TMK 129'a göre üç grup kişi arasında evlenme yasaktır. Birincisi üstsoy ile altsoy, kardeşler ve amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleridir. İkincisi eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyudur. Üçüncüsü evlat edinen ile evlatlık ya da bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşidir. Kayın hısımlığındaki yasak, bu hısımlığı doğuran evlilik sona erse bile devam eder. Yasağa aykırı evlilik mutlak butlanla batıldır (TMK m. 145/4); davayı Cumhuriyet savcısı re'sen, ilgisi olan herkes de açabilir (TMK m. 146). Yargıtay, eski kayınpederiyle evlenen kadının evliliği hakkındaki butlan kararını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2015/646 E., 2015/9195 K., 05.05.2015). Resmî nikâh olmadan birlikte yaşamak ise kayın hısımlığı doğurmaz (Yargıtay 2. HD, 2023/5729 E., 2024/54 K., 09.01.2024). Kuzenler ve süt kardeşler 129. maddede sayılmamıştır.
- Kan hısımlığı
- Biri diğerinden gelen kişiler arasında üstsoy-altsoy hısımlığı, ortak bir kökten gelenler arasında yansoy hısımlığı vardır. Derece, hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belirlenir (TMK m. 17).
- Kayın hısımlığı
- Eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları arasında, aynı tür ve derecede kurulan hısımlık. Kendisini meydana getiren evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz (TMK m. 18).
- Evlatlık ilişkisi
- Evlat edinme kararıyla kurulan ilişki. Ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer; evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur (TMK m. 314).
- Mutlak butlan
- Evlenmenin kamu düzenini ilgilendiren bir sebeple baştan sakat olması. Batıl evlilik de hâkim kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156).
TMK 129 kimler arasında evlenmeyi yasaklar?
| Hısımlık | Aralarında evlenme yasak olanlar | Dayanak |
|---|---|---|
| Üstsoy-altsoy | Anne, baba, büyükanne, büyükbaba ile çocuk ve torunlar; kanun derece sınırı koymamıştır | TMK m. 129/1 |
| Kardeşler | Ana ve baba bir, yalnız ana bir veya yalnız baba bir kardeşler | TMK m. 129/1; TBMM gerekçesi |
| Amca, dayı, hala, teyze ile yeğen | Üçüncü derece yansoy kan hısımları | TMK m. 17, 129/1; Yargıtay 2. HD, 2022/2209 K. |
| Kayın hısımlığı | Eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu: kayınpeder ve kayınvalide ile gelin ve damat, üvey anne veya üvey baba ile üvey çocuk. Evlilik sona erse bile | TMK m. 18, 129/2; Yargıtay 2. HD, 2015/9195 K. |
| Evlat edinme | Evlat edinen ile evlatlık; bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi | TMK m. 129/3; Yargıtay 2. HD, 2023/1638 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı Kanun'daki sahih ve gayrısahih nesep ayrımını ve kardeşler arasındaki ana ve baba bir, ana bir baba ayrı, baba bir ana ayrı ayrımını kaldırmıştır. Yasak bütün kardeşleri kapsar.
Kimler arasında yasak yoktur?
Evlenmenin butlan sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır (Yargıtay HGK, 2017/2294 E., 2020/671 K., 23.09.2020). 129. maddede sayılmayan hısımlıklar evlenme engeli oluşturmaz:
| Durum | 129. madde bakımından | Dayanak |
|---|---|---|
| Kuzenler (amca, dayı, hala, teyze çocukları) | Maddede sayılmamıştır | TMK m. 129/1 |
| Süt kardeşler | Maddede sayılmamıştır; 743 sayılı Kanun'da da yer almıyordu | TMK m. 129; 743 s. K. m. 92 |
| Önceki evlilik sona erdikten sonra eski eşin kardeşi | Kayın hısımlığındaki yasak yalnız diğer eşin üstsoyu ve altsoyu için konmuştur | TMK m. 129/2 |
| Eşlerin önceki evliliklerinden olan ve aralarında kan bağı bulunmayan çocukları | Birbirlerinin kan veya kayın hısımı değildir | TMK m. 17, 18 |
| Resmî nikâh olmadan birlikte yaşanan kişinin babası, annesi veya çocuğu | Kayın hısımlığı ancak resmî evlilikle doğar | Yargıtay 2. HD, 2024/54 K. |
Günlük dilde "üvey kardeş" iki ayrı anlamda kullanılır. Yalnız anası veya yalnız babası aynı olan kardeşler, kanun bakımından kardeştir ve evlenemez (TMK m. 129/1). Eşlerin önceki evliliklerinden olan ve aralarında kan bağı bulunmayan çocuklar ise birbirinin hısımı değildir (TMK m. 17, 18).
