TMK 156'ya göre batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer; mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur. Butlan kararı kesinleştiği tarihten itibaren ileriye etkilidir (Yargıtay 8. HD, 2013/14356 E., 2014/8163 K., 25.04.2014). Hâkim, açılmış başka bir davada butlan sebebini tespit etse bile bunu kendiliğinden gözeterek butlana hükmedemez (Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011). Yargıtay bu yüzden butlan davası sürerken kadın yararına tedbir nafakasına hükmedilmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2014/14649 E., 2014/22289 K., 10.11.2014).
- Butlan kararı
- Batıl evliliği ortadan kaldıran hâkim kararı; bozucu yenilik doğuran bir karardır ve kesinleştiği tarihten itibaren ileriye etkilidir.
- İleriye etki
- Kararın geçmişe yürümemesi; evlilik, karar kesinleşinceye kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurmuş sayılır.
- Mutlak butlan
- Kamu düzenini ilgilendiren sebeplerle evliliğin batıl olması; dava süreye bağlı değildir (TMK m. 145–147).
- Nispi butlan
- Yalnız kanunun saydığı kişilerin açabileceği iptal davasıyla evliliğin ortadan kaldırılması (TMK m. 148–153).
TMK 156 ne düzenler?
| Konu | Karar kesinleşinceye kadar | Dayanak |
|---|---|---|
| Evliliğin varlığı | Evlilik kendiliğinden sona ermez; hâkim kararı gerekir | TMK m. 156 |
| Nafaka | Eşlerin evlilikten doğan yükümlülükleri sürer; tedbir nafakası istenebilir | Yargıtay 2. HD, 2014/22289 K. |
| Boşanma | Butlan sebebi bulunsa da boşanma davası açılabilir ve esastan görülür | Yargıtay 2. HD, 2014/21913 K.; 2026/4435 K. |
| Miras | İptal davası açılmadan ölen eşin sağ kalan eşi mirasçıdır; evlenirken iyiniyetli değilse mirasçılığı kaybeder | Yargıtay 8. HD, 2014/8163 K.; TMK m. 159 |
| Birden fazla evlilik | İptal edilmeyen iki evlilikte iki eş de mirasçıdır | Yargıtay 7. HD, 2023/11 K. |
| Dul aylığı | Kesinleşmeye kadar ödenen aylık yersiz sayılmaz | Yargıtay 10. HD, 2020/7555 K. |
| Karardan sonra | Çocuklar ve eşler yönünden 157 ve 158. maddeler uygulanır | TMK m. 157, 158 |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 124. maddesini karşılar. Tek fıkra hâlinde sadeleştirilerek yeniden kaleme alınmış ve kenar başlığı "Butlan kararı" olarak belirlenmiştir, çünkü madde hem mutlak hem nispi butlan sebebiyle geçersiz olan evlilikleri kapsar.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre sakat olan evlenme mutlak ve nispi butlanın her ikisinde de ancak hâkimin kararıyla sona erebilir ve hâkimin kararının ileriye etkili olacağı tartışmasızdır (Yargıtay HGK, 2021/670 E., 2022/1571 K., 22.11.2022).
Butlan ile yokluk karıştırılmamalıdır. Yargıtay'a göre evlenmenin yokluğu her zaman ileri sürülebilir ve mahkemece açılan herhangi bir davada kendiliğinden dikkate alınır; butlanla sakat evlenmenin ortadan kaldırılması için ise mutlaka bu yönde bir dava açılmış olması gerekir (Yargıtay 2. HD, 2025/5548 E., 2026/4435 K., 21.04.2026).
Karar kesinleşinceye kadar evliliğin sonuçları
- Nafaka ve geçici önlemler: Butlan davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 160). Yargıtay, butlan kararı kesinleşinceye kadar eşlerin yükümlülüklerinin devam ettiğini belirterek geliri olmayan kadın yararına tedbir nafakası takdiri gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2014/14649 E., 2014/22289 K., 10.11.2014).
