TMK 451: Ayırt Etme Gücü Olan Kısıtlı Vasinin Onayıyla İşlem Yapabilir mi?

Kısaca

TMK 451, ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişinin kendi yaptığı işlemleri düzenler. Böyle bir kişi, vasinin açık veya örtülü izniyle ya da sonraki onamasıyla yükümlülük altına girebilir veya bir haktan vazgeçebilir. İşlem, diğer tarafın belirlediği veya başvurusu üzerine hâkimin belirleyeceği uygun bir süre içinde onanmazsa diğer taraf bununla bağlı olmaktan kurtulur. Gerekçe, eski metindeki "vasi icazet vermezse, o tasarruf hükümsüz kalır" ifadesinin, işlemin onamaya kadar yalnız vesayet altındaki kişi hakkında etkisiz olduğunu belirtmek üzere düzeltildiğini açıklar. Hukuk Genel Kurulu, ihtara rağmen susan vasinin, ayırt etme gücüne sahip kısıtlının kendi yaptığı temyize onay vermiş sayılacağını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2016/1511 E., 2018/757 K., 11.04.2018). Madde eski Kanun'un 394. maddesini karşılar.

Açık izin: Vasinin işlemden önce veya işlem sırasında açıkça verdiği rıza.
Örtülü izin: Vasinin davranışlarından anlaşılan rıza.
Sonraki onama: Vasinin, yapılmış işlemi sonradan kabul etmesi (icazet).
Kişiye sıkı sıkıya bağlı hak: Ayırt etme gücüne sahip kısıtlının yasal temsilcinin rızası olmadan kullanabileceği haklar (TMK m. 16).

TMK 451 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
Kimin işlemi	Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişi	TMK m. 451/1
Rıza	Vasinin açık veya örtülü izni ya da sonraki onaması	TMK m. 451/1
İşlemin konusu	Yükümlülük altına girme veya bir haktan vazgeçme	TMK m. 451/1
Onama süresi	Diğer tarafın belirlediği veya hâkimin belirleyeceği uygun süre	TMK m. 451/2
Onanmazsa	Diğer taraf bağlı olmaktan kurtulur; verilenler geri istenebilir	TMK m. 451/2, 452
Rıza gerekmeyen	Karşılıksız kazanma ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakların kullanılması	TMK m. 16
Eski Kanun	743 sayılı Kanun m. 394	Gerekçe, s. 149

TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 394. maddesini karşılar. Gerekçe, maddenin kenar başlıklarının içeriğiyle uygun hâle getirildiğini ve eski maddenin ikinci fıkrasındaki "vasi icazet vermezse, o tasarruf hükümsüz kalır" ifadesinin, işlemin onamaya kadar sadece vesayet altındaki kişi hakkında etkisiz olduğunu belirtmek üzere, işlem onanmazsa "diğer taraf bununla bağlı olmaktan kurtulur" şeklinde düzeltildiğini açıklar (S. Sayısı 723, s. 149). Tasarının 451. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 470).

Dikkat

Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, maddenin yalnız ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişi için uygulanmasıdır. İkinci nokta, kişiye sıkı sıkıya bağlı hakların kullanılmasında vasinin rızasının aranmamasıdır (TMK m. 16); hükümlülük nedeniyle vesayet altındaki kişinin babalığın tespiti davasını kendisinin açması usulsüz sayılmamıştır (Yargıtay 18. HD, 2015/9434 E., 2016/5188 K., 29.03.2016). Üçüncü nokta, vasinin onaması vesayet makamının iznini gerektiren işlemlerde tek başına yeterli değildir; vasi bulunmaksızın ve vesayet makamının izni alınmadan kısıtlı tarafından imzalanan miras payının devri sözleşmesi geçersiz sayılmıştır (Yargıtay 7. HD, 2021/2182 E., 2022/734 K., 07.02.2022).

Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişinin işlemleri

Kural: Vasinin açık veya örtülü izni ya da sonraki onamasıyla yükümlülük altına girebilir veya bir haktan vazgeçebilir.
Koşul: Ayırt etme gücüne sahip olmak.
Genel kural: Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez.

Birinci fıkraya göre ayırt etme gücüne sahip olan vesayet altındaki kişi, vasinin açık veya örtülü izni veya sonraki onamasıyla yükümlülük altına girebilir veya bir haktan vazgeçebilir. Madde, genel hükümlerdeki şu kuralla birlikte uygulanır: ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez; karşılıksız kazanmada ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada bu rıza gerekli değildir (TMK m. 16). Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin fiilleri ise, Kanun'da gösterilen ayrık durumlar saklı kalmak üzere hukuki sonuç doğurmaz (TMK m. 15).

