TMK 158'e göre evlenmenin butlanına karar verilirse, evlenirken iyiniyetli bulunan eş bu evlenmeyle kazandığı kişisel durumunu korur; mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır. Yargıtay'a göre iyiniyet, evlenme töreni sırasında butlan sebebini bilmemek veya gerekli özeni gösterdiği hâlde öğrenememektir (Yargıtay 2. HD, 2012/27055 E., 2013/1228 K., 21.01.2013). Butlan kararıyla yoksulluk nafakası istendiğinde, butlan davalarında kusur araştırılmasa da nafaka için kusur değerlendirmesi yapılır (Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024).
- Kişisel durum
- Evlenmeyle kazanılan hukuki durum; örneğin evlenme yoluyla kazanılan Türk vatandaşlığı (5901 s. K. m. 16/3).
- İyiniyet
- Evlenirken butlan sebebini bilmemek veya gerekli özeni gösterdiği hâlde öğrenememek.
- İyiniyet karinesi
- Kanunun iyiniyete sonuç bağladığı durumlarda asıl olanın iyiniyetin varlığı olması (TMK m. 3).
- Katılma alacağı
- Edinilmiş mallara katılma rejiminde, mal rejimi sona erince eşin diğer eşin artık değerine katılma hakkı (TMK m. 231 vd.).
TMK 158 ne düzenler?
| Konu | Butlan kararı verilirse | Dayanak |
|---|---|---|
| İyiniyetli eşin kişisel durumu | Korunur | TMK m. 158/1 |
| Vatandaşlık | Evlenmeyle Türk vatandaşlığını kazanan yabancı, evlenmede iyiniyetliyse vatandaşlığını korur | 5901 s. K. m. 16/3 |
| Mal rejimi | Dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer ve tasfiye edilir | TMK m. 225; Yargıtay 8. HD, 2016/6707 K. |
| Maddi ve manevi tazminat | Boşanmadaki tazminat hükmü uygulanır | TMK m. 174; Yargıtay 2. HD, 2024/2665 K. |
| Yoksulluk nafakası | Boşanmadaki nafaka hükmü uygulanır; kusur değerlendirilir | TMK m. 175; Yargıtay 2. HD, 2024/6536 K. |
| Soyadı | Boşanmadaki soyadı hükmü uygulanır | TMK m. 173 |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 126. maddesini karşılar ve evlenirken iyiniyetli bulunan eşin evlenmeyle kazandığı kişisel durumunu koruyacağını öngörür. Eski metnin birinci fıkrasındaki "fakat evlenmeden evvelki aile ismini tekrar alır" cümlesi kaldırılmış; soyadı, boşanmaya ilişkin hükümlere yollama yapan ikinci fıkraya alınarak daha isabetli bir düzenleme yapılmıştır.
Birinci fıkra yalnız iyiniyetli eşi korur ve iyiniyet evlenme anına göre değerlendirilir. İkinci fıkradaki mal rejimi, tazminat, nafaka ve soyadı sonuçları ise boşanmaya ilişkin hükümlere göre belirlenir; tazminat ve nafakada kusur ve yoksulluk gibi koşullar ayrıca aranır (TMK m. 174, 175). İyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eşin mirasçılığı için ayrıca TMK m. 159 uygulanır.
İyiniyet nasıl değerlendirilir?
- Karine: Kanunun iyiniyete sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır (TMK m. 3). Yargıtay, kadının kötüniyetli olduğunun iddia ve ispat edilmediği dosyada nafaka ve tazminat taleplerinin karşı tarafın mali durumu araştırılarak incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2018/1278 E., 2018/14324 K., 11.12.2018).
- Karinenin çürütülmesi: Yargıtay ilk incelemesinde, eşin doğuştan var olan ağır zekâ geriliğini bilmeden evlenmenin hayatın olağan akışına uygun olmadığını belirterek diğer eşin iyiniyetli olmadığını kabul etmişti (Yargıtay 2. HD, 2012/27055 E., 2013/1228 K., 21.01.2013). Aynı dosyada karar düzeltme incelemesinde ise hasta eşin karar kesinleşmeden öldüğü ve evliliğin ölümle sona erdiği gerekçesiyle bu bozma kaldırılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2013/14828 E., 2013/25475 K., 06.11.2013).