- Boşanma: Yargıtay, iradesi sakat olarak evlendiğini düşünen eşin iptal istemeden, evlilikten sonraki olaylara dayanarak boşanma davası açabileceğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/24653 E., 2014/8606 K., 10.04.2014). Mutlak butlan istemiyle birlikte ikinci kademede boşanma istenmesi de dava hakkının kötüye kullanılması sayılmamıştır (Yargıtay 2. HD, 2013/12635 E., 2013/26132 K., 12.11.2013).
- Miras: Eşlerden biri iptal davası açılmadan önce ölürse sağ kalan eş mirasçı olur (Yargıtay 8. HD, 2013/14356 E., 2014/8163 K., 25.04.2014). Butlan kararında iyiniyet belirlenmemişse, mirasçılık belgesi davasına bakan mahkeme sağ kalan eşin evlenirken iyiniyetli olup olmadığını araştırmalıdır (Yargıtay 14. HD, 2020/846 E., 2020/8807 K., 24.12.2020).
- Sosyal güvenlik: Yargıtay, evliliğin iptaline ilişkin karar kesinleştikten sonra Kurumun geri istediği ölüm aylıkları hesaplanırken 156. maddenin dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 10. HD, 2016/5061 E., 2018/3966 K., 24.04.2018).
- Ceza hukuku: Yargıtay, seksen üç yaşındaki bir kişiyle evlenip altın aldırdıktan sonra ortadan kaybolan sanık hakkında, evliliğin hâkim kararına kadar geçerli olduğunu da gözeterek dolandırıcılık suçunun oluşmadığını belirtmiştir (Yargıtay 15. CD, 2014/11378 E., 2014/11593 K., 10.06.2014). Aynı kararda, resmî olarak evli eşler arasında TCK 167 gereği ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği de belirtilmiştir.
Butlan davası açılmış olsa bile evlilik karar kesinleşinceye kadar sürer. Bu dönemde nafaka gibi geçici önlemler istenebilir. Butlan davası, sebebin ispatlanamaması ihtimaline karşı boşanma talebiyle terditli olarak da açılabilir (Yargıtay 2. HD, 2013/12635 E., 2013/26132 K., 12.11.2013).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Hâkim butlanı kendiliğinden gözetemez; evlenirken iyiniyetli olmayan sağ kalan eş mirasçı olamaz
Mirasbırakan, eşinden anlaşmalı olarak boşandıktan altı gün sonra eski eşinin kızıyla evlendi ve on gün sonra öldü. Mirasbırakanın evlatlığı, kayın hısımlığı nedeniyle açılan mutlak butlan davasında evliliğin iptaline karar verildikten sonra, sağ kalan eşe pay veren mirasçılık belgesinin iptalini istedi. Sağ kalan eş, 156. maddeye göre evliliğin hâkim kararına kadar geçerli olduğunu savundu. Sulh hukuk mahkemesi davayı reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi. Hukuk Genel Kurulu, olayların akışına göre sağ kalan eşin evlenirken mirasbırakanın daha önce annesiyle evli olduğunu bilmemesinin düşünülemeyeceğini, iyiniyetli olmayan eşin mirasçı olamayacağını belirterek direnme kararını oy çokluğuyla bozdu.
“Burada hâkim, Borçlar Hukuku işlemlerinin butlanında olduğu gibi açılmış olan başka bir davada evlenmenin butlanını gerektirecek sebeplerin varlığını tespit etse bile, bunları kendiliğinden (re’sen) gözeterek butlana hükmedemez.”
Ne anlama geliyor? Aynı kararda, eşlerden birinin ölümünden sonra ilgililer tarafından mutlak butlan davası açılmamışsa sağ kalan eşin evlenirken iyiniyetli sayılacağı belirtilmiştir. İyiniyetsizlik açılan davada kanıtlanmalıdır (TMK m. 159).
Butlan kararı kesinleştiği tarihten itibaren ileriye etkilidir; iyiniyetli sağ kalan eş mirasçıdır
Davacının evliliği, eşinin ölümünden sonra açılan davada mutlak butlan sebebiyle iptal edilmiş; aynı kararda davacının evlenirken iyiniyetli olduğu tespit edilerek evlenmeyle kazandığı kişisel durumun korunmasına hükmedilmişti. Davacı, mirasçılık sıfatının tespitini ve mirasçılık belgesi verilmesini istedi. Sulh hukuk mahkemesi davayı reddetti. Daire, butlan kararının kesinleştiği tarih itibarıyla ileriye etkili olduğunu, evliliğin ölümle sona ermesi hâlinde batıl da olsa geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurduğunu belirtti. Butlan davası açılmadan önce eşin öldüğünü ve davacının iyiniyetinin kesinleşmiş kararla belirlendiğini kabul ederek kararı bozdu.
