TMK 157'ye göre mahkemece butlanına karar verilen bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır. Çocuklar ile ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır. Yargıtay'a göre mahkeme butlana karar verirken ortak çocukların velayetini ve kişisel ilişkiyi düzenlemek zorundadır; bu konu kamu düzenine ilişkindir (Yargıtay 2. HD, 2021/4162 E., 2021/5235 K., 23.06.2021). Ortak çocuğun bulunması ise butlan kararına engel değildir (Yargıtay 2. HD, 2023/8870 E., 2024/2213 K., 28.03.2024).
- Evlilik içinde doğmuş sayılma
- Çocuğun, evlilik iptal edilse bile hukuken evlilik içinde doğmuş gibi değerlendirilmesi.
- Velayet
- Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsiline ilişkin ana ve babanın hak ve yükümlülükleri.
- Kişisel ilişki
- Velayeti kendisine verilmeyen ana veya babanın çocukla görüşme ve ilişki kurma hakkı.
- İştirak nafakası
- Velayeti kendisine verilmeyen ana veya babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılması (TMK m. 182).
TMK 157 ne düzenler?
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Çocuğun hukuki durumu | Ana ve baba iyiniyetli olmasa bile evlilik içinde doğmuş sayılır | TMK m. 157/1 |
| Velayet ve kişisel ilişki | Butlan kararıyla birlikte düzenlenmelidir; konu kamu düzenine ilişkindir | Yargıtay 2. HD, 2021/5235 K. |
| Çocuk için nafaka | Boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır | TMK m. 157/2, 182; Yargıtay 2. HD, 2024/2213 K. |
| Soybağı | Koca yönünden babalık karinesi işler; çürütülmesi soybağının reddi davasıyla olur | TMK m. 285, 286 |
| Sonradan değişen durumlar | Hâkim gerekli önlemleri alır | TMK m. 183 |
| Yetki ve usul | Boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır | TMK m. 160; Yargıtay 2. HD, 2010/9708 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 125. maddesini karşılar. Madde sade ve daha anlaşılır hâle getirilmiş; eski metindeki "fesih" sözcüğü yerine, mutlak ve nispi butlanı ifade etmek üzere "butlan" sözcüğüne yer verilmiştir.
Yargıtay bu ilkeyi istikrarlı biçimde uygulamakta ve butlan kararında ortak çocuğun velayeti hakkında hüküm kurulmamasını bozma sebebi saymaktadır (Yargıtay 2. HD, 2009/6395 E., 2010/9708 K., 13.05.2010; Yargıtay 2. HD, 2011/13651 E., 2012/26824 K., 12.11.2012; Yargıtay 2. HD, 2013/10189 E., 2013/28415 K., 04.12.2013; Yargıtay 2. HD, 2014/21618 E., 2014/20697 K., 23.10.2014).
İyiniyet şartı eşler yönünden önemlidir (TMK m. 158), çocuklar yönünden değil. Ana ve baba evlenirken butlan sebebini bilse bile çocuk evlilik içinde doğmuş sayılır (TMK m. 157/1). Ortak çocuğun bulunması da butlan kararını engellemez. Yargıtay, butlan hâlinde ortak çocuğun mağdur olacağı savunmasına rağmen verilen mutlak butlan kararını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/8870 E., 2024/2213 K., 28.03.2024).
Velayet, kişisel ilişki ve nafaka
- Velayet ve kişisel ilişki: Boşanmada olduğu gibi mahkeme, ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m. 157/2, 182). Yargıtay, kamu düzenine ilişkin olan velayet konusunda hüküm kurulmadan verilen butlan kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2021/4162 E., 2021/5235 K., 23.06.2021).
- Sosyal inceleme: Onanan 2024 tarihli bir dosyada bölge adliye mahkemesi ilk incelemesinde, sosyal inceleme raporu alınmadan velayet kararı verilmesini ve kişisel ilişkinin değerlendirilmemesini isabetsiz bulmuştu (Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024).
- Nafaka: Velayeti kendisine verilmeyen ana veya baba çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılır (TMK m. 182). Yargıtay, velayetin anneye bırakıldığı, baba ile kişisel ilişki kurulduğu ve çocuk yararına tedbir nafakasına hükmedildiği butlan kararını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/8870 E., 2024/2213 K., 28.03.2024).
Soybağı
Batıl evlilik hâkim kararına kadar geçerli olduğundan (TMK m. 156), bu evlilik sırasında veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m. 285). Koca, ana veya çocuk babalık karinesini soybağının reddi davasıyla çürütebilir (TMK m. 286). Yargıtay'ın onadığı bir dosyada, çocuk ile koca arasındaki soybağı ayrı bir davada reddedildiği için butlan kararında velayet konusunda karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024).