- Mutlak butlan davasında da istenebilir: Yargıtay, davanın 145. maddeye dayandığı gerekçesiyle iyiniyetli eşin kişisel durumunun korunması talebini reddeden kararı bozmuş ve iyiniyetin araştırılmasını istemiştir (Yargıtay 2. HD, 2016/16604 E., 2017/7142 K., 08.06.2017).
Mal rejimi, tazminat, nafaka ve soyadı
- Mal rejimi: Evliliğin iptaline karar verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225). Yargıtay, mutlak butlanla iptal edilen evlilikte mal rejiminin iptal davasının açıldığı tarihte sona erdiğini ve o tarihe kadar edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanacağını belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2014/25701 E., 2016/6707 K., 13.04.2016).
- Tazminat: Yargıtay, yanılma sebebiyle iptal edilen evlilikte erkek yararına tazminat koşullarının oluştuğunu kabul etmiş, ancak miktarı tarafların durumu ve hakkaniyet ilkesine göre çok bularak kararı bu yönden bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2023/9073 E., 2024/2665 K., 18.04.2024).
- Nafaka: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla yoksulluk nafakası isteyebilir (TMK m. 175). Yargıtay'ın onadığı bir kararda, evlilik içinde başka bir erkekten çocuk sahibi olduğu anlaşılan kadın tam kusurlu sayılmış ve yoksulluk nafakası talebi reddedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024).
- Soyadı: Boşanmada kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; menfaati bulunduğu ve bunun kocaya zarar vermeyeceği ispatlanırsa hâkim kocasının soyadını taşımasına izin verir (TMK m. 173). Butlanda da bu hüküm uygulanır (TMK m. 158/2).
İyiniyet iddiası ile nafaka ve tazminat talepleri dava veya cevap dilekçesinde süresinde ileri sürülmelidir. Yargıtay, tahkikat aşamasında ilk kez ileri sürülen yoksulluk nafakası isteğinin incelenemeyeceğini ve bu istek hakkında "karar verilmesine yer olmadığına" hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2016/16604 E., 2017/7142 K., 08.06.2017).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Eş karar kesinleşmeden ölürse evlilik ölümle sona erer; Daire sağ kalan eşin kişisel durumunu koruduğunu kabul etti
Davacı, kardeşinin doğuştan ağır derecede akıl hastası olduğunu ileri sürerek kardeşinin evliliğinin iptalini istedi. Mahkeme 2010'da evliliğin 145/3. madde uyarınca mutlak butlanla iptaline ve iyiniyetli olduğu gerekçesiyle diğer eşin kişisel durumunun korunmasına karar verdi. Daire ilk incelemesinde, iyiniyetin evlenme töreni sırasında butlan sebebini bilmemek veya gerekli özene rağmen öğrenememek olduğunu belirtti; diğer eşin ağır zekâ geriliğini bilmeden evlenmesini hayatın olağan akışına aykırı bularak kararı bu yönden bozdu (Yargıtay 2. HD, 2012/27055 E., 2013/1228 K., 21.01.2013). Karar düzeltme incelemesinde ise hasta eşin karar kesinleşmeden önce 2011'de öldüğünü, evliliğin ölümle sona erdiğini belirterek bozma kararını kaldırdı ve hükmü oy çokluğuyla onadı.
“iyiniyetli olup olmadığına bakılmaksızın mirasçı olacağı ve kişisel durumunu koruyacağının kabulü gerekir”
Ne anlama geliyor? Daire bu sonuca 743 sayılı Kanun döneminde verilmiş 1994 tarihli bir Hukuk Genel Kurulu kararına dayanarak ulaşmıştır. Hukuk Genel Kurulu'nun 2011 tarihli kararında ise, butlan davası sonucunda evlenirken iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eşin mirasçılığını kaybedeceği belirtilmiştir (Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011; TMK m. 159).
