TMK 237'ye göre artık değere katılmada mal rejimi sözleşmesiyle başka bir esas kabul edilebilir; bu tür anlaşmalar eşlerin ortak olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez. Eşler mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir (Yargıtay 2. HD, 2023/7024 E., 2024/6794 K., 03.10.2024).
- Sözleşme serbestisi
- Artık değere katılmada farklı bir esasın kararlaştırılabilmesi (TMK m. 237/1).
- Başka esas
- Yarı yarıya paylaşım yerine farklı oran ya da düzen (TMK m. 237/1).
- Ortak olmayan çocuk
- Eşlerden yalnız birine ait olan çocuk (TMK m. 237/2).
- Saklı pay
- Mirasçının kanunla korunan asgari miras payı (TMK m. 237/2).
TMK 237 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Serbesti | Artık değere katılmada başka esas kabul edilebilir | TMK m. 237/1 |
| Örnek | Yarı yarıya yerine farklı oranlar | Madde gerekçesi |
| Sınır | Ortak olmayan çocukların saklı payı | TMK m. 237/2 |
| Kapsanan kişiler | Ortak olmayan çocuklar ve altsoyları | TMK m. 237/2 |
| Şekil | Mal rejimi sözleşmesi biçiminde yapılır | TMK m. 205 |
| Kanuni çerçeve | Yalnız kanunda yazılı sınırlar içinde | Yargıtay 2. HD, 2024/6794 K. |
| Geçersiz belge | Şekle uymayan belge sözleşme sayılmaz | Yargıtay 2. HD, 2023/1518 K. |
| Feragat | Doğmamış haktan feragat edilemez | Yargıtay 2. HD, 2023/1518 K. |
| Boşanma hâli | Farklı oranın uygulanması ayrıca kararlaştırılmalı | TMK m. 238 |
TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 216. maddesini karşılamaktadır. Gerekçe, birinci fıkranın eşlere artık değerin paylaştırılması hususunda mal rejimi sözleşmesiyle başka bir esasın kabul edilmesi olanağını tanıdığını; bunun sonucu olarak eşlerin yarı yarıya paylaşım yerine başka oranlar kabul edebileceklerini belirtir. İkinci fıkra bakımından gerekçe, edinilmiş malların önemli bir bölümünü eşlerden birinin malvarlığındaki artışın oluşturması ve mal rejimi sözleşmesiyle bunun tamamının sağ kalan eşe kalmasının öngörülmesi hâlinde ölen eşin mirasçılarının bundan zarar göreceklerinin tabii olduğunu; bu nedenle bu tür anlaşmaların eşlerin müşterek olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını ihlâl edemeyeceğinin öngörüldüğünü açıklar. Gerekçeye göre bu hükümle, eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle ortak olmayan çocukların saklı paylarını ihlâl edecek çözümler getirmeleri önlenmek istenmiştir. Tasarının 237. maddesinin birinci fıkrasında Adalet Komisyonunca terim birliğini sağlamak amacıyla redaksiyon yapılmıştır (S. Sayısı 723, s. 313).
Bu madde, evlilik sözleşmesi yapmak isteyenler için kilit hükümdür: eşler artık değerin yarı yarıya paylaşılması kuralını değiştirebilir, örneğin farklı oranlar kararlaştırabilir. Ancak üç sınırı unutmayın. Birincisi, sözleşme kanunun çizdiği çerçevenin dışına çıkamaz ve geçmişe etkili olarak kurulamaz. İkincisi, mal rejimi sözleşmesi şekil koşullarına uyularak yapılmalıdır; el yazısıyla ya da tanık önünde imzalanmış bir belge geçerli sözleşme sayılmaz. Üçüncüsü ve en çok atlanan nokta: anlaşma, eşlerden birinin önceki evliliğinden olan çocuklarının saklı paylarını zedeleyemez. Önceki evlilikten çocuğu olan kişilerin yaptığı "her şey eşime kalsın" içerikli düzenlemeler bu sınıra takılır. Boşanma hâlinde farklı oranın uygulanmasını istiyorsanız bunun sözleşmede ayrıca yazılması gerekir.
Sözleşmeyle neler değiştirilebilir?