Kayın hısımlığı: evlilik sona erse de yasak sürer
Kayın hısımlığı, kendisini doğuran evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz (TMK m. 18). 129/2 de bunu açıkça tekrarlar: yasak, kayın hısımlığını meydana getiren evlilik sona ermiş olsa bile geçerlidir. Bu yüzden boşanan kadın eski kayınpederiyle, boşanan erkek eski kayınvalidesiyle evlenemez. Yargıtay, bir erkeğin oğluyla evliyken boşanıp eski kayınpederiyle evlenen kadının evliliğinin 129/2 ve 145/4 uyarınca iptaline ilişkin kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2015/646 E., 2015/9195 K., 05.05.2015).
Kayın hısımlığı resmî bir evlilikle doğar. Yargıtay'ın onadığı bir kararda, bir erkekle resmî nikâh kıymadan birlikte yaşayıp ondan çocukları olan kadının daha sonra o erkeğin babasıyla resmî olarak evlenmesi, kayın hısımlığı bulunmadığı gerekçesiyle butlan sebebi sayılmamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/5729 E., 2024/54 K., 09.01.2024).
Karşılaştırma için: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, İngiliz hukukunda eski kayınpeder ile eski gelinin, eski eşleri ölmedikçe evlenmesini yasaklayan ve ancak kişiye özel bir parlamento kanunuyla kaldırılabilen düzenlemeyi, somut olayda evlenme hakkının (AİHS m. 12) ihlali saymıştır (AİHM, B. ve L./Birleşik Krallık, B. No: 36536/02, 13.09.2005). Mahkeme; yasağın bu ilişkilerin kurulmasını engellemediğini, bu kişiler arasındaki evlilik dışı ilişkiyi yasaklayan bir kural bulunmadığını ve yasağın bazı olaylarda kaldırılabilmesinin düzenlemenin tutarlılığını zayıflattığını dikkate almıştır (AİHM, B. ve L./Birleşik Krallık, B. No: 36536/02, 13.09.2005). Türk hukukunda 129/2'deki yasak için kanunda bir istisna öngörülmemiştir; mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde Anayasa Mahkemesi iptal notu da yoktur.
Evlat edinmede evlenme yasağı
743 sayılı Kanun, evlatlık ile evlat edinen ve bunlardan biriyle diğerinin eşi arasında evlenmeyi yasaklıyordu. TBMM gerekçesine göre 4721 sayılı Kanun bu yasağı, evlat edinen ile evlatlık veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında olmak üzere genişletmiştir (TMK m. 129/3). Böylece evlatlık, evlat edinenin çocukları ve torunlarıyla da evlenemez.
Yargıtay'ın onadığı bir kararda, evlenenlerden biri yıllar önce diğerinin anneannesi tarafından evlat edinilmişti (Yargıtay 2. HD, 2022/11157 E., 2023/1638 K., 05.04.2023). Yurt dışında yapılan bu evlilik, Cumhuriyet savcısının açtığı davada 129/3 ve 145/4 uyarınca mutlak butlanla batıl sayıldı. Evlatlığın kaldırılması için dava açıldığı yönündeki soyut beyan, yargılamanın bekletilmesi için yeterli görülmedi. Evlenme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlenme anındaki millî hukukuna tabidir; evliliğin şekline ise yapıldığı ülkenin hukuku uygulanır (5718 sayılı MÖHUK m. 13).
