TMK 204'e göre mal rejimi sözleşmesi ancak ayırt etme gücüne sahip olanlar tarafından yapılabilir; küçükler ile kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır. Yargıtay'a göre noterde düzenlenen mal rejimi sözleşmesi ve tasfiye protokolü, ehliyetsizlik veya irade bozukluğu kanıtlanamadıkça geçerli sayılır (Yargıtay 2. HD, 2022/9736 E., 2024/1693 K., 13.03.2024).
- Ayırt etme gücü
- Akla uygun biçimde davranma yeteneği; yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da benzer sebeplerle bu yetenekten yoksun olmayan herkes ayırt etme gücüne sahiptir (TMK m. 13).
- Fiil ehliyeti
- Kişinin kendi işlemleriyle hak edinip borç altına girebilmesi; ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmama koşullarına bağlıdır (TMK m. 10).
- Sınırlı ehliyetsiz
- Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlı; yasal temsilcisinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez (TMK m. 16).
- Vesayet makamının izni
- Vesayet altındaki kişi adına mal rejimi sözleşmesi yapılmasında aranan ek izin (TMK m. 462).
TMK 204 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Temel koşul | Sözleşme ancak ayırt etme gücüne sahip olanlarca yapılabilir | TMK m. 204/1 |
| Küçükler | Yasal temsilcinin rızası gerekir | TMK m. 204/2 |
| Kısıtlılar | Yasal temsilcinin rızası gerekir | TMK m. 204/2 |
| Ayırt etme gücü yoksa | İşlem hukuki sonuç doğurmaz | TMK m. 15 |
| Vesayet altındakiler | Ayrıca vesayet makamının izni aranır | TMK m. 462 |
| Vasinin izni | Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişi vasinin izni veya onamasıyla yükümlülük altına girer | TMK m. 451 |
| Geçerlilik | İrade bozukluğu kanıtlanamazsa sözleşme geçerlidir | Yargıtay 2. HD, 2024/1693 K. |
| Görev | Aile mahkemesi; görev kamu düzenindendir | Yargıtay 2. HD, 2026/3202 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, yürürlükten kaldırılan 743 sayılı Kanun'un 172. maddesini karşılamaktadır; madde sadeleştirilerek kaynak Kanuna uygun biçimde iki fıkra hâlinde düzenlenmiş ve eski maddenin "İki tarafın ehliyeti" şeklindeki kenar başlığı "Sözleşme ehliyeti" olarak değiştirilmiştir. Gerekçe, mal rejimi sözleşmesi yapmak isteyen eşlerin ayırt etme gücüne sahip olmalarının zorunlu olduğunu; küçükler ve kısıtlıların ise ancak yasal temsilcilerinin rızasıyla sözleşme yapabileceklerini belirtir. Tasarının 204. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir.
Mal rejimi sözleşmesi imzalarken sözleşmenin içeriğini ve sonuçlarını anladığınızdan emin olun; sonradan "anlamadım" demek tek başına sözleşmeyi geçersiz kılmaz. Ayırt etme gücünün sonradan tartışma konusu yapılabileceği durumlarda, işlemin yapıldığı tarihteki durumu gösteren belgelerin saklanması işlemin geçerliliğini savunmayı kolaylaştırır. Vesayet altındaki bir kişi için mal rejimi sözleşmesi yapılacaksa yalnız vasinin rızası yetmez; vesayet makamının izni de alınmalıdır.
Kimler mal rejimi sözleşmesi yapabilir?
- Ayırt etme gücü koşulu: Mal rejimi sözleşmesi ancak ayırt etme gücüne sahip olanlar tarafından yapılabilir (TMK m. 204/1). Ayırt etme gücü, akla uygun biçimde davranma yeteneğidir ve kural olarak herkeste var sayılır (TMK m. 13).
- Tam ehliyetliler: Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan eşler sözleşmeyi tek başlarına yapabilir (TMK m. 10).
- Evlenmeyle erginlik: Evlenme kişiyi ergin kılar (TMK m. 11); bu nedenle evlenmiş bir eş, yaşı küçük olsa bile ergin sayılır. Buna karşılık evlenme öncesinde yapılacak sözleşmede küçüğün yasal temsilcisinin rızası aranır.
- Sözleşmenin karşı tarafı: Sözleşme eşler arasında yapılır; üçüncü kişilerle mal rejimi sözleşmesi yapılamaz. Rejim ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçilebilir (TMK m. 203).