“Dava açılmış olsa bile evlenme, kararın kesinleşme tarihine kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.”
Ne anlama geliyor? Butlan kararı boşanma kararı gibi ileriye etkilidir. İptal davası açılmadan ölen eşin sağ kalan eşi mirasçı olur; bu sıfatı koruması evlenirken iyiniyetli olmasına bağlıdır (TMK m. 159).
İptal edilmemiş iki evlilikte iki eş de mirasçıdır
Mirasbırakanın 1926 ve 1934 yıllarında iki ayrı evlilik yaptığı ve aralarında boşanma kaydı bulunmadığı anlaşıldı. Mirasçılık belgeleri arasındaki çelişkinin giderilerek yeni belge verilmesi istendi. İlk derece mahkemesi, bozmaya uyarak yaptığı yargılamada iki evlilikten de çocuklar bulunduğunu belirterek eşe düşen dörtte bir payı iki eş arasında sekizde birer pay olarak paylaştırdı. Daire, iki evliliğin mutlak butlana tabi olsa da mahkeme kararıyla iptal edilmediği sürece geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğuracağını belirterek kararı onadı.
“mutlak butlana tabi bulunsa da mahkeme kararı ile iptal edilmediği sürece geçerli bir evliliğin hüküm ve sonuçlarının doğuracağı açık olduğu gibi”
Ne anlama geliyor? Kayıtlarda iptal edilmemiş birden fazla evlilik varsa, her eş mirasçı sayılır. Bu kararda eşe düşen pay iki eş arasında eşit bölünmüştür.
Butlan kararı kesinleşinceye kadar ödenen dul aylığı yersiz değildir, sonrası için kesilir
Sigortalı, başka bir evliliği sürerken 1997'de davacıyla evlendi. Davacıyla yapılan evliliğin butlanı için 2002'de dava açıldı; sigortalı 2005'te öldü ve evliliğin mutlak butlan sebebiyle iptaline ilişkin karar 21.08.2006'da kesinleşti. Kurum, davacıya bağlanan ölüm aylığını keserek ödenen aylıkları geri aldı. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, davacının iyiniyetli olduğunu belirterek ölüm aylığı bağlanmasına karar verdi. Daire, kesinleşmeye kadarki 2006/1–2006/8 dönemi aylıklarının yersiz olmadığını belirtti. Ancak evlilik butlanla sona erdiğinden sonraki dönem için Kurum işleminin yerinde olduğunu, iyiniyet gerekçesiyle evlilik ölümle sona ermiş gibi karar verilemeyeceğini kabul ederek kararı bozdu.
“butlan kararının, kesinleşmeden ileriye doğru etkili olacağı, diğer bir deyişle, kesinleşmeye kadar geçerli bir evliliğin hüküm ve sonuçlarını doğuracağı belirgindir”
Ne anlama geliyor? Butlan davası sürerken eş ölse bile dava sonunda verilen butlan kararı kesinleştiği tarihten itibaren sonuç doğurur. Kesinleşmeye kadar ödenen aylık geri istenemez, sonraki dönem için aylık kesilir.
Butlan davası sürerken eşlerin yükümlülükleri devam eder; tedbir nafakası reddedilemez
Kısıtlanan eşin vasisi evliliğin iptalini istedi; diğer eş ayrıca nafaka davası açtı ve davalar birleştirildi. Mahkeme, ortada geçerli bir evlilik bulunmadığı gerekçesiyle kadının tedbir nafakası isteğini reddetti. Daire, önce vasinin dava için vesayet makamından izin alması gerektiğini belirtti. Butlan kararı kesinleşinceye kadar eşlerin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerinin devam ettiğini, geliri ve malvarlığı bulunmayan kadın yararına uygun miktarda tedbir nafakasına hükmedilmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu.