Nüfus kaydında hısım görünüyorsanız
Uygulamadaki davaların önemli bir kısmında eşler, gerçekte hısım olmadıklarını, ancak nüfus kayıtlarının yanlış tutulduğunu ileri sürer. Yargıtay kararlarından şu ilkeler çıkar:
- Kayıt düzeltme davası bekletici mesele yapılır. Açılmış bir nüfus kaydı düzeltme veya soybağı davası, butlan davasının sonucunu etkileyeceğinden beklenmelidir (Yargıtay 2. HD, 2019/3150 E., 2019/6581 K., 22.05.2019).
- Süre doğru kişiye verilmelidir. Kaydı düzeltilecek kişi sağsa davayı onun açması gerekir; eşlere verilen kesin süre geçerli sayılmaz (Yargıtay 2. HD, 2022/1569 E., 2022/2209 K., 09.03.2022).
- Kayıt kesin hükümle düzeltilirse engel kalkar. Nüfus kaydı düzeltilerek hısımlığın bulunmadığı anlaşılırsa butlan davası reddedilir (Yargıtay 2. HD, 2023/8560 E., 2023/5573 K., 23.11.2023).
- Düzeltme davasından vazgeçilirse kayıt esas alınır. Düzeltme davası feragatle reddedilip kesinleşince, nüfusta amca-yeğen görünen eşlerin evliliği iptal edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/4239 E., 2024/8065 K., 31.10.2024).
- Nüfus idaresi bu davada taraf değildir. Nüfus idaresinin evliliğin butlanı davasında yasal hasım niteliği yoktur (Yargıtay 2. HD, 2023/8560 E., 2023/5573 K., 23.11.2023).
Yasağa aykırı evliliğin sonuçları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlendirme memuru | Evlenmeye yasal bir engel varsa başvuruyu reddeder; ret kararına karşı mahkemeye başvurulabilir | TMK m. 137, 138 |
| Evliliğin geçerliliği | Mutlak butlanla batıldır; hâkim kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur | TMK m. 145/4, 156 |
| Davayı kim açar? | Cumhuriyet savcısı re'sen; ilgisi olan herkes | TMK m. 146 |
| Savcının duruşmalara katılması | Mutlak butlan davası savcı için bir görev olduğundan duruşmalarda hazır bulunması zorunludur | Yargıtay 2. HD, 2022/2209 K. |
| Süre | Mutlak butlan davası süreye bağlı değildir | Yargıtay HGK, 2020/671 K. |
| Evlilik ölümle sona ermişse | Savcı re'sen dava açamaz; her ilgili butlanın karar altına alınmasını isteyebilir. Dava sağ eşe ve ölen eşin mirasçılarına yöneltilmelidir | TMK m. 147/1; Yargıtay 2. HD, 2017/12067 K. |
| Çocuklar | Ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır; velayet re'sen düzenlenir | TMK m. 157; Yargıtay 2. HD, 2015/9195 K. |
| Eşler arasındaki mali sonuçlar | Mal rejimi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanma hükümleri uygulanır | TMK m. 158 |
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Kuzenler evlenmek istiyor | 129. maddede yasak sayılmamıştır | TMK m. 129/1 |
| Süt kardeşler evlenmek istiyor | 129. maddede yasak sayılmamıştır | TMK m. 129 |
| Boşanan kadın eski kayınpederiyle evlendi | Mutlak butlan | TMK m. 129/2; Yargıtay 2. HD, 2015/9195 K. |
| Resmî nikâhsız birlikte yaşanan erkeğin babasıyla evlenme | Kayın hısımlığı yoktur; butlan sebebi sayılmadı | Yargıtay 2. HD, 2024/54 K. |
| Evlatlık, evlat edinenin torunuyla evlendi | Mutlak butlan | TMK m. 129/3; Yargıtay 2. HD, 2023/1638 K. |
| Nüfusta amca-yeğen görünüyorlar, gerçekte değiller | Kayıt düzeltme davası açılmalı ve sonuçlandırılmalıdır | Yargıtay 2. HD, 2023/5573 K. |
| Ölen babanın yeni evliliğinin butlanı isteniyor | Dava sağ eşe ve ölen eşin mirasçılarına yöneltilmelidir | Yargıtay 2. HD, 2017/12067 K. |
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Resmî nikâh olmadan birlikte yaşamak kayın hısımlığı doğurmaz
Davacı, mirasçısı olduğu bir erkeğin 2013'te resmî olarak evlendiği kadının, aslında bu erkeğin oğlu olan ağabeyiyle resmî nikâh kıymadan birlikte yaşadığını ve ondan çocukları olduğunu ileri sürdü. Evliliğin kadının mirastan pay alması için yapıldığını ve kamu düzenine aykırı olduğunu belirterek iptalini istedi. İlk derece mahkemesi, kadın ile ağabey arasında resmî bir evlilik bulunmadığından kayın hısımlığı sebebiyle butlana karar verilemeyeceğini kabul ederek davayı reddetti. Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti; Yargıtay kararı onadı.