Mutlak butlan davasında da iyiniyetli eşin kişisel durumunun korunması istenebilir
Erkek evliliğin mutlak butlanla iptalini istedi. Kadın, iyiniyetli olduğunu belirterek 158. madde uyarınca haklarının korunmasını istedi. Mahkeme, davanın 145. maddeye dayandığını ve bu davada böyle bir talepte bulunulamayacağını belirterek isteği reddetti. Kadının tahkikat aşamasında ileri sürdüğü yoksulluk nafakası isteğini de reddetti. Daire, kadının iyiniyetli olup olmadığı araştırılarak kişisel durumunun korunması talebi hakkında karar verilmesi gerektiğini belirtti. Süresinden sonra ileri sürülen nafaka isteği hakkında ise ret yerine karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu.
“Mahkemece davalının iyiniyetli olduğuna dair iddası hususunda araştırma yapılarak evlenme ile kazanmış olduğu kişisel durumunun korunması talebi hakkında karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile talebin reddi doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? 158. madde mutlak ve nispi butlanın her ikisinde uygulanır. Nafaka gibi talepler ise dilekçeler aşamasında ileri sürülmelidir; sonradan ileri sürülen talep iddianın genişletilmesi sayılır (HMK m. 141).
Kötüniyet ispatlanmadıkça eş iyiniyetli sayılır; nafaka için karşı tarafın mali durumu araştırılır
Evliliğin iptali davasında kadın, iyiniyetli olduğunu belirterek 158. madde uyarınca haklarının korunmasını istedi; tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası ile manevi tazminat talep etti. Mahkemenin kararını kadın bu talepler yönünden temyiz etti. Daire, yargılamada kadının kötüniyetli olduğunun iddia ve ispat edilmediğini belirtti. Erkeğin malvarlığı ve bundan gelir elde edip etmediği araştırılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik incelemeyle hüküm kurulmasını bozma sebebi saydı.
“Yapılan yargılama ve toplanan delillerden kadının kötüniyetli olduğu iddia ve ispat edilmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Kötüniyeti ileri süren taraf bunu ispatlamalıdır. İyiniyetli eşin nafaka ve tazminat talepleri, boşanmadaki gibi tarafların ekonomik durumu araştırılarak incelenir.
Butlan kararıyla istenen yoksulluk nafakasında kusur değerlendirmesi yapılır
Vasinin izni olmadan evlenen kısıtlı erkeğin evliliği 153. madde uyarınca iptal edildi. İlk derece mahkemesi kadın yararına yoksulluk nafakasına hükmetmişti. Bölge adliye mahkemesi, butlan davalarında kusur değerlendirmesi gerekmese de 158. madde gereği nafaka için boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını belirtti. Yoksulluk nafakası istenen bu dosyada kusur değerlendirmesinin zorunlu olduğunu kabul etti. Evlilik içinde başka bir erkekten çocuk sahibi olduğu anlaşılan kadını tam kusurlu sayarak nafaka talebini reddetti. Yargıtay kararı onadı.
“her ne kadar evliliğin butlanı davalarında kusur değerlendirilmesi yapılması gerekli değil ise de 4721 sayılı Kanun'un 158 inci maddesinde evlenmenin butlanına karar verilmesi durumunda eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağı hükmü düzenlendiği”
Ne anlama geliyor? Alıntı, Yargıtay'ın onadığı bölge adliye mahkemesi gerekçesindendir. Butlan sebebinin varlığı için kusur aranmaz; nafaka ve tazminat taleplerinde ise boşanmadaki kusur koşulları uygulanır.