Eski Kanun, vesayete tabi ve temyize muktedir kimsenin vasinin açık veya örtülü muvafakati ya da sonradan vereceği icazetle bir borç altına girebileceğini veya bir haktan feragat edebileceğini öngörüyordu (743 s. K. m. 394). Gerekçe, maddenin kenar başlıklarının içeriğiyle uygun hâle getirildiğini belirtir (S. Sayısı 723, s. 149); eski Kanun'daki "Küçüğün tasarrufu" başlığı yerine bugünkü metin "Vesayet altındaki kişinin yapabileceği işler" ve "Vasinin rızası" başlıklarını taşır.

Onama süresi ve onanmamanın sonucu

Süre: Diğer tarafın belirlediği veya başvurusu üzerine hâkimin belirleyeceği uygun süre.
Onanmazsa: Diğer taraf bağlı olmaktan kurtulur.
İade: Taraflardan her biri verdiğini geri isteyebilir; kısıtlı zenginleşmesiyle sınırlı sorumludur.

İkinci fıkraya göre yapılan işlem, diğer tarafın belirlediği veya başvurusu üzerine hâkimin belirleyeceği uygun bir süre içinde onanmazsa, diğer taraf bununla bağlı olmaktan kurtulur. Gerekçeye göre eski metindeki "vasi icazet vermezse, o tasarruf hükümsüz kalır" ifadesi, işlemin onamaya kadar sadece vesayet altındaki kişi hakkında etkisiz olduğunu belirtmek üzere bu şekilde düzeltilmiştir (S. Sayısı 723, s. 149).

Vasinin onamadığı işlemlerde taraflardan her biri verdiğini geri isteyebilir; ancak vesayet altındaki kişi, yalnız kendi menfaatine harcanan veya geri isteme zamanında malvarlığında mevcut olan zenginleşme tutarıyla ya da iyiniyetli olmaksızın elden çıkarmış olduğu miktarla sorumludur (TMK m. 452).

Kanun yolu başvurularında vasinin onayı

Kısıtlının kendi temyizi: Kararı temyiz etmek kısıtlıyı borç altına sokan bir işlem sayılmamıştır.
Vasinin susması: İhtarlı muhtıraya cevap vermeyen vasi onay vermiş sayılmıştır.
Birden fazla vasi: Vasilere ihtarlı tebligat yapılması istenmiştir.

Hukuk Genel Kurulu, hükümlülük nedeniyle kısıtlanan davacının kendisinin yaptığı temyiz başvurusunda, vasiye onay verip vermediğini bildirmesi, cevap vermezse temyizin kabul edilmiş sayılacağı ihtar edildiği hâlde vasi cevap vermediğinden, ayırt etme gücüne sahip kısıtlının temyizine vasinin 451. madde uyarınca onay vermiş sayılacağını ve kısıtlının tek başına kararı temyiz etmesinin kendisini borç altına sokan bir eylem olarak kabul edilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2016/1511 E., 2018/757 K., 11.04.2018). Birden fazla vasisi bulunan hükümlü kısıtlının kendi yaptığı temyizde ise dosya, vasilere kararı ayrıca temyiz edebileceklerini ve susarlarsa kısıtlının temyizine icazet vermiş sayılacaklarını ihtar eden bir tebligat yapılması için geri çevrilmiştir (Yargıtay HGK, 2025/536 E., 2025/918 K., 25.12.2025).

Hükümlü iken vekâletname vererek dava açan kişiye sonradan vasi atandığında da gerekçeli kararın vasiye, vekâlete ve temyize icazet verip vermediğini açıkça bildirmesi gerektiği ihtarıyla tebliğ edilmesi istenmiştir (Yargıtay 10. HD, 2021/8065 E., 2022/1275 K., 27.01.2022). Hükümlülük hâli sona ermişse vesayet kendiliğinden ortadan kalkar (TMK m. 471).

Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar

Kural: Ayırt etme gücüne sahip kısıtlı bu hakları vasinin rızası olmadan kullanabilir.
Örnek: Babalığın tespiti davası.