“davalı ile ... arasında resmi bir evlilik yapılmamış olması nedeniyle kayın hısımlığı sebebiyle evliliğin mutlak butlan ile iptal edilemeyeceği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.”
Ne anlama geliyor? Kayın hısımlığı, eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları arasında kurulur (TMK m. 18). Resmî evlilik yoksa bu hısımlık da yoktur ve kanunda sayılmayan bir sebeple butlana karar verilemez.
Eski kayınpederiyle evlenen kadının evliliği mutlak butlanla batıldır; doğan çocuğun velayeti re'sen düzenlenir
Bir kadın, bir erkeğin oğluyla evliyken boşandı ve eski kayınpederiyle evlendi. Mahkeme, eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede kayın hısımlığı bulunduğu gerekçesiyle evliliğin mutlak butlan sebebiyle iptaline karar verdi. Daire, butlan kararını onadı. Ancak evlilik içinde doğan ergin olmayan ortak çocuğun velayetinin re'sen düzenlenmesi gerekirken bu konuda karar verilmemesini bozma sebebi saydı.
“davalı ...'nın, diğer davalı ...'in oğlu ile evliyken, kocasından boşanıp, kayınbabası (...) ile evlenmiş bulunmasına göre”
Ne anlama geliyor? Kayın hısımlığı boşanmayla sona ermez (TMK m. 18). Butlan kararı verilse bile çocuk evlilik içinde doğmuş sayılır ve velayeti boşanma hükümlerine göre düzenlenir (TMK m. 157).
Anneannenin evlatlığı ile torunun yurt dışında yaptığı evlilik mutlak butlanla batıl sayıldı
Evlenenlerden biri, 2004'te diğerinin anneannesi tarafından evlat edinilmişti. Taraflar 2016'da Viyana'da evlendi. Başkonsolosluğun bildirimi üzerine Cumhuriyet savcısı butlan davası açtı. İlk derece mahkemesi, 129/3 ve 145/4 uyarınca evliliğin mutlak butlanla batıl olduğuna karar verdi. Davalı, aralarında doğal bir akrabalık bulunmadığını ve evlatlığın kaldırılması için dava açıldığını ileri sürdü. Bölge adliye mahkemesi, dosya numarası bile bildirilmeyen soyut beyanla yargılamanın bekletilemeyeceğini belirterek istinafı reddetti. Nüfus idaresinin bu davada hasım gösterilmesinin gerekmediğini de belirtti. Yargıtay kararı onadı.
“böyle bir dosya numarası bildirilmediğine göre soyut beyanla yargılamanın ertelenip bekletilmemesi yönündeki İlk Derece Mahkemesinin tutumunda bir hata olmadığı”
Ne anlama geliyor? 129/3, evlatlığın evlat edinenin altsoyuyla evlenmesini de yasaklar. Evlilik yurt dışında yapılmış olsa bile, Türk vatandaşının evlenme şartları Türk hukukuna tabidir (MÖHUK m. 13).
Nüfus kaydı kesin hükümle düzeltilip hısımlık bulunmadığı anlaşılırsa butlan davası reddedilir
Cumhuriyet savcısı 2006'da, 1996'da evlenen eşlerin nüfusta amca-yeğen göründüğünü belirterek evliliğin mutlak butlanla iptalini istedi. Mahkeme davayı kabul etti. Ancak eşlerden birinin açtığı nüfus kaydı düzeltme davasında anne ve baba adı değiştirilmiş, karar 2012'de kesinleşmiş ve nüfusa işlenmişti. Daire, aralarında evlenme engeli bulunmadığı anlaşılan eşler yönünden davanın reddi gerektiğini belirtti. Nüfus idaresinin davada yasal hasım niteliği bulunmadığını da belirterek kararı bozdu.
