TMK 203: Evlilik Sözleşmesi Ne Zaman ve Hangi Sınırlarla Yapılır?

Kısaca

TMK 203'e göre mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir; taraflar istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilirler. Yargıtay'a göre eşler seçtikleri rejimi geçmişe etkili kılamaz; bu sınırlama kamu düzenine ilişkindir ve sözleşme serbestisine dayanılarak aşılamaz (Yargıtay 8. HD, 2012/11466 E., 2013/8552 K., 06.06.2013).

Mal rejimi sözleşmesi: Eşlerin kanunda belirlenen rejimlerden birini seçmek, değiştirmek veya kaldırmak için yaptıkları sözleşme (TMK m. 203).
Sınırlı sayı ilkesi: Eşlerin yalnız kanunda düzenlenen rejimler arasından seçim yapabilmesi; kanunda yazılı sınırlar dışına çıkılamaz (Yargıtay 8. HD, 2012/11466 E., 2013/8552 K., 06.06.2013).
Geçmişe etki yasağı: Seçilen rejimin evlenme tarihinden itibaren geçerli kılınamaması; yalnız 4722 sayılı Kanun'un tanıdığı bir yıllık süre içinde yasal rejim için istisna tanınmıştı (4722 sayılı Kanun m. 10/3).
Tasfiye anlaşması: Eşlerin mal rejiminin tasfiyesi konusunda, anlaşmalı boşanma protokolünde de yapabilecekleri anlaşma (Yargıtay HGK, 2024/7 E., 2025/498 K., 10.09.2025).

TMK 203 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
Zaman	Sözleşme evlenmeden önce veya sonra yapılabilir	TMK m. 203
Sınır	Rejim ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçilir	TMK m. 203
İşlemler	Seçme, kaldırma ve değiştirme	TMK m. 203
Şekil	Noterde düzenleme veya onaylama; evlenme başvurusunda yazılı bildirim	TMK m. 205
Geçmişe etki	Seçilen rejim geçmişe etkili kılınamaz	Yargıtay 8. HD, 2013/8552 K.
İleriye etki	Sözleşmeyle seçilen rejim sözleşme tarihinden itibaren bağlar	Yargıtay 8. HD, 2011/3497 K.
Boşanma protokolü	Tasfiye anlaşması açıkça yazılmalıdır	Yargıtay HGK, 2025/498 K.
Alacaklılar	Rejimin kurulması veya değiştirilmesi alacaklıların haklarını etkilemez	TMK m. 213
İptal istemi	Bağımsız asli talep olup harca tabidir	Yargıtay 2. HD, 2023/4065 K.

TBMM gerekçesine göre madde, yürürlükten kaldırılan 743 sayılı Kanun'un 171. maddesini karşılamaktadır. Gerekçe, hukuk güvenliği açısından eşlerin mal rejimini ancak kanunda gösterilen sınırlar içerisinde kabul edebilecekleri, değiştirebilecekleri veya sona erdirebileceklerini; sözleşmenin evlenme töreninden önce yapılabileceği gibi evliliğin devamı süresince de yapılabileceğini belirtir. Üçüncü kişilerin mal rejimi değişikliklerine karşı hakları alacaklıların korunmasına ilişkin hükümle yeterince korunduğundan, eski maddenin son cümlesine gerek görülmemiştir. Tasarının 203. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir.

Dikkat

Evlenmeden önce veya evlilik sürerken noterde mal rejimi sözleşmesi yapabilirsiniz; ancak yalnız kanunda düzenlenen rejimlerden birini seçebilirsiniz, kendi kurallarınızı içeren karma bir rejim oluşturamazsınız. Sözleşme kural olarak yapıldığı tarihten ileriye etkilidir: geçmiş yıllarda edinilen mallar önceki rejime tabi kalır. Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımını da anlaşmaya bağlamak istiyorsanız protokolde bunu açıkça ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde yazın; aksi hâlde "paylaşacak malımız yoktur" gibi genel ifadeler tasfiye sayılmayabilir.

Sözleşme ne zaman yapılabilir?

Evlenmeden önce veya sonra: Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce yapılabileceği gibi evliliğin devamı süresince de yapılabilir (TMK m. 203). Gerekçe de bu iki olanağı açıkça belirtir.
Evlenme başvurusunda bildirim: Eşler, evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak bildirebilir; bunun dışındaki sözleşmeler noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır (TMK m. 205).
Ehliyet: Sözleşme ancak ayırt etme gücüne sahip olanlarca yapılabilir; küçükler ile kısıtlılar yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır (TMK m. 204).
Sözleşme yoksa: Eşler sözleşme yapmamışsa yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma uygulanır (TMK m. 202/1).

