TMK 212'ye göre mal ayrılığına geçildiği takdirde, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça eşler arasında önceki mal rejiminin tasfiyesi bu rejime ilişkin hükümlere göre yapılır. Geçiş istemiyle tasfiye istemi aynı davada ileri sürülebilir (Yargıtay 2. HD, 2007/19162 E., 2009/4503 K., 12.03.2009); ancak önce geçiş istemi karara bağlanır, tasfiye istemi bu sonuca göre çözülür (Yargıtay 8. HD, 2016/12480 E., 2018/2048 K., 13.02.2018).
- Tasfiye
- Sona eren mal rejiminde eşlerin mallarının ve alacaklarının hesaplanarak ayrılması (TMK m. 212).
- Önceki rejim
- Mal ayrılığına geçilmeden önce eşler arasında geçerli olan rejim (TMK m. 202).
- Sona erme anı
- Mahkeme kararıyla geçişte dava tarihi (TMK m. 225/2).
- Aksine hüküm
- Kanunun tasfiye için farklı kural öngördüğü hâller (TMK m. 212).
TMK 212 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | Önceki rejim kendi hükümlerine göre tasfiye edilir | TMK m. 212 |
| İstisna | Kanunda aksine hüküm bulunan hâller saklıdır | TMK m. 212 |
| Uygulanacak hükümler | Edinilmiş mallara katılmada değer artış payı ve katılma alacağı | TMK m. 227, TMK m. 231 |
| Mal ortaklığında | Ortaklık malları ile kişisel mallar ayrılır | TMK m. 271 ve devamı |
| Sona erme anı | Mahkeme kararıyla geçişte dava tarihi | TMK m. 225/2 |
| İstemlerin birleşmesi | Geçiş ve tasfiye aynı davada istenebilir | Yargıtay 2. HD, 2009/4503 K. |
| Sıra | Önce geçiş, sonra tasfiye karara bağlanır | Yargıtay 8. HD, 2018/2048 K. |
| Yetki | Tasfiye davalarında ayrı yetki kuralı uygulanır | TMK m. 214 |
| Alacaklılar | Tasfiye, alacaklıların haklarını etkilemez | TMK m. 213 |
TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 192. maddesini karşılamaktadır. Gerekçe, mal ayrılığına geçildiği takdirde önceki mal rejiminin tasfiyesinin öngörüldüğünü, tasfiyeyi eşlerin kendilerinin yapacaklarını ve bu konuda eşlerin o ana kadar tâbi oldukları mal rejimi hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Kanunda aksinin öngörülmüş olduğu hâller ise maddede saklı tutulmuştur. Tasarının 212. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411).
Mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi, mallarınızın kendiliğinden paylaşıldığı anlamına gelmez. Geçiş kararı yalnız bundan sonrası için mal ayrılığı düzenini kurar; o güne kadarki dönem, eski rejimin kurallarına göre ayrıca tasfiye edilir. Tasfiye istemini geçiş davasıyla birlikte ileri sürebilirsiniz; ancak mahkeme önce geçiş istemini karara bağlar. Tasfiye isteminizi hiç ileri sürmezseniz mahkeme kendiliğinden hesap yapmaz. Mal rejiminden doğan istekler kural olarak alacak hakkı verir; doğrudan taşınmazın adınıza tescilini istemek çoğu durumda sonuç doğurmaz.
Tasfiye hangi kurallara göre yapılır?
- Önceki rejimin hükümleri: Tasfiye, mal ayrılığına geçilmeden önce eşler arasında geçerli olan rejime ilişkin hükümlere göre yapılır (TMK m. 212). Gerekçe de tasfiyede eşlerin o ana kadar tâbi oldukları mal rejimi hükümlerinin uygulanacağını belirtir.
