı, banka hesaplarınızı veya tarlanızı yıllardır sizin adınıza yönetmesi hukuken sonuçsuz bir "aile içi yardım" değildir: aranızda vekâlet ilişkisi kurulmuş sayılır. Bu, yöneten eşe özen ve sadakat yükümlülüğü ile hesap verme borcu yükler. Uyuşmazlık çıktığında paraları size teslim ettiğini veya sizin yararınıza harcadığını ispat etmesi gereken taraf, yöneten eştir. Vekâletnameyi her zaman geri alabilirsiniz; yönetimden doğan alacak istemleri ise mal rejiminin tasfiyesinden ayrı bir dava konusudur.
Yönetim nasıl bırakılmış sayılır?
- Açık bırakma: Yönetim, sözlü ya da yazılı bir anlaşmayla veya noterde düzenlenen bir vekâletnameyle diğer eşe bırakılabilir. Gerekçeye göre bunun için mal rejimi sözleşmesi yapılması şart değildir.
- Örtülü bırakma: Gerekçe, bir eşin ses çıkarmamak suretiyle fiilen de mallarının yönetimini diğer eşe bırakabileceğini kabul eder. Yılları bulan fiilî yönetim, itiraz edilmemesi ve işlemlerin bilinerek sürdürülmesi örtülü yönetimin göstergeleridir.
- Başka bir sözleşme varsa: Yönetim bir iş veya şirket sözleşmesi çerçevesinde bırakılmışsa, gerekçeye göre vekâlet değil o sözleşmenin hükümleri uygulanır.
- Aksinin kararlaştırılması: Eşler yönetim ilişkisini farklı esaslara bağlamışsa vekâlet hükümleri yerine bu düzenleme geçerli olur (TMK m. 215).
- Delil: Vekâletname, banka hesap hareketleri, kira sözleşmeleri ve tahsilat makbuzları, tapu ve ticaret sicil işlemleri, yazışmalar ve tanık beyanları yönetimin varlığını ve kapsamını gösterir.
Vekâlet hükümlerinin sonuçları
- Özen ve sadakat: Yöneten eş, işi vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür (TBK m. 506).
- Talimata uyma: Vekil, kural olarak vekâlet verenin talimatlarına uymak zorundadır (TBK m. 505).
- Hesap verme: Vekil, yürüttüğü işin hesabını vermek ve vekâletle ilişkili olarak aldıklarını vekâlet verene teslim etmekle yükümlüdür (TBK m. 508). Aldığı değerler ile kendi ücret, masraf ve tazminat alacakları hakkında hesap vermek zorundadır (Yargıtay 13. HD, 2016/23396 E., 2019/8697 K., 24.09.2019).
- İspat yükü: Yöneten eş, tahsil ettiği bedeli diğer eşe ödediğini ispatla yükümlüdür; ispat yükü vekildedir (Yargıtay 13. HD, 2016/23396 E., 2019/8697 K., 24.09.2019).
- Edinilen hakların geçişi: Vekilin kendi adına ve vekâlet veren hesabına yaptığı işlerden doğan haklar, vekâlet verene geçer (TBK m. 509).
Yönetimin sona ermesi ve kötüye kullanılması
- Her zaman sona erdirme: Vekâlet ilişkisi taraflardan her biri tarafından her zaman sona erdirilebilir; uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 512).
- Azil: Verilen vekâletname noterde azilname ile geri alınabilir; azil, yönetim yetkisini sona erdirir ve üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilmesi için usulünce bildirilmesi gerekir.
- Ölüm ve ehliyet: Vekâlet, aksi kararlaştırılmadıkça vekâlet verenin veya vekilin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile sona erer (TBK m. 513).
- Kötüye kullanma: Yöneten eş yetkisini kendi yararına kullanır, malı değerinin çok altında devreder veya bedeli iade etmezse vekâletin kötüye kullanılması gündeme gelir; bu durumda tazminat ve koşulları varsa tapu iptali ile tescil istemleri söz konusu olur.
- Aile konutu sınırı: Yönetim yetkisi verilmiş olsa bile aile konutuyla ilgili tasarruflarda diğer eşin açık rızası aranır (TMK m. 194).
Mal rejimine ve tasfiyeye etkisi
- Yönetim mülkiyeti değiştirmez: Yasal mal rejiminde her eş kendi malvarlığını yönetir, ondan yararlanır ve tasarruf eder (TMK m. 223); yönetimin diğer eşe bırakılması mülkiyeti ve malın niteliğini değiştirmez.
- Tasfiyeden ayrı istem: Yönetimden doğan hesap verme ve alacak istemleri vekâlet hükümlerine dayanır; mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağı ve değer artış payı istemlerinden ayrıdır (TMK m. 227, TMK m. 231).
- Katkı ve karşılık: Bir eşin diğerine ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkısı varsa bunun karşılığı tasfiyede değer artış payı olarak hesaplanır (TMK m. 227).
- Alacaklılar: Yönetim ilişkisi, eşlerin alacaklılarının haklarını etkilemez (TMK m. 213).