Küçükler, kısıtlılar ve vesayet altındakiler
- Yasal temsilcinin rızası: Küçükler ile kısıtlılar mal rejimi sözleşmesi için yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır (TMK m. 204/2). Bu kural, ayırt etme gücüne sahip küçük ve kısıtlıların yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremeyeceğine ilişkin genel kuralla uyumludur (TMK m. 16).
- Vasinin izni veya onaması: Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişi, vasinin açık veya örtülü izni ya da sonraki onamasıyla yükümlülük altına girebilir (TMK m. 451).
- Vesayet makamının izni: Vesayet altındaki kişi bakımından mal rejimi sözleşmesi yapılması, vesayet makamının iznine tabi işlemler arasında sayılmıştır (TMK m. 462). Bu nedenle yalnız vasinin rızası yeterli değildir.
- Ayırt etme gücü yoksa: Ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin fiilleri, kanunda gösterilen ayrık durumlar dışında hukuki sonuç doğurmaz (TMK m. 15). Böyle bir kişinin imzaladığı mal rejimi sözleşmesi geçersizdir; bu geçersizlik sonradan onamayla giderilemez.
Ehliyetsizlik ve irade bozukluğu iddiaları
- Karine ve ispat: Ayırt etme gücünün varlığı asıldır; bulunmadığını ileri süren taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür (TMK m. 6). İşlem tarihine ilişkin resmî kayıtlar, tanık anlatımları ve mahkemece alınacak uzman görüşü değerlendirilir.
- İrade bozukluğu: Yanılma, aldatma veya korkutma iddiaları genel hükümlere göre incelenir. Yargıtay, aldatma nedeniyle iradesinin sakatlandığını ileri süren eşin, noterde düzenlenen mal ayrılığı sözleşmesi ile tasfiye protokolünün ve karşılıklı feragat beyanının iptali istemini reddeden kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/9736 E., 2024/1693 K., 13.03.2024).
- Resmî şekil güvencesi: Sözleşmenin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılması (TMK m. 205), tarafların kimliğinin ve beyanlarının resmî olarak tespit edilmesini sağlar; bu nedenle sonradan ileri sürülen iddiaların ispatı güçtür.
- Feragat beyanları: Tasfiyeye ilişkin karşılıklı feragat beyanları da aynı geçerlilik denetimine tabidir; usulüne uygun bir anlaşmayla tasfiye tamamlanmışsa sonradan yeniden tasfiye istenmesi dürüstlük kuralıyla bağdaşmaz (TMK m. 2).
Sözleşmenin iptali davası ve usul
- Görevli mahkeme: Yargıtay'a göre görev kamu düzenine ilişkin bir dava şartıdır ve mal rejimi sözleşmelerine ilişkin davalar aile mahkemesinde görülür; asliye hukuk mahkemesi işin esasına giremez (Yargıtay 2. HD, 2025/2668 E., 2026/3202 K., 26.03.2026).
- Temyiz incelemesi: Mal rejimi sözleşmesinin iptali istemlerinde temyiz incelemesi Yargıtay 2. Hukuk Dairesine aittir (Yargıtay 7. HD, 2024/4627 E., 2025/3001 K., 16.06.2025).
- Harç: Sözleşmenin iptali istemi bağımsız bir asli talep olup harca tabidir; harç tamamlanmadan bu istem karara bağlanamaz (Yargıtay 2. HD, 2022/5215 E., 2023/4065 K., 20.09.2023).
- Sonuç: Sözleşme geçersiz sayılırsa eşler arasında, sözleşmeden önce geçerli olan rejim uygulanır; sözleşme yoksa yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma geçerli olur (TMK m. 202).
Sözleşmeyi imzalamadan önce metni okuyup anlamadığınız noktaları notere sorun; hangi rejimi seçtiğinizi, yürürlük tarihini ve varsa özel düzenlemeleri kendi cümlelerinizle teyit edin. Taraflardan biri küçük veya kısıtlıysa yasal temsilcinin rızasını yazılı olarak dosyaya ekleyin; vesayet altındaki kişide ayrıca vesayet makamından izin alın. İmza sırasında kimlik belgeleri, varsa vekâletname ve izin kararlarının birer örneğini saklayın. Sonradan ehliyet veya irade bozukluğu iddiasıyla iptal isteyecekseniz, iddianızı somut belgelerle desteklemeniz ve istem için harcı yatırmanız gerektiğini unutmayın.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Noterde düzenlenen mal rejimi sözleşmesi ve tasfiye protokolü, irade sakatlığı kanıtlanamadıkça geçerlidir
Eşler noterde düzenleme şeklinde bir mal ayrılığı sözleşmesi imzalamış, ayrıca edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesine ilişkin anlaşma protokolü düzenleyip karşılıklı feragat beyanında bulunmuşlardı. Kadın, iradesinin aldatma nedeniyle sakatlandığını ileri sürerek sözleşmenin, protokolün ve feragat beyanının iptalini istedi. İlk derece mahkemesi istemi reddetti, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti.