- Edinilmiş mallara katılma: Bu rejimde her eşin kişisel malları ile edinilmiş malları ayrılır; bir eşin diğerine ait malın edinilmesine katkısı varsa değer artış payı (TMK m. 227), artık değer üzerinden ise katılma alacağı hesaplanır (TMK m. 231, TMK m. 236).
- Mal ortaklığı: Ortaklık mallarıyla kişisel mallar ayrılır ve kapsam, rejimin sona erdiği tarihe göre belirlenir (TMK m. 271 ve devamı).
- Paylaşmalı mal ayrılığı: Bu rejimde ise paylaşmaya ilişkin özel hükümler uygulanır (TMK m. 244 ve devamı).
- Aksine hüküm: Madde "kanunda aksine hüküm bulunmadıkça" diyerek kanunun farklı çözüm getirdiği hâlleri saklı tutar; alacaklıların korunmasına ilişkin kural bunların başında gelir (TMK m. 213).
Sona erme anı ve malların kapsamı
- Mahkeme kararıyla geçişte: Mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2); mal ortaklığında da aynı kural geçerlidir (TMK m. 271/2).
- İflâsta: Mal ortaklığında rejim, eşlerden biri hakkında iflâsın açılmasıyla son bulur (TMK m. 209; TMK m. 271).
- Sözleşmeyle geçişte: Başka bir rejim sözleşmeyle seçilmişse rejim, sözleşmenin noterde yapıldığı tarihte sona erer (Yargıtay 8. HD, 2013/11089 E., 2014/7833 K., 22.04.2014).
- Kapsamın belirlenmesi: Hangi malın kişisel mal, hangisinin edinilmiş mal ya da ortaklık malı olduğu bu tarihe göre saptanır; sonraki edinimler yeni rejime tabidir.
- Değerlendirme anı: Tasfiyede mallara, tasfiye anındaki sürüm değerleri esas alınarak değer biçilir (TMK m. 232, TMK m. 235).
Geçiş ve tasfiye istemlerinin ilişkisi
- Birlikte istenebilir: Haklı sebeple mal ayrılığına geçiş istemiyle önceki rejimin tasfiyesi istemi aynı davada ileri sürülebilir ve deliller bu çerçevede değerlendirilir (Yargıtay 2. HD, 2007/19162 E., 2009/4503 K., 12.03.2009).
- Sıra: Mahkeme önce mal ayrılığı rejimine geçiş istemini karara bağlar; tasfiye istemi hakkında oluşacak kanaate göre olumlu ya da olumsuz bir hüküm kurar (Yargıtay 8. HD, 2016/12480 E., 2018/2048 K., 13.02.2018).
- Ayrılma: Uygulamada tasfiye istemi çoğu kez geçiş kararının kesinleşmesinden sonra ayrı bir esasa kaydedilerek görülür; bu, TMK m. 212'nin uygulanmasının geçiş kararına bağlı olmasından kaynaklanır.
- Talep şartı: Tasfiye istenmemişse mahkeme kendiliğinden hesap yapmaz; istem açıkça ileri sürülmeli ve harcı yatırılmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2008/1395 E., 2009/3849 K., 05.03.2009).
- Nitelendirme: Maddi olayları ileri sürmek taraflara, hukuki nitelendirme yapmak ve uygulanacak hükmü belirlemek hâkime aittir (HMK m. 33).
İstemin niteliği, görev ve yetki
- Alacak hakkı: Mal rejiminin tasfiyesinden doğan istemler kural olarak kişisel alacak hakkı verir; eş, doğrudan taşınmaz payının adına tescilini isteyemez (Yargıtay 8. HD, 2012/10185 E., 2013/5232 K., 09.04.2013).
- Görev: Tasfiye davası aile mahkemesinde görülür (4787 s. K. m. 4); aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar.
- Yetki: Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda yetki ayrıca düzenlenmiştir: hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi durumunda bu davada yetkili olan mahkeme, diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 214).