- Görev: Vekâlet ilişkisinden doğan alacak ve tapu iptali istemleri genel hükümlere göre çözülür; mal rejiminin tasfiyesine ilişkin istemler ise aile mahkemesinde görülür (4787 s. K. m. 4).
Eşinize mallarınızı yönetme yetkisi verecekseniz kapsamı yazılı olarak belirleyin: hangi taşınmaz, hangi hesap, hangi işlem türü. Vekâletnameyi sınırlı düzenletmek, satış yetkisini ancak gerçekten gerekiyorsa vermek işinizi kolaylaştırır. Yönetim sürerken kira, satış ve tahsilat kayıtlarını düzenli olarak isteyin; hesap verme borcu süreklidir. İlişki bozulduğunda vakit kaybetmeden azilname düzenletin ve azli tapu, banka ve kiracılar gibi ilgililere bildirin. Ödenmeyen bedeller için vekâlet hükümlerine dayalı alacak davası açabileceğinizi, bu davanın mal rejiminin tasfiyesinden ayrı olduğunu unutmayın.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Eşine vekâlet veren kişi hesap sorabilir; satış bedelini ödediğini ispat yükü vekil olan eştedir
Evlendikten kısa süre sonra eşine noterde araç alım satım yetkisi veren kişi, bu yetkiyle alınan aracın izni olmaksızın üçüncü kişiye devredildiğini ve satış bedelinin kendisine ödenmediğini ileri sürerek bedelin tahsilini istedi. Davalı eş, aracın kendi aracının takasıyla alındığını savunarak davanın reddini istedi; mahkeme davayı reddetti.
“Vekil, müvekkilden veya üçüncü kişilerden aldığı değerler ve kendi ücret, masraf ve tazminat alacakları hakkında hesap vermek zorunluluğundadır. Hesap verme borcu hukuksal nitelikçe bir yapma borcudur. Davalı vekil satış bedelini aldıktan sonra davacıya ödeme yaptığını ispatla mükelleftir. Başka bir deyişle davada ispat yükü vekil olan davalıdadır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Karara göre dava, vekilin hesap verme yükümlülüğüne dayanır (TBK m. 508); vekil, aldığı değerler ile kendi ücret, masraf ve tazminat alacakları hakkında hesap vermek zorundadır ve satış bedelini ödediğini ispat yükü kendisindedir. TMK m. 215 uyarınca mallarının yönetimini eşine bırakan kişi bakımından da aynı vekâlet hükümleri geçerli olduğundan, bu ölçüt eşler arasındaki yönetim ilişkilerinde de uygulanır.
Madde gerekçesi
Madde 215- Madde, İsviçre Medenî Kanununun 195 inci maddesinin birinci fıkrası hükmünü karşılamaktadır. Maddede bir eşin açık veya örtülü olarak mallarının yönetimini diğerine bırakması hâlinde, aksi kararlaştırılmadıkça, eşler arasında vekâlet hükümlerinin uygulanacağı kabul edilmiştir. Bu hükme göre, bir eş açıkça veya ses çıkarmamak suretiyle fiilen, mallarının yönetimini diğer eşe bırakabilir. Yönetimin açıkça diğer eşe bırakılması için mutlaka bir mal rejimi sözleşmesi yapılması şart değildir. Bir iş veya şirket sözleşmesi çerçevesinde de bu yönetim diğer eşe bırakılabilir. Bu gibi durumlarda vekâlet değil, bu sözleşme hükümlerinin uygulanacağı tabiîdir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 86Tasarının 215. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411). Gerekçedeki "ses çıkarmamak suretiyle fiilen" ifadesi, uygulamada en sık görülen durumu karşılar: yıllarca eşin dükkânı işletmesi, kiraları toplaması veya hesapları yönetmesi.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da yasal rejim mal ayrılığıydı ve idarenin kocaya bırakılması hâlinde kadın aleyhine karineler öngörülmüştü. Yeni düzenleme bu karineleri kaldırmış, yönetimi cinsiyetten bağımsız olarak vekâlet hükümlerine bağlamıştır.
Karı kocadan her birinin bütün mallarının mülkiyet ve idare ve intifa haklarını muhafaza etmesine, mal ayrılığı denir. Karı, mallarının idaresini kocasına bırakmış olduğu takdirde evliliğin devamı müddetince hesap sormaktan vaz geçtiği ve mallarının bütün gelirini ev masrafına karşı kocasına bıraktığı farzolunur. Karı, kocasına bıraktığı idare hakkını her zaman geri alabilir ve geri almak hakkını iskat etmesi muteber değildir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 186 | 4721 sayılı Kanun m. 215 | |
|---|---|---|
| Kimin için | Yalnız kadının idareyi kocaya bırakması | Her iki eş için |
| Hesap sorma | Vazgeçildiği farz olunurdu | Vekâlet hükümlerine göre hesap verilir |
| Gelirler | Ev masrafına bırakıldığı farz olunurdu | Böyle bir karine yoktur |
| Geri alma | Her zaman geri alınabilirdi | Vekâlet her zaman sona erdirilebilir (TBK m. 512) |
| Uygulanacak hükümler | Kanundaki karineler | Vekâlet hükümleri |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 194: Aile konutunda tasarruf sınırı.