“Bu durumda aralarında evlenme engeli bulunmadığı anlaşılan davalılar yönünden Mahkemece davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Hısımlık nüfus kaydına göre belirlenir; kaydın yanlış olduğunu ileri süren eşin önce kaydı kesin hükümle düzelttirmesi gerekir.
Kayıt düzeltme davasından feragat edilince nüfusta amca-yeğen görünen eşlerin evliliği iptal edildi
Cumhuriyet savcısı 2006'da, nüfus kayıtlarına göre amca-yeğen olan eşlerin evliliğinin mutlak butlanla iptalini istedi. Eşlerden biri, babasının nüfus kaydının hatalı olduğunu, gerçekte eşiyle yalnızca daha uzak bir akrabalık bağı bulunduğunu ileri sürerek 2018'de kayıt düzeltme davası açtı. Bu dava 2022'de feragat nedeniyle reddedildi ve karar 2023'te kesinleşti. İlk derece mahkemesi, nüfus kayıtlarına göre eşlerin amca-yeğen olduğunu belirterek evliliğin mutlak butlan sebebiyle iptaline karar verdi. Bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti. Eşler temyizde, kayıt düzeltme davası açmaları için kendilerine süre verilmesi gerektiğini ileri sürdü; Yargıtay kararı onadı.
“davanın feragat nedeniyle reddine karar verildiği, verilen kararın 04.04.2023 tarihinde kesinleştiği, davalıların nüfus kayıtlarında amca-yeğen oldukları görüldüğünden”
Ne anlama geliyor? Kayıt düzeltme davası açmak yetmez; dava sonuçlandırılmalıdır. Davadan vazgeçilirse mahkeme nüfus kaydını esas alır.
Nüfusta teyze-yeğen görünen eşlerin davasında savcı duruşmalara katılmalı, kayıt düzeltme davası beklenmelidir
Nüfus kayıtlarına göre eşlerden biri, diğerinin annesinin kız kardeşiydi. Mutlak butlan davası savcılığın davanamesiyle açıldı. Eşler annenin nüfus kaydının yanlış olduğunu ileri sürdü. Mahkeme eşlere kayıt düzeltme davası açmaları için süre verdi, süresinde dava açılmadığı gerekçesiyle esas hakkında karar verdi. Daire, mutlak butlan davası açmak savcı için bir görev olduğundan savcılığın duruşmalara katılması sağlanmadan hüküm kurulamayacağını belirtti. Kaydı düzeltilecek anne sağ olduğundan davayı onun açması gerektiğini, eşlere verilen sürenin geçerli olmadığını kabul etti. Annenin sonradan açtığı kayıt düzeltme ve soybağı davasının bekletici mesele yapılması gerektiğini de belirterek kararı bozdu.
“Davalılarca açıldığı belirtilen nüfus kayıt tashihine dair dava evlenmenin butlanına ilişkin davanın sonucunu etkileyeceğinden, mahkemece; nüfus kayıt tashihine yönelik davayı bekletici mesele yapılması ve bu davada hasıl olacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Savcı mutlak butlan davasının tarafıdır ve duruşmalarda bulunmalıdır. Kayıt düzeltme davasını kaydı düzeltilecek kişi açar.
Ölen babanın evliliğinin butlanı istenirken dava, sağ eşle birlikte ölen eşin diğer mirasçılarına da yöneltilmelidir
Davacı, babasının ölümünden kısa süre önce yaptığı evliliğin 129/2 ve 145/4 uyarınca mutlak butlanla sakat olduğunu ileri sürdü. Evliliğin butlanının karar altına alınmasını ve iptalini istedi. Dava yalnız sağ kalan eşe karşı açılmıştı. Daire, sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanının Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen dava edilemeyeceğini, ancak her ilgilinin butlanın karar altına alınmasını isteyebileceğini hatırlattı. Davanın sağ kalan eşle birlikte ölen eşin diğer mirasçılarına da yöneltilmesi gerektiğini belirterek eksik hasımla verilen kararı bozdu.