“Uyuşmazlık, iradenin sakatlanıp sakatlanmadığı, sözleşmelerin geçerli olup olmadığı, feragat beyanının geçerli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. Dava, taraflar arasında noterde düzenlenen düzenleme şeklinde imzalanan mal ayrılığı sözleşmesi ile edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesine dair anlaşma protokolü ve karşılıklı feragat beyanının iptali istemine ilişkindir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle onamıştır. Karar, mal rejimi sözleşmesinin ancak genel hükümlere göre ehliyetsizlik, şekil eksikliği veya irade bozukluğu gibi sebeplerle iptal edilebileceğini; bu iddiaların ispatlanamaması hâlinde sözleşmenin, tasfiye protokolünün ve feragat beyanının geçerli sayılacağını gösterir. Bu nedenle sözleşme imzalanmadan önce içeriğin ve sonuçlarının anlaşılması, gerekirse hukuki destek alınması önemlidir.
Mal rejimi sözleşmesine ilişkin davalarda görevli mahkeme aile mahkemesidir; görev kamu düzenindendir
Bir eş, taraflar arasındaki mal rejimi sözleşmesinin iptali istemiyle asliye hukuk mahkemesinde dava açtı. Mahkeme görev konusunu değerlendirmeden işin esası hakkında karar verdi; bölge adliye mahkemesi de istinaf başvurusunu esastan reddetti.
“Görev, kamu düzeni ile ilgili dava şartı olup (HMK md.114/1, c) iddia ve savunma olarak ileri sürülmese bile yargılamanın her aşamasında Mahkemece kendiliğinden göz önünde bulundurulur (HMK md.115/1).”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Daire'ye göre 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca Türk Medeni Kanunu'nun ikinci kitabından (m. 118-395) doğan davalar aile mahkemesinde görülür; TMK 203 ve devamındaki mal rejimi sözleşmelerine ilişkin davalar da bu kapsamdadır. Asliye hukuk mahkemesi işin esasına giremez, görevsizlik kararı vermelidir. Aynı yönde, mal rejimi sözleşmesinin iptali istemlerinde temyiz incelemesi de Yargıtay 2. Hukuk Dairesine aittir.
Madde gerekçesi
Madde 204- Yürürlükteki Kanunun 172 inci maddesini karşılamaktadır. Madde sadeleştirilmek suretiyle kaynak Kanuna da uygun olarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Yürürlükteki maddenin "İki tarafın ehliyeti" şeklindeki kenar başlığı, "Sözleşme ehliyeti" şeklinde değiştirilmiştir. Mal rejimi sözleşmesi yapmak isteyen eşlerin ayırt etme gücüne sahip olmaları zorunludur. Küçükler ve kısıtlılar ise ancak yasal temsilcilerinin rızasıyla sözleşme yapabilirler.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 83Tasarıda madde, "Mal rejimi sözleşmesi" başlığı altında "II. Sözleşme ehliyeti" alt başlığıyla yer almış ve Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 410).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da da sözleşmenin yapılması, değiştirilmesi veya sona erdirilmesi için temyiz kudreti aranıyor; küçük ve kısıtlıların yasal temsilcilerince yetkilendirilmesi gerekiyordu.
Evlenme mukavelesini akit veya tadil yahut feshetmek isteyen kimsenin, temyiz kudretini haiz olması şarttır. Küçük ile mahcurun kanuni mümessilleri tarafından mezun kılınmaları lazımdır.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 172 | 4721 sayılı Kanun m. 204 | |
|---|---|---|
| Temel koşul | Temyiz kudreti | Ayırt etme gücü |
| Küçük ve kısıtlı | Yasal temsilcinin izni | Yasal temsilcinin rızası |
| Düzenleme biçimi | Tek fıkra | İki fıkra |
| Kenar başlık | İki tarafın ehliyeti | Sözleşme ehliyeti |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 13: Ayırt etme gücü.
- TMK m. 15: Ayırt etme gücünün bulunmamasının sonucu.
- TMK m. 16: Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar.
- TMK m. 202: Yasal mal rejimi.
- TMK m. 203: Sözleşmenin içeriği.