- TMK m. 202: Yasal mal rejimi.
- TMK m. 205: Mal rejimi sözleşmesinin şekli.
- TMK m. 213: Alacaklıların korunması.
- TMK m. 214: Tasfiye davalarında yetki.
- TMK m. 216: Envanter.
- TMK m. 223: Yasal rejimde yönetim ve tasarruf.
- TMK m. 227: Değer artış payı.
Eşinizin yönettiği mallarınız, hesap verme ve vekâletin kötüye kullanılması iddiaları ile mal rejiminin tasfiyesi konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 215 ne diyor?
TMK m. 215'e göre eşlerden birinin açık veya örtülü olarak mallarının yönetimini diğer eşe bırakması hâlinde, aksi kararlaştırılmış olmadıkça vekâlet hükümleri uygulanır.
"Örtülü yönetim" ne demektir?
Gerekçeye göre bir eş, ses çıkarmamak suretiyle fiilen de mallarının yönetimini diğer eşe bırakabilir. Yazılı bir yetki olmadan yıllarca süren fiilî yönetim bu kapsamdadır.
Vekâletname vermek zorunda mıyım?
Hayır. Gerekçeye göre yönetimin açıkça bırakılması için mal rejimi sözleşmesi ya da özel bir şekil şartı aranmaz; ancak vekâletname kapsamı belirlemek bakımından yararlıdır.
Eşim mallarımı yönetiyorsa hesap sorabilir miyim?
Evet. Vekil, yürüttüğü işin hesabını vermek ve aldıklarını vermekle yükümlüdür (TBK m. 508); aldığı değerler ile ücret, masraf ve tazminat alacakları hakkında hesap vermek zorundadır (Yargıtay 13. HD, 2016/23396 E., 2019/8697 K., 24.09.2019).
Parayı bana verdiğini kim ispatlar?
Yöneten eş. İspat yükü vekil olan taraftadır (Yargıtay 13. HD, 2016/23396 E., 2019/8697 K., 24.09.2019).
Eşim iş yerimi şirket sözleşmesiyle yönetiyorsa ne olur?
Gerekçeye göre yönetim bir iş veya şirket sözleşmesi çerçevesinde bırakılmışsa vekâlet değil, o sözleşmenin hükümleri uygulanır.
Yönetim yetkisini geri alabilir miyim?
Evet. Vekâlet ilişkisi her zaman sona erdirilebilir; uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 512). Noterde azilname düzenletip ilgililere bildirmek gerekir.
Vekâlet hangi hâllerde kendiliğinden sona erer?
Aksi kararlaştırılmadıkça vekâlet verenin veya vekilin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflasıyla (TBK m. 513).
Eşim yetkisini kötüye kullandıysa ne yapabilirim?
Zararınız için tazminat isteyebilir, koşulları varsa tapu iptali ve tescil istemiyle dava açabilirsiniz; bu istemler genel hükümlere göre çözülür.
Aile konutunu eşim satabilir mi?
Yönetim yetkisi verilmiş olsa bile aile konutuyla ilgili tasarruflarda diğer eşin açık rızası aranır (TMK m. 194).
Yönetim malın mülkiyetini etkiler mi?
Hayır. Yasal rejimde her eş kendi malvarlığını yönetir, ondan yararlanır ve tasarruf eder (TMK m. 223); yönetimin bırakılması mülkiyeti değiştirmez.
Bu alacak mal rejiminin tasfiyesinde mi istenir?
Hayır. Yönetimden doğan hesap verme ve alacak istemleri vekâlet hükümlerine dayanır; katılma alacağı ve değer artış payı istemlerinden ayrıdır (TMK m. 227, TMK m. 231).
Malların listesini çıkarabilir miyim?
Evet. Eşlerden her biri, diğerinden her zaman mallarının envanterinin resmî senetle yapılmasını isteyebilir; envanter malların getirilmesinden başlayarak bir yıl içinde yapılmışsa doğru sayılır (TMK m. 216).
Alacaklılar bu ilişkiden etkilenir mi?
Yönetim ilişkisi, eşlerin alacaklılarının haklarını etkilemez (TMK m. 213).
Eski Kanun'da durum neydi?
Eski Kanun'da kadın mallarının idaresini kocaya bırakmışsa evliliğin devamı süresince hesap sormaktan vazgeçtiği ve gelirlerini ev masrafına bıraktığı farz olunuyordu (743 s. K. m. 186). Yeni düzenleme bu karineleri kaldırmış ve yönetimi vekâlet hükümlerine bağlamıştır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 194, 202, 205, 213, 214, 215, 216, 223, 227, 231
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 505, 506, 508, 509, 512, 513
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 186
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 215 gerekçesi s. 86, Komisyon metni s. 411
- Yargıtay 13. HD, 2016/23396 E., 2019/8697 K., 24.09.2019