- Zamanaşımı: Kanun, mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar için özel bir süre öngörmemiştir; bu nedenle genel zamanaşımı hükmü uygulanır (TBK m. 146).
- Alacaklıların korunması: Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya önceki rejimin tasfiyesi, eşlerden birinin veya ortaklığın alacaklılarının üzerinden haklarını alabilecekleri malları sorumluluk dışında bırakamaz (TMK m. 213).
Tasfiye isteminizi dilekçenizde ayrı bir talep olarak yazın ve harcını yatırın; aksi hâlde mahkeme hesap yapmaz. Malları tek tek listeleyin: tapu kayıtları, araç ruhsatları, banka ve yatırım hesapları, şirket payları, sosyal güvenlik ödemeleri ve kredi dosyaları tasfiyenin temel belgeleridir. Her mal için edinme tarihini ve ödeme kaynağını gösterin; rejimin sona erdiği tarih, hangi malın hesaba dahil olacağını belirler. Kişisel mallarınızı (evlenmeden önce edinilenler, miras ve bağışlar, manevi tazminatlar) belgelerle ayırın. Taşınmazın doğrudan adınıza tescilini istemek yerine alacak talebinde bulunmanız gerekebileceğini hesaba katın ve fazlaya ilişkin haklarınızı saklı tutun.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Mal ayrılığına geçiş ile önceki rejimin tasfiyesi aynı davada istenebilir; deliller bu çerçevede değerlendirilmelidir
Eşlerden biri, haklı sebeple mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüştürülmesini ve mal ayrılığına geçilmesi hâlinde önceki mal rejiminin tasfiyesini istedi. Mahkeme, istemleri bu çerçevede değerlendirmeden hüküm kurdu.
“Dava; haklı sebeple mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüştürülmesi (TMK.m.206) ve mal ayrılığına geçildiği takdirde eşler arasındaki önceki mal rejiminin tasfiyesi (TMK.m.212) isteğine ilişkindir. Delillerin bu çerçevede değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru bulunmamıştır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Karar, TMK m. 206'ya dayanan geçiş istemiyle TMK m. 212'ye dayanan tasfiye isteminin birlikte ileri sürülebileceğini ve mahkemenin delilleri bu iki istem çerçevesinde değerlendirmesi gerektiğini göstermektedir.
Önce mal ayrılığına geçiş istemi karara bağlanır, tasfiye istemi bu sonuca göre çözülür
1965 yılında evlenen ve uzun yıllardır ayrı ülkelerde yaşayan eşlerden biri, evlilik içinde ortak gelirlerle edinilen taşınmazın diğer eş adına tescil edildiğini ileri sürerek mal ayrılığı rejimine geçilmesini ve tapu kaydının adına tescilini istedi. Mahkeme, tanıkları dinlemiş olmakla birlikte haklı sebeplerin gerçekleşip gerçekleşmediğini ayrıntısıyla sormadan davayı reddetti.
“Mahkemece yapılacak iş, davacı tanıkları yeniden usulüne uygun şekilde dinleyerek tanıklardan davacı tarafın iddia ettiği hususların ayrıntılı olarak sorulup belirlenmeye çalışılması, 1965 yılında evlenen tarafların uzun yıllardan beri ayrı ülkelerde yaşıyor oldukları ve TMK 206 maddesindeki haklı sebeplerin örnekleme yoluyla sayıldığı gözetilerek davacı tarafın ilk talebi olan mal ayrılığı rejimine geçiş hakkında öncelikle karar verilmesi, oluşacak kanaate göre de tasfiye isteği hakkında olumlu olumsuz bir karar verilmesidir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Karara göre mahkeme önce mal ayrılığı rejimine geçiş istemini karara bağlamalı, oluşacak kanaate göre tasfiye istemi hakkında olumlu ya da olumsuz bir hüküm kurmalıdır. TMK m. 212'nin uygulanabilmesi mal ayrılığına geçilmesine bağlı olduğundan, uygulamada tasfiye istemi çoğu kez geçiş kararının kesinleşmesinden sonra ayrı bir esasa kaydedilerek görülür.