- Kural: Artık değere katılmada mal rejimi sözleşmesiyle başka bir esas kabul edilebilir (TMK m. 237/1).
- Gerekçedeki örnek: Eşler yarı yarıya paylaşım yerine başka oranlar kabul edebilirler.
- Diğer düzenlemeler: Değer artışından pay almaktan vazgeçilebilir ya da pay oranı değiştirilebilir (TMK m. 227); bir malın edinilmiş mal sayılıp sayılmayacağı kararlaştırılabilir (TMK m. 221).
- Sınır: Eşler mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir (Yargıtay 2. HD, 2023/7024 E., 2024/6794 K., 03.10.2024).
- Geçmişe etki yasağı: Sözleşme yapıldığı tarihten önceki dönemi kapsayacak biçimde kurulamaz.
- Boşanma hâli: Farklı paylaşım oranının boşanma veya iptal hâllerinde de uygulanabilmesi için bunun sözleşmede açıkça öngörülmesi gerekir (TMK m. 238).
Saklı pay sınırı
- Kural: Bu tür anlaşmalar, eşlerin ortak olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez (TMK m. 237/2).
- Gerekçedeki neden: Edinilmiş malların önemli bir bölümünü bir eşin malvarlığındaki artış oluşturuyor ve sözleşmeyle bunun tamamının sağ kalan eşe kalması öngörülüyorsa, ölen eşin mirasçıları bundan zarar görür.
- Korunanlar: Yalnız ortak olmayan çocuklar ve onların altsoyları; ortak çocuklar bu koruma kapsamında sayılmamıştır.
- Pratik anlamı: Önceki evliliğinden çocuğu olan kişilerin yaptığı "tüm artık değer eşime kalsın" içerikli düzenlemeler bu sınıra takılır.
- Sonuç: Saklı payı zedeleyen kısım bakımından anlaşma ilgili mirasçılara karşı ileri sürülemez.
- Miras hukuku ile bağ: Saklı pay ve tenkis kuralları miras hukukunda düzenlenmiştir (TMK m. 506).
Sözleşmenin şekli ve geçerliliği
- Şekil: Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır ya da evlenme başvurusu sırasında hangi rejimin seçildiği yazılı olarak bildirilir (TMK m. 205).
- Zaman: Sözleşme evlenmeden önce veya sonra yapılabilir (TMK m. 203).
- Geçersiz belge: Şekil koşullarını taşımayan bir belge geçerli mal rejimi sözleşmesi sayılmaz (Yargıtay 2. HD, 2022/2227 E., 2023/1518 K., 30.03.2023).
- Doğmamış haktan feragat: Mal rejimi boşanma dava tarihinde sona erdiğinden, henüz doğmamış bir haktan önceden feragat edilemez (Yargıtay 2. HD, 2022/2227 E., 2023/1518 K., 30.03.2023).
- Ehliyet: Sözleşme yapacak eşlerin ayırt etme gücüne sahip olması, küçük veya kısıtlı ise yasal temsilcisinin rızası gerekir (TMK m. 204).
Uyuşmazlıklar ve usul
- İptal davası: Sözleşmenin geçersizliği, mal rejiminin tasfiyesi davasıyla birlikte ya da ayrı olarak ileri sürülebilir (Yargıtay 2. HD, 2010/7863 E., 2010/20947 K., 13.12.2010).
- Görev: Mal rejimi sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarda aile mahkemesi görevlidir.
- İrade sakatlığı: Hata, hile veya korkutma iddiası ileri sürülebilir; ispat yükü bunu iddia edendedir.
- Yorum: Sözleşme hükümleri, kanunun çizdiği çerçeve içinde ve eşlerin gerçek iradesine göre yorumlanır.
- Etki alanı: Sözleşme yalnız artık değere katılmayı düzenler; edinilmiş mal-kişisel mal ayrımının kanuni sonuçlarını bütünüyle ortadan kaldırmaz.
- Tasfiye: Sözleşmeye rağmen tasfiye hesabı yine kanundaki yönteme göre yapılır, yalnız paylaşım oranı değişir (TMK m. 231, TMK m. 236).