“Dolayısıyla, butlan kararının kesinleşmesine kadar, eşlerin birbirlerine karşı evlilik birliğinden doğan yasal yükümlülükleri devam eder.”
Ne anlama geliyor? Butlan davasında da yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 160). "Geçerli evlilik yok" gerekçesiyle nafaka reddedilemez.
Evlenirken de akıl hastası olan eşe karşı akıl hastalığı sebebiyle boşanma davası açılabilir
Koca, karısının akıl hastası olduğunu ileri sürerek akıl hastalığı sebebiyle boşanma davası açtı. Alınan raporda kadının on yıldır şizofreni hastası olduğu ve hastalığın davranış iradesini ortadan kaldırdığı belirtildi. Mahkeme, hastalığın evlenme sırasında da bulunduğunu belirterek davayı reddetti. Daire, evlenmeye engel akıl hastalığı mutlak butlan sebebi olsa da evlenmenin hâkim kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurduğunu belirtti. Hastalığın evlenme sırasında da bulunmasının akıl hastalığına dayalı boşanma davasına engel olmadığını kabul ederek kararı bozdu.
“Öyleyse davalı kadının evlilik akdinin icrası sırasında da akıl hastası olmasının, Türk Medeni Kanununun 165. maddede yer alan akıl hastalığına dayalı boşanma davası açılmasına engel oluşturmayacağı ortadadır.”
Ne anlama geliyor? Butlan sebebinin bulunması eşi butlan davası açmaya zorlamaz. Evlilik iptal edilmedikçe geçerli olduğundan boşanma yolu da açıktır.
Mutlak butlanla batıl evlilikte de boşanma davası görülür; mahkeme butlanı kendiliğinden değerlendiremez
Türk vatandaşı olmayan ve 2012'den beri Türkiye'de yaşayan eşlerden kadın, evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle boşanma davası açtı. İlk derece mahkemesi, eşlerden birinin evlenme sırasında evli olmasının mutlak butlan sebebi olduğunu ve Türk hukukunun tanıyabileceği bir evlilik bulunmadığını belirterek davayı usulden reddetti; bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti. Daire, mutlak butlanla batıl bir evlenmenin bile hâkim kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurduğunu, butlan için ayrıca dava açılması gerektiğini belirtti. Boşanma davasının esastan incelenmesi için kararı oy çokluğuyla bozdu.
“Mahkemece, evlenmenin mutlak butlanla batıl olup olmadığının kendiliğinden değerlendirilmesi mümkün değildir.”
Ne anlama geliyor? Kararda, Türk vatandaşlığıyla ilgisi olmayan yabancıların boşanma davası için kimliklerini ve evli olduklarını belgelendirmelerinin yeterli olduğu da belirtilmiştir.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 124 üncü maddesini karşılamaktadır. Madde tek fıkra hâlinde sadeleştirilmek ve daha anlaşılır hâle getirilmek suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Kenar başlığı "butlan kararı" şeklindedir. Zira bu madde hem mutlak butlan, hem de nisbî butlan sebebiyle geçersiz olan evlilikleri içermektedir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 71743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Evlenmenin butlanı, ancak hakimin karariyle hüküm ifade eder. Evlenme, mutlak bir butlan ile malül olsa bile hakimin kararına kadar sahih bir evlenmenin bütün hükümlerini haizdir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 124 | 4721 sayılı Kanun m. 156 | |
|---|---|---|
| Kenar başlık | Umumiyet itibariyle | Genel olarak (Butlan kararı) |
| Kural | Butlan ancak hâkim kararıyla hüküm ifade eder | Batıl evlilik ancak hâkim kararıyla sona erer |
| Karara kadar | Sahih bir evlenmenin bütün hükümleri | Geçerli bir evliliğin bütün sonuçları |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 145: Mutlak butlan sebepleri.
- TMK m. 148: Nispi butlan sebepleri.
- TMK m. 155: Şekil kurallarına uymama.
- TMK m. 157: Butlanın çocuklar yönünden sonuçları.
- TMK m. 158: Butlanın eşler yönünden sonuçları.
- TMK m. 159: Mirasçıların dava hakkı ve iyiniyet.
- TMK m. 160: Yetki ve yargılama usulü.