Madde gerekçesi
Madde 212- Madde, İsviçre Medenî Kanununun 192 nci maddesini karşılamaktadır. Maddede mal ayrılığına geçildiği takdirde önceki mal rejiminin tasfiyesi öngörülmüş, tasfiyeyi eşlerin kendilerinin yapacakları ve bu konuda eşlerin o ana kadar tâbi oldukları mal rejimi hükümlerinin uygulanacağı kabul edilmiştir. Ancak kanunda aksinin öngörülmüş olduğu hâller maddede saklı tutulmuştur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 85Tasarıda madde, "III. Önceki rejimin tasfiyesi" alt başlığıyla yer almış ve Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411). Gerekçenin "tasfiyeyi eşlerin kendilerinin yapacakları" ifadesi, anlaşabilen eşlerin mahkemeye gitmeden hesaplaşabileceğini; anlaşma sağlanamazsa tasfiyenin dava yoluyla yapılacağını gösterir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki durum
Eski Kanun'da mal ayrılığına geçişin sonuçları dağınık biçimde düzenlenmişti. Mal ayrılığının başlangıcı ve hükmün etkisi bakımından ayrı bir madde bulunuyor, tasfiyenin hangi rejime göre yapılacağı ise bugünkü gibi genel bir kurala bağlanmıyordu.
İflastan dolayı yapılan mal ayrılığı, borç ödemekten aciz olmanın sübutiyle başlar ve iflas kararından sonra karı ve kocanın miras sebebiyle veya diğer bir suretle kazandıkları mallar ayrılık usulüne tabi olur. Mahkemenin mal ayrılığına dair olan ilamının hükmü mal ayrılığının talep edildiği günden başlar. İflas veya hüküm neticesi olan mal ayrılığı tescil edilmek üzere katibi adile doğrudan doğruya tebliğ olunur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun | 4721 sayılı Kanun m. 212 | |
|---|---|---|
| Tasfiyenin dayanağı | Genel bir kural yoktu | Önceki rejimin hükümleri uygulanır |
| Başlangıç | İflasta aciz, hükümde talep tarihi | Kural olarak dava tarihi (TMK m. 225/2) |
| Aksine hüküm | Açık saklı tutma yoktu | Kanunda aksine hüküm saklıdır |
| Tescil | Karar noterliğe tebliğ edilirdi | Tescil veya tebliğ öngörülmemiştir |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 202: Yasal mal rejimi ve seçimlik rejimler.
- TMK m. 206: Haklı sebeple mal ayrılığına geçiş.
- TMK m. 209: İflâsta mal ayrılığına dönüşme.
- TMK m. 210: Hacizde alacaklının istemi.
- TMK m. 211: Eski rejime dönme.
- TMK m. 213: Alacaklıların korunması.
- TMK m. 214: Tasfiye davalarında yetki.
- TMK m. 225: Mal rejiminin sona ermesi.
- TMK m. 227: Değer artış payı.
- TMK m. 231: Artık değer.
- TMK m. 235: Değerlendirme anı.
- TMK m. 271: Mal ortaklığında sona erme anı.
Mal rejiminin tasfiyesi, katılma alacağı ve değer artış payı hesabı ile mal ayrılığına geçiş davası konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 212 ne diyor?
TMK m. 212'ye göre mal ayrılığına geçildiği takdirde, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça eşler arasında önceki mal rejiminin tasfiyesi bu rejime ilişkin hükümlere göre yapılır.
Mal ayrılığına geçiş kararı mallarımı paylaştırır mı?
Hayır. Karar yalnız bundan sonrası için mal ayrılığı düzenini kurar; geçmiş dönem, eski rejimin kurallarına göre ayrıca tasfiye edilir.
Tasfiye hangi kurallara göre yapılır?