Butlan davası açılırken veya karşı dava olarak ortak çocuğun velayeti, kişisel ilişki ve iştirak nafakası talepleri de açıkça belirtilmelidir. Çocuğun kocadan olmadığı ileri sürülüyorsa, babalık karinesi butlan davasında değil, soybağının reddi davasında çürütülür (TMK m. 286).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Butlan kararında ortak çocuğun velayeti düzenlenmelidir; bu konu kamu düzenine ilişkindir
Cumhuriyet Başsavcılığı, eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlık bulunduğu gerekçesiyle evliliğin mutlak butlanla iptalini istedi. Mahkeme, bozmaya uyarak yaptığı yargılamada evliliği 129. ve 145/4. maddeler uyarınca iptal etti, ancak eşlerin ortak çocuğunun velayeti hakkında karar vermedi. Daire, kamu düzenine ilişkin olan ve 157/2. madde uyarınca düzenlenmesi gereken velayet konusunda hüküm kurulmamasını doğru bulmadı. Kararı bu yönden bozdu, diğer yönlerden onadı.
“Mahkemece evliliğin butlanına karar verilse dahi, çocukların evlilik içinde doğmuş sayılacağı dikkate alınarak velayet ve kişisel ilişki yönlerinden bir düzenleme yapılmaması doğru bulunmamış ve bozmayı gerektirmiştir (TMK m.157).”
Ne anlama geliyor? Velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan, butlan davasını Cumhuriyet savcısı açmış olsa bile mahkeme ortak çocuğun durumunu düzenlemelidir.
Butlan davasında yetki bakımından boşanma hükümleri uygulanır; velayet hükmü kurulmalıdır
Mahkeme evliliğin butlanına karar verdi, ancak eşlerin bu evlilikten olan çocuğunun velayeti hakkında hüküm kurmadı. Daire, butlan davalarında yetki bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını ve davalının bu konuda itirazı bulunmadığını belirterek diğer temyiz itirazlarını reddetti. Butlana karar verilse bile çocuğun evlilik içinde doğmuş sayılacağını, velayet ve kişisel ilişki yönlerinden düzenleme yapılmasının yasal zorunluluk olduğunu belirterek kararı bu yönden bozdu.
“Mahkemece evlilğin butlanına karar verilse dahi çocuğun evlilik içinde doğmuş sayılacağı (TMK.md.157) dikkate alınarak velayet ve kişisel ilişki yönlerinden bir düzenleme yapılması yasal bir zorunluluktur.”
Ne anlama geliyor? Aynı ilke sonraki yıllarda da tekrarlanmıştır. Velayet hükmü eksik bırakılan butlan kararları bu yönden bozulmaktadır.
Ortak çocuk butlana engel değildir; butlan kararında velayet, kişisel ilişki ve nafaka birlikte düzenlenir
Eşlerden birinin yeğeni, 2005'te yapılan evlilikte eşin evlenme tarihinde ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olduğunu ileri sürerek evliliğin mutlak butlanla iptalini istedi. Eşler, ortak çocuklarının bulunduğunu ve butlan hâlinde çocuğun mağdur olacağını da savundu. İlk derece mahkemesi, Adli Tıp Kurumu Birinci Üst Kurulunun raporuna dayanarak evliliği iptal etti. Ortak çocuğun velayetini anneye bıraktı, çocuk ile baba arasında kişisel ilişki kurdu ve çocuk yararına tedbir nafakasına hükmetti. Bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti; Daire kararı onadı.
“ortak çocuğun geçici ve kesin velâyetinin anneye bırakılmasına, çocuk ile baba arasında kişisel ilişki tesisine”
Ne anlama geliyor? Alıntı, Yargıtay'ın onadığı ilk derece mahkemesi hükmündendir. Çocuğun korunması butlanı engellemek yoluyla değil, 157. madde uyarınca velayet, kişisel ilişki ve nafaka düzenlemesiyle sağlanır.
Butlanda velayet sosyal inceleme ile düzenlenir; soybağı reddedilen çocuk için velayete yer yoktur
Akıl hastalığı sebebiyle kısıtlanan erkeğin vasisi olan annesi, yazılı izni olmadan yapılan evliliğin iptalini istedi; kadın da karşı dava açtı. İlk derece mahkemesinin ilk kararı bölge adliye mahkemesince kaldırıldı. Bölge adliye mahkemesi, butlana karar verilse bile çocukların evlilik içinde doğmuş sayılacağını, velayet ve kişisel ilişkinin sosyal inceleme raporu alınarak düzenlenmesi gerektiğini belirtti. Çocuğun erkekten olmadığı iddiası bakımından soybağının reddi davası açılıp açılmadığının araştırılmasını da istedi. Sonraki yargılamada soybağı ayrı bir davada reddedildiğinden velayet konusunda karar verilmesine yer olmadığına hükmedildi. Bölge adliye mahkemesi evliliği 153. madde uyarınca iptal etti; Yargıtay kararı onadı.