Butlanda tazminat boşanma hükümlerine göre belirlenir; miktar hakkaniyete uygun olmalıdır
Erkek, evlenmeden önce kadının kendisinden hamile olduğuna inanarak evlendiğini, DNA testiyle çocuğun kendisinden olmadığını öğrendiğini ileri sürerek evliliğin iptalini istedi. Yargıtay'ın önceki bozma kararına uyan ilk derece mahkemesi, kadının önemli bir niteliğinde yanılarak evlenildiğini kabul ederek evliliği iptal etti ve erkek yararına maddi ve manevi tazminata hükmetti. Daire, iptal kararına ve tazminatın varlığına yönelik itirazları reddetti. Ancak tarafların ekonomik ve sosyal durumları, kusur dereceleri ve hakkaniyet ilkesi gözetildiğinde tazminat miktarlarını çok bularak kararı bu yönden bozdu.
“davacı erkek yararına takdir edilen maddî ve manevî tazminat çoktur”
Ne anlama geliyor? Kararın dayandığı hükümler arasında boşanmada tazminata ilişkin 174. madde ile Türk Borçlar Kanunu'nun 50 ve 51. maddeleri de sayılmıştır. Butlanda tazminat, boşanmadaki ölçütlerle belirlenir.
Butlanla sona eren evlilikte mal rejimi iptal davasının açıldığı tarihte sona erer
Eşler 2004'te evlenmiş, evlilik 2008'de açılan davada mutlak butlan sebebiyle iptal edilmişti. Davacı eş, evlilik içinde diğer eş adına alınan taşınmaz için mal rejiminden doğan alacak istedi. Mahkeme katkı payı alacağının ispatlanamadığı gerekçesiyle davayı reddetti. Daire, isteğin artık değere katılma alacağı olarak nitelendirilmesi gerektiğini, mal rejiminin iptal davasının açıldığı tarihte sona erdiğini ve o tarihe kadar edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğunu belirtti. Taşınmazın, diğer eşin babası tarafından bağışlandığı kabul edilen yarısı dışındaki, çalışma geliriyle edinilen yarısı üzerinde katılma alacağı bulunduğunu kabul ederek kararı bozdu.
“Mal rejimi evliliğin iptali davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiştir(TMK 225/son).”
Ne anlama geliyor? Butlan kararı mal rejimi bakımından boşanma gibi sonuç doğurur. Bağışla edinilen mallar kişisel mal, çalışma karşılığı edinilenler edinilmiş mal sayılır.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 126 ncı maddesini karşılamaktadır. Madde de, evlenmenin butlanına karar verilmesi durumunda, evlenirken iyiniyetli bulunan eşin, bu evlenme ile kazanmış olduğu kişisel durumunu koruyacağı öngörülmüştür. Maddenin birinci fıkrasındaki "fakat evlenmeden evvelki aile ismini tekrar alır" cümlesi kaldırılmış, bu cümle ikinci fıkrada "soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır" hükmüyle daha isabetli bir düzenlemeye kavuşturulmuştur. Gerçekten de evlenmenin butlanı sonucu kadının önceki aile soyadını alması boşanmada buna ilişkin hükümlerde düzenlenmiştir. Bu nedenle boşanmaya ilişkin hükümlere yollama yapan ikinci fıkradaki hâller arasına soyadının da konulması suretiyle kanun yapma tekniği bakımından daha isabetli davranılmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 71743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Hüsnü niyetle evlenen kadın, feshine hükmedilmiş olsa bile evlenme ile iktisab ettiği vaziyeti muhafaza eder; fakat evlenmeden evvelki aile ismini tekrar alır. Karı koca emvalinin tasfiyesi karı veya koca tarafından talep olunan maddi veya manevi tazminat ve nafaka; boşanmadaki hükümlere tabidir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 126 | 4721 sayılı Kanun m. 158 | |
|---|---|---|
| Korunan kişi | İyiniyetle evlenen kadın | Evlenirken iyiniyetli bulunan eş |
| Soyadı | Kadın evlenmeden önceki aile ismini alır | Boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır |
| Mal, tazminat, nafaka | Boşanmadaki hükümlere tabidir | Boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 156: Butlan kararı.
- TMK m. 157: Butlanın çocuklar yönünden sonuçları.
- TMK m. 159: Mirasçıların dava hakkı ve iyiniyet.
- TMK m. 173: Boşanmada kadının kişisel durumu ve soyadı.