Kanunda yazılı sınırlar: sınırlı sayı ilkesi

Seçilebilecek rejimler: Taraflar istedikleri rejimi ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir; bu rejimler mal ayrılığı (TMK m. 242), paylaşmalı mal ayrılığı (TMK m. 244) ve mal ortaklığıdır (TMK m. 256). Kanunda bulunmayan karma bir rejim oluşturulamaz.
Sözleşme serbestisinin sınırı: Yargıtay'a göre aile hukukunda tam ve sınırsız bir sözleşme serbestisi kabul edilmemiştir; kamu düzenine ilişkin bu sınırlama sözleşme serbestisine dayanılarak aşılamaz (Yargıtay 8. HD, 2012/11466 E., 2013/8552 K., 06.06.2013).
Mal gruplarının değişmezliği: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre edinilmiş mallara katılma rejiminde kural mal gruplarının değişmezliğidir; kanunun izin verdiği istisnalar dışında eşler mal gruplarını değiştiremez ve aksine sözleşmeler geçersizdir (Yargıtay HGK, 2024/7 E., 2025/498 K., 10.09.2025). Sözleşmeyle yapılabilecekler, bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan değerlerin kişisel mal sayılması ile kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmamasıdır (TMK m. 221).

Geçmişe etkili sözleşme yapılabilir mi?

Kural: Sözleşme ileriye etkilidir. Yargıtay, noterde düzenlenen sözleşmeyle seçilen rejimin sözleşmeyle bağlanan tarihten itibaren geçerli olduğunu ve tarafları bağladığını belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2010/6262 E., 2011/3497 K., 16.06.2011).
Yasak: Yargıtay'a göre eşler, seçimlik rejimlerden birini evlenme tarihinden itibaren geçerli olmak üzere seçemez; böyle bir belirleme yok hükmündedir (Yargıtay 8. HD, 2012/11466 E., 2013/8552 K., 06.06.2013).
Tek istisna: 01.01.2002'den önce evlenmiş eşler, kanunun tanıdığı bir yıllık süre içinde mal rejimi sözleşmesiyle yasal rejimin evlenme tarihinden geçerli olacağını kabul edebilirlerdi (4722 sayılı Kanun m. 10/3). Bu istisna yalnız yasal rejim bakımından ve o süreyle sınırlıdır.
Sonuç: Sözleşme öncesinde edinilen mallar, edinildikleri dönemde geçerli olan rejime göre değerlendirilir. Yargıtay, aynı evlilikte evlilik tarihinden 01.01.2002'ye kadar mal ayrılığının, sonrasında edinilmiş mallara katılmanın, sözleşmeden sonra ise seçilen rejimin geçerli olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/10455 E., 2025/12022 K., 25.12.2025).

Rejimin değiştirilmesi, kaldırılması ve üçüncü kişiler

Değiştirme ve kaldırma: Taraflar rejimi kanunun sınırları içinde değiştirebilir veya kaldırabilir (TMK m. 203). Yeni bir rejimin kabulüyle önceki rejim sona erer (TMK m. 225/1) ve sona eren rejim tasfiye edilir.
Tasfiye ihtiyacı: Rejim değiştirildiğinde önceki dönemin alacakları kendiliğinden ortadan kalkmaz; değer artış payı ve katılma alacağı istemleri sona eren rejime göre hesaplanır (TMK m. 179).
Alacaklıların korunması: Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya önceki rejimin tasfiyesi, eşlerden birinin veya ortaklığın alacaklılarının üzerinden haklarını alabilecekleri malları sorumluluk dışında bırakamaz (TMK m. 213). Gerekçeye göre eski Kanun'un son cümlesine bu nedenle gerek görülmemiştir.
Şerh ve aleniyet: Mal rejimi sözleşmesi tapu kütüğüne şerh edilmez; üçüncü kişilere karşı korunma alacaklıların korunmasına ilişkin hükümle sağlanır.

Boşanma protokolüyle tasfiye anlaşması

Anlaşma yapılabilir: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre mal rejiminin tasfiyesi boşanmanın fer'îsi değildir; eşler tasfiyeyi anlaşmalı boşanmayla birlikte yapabilecekleri gibi haklarını sonradan da kullanabilirler (Yargıtay HGK, 2024/7 E., 2025/498 K., 10.09.2025).
Açıklık şartı: Aynı kararda, tasfiye konusunda anlaşma yapılacaksa bunun hiçbir duraksamaya yer vermeyecek açıklıkta olması, soyut ve farklı yorumlara açık ifadelerden kaçınılması gerektiği vurgulanmıştır (Yargıtay HGK, 2024/7 E., 2025/498 K., 10.09.2025).
Genel beyanlar yetmez: Duruşmadaki "paylaşacak bir malımız yoktur" biçimindeki beyan, protokolde ve hükümde tasfiyeye ilişkin bir düzenleme yoksa tasfiyenin gerçekleştiği anlamına gelmez (Yargıtay HGK, 2024/7 E., 2025/498 K., 10.09.2025).
Usulüne uygun anlaşmanın sonucu: Tasfiyeyi kapsayan bir anlaşmayla boşanma kesinleşmişse sonradan yeniden tasfiye istenmesi dürüstlük kuralına aykırı düşer (TMK m. 2).