“Mahkemece evliliğin butlanına karar verilse dahi çocukların evlilik birliği içinde doğmuş sayılacakları dikkate alınarak ergin olmayan ortak çocuklar yönünden velâyet ve kişisel ilişki yönlerinden bir düzenleme yapılması yasal bir zorunluluk olduğu”
Ne anlama geliyor? Alıntı, dosyadaki ilk bölge adliye mahkemesi kararının gerekçesindendir. Kayıtlarda ortak görünen çocuğun kocadan olmadığı, butlan davasında değil soybağının reddi davasında belirlenir.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 125 inci maddesini karşılamaktadır. Madde sade ve daha anlaşılır bir hâle getirilmiştir. Maddede yürürlükteki metinden farklı olarak "fesih" sözcüğü yerine, mutlak butlan ve nisbî butlanı ifade etmek üzere "butlan" sözcüğüne yer verilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 71743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Feshine hükmolunan bir evlenmeden doğan çocukların nesebi, baba ve anaları hüsnü niyet sahibi olmasalar bile sahihtir. Çocuklar ile ana ve baba arasındaki haklar ve borçlar, boşanma hükümlerine tabidir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 125 | 4721 sayılı Kanun m. 157 | |
|---|---|---|
| Kenar başlık | Çocuklar | Çocuklar yönünden |
| Çocuğun durumu | Nesebi sahihtir | Evlilik içinde doğmuş sayılır |
| Ana ve baba ile ilişkiler | Boşanma hükümlerine tabidir | Boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır |
| Kavram | Fesih | Butlan |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 156: Butlan kararı.
- TMK m. 158: Butlanın eşler yönünden sonuçları.
- TMK m. 160: Yetki ve yargılama usulü.
- TMK m. 182: Boşanmada çocukların durumu.
- TMK m. 183: Durumun değişmesi.
- TMK m. 285: Babalık karinesi.
- TMK m. 286: Soybağının reddi.
Evliliğin iptali, velayet, nafaka ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 157 ne diyor?
TMK m. 157'ye göre mahkemece butlanına karar verilen bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır. Çocuklar ile ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.
Evlilik iptal edilirse çocuk evlilik dışı mı sayılır?
Hayır. Çocuk evlilik içinde doğmuş sayılır (TMK m. 157/1). Evliliğin iptali çocuğun hukuki durumunu değiştirmez.
Ana ve baba butlan sebebini bilerek evlendiyse çocuk etkilenir mi?
Hayır. Kanun, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile çocuğun evlilik içinde doğmuş sayılacağını açıkça belirtir (TMK m. 157/1). İyiniyet, eşlerin kendi hakları bakımından önemlidir (TMK m. 158).
Butlan kararında velayet düzenlenir mi?
Evet, düzenlenmesi zorunludur. Yargıtay, velayet konusunun kamu düzenine ilişkin olduğunu belirterek velayet hakkında hüküm kurulmadan verilen butlan kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2021/4162 E., 2021/5235 K., 23.06.2021).
Mahkeme velayeti düzenlemezse ne olur?
Karar bu yönden bozulur. Yargıtay, velayet ve kişisel ilişki düzenlemesinin yasal bir zorunluluk olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/6395 E., 2010/9708 K., 13.05.2010).
Evlilik iptal edilirse çocuk için nafaka istenebilir mi?
Evet. Boşanmaya ilişkin hükümler uygulandığından velayeti kendisine verilmeyen ana veya baba çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılır (TMK m. 157/2, 182). Yargıtay, çocuk yararına tedbir nafakasına hükmedilen butlan kararını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/8870 E., 2024/2213 K., 28.03.2024).
Batıl evlilikte doğan çocuğun babası kim sayılır?
Koca baba sayılır (TMK m. 285). Babalık karinesi ancak soybağının reddi davasıyla çürütülebilir (TMK m. 286).
Ortak çocuğumuz var; evlilik yine de iptal edilebilir mi?
Evet. Yargıtay, çocuğun mağdur olacağı savunmasına rağmen verilen mutlak butlan kararını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/8870 E., 2024/2213 K., 28.03.2024). Çocuğun korunması velayet, kişisel ilişki ve nafaka düzenlemesiyle sağlanır.
Velayet kararı için sosyal inceleme raporu gerekir mi?
Onanan bir dosyada bölge adliye mahkemesi, sosyal inceleme raporu alınmadan velayet kararı verilmesini isabetsiz bulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024).
Butlan davasında yetkili mahkeme nasıl belirlenir?
Yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 160; Yargıtay 2. HD, 2009/6395 E., 2010/9708 K., 13.05.2010).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 156–158, 160, 182, 183, 285, 286
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 125 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 157 gerekçesi, s. 71
- Yargıtay 2. HD, 2021/4162 E., 2021/5235 K., 23.06.2021
- Yargıtay 2. HD, 2009/6395 E., 2010/9708 K., 13.05.2010
- Yargıtay 2. HD, 2011/13651 E., 2012/26824 K., 12.11.2012
- Yargıtay 2. HD, 2013/10189 E., 2013/28415 K., 04.12.2013
- Yargıtay 2. HD, 2014/21618 E., 2014/20697 K., 23.10.2014
- Yargıtay 2. HD, 2023/8870 E., 2024/2213 K., 28.03.2024
- Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024