- TMK m. 174: Maddi ve manevi tazminat.
- TMK m. 175: Yoksulluk nafakası.
- TMK m. 225: Mal rejiminin sona ermesi.
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 16/3: Butlanda iyiniyetli eşin vatandaşlığı.
Evliliğin iptali, nafaka, tazminat, mal paylaşımı ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 158 ne diyor?
TMK m. 158'e göre evlenmenin butlanına karar verilirse, evlenirken iyiniyetli bulunan eş bu evlenmeyle kazandığı kişisel durumunu korur. Mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.
İyiniyetli eş ne demektir?
Yargıtay'a göre iyiniyet, evlenme töreni sırasında butlan sebebinin var olduğunu bilmemek veya gerekli özeni gösterdiği hâlde öğrenememektir (Yargıtay 2. HD, 2012/27055 E., 2013/1228 K., 21.01.2013).
İyiniyeti kim ispatlar?
İyiniyet asıldır (TMK m. 3). Kötüniyeti ileri süren taraf bunu ispatlamalıdır. Yargıtay, kadının kötüniyetli olduğunun iddia ve ispat edilmediğini belirterek nafaka ve tazminat taleplerinin incelenmesini istemiştir (Yargıtay 2. HD, 2018/1278 E., 2018/14324 K., 11.12.2018).
Evlilik iptal edilirse yoksulluk nafakası istenebilir mi?
Evet. Boşanmaya ilişkin 175. madde uygulanır; yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla nafaka isteyebilir. Yargıtay'ın onadığı bir kararda tam kusurlu sayılan kadının nafaka talebi reddedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024).
Butlanda maddi ve manevi tazminat istenebilir mi?
Evet. Boşanmaya ilişkin 174. madde uygulanır. Yargıtay, yanılma sebebiyle iptal edilen evlilikte tazminat koşullarını kabul etmiş, miktarı ise hakkaniyete göre yeniden belirlenmek üzere bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2023/9073 E., 2024/2665 K., 18.04.2024).
Evlilik iptal edilirse mallar nasıl paylaşılır?
Mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer ve boşanmadaki gibi tasfiye edilir (TMK m. 225). Yargıtay, mutlak butlanla iptal edilen evlilikte iptal davasının açıldığı tarihe kadar edinilmiş mallara katılma rejimini uygulamıştır (Yargıtay 8. HD, 2014/25701 E., 2016/6707 K., 13.04.2016).
Kadın eşinin soyadını kullanmaya devam edebilir mi?
Kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Menfaati bulunduğu ve bunun kocaya zarar vermeyeceği ispatlanırsa hâkim kocasının soyadını taşımasına izin verir (TMK m. 173, 158/2).
Evlenmeyle kazanılan Türk vatandaşlığı butlanla kaybolur mu?
Evlenmede iyiniyetli olan yabancı, evlenmenin butlanına karar verilse de Türk vatandaşlığını korur (5901 s. K. m. 16/3).
Mutlak butlan davasında iyiniyet talebi ileri sürülebilir mi?
Evet. Yargıtay, davanın 145. maddeye dayandığı gerekçesiyle bu talebi reddeden kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2016/16604 E., 2017/7142 K., 08.06.2017).
İyiniyetli olmayan eş mirasçı olabilir mi?
Butlan davası sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları da kaybeder (TMK m. 159; Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 3, 156–159, 173–175, 225, 231
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 16
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 141
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 126 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 158 gerekçesi, s. 71
- Yargıtay 2. HD, 2012/27055 E., 2013/1228 K., 21.01.2013
- Yargıtay 2. HD, 2013/14828 E., 2013/25475 K., 06.11.2013
- Yargıtay 2. HD, 2016/16604 E., 2017/7142 K., 08.06.2017
- Yargıtay 2. HD, 2018/1278 E., 2018/14324 K., 11.12.2018
- Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024
- Yargıtay 2. HD, 2023/9073 E., 2024/2665 K., 18.04.2024
- Yargıtay 8. HD, 2014/25701 E., 2016/6707 K., 13.04.2016
- Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011