Evlilik sözleşmesi yaptıracaksanız üç soruyu baştan yanıtlayın. Birincisi: hangi rejimi seçiyorsunuz ve artık değere katılmada hangi oranı kararlaştırıyorsunuz? İkincisi: bu oranın yalnız ölüm hâlinde mi yoksa boşanma hâlinde de mi uygulanmasını istiyorsunuz? Boşanmada da uygulanmasını istiyorsanız bunu sözleşmeye ayrıca yazdırın, aksi hâlde hüküm boşanmada uygulanmaz. Üçüncüsü: taraflardan birinin önceki evliliğinden çocuğu var mı? Varsa, o çocukların saklı payını zedeleyen bir düzenleme geçersizlik riski taşır; bu durumda oranı saklı payı gözetecek biçimde belirlemek gerekir. Sözleşmeyi mutlaka noterde yaptırın; büyükelçilikte ya da tanık önünde imzalanmış metinler geçerli sayılmaz. Son olarak, rejim sürerken imzalanan "birbirimizden hiçbir hak talebimiz yoktur" türü genel metinler, henüz doğmamış haktan feragat sayılacağından tasfiyeyi engellemez.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Eşler mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir
1967 yılında evlenen eşler, 2015 yılında noterde "Mal Rejimi Değişikliği Sözleşmesi" imzalayarak 01.01.2002 öncesi ve sonrası bütün menkul ve gayrimenkullerin bir eşe ait olacağını kararlaştırdı. Sözleşmenin geçerliliği dava konusu edildi.
“4721 sayılı Kanun'un 203 üncü maddesinin birinci fıkrasında mal rejimi sözleşmesinin evlenmeden önce veya sonra yapılabileceği, tarafların istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilecekleri, kaldırabilecekleri veya değiştirebilecekleri; aynı Kanun'un 179 uncu maddesinin birinci fıkrasında da boşanma halinde mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümlerin uygulanacağı düzenlenmiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Sözleşme serbestisi sınırsız değildir: eşler yalnız kanunda gösterilen sınırlar içinde mal rejimini seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir. TMK m. 237, artık değere katılmada mal rejimi sözleşmesiyle başka bir esasın kabul edilebileceğini öngörür; ancak bu serbesti de kanunun çizdiği çerçeveyle ve saklı pay kuralıyla sınırlıdır. Aynı kararda sözleşmenin geçmişe etkili biçimde kurulamayacağı da belirtilmiştir.
Şekil koşullarını taşımayan belge geçerli mal rejimi sözleşmesi sayılmaz ve doğmamış haktan feragat söz konusu olamaz
Eşler, yurt dışında bir büyükelçilikte 20.10.2009 tarihinde bir belge imzalamıştı. Bu belgenin geçerli bir mal rejimi sözleşmesi olup olmadığı ve tasfiyeden doğacak haklardan feragat anlamına gelip gelmediği tartışıldı.
“Büyükelçilik' te 20.10.2009 tarihinde imzalanan belgenin geçerli mal rejimi sözleşmesi olmadığı gibi mal rejiminin boşanma dava tarihinde sona erdiği, doğmamış haktan feragat söz konusu olamayacağı”
Ne anlama geliyor? Daire, Bölge Adliye Mahkemesinin bu gerekçesini usul ve kanuna uygun bularak kararı onamıştır. Karar iki noktayı birlikte gösterir: mal rejimi sözleşmesi kanundaki şekle uyularak yapılmalıdır; ayrıca mal rejimi boşanma dava tarihinde sona erdiğinden, henüz doğmamış bir haktan önceden feragat edilmesi mümkün değildir. Bu nedenle rejim sürerken imzalanan genel içerikli feragat metinleri tasfiyeyi engellemez.
Katılma alacağı ile birlikte istenen mal rejimi sözleşmesinin iptali istemleri aynı dosyada mal rejimi hükümlerine göre incelenir
Uyuşmazlık, katılma alacağı ve mal rejimi sözleşmesinin iptali istemlerini birlikte içeriyordu; hangi dairenin inceleme görevi bulunduğu tartışma konusu oldu.
“Uyuşmazlık ve hüküm katılma alacağı ve mal rejimi sözleşmesinin iptali isteğine ilişkin olup, Yargıtay Başkanlar Kurulu'nun 26.01.2009 tarih ve 1 sayılı kararının 3. maddesi gereğince inceleme görevi Yargıtay 8. Hukuk Dairesine aittir.”