Önceki rejimin kurallarına göre. Edinilmiş mallara katılmada değer artış payı ve katılma alacağı hesaplanır (TMK m. 227, TMK m. 231); mal ortaklığında ortaklık malları ile kişisel mallar ayrılır (TMK m. 271 ve devamı).
Tasfiyeyi geçiş davasıyla birlikte isteyebilir miyim?
Evet. Geçiş ve tasfiye istemleri aynı davada ileri sürülebilir ve deliller bu çerçevede değerlendirilir (Yargıtay 2. HD, 2007/19162 E., 2009/4503 K., 12.03.2009).
Mahkeme hangisini önce karara bağlar?
Önce mal ayrılığı rejimine geçiş istemi karara bağlanır; tasfiye istemi hakkında oluşacak kanaate göre olumlu ya da olumsuz bir hüküm kurulur (Yargıtay 8. HD, 2016/12480 E., 2018/2048 K., 13.02.2018).
Tasfiye istemezsem mahkeme kendiliğinden hesap yapar mı?
Hayır. İstem açıkça ileri sürülmeli ve harcı yatırılmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2008/1395 E., 2009/3849 K., 05.03.2009).
Hangi tarihe kadar edinilen mallar hesaba girer?
Mahkeme kararıyla geçişte mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erdiğinden (TMK m. 225/2), bu tarihte mevcut olan mallar hesaba katılır.
Sözleşmeyle rejim değiştirdiysek hangi tarih esas alınır?
Sözleşmenin noterde yapıldığı tarih (Yargıtay 8. HD, 2013/11089 E., 2014/7833 K., 22.04.2014).
Mallar hangi değerle hesaba katılır?
Tasfiyede malların sürüm değerleri esas alınır (TMK m. 232); mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235).
Taşınmazın yarısının adıma tescilini isteyebilir miyim?
Kural olarak hayır. Mal rejiminden doğan istemler kişisel alacak hakkı verir (Yargıtay 8. HD, 2012/10185 E., 2013/5232 K., 09.04.2013).
Hangi mahkeme görevli ve yetkilidir?
Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 s. K. m. 4). Yetki bakımından, hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi durumunda bu davada yetkili olan mahkeme; diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 214).
Tasfiye için süre var mı?
Kanun mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar için özel bir süre öngörmemiştir; genel zamanaşımı hükmü uygulanır (TBK m. 146).
Alacaklılar tasfiyeden etkilenir mi?
Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya önceki rejimin tasfiyesi, alacaklıların üzerinden haklarını alabilecekleri malları sorumluluk dışında bırakamaz (TMK m. 213).
Eşimle anlaşarak tasfiye yapabilir miyiz?
Evet. Gerekçe, tasfiyeyi eşlerin kendilerinin yapabileceğini belirtir; anlaşma sağlanamazsa tasfiye dava yoluyla yapılır.
Eski Kanun'da durum neydi?
Eski Kanun'da tasfiyenin hangi rejime göre yapılacağını gösteren genel bir kural yoktu; mal ayrılığının başlangıcı iflasta aciz hâlinin sabit olmasına, mahkeme kararında ise talep tarihine bağlanmıştı (743 s. K. m. 178).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 202, 206, 209, 210, 211, 212, 213, 214, 225, 227, 231, 232, 235, 236, 244, 271
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 33
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 178
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 212 gerekçesi s. 85, Komisyon metni s. 411
- Yargıtay 2. HD, 2007/19162 E., 2009/4503 K., 12.03.2009
- Yargıtay 2. HD, 2008/1395 E., 2009/3849 K., 05.03.2009
- Yargıtay 8. HD, 2016/12480 E., 2018/2048 K., 13.02.2018
- Yargıtay 8. HD, 2013/11089 E., 2014/7833 K., 22.04.2014
- Yargıtay 8. HD, 2012/10185 E., 2013/5232 K., 09.04.2013