- TMK m. 165: Akıl hastalığı sebebiyle boşanma.
Butlan davası, nafaka, miras ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 156 ne diyor?
TMK m. 156'ya göre batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer. Mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.
Batıl evlilik kendiliğinden geçersiz olur mu?
Hayır. Butlan için dava açılması ve hâkimin karar vermesi gerekir. Hâkim başka bir davada butlan sebebini tespit etse bile bunu kendiliğinden gözeterek butlana hükmedemez (Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011).
Butlan kararı geçmişe etkili mi?
Hayır. Butlan kararı kesinleştiği tarihten itibaren ileriye etkilidir; dava açılmış olsa bile evlenme kesinleşme tarihine kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (Yargıtay 8. HD, 2013/14356 E., 2014/8163 K., 25.04.2014).
Butlan davası sürerken nafaka istenebilir mi?
Evet. Yargıtay, butlan kararı kesinleşinceye kadar eşlerin yükümlülüklerinin devam ettiğini belirterek tedbir nafakasının reddini bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2014/14649 E., 2014/22289 K., 10.11.2014).
Butlan sebebi olan evlilikte boşanma davası açılabilir mi?
Evet. Evlilik iptal edilmedikçe geçerlidir. Yargıtay, evlenirken de akıl hastası olan eşe karşı akıl hastalığı sebebiyle boşanma davası açılabileceğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2014/7237 E., 2014/21913 K., 06.11.2014).
Eş, butlan davası açılmadan ölürse sağ kalan eş mirasçı olur mu?
Olur. Ancak evlenirken iyiniyetli olmadığı açılan butlan davasında anlaşılırsa mirasçılık sıfatını kaybeder (Yargıtay 8. HD, 2013/14356 E., 2014/8163 K., 25.04.2014; TMK m. 159).
Aynı anda iki evliliği görünen kişinin iki eşi de mirasçı olur mu?
İkinci evlilik mahkeme kararıyla iptal edilmedikçe evet. Yargıtay, boşanma kaydı bulunmayan iki evlilikte eşe düşen payın iki eş arasında paylaştırılmasını onamıştır (Yargıtay 7. HD, 2022/2755 E., 2023/11 K., 09.01.2023).
Butlan kararından sonra dul aylığı kesilir mi?
Karar kesinleşinceye kadar ödenen aylık yersiz sayılmaz; kesinleşmeden sonraki dönem için aylık kesilir (Yargıtay 10. HD, 2019/4029 E., 2020/7555 K., 23.12.2020).
Butlan ile yokluk arasındaki fark nedir?
Yokluk her zaman ileri sürülebilir ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır. Butlan ise ancak açılan butlan davasında verilen kararla sonuç doğurur (Yargıtay 2. HD, 2025/5548 E., 2026/4435 K., 21.04.2026).
Butlan kararından sonra çocukların durumu ne olur?
Mahkemece butlanına karar verilen bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır (TMK m. 157).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 145–160, 165
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 124 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 156 gerekçesi, s. 71
- Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011
- Yargıtay HGK, 2021/670 E., 2022/1571 K., 22.11.2022
- Yargıtay 8. HD, 2013/14356 E., 2014/8163 K., 25.04.2014
- Yargıtay 7. HD, 2022/2755 E., 2023/11 K., 09.01.2023
- Yargıtay 14. HD, 2020/846 E., 2020/8807 K., 24.12.2020
- Yargıtay 10. HD, 2019/4029 E., 2020/7555 K., 23.12.2020
- Yargıtay 10. HD, 2016/5061 E., 2018/3966 K., 24.04.2018
- Yargıtay 2. HD, 2014/14649 E., 2014/22289 K., 10.11.2014
- Yargıtay 2. HD, 2014/7237 E., 2014/21913 K., 06.11.2014
- Yargıtay 2. HD, 2013/24653 E., 2014/8606 K., 10.04.2014
- Yargıtay 2. HD, 2013/12635 E., 2013/26132 K., 12.11.2013
- Yargıtay 2. HD, 2025/5548 E., 2026/4435 K., 21.04.2026
- Yargıtay 15. CD, 2014/11378 E., 2014/11593 K., 10.06.2014