Ne anlama geliyor? Daire, dosyanın mal rejimi uyuşmazlıklarına bakan daireye gönderilmesine karar vermiştir. Karar, mal rejimi sözleşmesinin iptali isteminin bağımsız bir sözleşme uyuşmazlığı değil mal rejimi tasfiyesinin bir parçası olarak ele alındığını göstermektedir. Bugün bu uyuşmazlıklar 2. Hukuk Dairesince incelenmektedir; ancak istemin tasfiye davası içinde ileri sürülmesi yönündeki yaklaşım korunmaktadır.
Madde gerekçesi
Madde 237- Madde İsviçre Medenî Kanununun 216 ncı maddesini karşılamaktadır. Maddenin birinci fıkrası, eşlere artık değerin paylaştırılması hususunda mal rejimi sözleşmesiyle başka bir esasın kabul edilmesi olanağını tanımıştır. Bunun sonucu olarak eşler yarı yarıya paylaşım yerine başka oranlar kabul edebileceklerdir. Edinilmiş malların önemli bir bölümünü eşlerden birisinin malvarlığındaki artışın oluşturması ve mal rejimi sözleşmesiyle bunun tamamının sağ kalan eşe kalmasının öngörülmesi hâlinde, ölen eşin mirasçılarının bundan zarar görecekleri tabiîdir. Bu nedenle maddenin ikinci fıkrası bu tür anlaşmaların, eşlerin müşterek olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını ihlâl edemeyeceğini öngörmektedir. Bu hükümle eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle, ortak olmayan çocukların saklı paylarını ihlâl edecek çözümler getirmeleri önlenmek istenmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 93-94Gerekçe, sözleşme serbestisinin sınırını neden yalnız ortak olmayan çocuklara özgülediğini de dolaylı olarak açıklar: ortak çocuklar her iki eşin de mirasçısı olduklarından, artık değerin sağ kalan eşte kalması onların toplam miras beklentisini aynı ölçüde etkilemez. Buna karşılık yalnız bir eşten olan çocuklar, kendi anne ya da babalarının terekesindeki azalmayı diğer eşin terekesinden telafi edemezler. Tasarının 237. maddesinin birinci fıkrasında Adalet Komisyonunca terim birliğini sağlamak amacıyla redaksiyon yapılmıştır (S. Sayısı 723, s. 313).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da artık değere katılma bulunmadığından bu maddenin karşılığı da yoktu. Buna karşılık eşlerin evlenme mukavelenamesiyle kanunda gösterilen usullerden birini seçebilmeleri kabul edilmişti; yani sözleşme serbestisi düşüncesi eski Kanun'da da vardı, ancak paylaşım oranının serbestçe belirlenmesi söz konusu değildi.
Karı koca, evlenme mukavelenamesi ile kanunda muayyen diğer usullerden birini kabul etmedikleri takdirde veya kabul edipte kanunda gösterilen sebeplerden birinin hüdusu halinde, aralarında mal ayrılığı cereyan eder.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun dönemi | 4721 sayılı Kanun m. 237 | |
|---|---|---|
| Seçim | Kanundaki usullerden biri | Kanundaki rejimlerden biri |
| Oran | Düzenlenmemişti | Artık değerde farklı oran |
| Sınır | — | Ortak olmayan çocukların saklı payı |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 203: Mal rejimi sözleşmesi.
- TMK m. 204: Sözleşme ehliyeti.
- TMK m. 205: Sözleşmenin şekli.
- TMK m. 221: Sözleşmeyle kişisel mal sayılabilecekler.
- TMK m. 227: Değer artış payı.
- TMK m. 231: Artık değer.
- TMK m. 236: Katılma alacağı.
- TMK m. 238: Boşanma, iptal veya mal ayrılığına geçiş hâli.
- TMK m. 506: Saklı paylar.
Evlilik sözleşmesiyle paylaşım oranını belirlemek, saklı pay sınırını gözetmek ve geçerli bir metin hazırlatmak için dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 237 ne diyor?
TMK m. 237'ye göre artık değere katılmada mal rejimi sözleşmesiyle başka bir esas kabul edilebilir; ancak bu anlaşmalar eşlerin ortak olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez.