“Bu davanın sağ iseler her iki eşe, eşler ölmüşse onların mirasçısına karşı açılması gerekir.”
Ne anlama geliyor? Evlilik ölümle sona ermişse davada taraf teşkili özenle sağlanmalıdır; aksi hâlde esasa girilmeden bozma kararı verilir.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 92 nci maddesini karşılamaktadır. Maddenin "Maniler" şeklindeki konu başlığı "Evlenme engelleri" şeklinde değiştirilmiştir. Maddenin (1) numaralı bendi kısaltılmak suretiyle daha anlaşılır şekilde kaleme alınmıştır. Maddede sahih ve gayrısahih nesep ayrımı yapılmaksızın "üstsoy ile altsoy arasında" evlenme yasağı olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca kardeşlerin ana ve baba bir ya da ana bir baba ayrı, baba bir ana ayrı ayrımı yapılmaksızın bütün bunları kapsayan bir ifade olarak "kardeşler arasında" denmek suretiyle evlenme yasağı ortaya konulmuştur. Maddenin (2) numaralı bendi kısaltılarak kaleme alınmıştır. Maddenin (3) numaralı bendindeki evlenme yasağı, evlât edinen ile evlâtlığı veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında olmak üzere genişletilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 65743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Aşağıdaki kimseler arasında evlenmek memnudur: 1 – Nesep sahih olsun olmasın usul ve füru arasında, ana baba bir veya baba bir yahut ana bir kardeşler arasında, bir kimse ile amuca, dayı, hala ve teyzesi arasında. 2 – Sıhriyet hısımlığını tevlit etmiş olan evlenme feshedilmiş veya vefat yahut boşanma ile zail olmuş ise bile karı ile kocanın usul ve füruu ve koca ile karının usul ve füruu arasında, 3 – Evlatlık ile evlatlık edinen ve bunlardan biriyle diğerinin koca veya karısı arasında.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 92 | 4721 sayılı Kanun m. 129 | |
|---|---|---|
| Konu başlığı | "Maniler" | "Evlenme engelleri" |
| Kan hısımları | "Nesep sahih olsun olmasın usul ve füru", kardeş türleri tek tek sayılmış | "Üstsoy ile altsoy", "kardeşler" |
| Kayın hısımları | Evlenme feshedilmiş, ölüm veya boşanmayla sona ermiş olsa bile | Kayın hısımlığını meydana getiren evlilik sona ermiş olsa bile |
| Evlat edinme | Evlatlık ile evlat edinen ve bunlardan biriyle diğerinin eşi | Buna ek olarak bunlardan biri ile diğerinin altsoyu |
Değişiklik geçmişi
TMK m. 129, 01.01.2002'de yürürlüğe girdiğinden bu yana hiç değiştirilmemiştir. mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir Anayasa Mahkemesi iptal notu da yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 17 ve 18: Kan hısımlığı ve kayın hısımlığı.
- TMK m. 130: Önceki evlilik engeli.
- TMK m. 137 ve m. 138: Evlenme başvurusunun reddi ve itiraz.
- TMK m. 145–147: Mutlak butlan sebepleri, dava hakkı ve sınırları.
- TMK m. 156–158: Butlanın genel sonuçları, çocuklar ve eşler bakımından sonuçları.
- TMK m. 314: Evlat edinmenin hükümleri.
- 5718 sayılı MÖHUK m. 13: Evlenme ehliyeti ve şartlarına uygulanacak hukuk.
Akraba evliliği, evliliğin butlanı ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 129 ne diyor?
TMK m. 129'a göre üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında; kayın hısımlığını meydana getiren evlilik sona ermiş olsa bile eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında; evlat edinen ile evlatlık veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenme yasaktır.
Kuzenler evlenebilir mi?
- madde, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasındaki evlenmeyi yasaklar; bunların çocukları olan kuzenler arasında bir yasak saymamıştır (TMK m. 129/1).
Süt kardeşler evlenebilir mi?
Süt kardeşliği 129. maddede evlenme engeli olarak sayılmamıştır. Evlenmenin butlan sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır (Yargıtay HGK, 2017/2294 E., 2020/671 K., 23.09.2020).