Sözleşmenin iptali ve usul

İptal sebepleri: Sözleşme, ehliyetsizlik, şekil eksikliği veya irade bozukluğu gibi genel sebeplerle iptal edilebilir. Yargıtay, noterde düzenlenen mal ayrılığı sözleşmesi ile tasfiye protokolünün ve feragat beyanının iptali istemini reddeden kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/9736 E., 2024/1693 K., 13.03.2024).
Harç: Yargıtay'a göre sözleşmenin iptali istemi bağımsız bir asli taleptir; aynı dilekçede birden çok asli talep ileri sürülebilirse de her biri için harç yatırılmalı, eksikse mahkemece tamamlattırılmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2022/5215 E., 2023/4065 K., 20.09.2023).
Görev: Mal rejiminden doğan istemler aile mahkemesinde görülür (Yargıtay 2. HD, 2025/1039 E., 2025/6585 K., 26.06.2025).
Nitelendirme: Eşler arasında düzenlenen protokoller, içeriğine göre mal rejimi sözleşmesi olarak nitelendirilebilir; Yargıtay, böyle bir protokole dayanılarak mirasçılık belgesinin iptalinin istenemeyeceğine ilişkin kararı onamıştır (Yargıtay 7. HD, 2023/1878 E., 2024/2030 K., 15.04.2024).

Uygulamada

Sözleşme yaptırmadan önce hangi rejimi neden istediğinizi netleştirin: mal ayrılığı mı, paylaşmalı mal ayrılığı mı, mal ortaklığı mı? Notere giderken kimlik ve nüfus kayıt örneğinizi yanınıza alın; sözleşmede seçilen rejimin adını, yürürlük tarihini ve varsa TMK 221 kapsamındaki özel düzenlemeleri açıkça yazdırın. Sözleşmenin geçmişe etkili olmayacağını bildiğiniz için, sözleşme öncesi dönemde edinilen mallarınızı ve ödemelerinizi ayrıca belgeleyin. Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımını da bitirmek istiyorsanız protokolde hangi malın kime kalacağını, karşılıklı feragat olup olmadığını tek tek yazın ve harç konusunu avukatınızla birlikte planlayın.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2024/7 E. · 2025/498 K.10.09.2025

Anlaşmalı boşanma protokolünde açıkça yer verilmemişse, salt anlaşmalı boşanmış olmak mal rejiminin tasfiye edildiği anlamına gelmez

1989 yılında evlenen eşler, 2005 yılında anlaşmalı olarak boşandı. Duruşmada her iki eş de "paylaşacak bir malımız ve eşya talebimiz yoktur" şeklinde beyanda bulunmuş; protokolde ve hüküm fıkrasında mal rejiminin tasfiyesine ilişkin bir düzenleme yer almamıştı. Boşanmadan yıllar sonra açılan tasfiye davasında mahkeme, bu beyanlar nedeniyle tasfiyenin gerçekleştiğini kabul ederek istemi reddetti ve Özel Daire bozmasına direndi.

“Mal rejiminin tasfiyesi boşanmanın fer'îsi niteliğinde olmayıp; eşler, tasfiyeyi anlaşmalı boşanma ile birlikte yapabilecekleri gibi bu yöndeki haklarını zamanaşımı süresi içerisinde daha sonra da kullanmak isteyebilirler. Bu konuda anlaşma sağlanamaması anlaşmalı boşanma davasının reddi sonucunu doğurmaz ve anlaşmalı boşanmaya bir etkisi olamaz. Anlaşmada ayrıca yer verilmemişse, tarafların sırf anlaşmalı olarak boşanmış olmaları aralarındaki mal rejimini de tasfiye ettikleri anlamında kabul edilemez.”

Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur. Kurul'a göre eşler mal rejiminin tasfiyesi konusunda anlaşmalı boşanmada da anlaşabilir; usulüne uygun bir anlaşmayla tasfiye gerçekleşmişse sonradan yeniden tasfiye istenmesi dürüstlük kuralına aykırı düşer. Ancak bu yönde bir anlaşma yapılacaksa metnin hiçbir duraksamaya yer vermeyecek açıklıkta olması, soyut ve farklı yorumlara açık ifadelerden kaçınılması gerekir. Kurul ayrıca, TMK 166/3'teki "boşanmanın malî sonuçları" kavramının mal rejiminin tasfiyesini kapsamadığını belirtmiştir.