Paylaşım oranını değiştirebilir miyiz?
Evet. Gerekçeye göre eşler yarı yarıya paylaşım yerine başka oranlar kabul edebilirler.
Tüm artık değerin bir eşe kalmasını kararlaştırabilir miyiz?
Kural olarak evet; ancak ortak olmayan çocukların saklı paylarını zedeleyemezsiniz (TMK m. 237/2).
Ortak olmayan çocuk ne demek?
Eşlerden yalnız birine ait olan, yani önceki bir ilişkiden doğan çocuktur.
Ortak çocuklarımız da korunuyor mu?
Madde yalnız ortak olmayan çocukları ve onların altsoylarını saymıştır.
Sözleşme nasıl yapılır?
Noterde düzenleme veya onaylama şeklinde; evlenme başvurusu sırasında hangi rejimin seçildiği de yazılı olarak bildirilebilir (TMK m. 205).
Elle yazılmış bir belge geçerli olur mu?
Hayır. Şekil koşullarını taşımayan belge geçerli mal rejimi sözleşmesi sayılmaz (Yargıtay 2. HD, 2022/2227 E., 2023/1518 K., 30.03.2023).
Evlendikten sonra sözleşme yapabilir miyiz?
Evet. Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir (TMK m. 203).
Sözleşme geçmişe etkili olabilir mi?
Hayır. Eşler mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde düzenleyebilir (Yargıtay 2. HD, 2023/7024 E., 2024/6794 K., 03.10.2024).
"Birbirimizden hak talebimiz yok" metni geçerli mi?
Rejim sürerken imzalanan böyle bir metin, doğmamış haktan feragat sayılacağından tasfiyeyi engellemez (Yargıtay 2. HD, 2022/2227 E., 2023/1518 K., 30.03.2023).
Farklı oran boşanmada da uygulanır mı?
Ancak sözleşmede açıkça öngörülmüşse (TMK m. 238).
Sözleşmeyle kişisel mal belirlenebilir mi?
Evet. Bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan gelirlerin edinilmiş mal sayılmayacağı kararlaştırılabilir (TMK m. 221).
Sözleşme tasfiyeyi tamamen ortadan kaldırır mı?
Hayır. Tasfiye hesabı yine kanundaki yönteme göre yapılır, yalnız paylaşım oranı değişir (TMK m. 231).
Saklı payı zedeleyen anlaşmanın sonucu ne olur?
Saklı payı zedeleyen kısım bakımından anlaşma ilgili mirasçılara karşı ileri sürülemez (TMK m. 237/2).
Sözleşmenin iptali nasıl istenir?
Geçersizlik, mal rejiminin tasfiyesi davasıyla birlikte ya da ayrı olarak ileri sürülebilir (Yargıtay 2. HD, 2010/7863 E., 2010/20947 K., 13.12.2010).
Hangi mahkeme görevlidir?
Aile mahkemesi.
Sözleşmeyi imzalarken aldatıldığımı düşünüyorum, ne yapabilirim?
Hata, hile veya korkutma iddiasını ileri sürebilirsiniz; ispat yükü size aittir.
Küçük veya kısıtlı sözleşme yapabilir mi?
Ayırt etme gücüne sahip olmak koşuluyla, yasal temsilcisinin rızasıyla (TMK m. 204).
Bu maddeye dayanan çok karar var mı?
Hayır. Maddeye doğrudan dayanan yayımlanmış bir uygulama bulunmamakta; sınırlar mal rejimi sözleşmelerine ilişkin genel kararlarla çizilmektedir.
Eski Kanun'da böyle bir imkân var mıydı?
Kanundaki usullerden birini seçme imkânı vardı (743 s. K. m. 170); ancak paylaşım oranının serbestçe belirlenmesi söz konusu değildi.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 203, 204, 205, 221, 227, 231, 236, 237, 238, 506
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 170
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 107, 176, 326
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 237 gerekçesi s. 93-94, Komisyon redaksiyon notu s. 313
- Yargıtay 2. HD, 2023/7024 E., 2024/6794 K., 03.10.2024
- Yargıtay 2. HD, 2022/2227 E., 2023/1518 K., 30.03.2023
- Yargıtay 2. HD, 2010/7863 E., 2010/20947 K., 13.12.2010