Ayırt etme gücüne sahip kısıtlılar kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada yasal temsilcinin rızasına ihtiyaç duymaz (TMK m. 16). Yargıtay, hükümlülük nedeniyle vesayet altında bulunan kişinin babalığın tespiti davasını kendisinin açmasında usulsüzlük görmemiş, davanın niteliğinin davacının şahsına sıkı sıkıya bağlı haklardan olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2015/9434 E., 2016/5188 K., 29.03.2016).

Vesayet makamının iznini gerektiren işlemler

Kural: Vasinin rızası, vesayet makamının iznini gerektiren işlemlerde izni karşılamaz.
Örnek: Miras payının devri sözleşmesi.

Vasinin rızası, Kanun'un ayrıca vesayet makamının iznine bağladığı işlemlerde bu iznin yerine geçmez. Mal rejimi sözleşmeleri, mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmeleri gibi işlemler vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462); izin alınmadan yapılan işlemler, vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmaksızın yaptığı işlem hükmündedir (TMK m. 465). Yargıtay, yurt dışında kısıtlı bulunduğu dönemde vasisi bulunmaksızın ve vesayet makamının izni alınmadan imzalanan miras payının devri sözleşmesini geçersiz saymıştır (Yargıtay 7. HD, 2021/2182 E., 2022/734 K., 07.02.2022).

Uygulamada

Ayırt etme gücüne sahip kısıtlı bir kişiyle sözleşme yapıyorsanız, vasinin iznini önceden alın; işlem yapıldıktan sonra vasiye uygun bir süre vererek onaylayıp onaylamadığını sorun (TMK m. 451). İşlem vesayet makamının iznine bağlıysa, vasinin onayıyla yetinmeyin (TMK m. 462). Vasi olarak kısıtlının kendi başına yaptığı bir temyiz veya istinaf başvurusuna ilişkin ihtarlı bir tebligat aldıysanız, onay verip vermediğinizi süresi içinde açıkça bildirin.

Yargıtay kararları

Aşağıdaki kararlar, ayırt etme gücüne sahip kısıtlının kendi yaptığı kanun yolu başvurularında vasinin onayını, kısıtlamadan önce verilen vekâletnameye vasinin icazetini, kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları ve vesayet makamının iznini gerektiren işlemlerde vasinin rızasının sınırını gösteren kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2016/1511 E. · 2018/757 K.11.04.2018

Ayırt etme gücüne sahip kısıtlının kendi yaptığı temyiz, ihtara rağmen susan vasinin onayıyla yapılmış sayılır; kararı temyiz etmek kısıtlıyı borç altına sokan bir işlem değildir

Bir tazminat davasının yargılaması sırasında davacı, kesinleşmiş bir ceza mahkûmiyeti nedeniyle cezaevine girdi ve hükümlülük nedeniyle kısıtlanarak eşi vasi olarak atandı. Gerekçeli karar vasiye tebliğ edildi; vasi temyiz etmedi, ancak kısıtlı davacı kararı kendisi temyiz etti ve harcı yatırdı. Özel Daire vasiye, kısıtlının temyizine onay verip vermediğini iki hafta içinde bildirmesini, cevap vermezse temyizin kabul edilmiş sayılacağını ihtar etti; vasi cevap vermedi.

“Ancak, ayırt etme gücüne, dolayısıyla medeni hakları kullanma ehliyetine sahip bulunan kısıtlı davacı tarafından yapılmış olan temyize, vasinin Türk Medeni Kanunu'nun 451. maddesi hükmüne göre onay vermiş sayılması gerektiğinden ve davacı asilin tek başına kararı temyiz etmesinin kendisini borç altına sokan bir eylem olarak kabul edilmesi mümkün olmadığından, davacının temyiz isteminin incelenmesi gerektiği oy birliği ile kabul edilmiştir.”

Ne anlama geliyor? Karar, 451. maddenin kanun yoluna başvurudaki uygulamasını gösterir. Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez (TMK m. 16); 451. maddeye göre ise vasinin açık veya örtülü izni ya da sonraki onamasıyla yükümlülük altına girebilir. Kurul, ihtarlı muhtıraya cevap vermeyen vasinin kısıtlının temyizine onay vermiş sayılacağını ve kısıtlının tek başına kararı temyiz etmesinin kendisini borç altına sokan bir eylem olarak kabul edilemeyeceğini belirterek temyiz isteminin incelenmesi gerektiğini ön sorun olarak oy birliğiyle kabul etmiştir.