- TMK m. 205: Sözleşmenin şekli.
- TMK m. 451: Vesayet altındaki kişinin fiil ehliyeti.
- TMK m. 462: Vesayet makamının izni.
Mal rejimi sözleşmesinin geçerliliği, ehliyet ve irade bozukluğu iddiaları ile sözleşmenin iptali davası konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 204 ne diyor?
TMK m. 204'e göre mal rejimi sözleşmesi ancak ayırt etme gücüne sahip olanlar tarafından yapılabilir; küçükler ile kısıtlılar yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır.
Ayırt etme gücü ne demek?
Akla uygun biçimde davranma yeteneğidir. Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da benzer sebeplerle bu yetenekten yoksun olmayan herkes ayırt etme gücüne sahiptir (TMK m. 13).
Evlenmemiş bir küçük sözleşme yapabilir mi?
Ayırt etme gücüne sahipse ancak yasal temsilcisinin rızasıyla yapabilir (TMK m. 204/2; TMK m. 16). Evlenme kişiyi ergin kıldığından (TMK m. 11), evlendikten sonra bu rıza aranmaz.
Kısıtlı bir eş için nasıl sözleşme yapılır?
Yasal temsilcinin rızası gerekir; ayrıca mal rejimi sözleşmesi yapılması vesayet makamının iznine tabi işlemler arasındadır (TMK m. 462). Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişi, vasinin izni veya sonraki onamasıyla yükümlülük altına girebilir (TMK m. 451).
Ayırt etme gücü olmayan biri sözleşme imzalarsa ne olur?
İşlem hukuki sonuç doğurmaz (TMK m. 15); sözleşme geçersizdir ve sonradan onamayla geçerli hâle gelmez.
Ayırt etme gücünün olmadığını kim ispatlar?
Ayırt etme gücünün varlığı asıl olduğundan, bulunmadığını ileri süren taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür (TMK m. 6). Mahkeme işlem tarihine ilişkin kayıtları, tanık anlatımlarını ve gerekirse uzman görüşünü değerlendirir.
Aldatıldığımı ileri sürerek sözleşmeyi iptal ettirebilir miyim?
İrade bozukluğu iddiaları genel hükümlere göre incelenir, ancak ispatı gerekir. Yargıtay, aldatma iddiasıyla açılan iptal davasının reddine ilişkin kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/9736 E., 2024/1693 K., 13.03.2024).
Noterde imzaladım, yine de iptal edilebilir mi?
Resmî şekil, sözleşmeyi dokunulmaz kılmaz; ancak kimlik ve beyanlar resmî olarak tespit edildiğinden sonradan ileri sürülen iddiaların ispatı güçtür. Sözleşmenin şekline ilişkin kurallar ayrıca düzenlenmiştir (TMK m. 205).
Sözleşme geçersiz sayılırsa hangi rejim uygulanır?
Sözleşmeden önce geçerli olan rejim uygulanır; ortada geçerli bir sözleşme yoksa yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma geçerli olur (TMK m. 202).
İptal davası hangi mahkemede açılır?
Aile mahkemesinde. Yargıtay'a göre görev kamu düzenine ilişkin bir dava şartıdır ve asliye hukuk mahkemesi işin esasına giremez (Yargıtay 2. HD, 2025/2668 E., 2026/3202 K., 26.03.2026).
İptal istemi için harç ödenir mi?
Evet. Yargıtay'a göre bu istem bağımsız bir asli talep olup harcı tamamlanmadan karara bağlanamaz (Yargıtay 2. HD, 2022/5215 E., 2023/4065 K., 20.09.2023).
Eski Kanun'da durum neydi?
Eski Kanun'da da sözleşmeyi yapmak, değiştirmek veya sona erdirmek isteyen kişinin temyiz kudretine sahip olması; küçük ve kısıtlıların ise yasal temsilcilerince yetkilendirilmesi gerekiyordu (743 s. K. m. 172).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 2, 6, 10, 11, 13, 15, 16, 202, 203, 204, 205, 451, 462
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114, 115
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 172
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 204 gerekçesi s. 83, Komisyon metni s. 410
- Yargıtay 2. HD, 2025/2668 E., 2026/3202 K., 26.03.2026
- Yargıtay 2. HD, 2022/9736 E., 2024/1693 K., 13.03.2024
- Yargıtay 2. HD, 2022/5215 E., 2023/4065 K., 20.09.2023
- Yargıtay 7. HD, 2024/4627 E., 2025/3001 K., 16.06.2025