Boşandıktan sonra eski eşimin babasıyla veya annesiyle evlenebilir miyim?
Hayır. Kayın hısımlığı evlilik sona erse de devam eder ve eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu arasında evlenme yasaktır (TMK m. 18, 129/2). Yargıtay, eski kayınpederiyle evlenen kadının evliliği hakkındaki butlan kararını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2015/646 E., 2015/9195 K., 05.05.2015).
Eski eşimin kardeşiyle evlenebilir miyim?
129/2'deki yasak yalnız diğer eşin üstsoyu ve altsoyu için konmuştur; eski eşin kardeşi bu kapsamda sayılmamıştır (TMK m. 129/2). Önceki evliliğin sona ermiş olması gerekir (TMK m. 130).
Üvey kardeşler evlenebilir mi?
Yalnız anası veya yalnız babası aynı olan kardeşler evlenemez; kanun kardeşler arasında ayrım yapmaz (TMK m. 129/1). Eşlerin önceki evliliklerinden olan ve aralarında kan bağı bulunmayan çocukları ise birbirinin kan veya kayın hısımı değildir (TMK m. 17, 18).
Evlatlık, evlat edinenin çocuğuyla veya torunuyla evlenebilir mi?
Hayır. 129/3, evlat edinen ile evlatlık arasında olduğu gibi bunlardan biri ile diğerinin altsoyu arasında da evlenmeyi yasaklar. Yargıtay, anneannenin evlatlığı ile torunun evliliği hakkındaki butlan kararını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/11157 E., 2023/1638 K., 05.04.2023).
Nüfusta amca-yeğen görünüyoruz ama gerçekte değiliz; ne yapmalıyız?
Nüfus kaydının kesin hükümle düzeltilmesi gerekir. Kayıt düzeltilip hısımlığın bulunmadığı anlaşılırsa butlan davası reddedilir (Yargıtay 2. HD, 2023/8560 E., 2023/5573 K., 23.11.2023). Düzeltme davasından vazgeçilirse mahkeme nüfus kaydını esas alır (Yargıtay 2. HD, 2024/4239 E., 2024/8065 K., 31.10.2024).
Yasak akraba evliliği iptal edilirse çocukların durumu ne olur?
Butlanına karar verilen evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır; velayet ve kişisel ilişki boşanma hükümlerine göre düzenlenir (TMK m. 157). Mahkeme velayeti re'sen düzenlemelidir (Yargıtay 2. HD, 2015/646 E., 2015/9195 K., 05.05.2015).
Akraba evliliğine karşı dava için süre var mı?
Hayır. Mutlak butlan davası süreye bağlı değildir (Yargıtay HGK, 2017/2294 E., 2020/671 K., 23.09.2020). Davayı Cumhuriyet savcısı re'sen, ilgisi olan herkes de açabilir (TMK m. 146). Evlilik ölümle sona ermişse savcı re'sen dava açamaz; ilgililer butlanın karar altına alınmasını isteyebilir (TMK m. 147/1).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 17, 18, 129, 130, 137, 138, 145–147, 156–158, 314
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 13
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 92 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 129 gerekçesi, s. 65
- Yargıtay HGK, 2017/2294 E., 2020/671 K., 23.09.2020
- Yargıtay 2. HD, 2024/4239 E., 2024/8065 K., 31.10.2024
- Yargıtay 2. HD, 2023/5729 E., 2024/54 K., 09.01.2024
- Yargıtay 2. HD, 2023/8560 E., 2023/5573 K., 23.11.2023
- Yargıtay 2. HD, 2022/11157 E., 2023/1638 K., 05.04.2023
- Yargıtay 2. HD, 2022/1569 E., 2022/2209 K., 09.03.2022
- Yargıtay 2. HD, 2019/3150 E., 2019/6581 K., 22.05.2019
- Yargıtay 2. HD, 2016/19266 E., 2017/12067 K., 01.11.2017
- Yargıtay 2. HD, 2015/646 E., 2015/9195 K., 05.05.2015
- AİHM, B. ve L./Birleşik Krallık, B. No: 36536/02, 13.09.2005