TMK 155'e göre evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış olan bir evliliğin, kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez. TBMM gerekçesine göre yetkili memur önünde evlenme yapıldıysa bunun dışındaki şekil eksiklikleri butlan sebebi sayılmaz. Yargıtay, nikâhta şahit bulunmamasının tek başına evliliği geçersiz kılmayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023). Buna karşılık nüfusta eş görünen kişi memur önünde bulunmamış ve irade açıklamamışsa evlilik yok hükmündedir; yokluk süreye bağlı olmadan her zaman ileri sürülebilir (Yargıtay 2. HD, 2012/15541 E., 2013/13594 K., 14.05.2013).
- Şekil kuralları
- Evlenme başvurusu, belgeler, tören yeri, iki tanık, törenin açık yapılması ve kütüğe kayıt gibi evlenmenin yapılışına ilişkin kurallar (TMK m. 134–144).
- Kurucu unsurlar
- Evliliğin var sayılabilmesi için zorunlu olan unsurlar: ayrı cinsten iki kişinin, evlendirme memuru önünde bizzat ve karşılıklı olarak evlenme iradesini açıklaması.
- Yokluk
- Kurucu unsurlardan biri eksik olduğunda evliliğin hukuken hiç doğmamış sayılması; dava açılmasına gerek olmadan her zaman ileri sürülebilir.
- Evlendirme memuru
- Belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya görevlendireceği memur, köylerde muhtar; Bakanlık nüfus müdürlüklerine, dış temsilciliklere ve müftülüklere de bu yetkiyi verebilir (5490 s. K. m. 22).
TMK 155 ne düzenler?
| Eksiklik | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Nikâhta tanık bulunmaması | Tek başına evliliği geçersiz kılmaz | Yargıtay 2. HD, 2023/5440 K. |
| Kütükte tarafların veya tanıkların imzasının olmaması | Tek başına butlan sebebi değildir; memur önünde irade açıklanıp açıklanmadığı araştırılır | Yargıtay 2. HD, 2008/13617 K. |
| Törenin evlendirme dairesi dışında yapılması | Kanunen mümkündür; tören yerine ilişkin usulsüzlük butlan sebebi değildir | TMK m. 141, 155 |
| Evlenme izin belgesi gibi belge eksiklikleri | Kurucu unsur değildir; evliliği yok hükmünde kılmaz | Yargıtay 2. HD, 2024/5938 K. |
| Evlendirme kütüğünün kaybolması | Evlilik geçerliliğini korur | Yargıtay 2. HD, 2024/2490 K. |
| Taraflardan birinin memur önünde bulunmaması veya başkasının onun yerine nikâha girmesi | Yokluk; süreye bağlı değildir | Yargıtay 2. HD, 2013/13594 K. |
| Nikâhın evlendirme memuru olmayan birinin önünde yapılması | Yokluk | Yargıtay 2. HD, 2026/4435 K. |
| Memurun şekil kurallarına uymaması | Evlilik geçerli kalır; memur hakkında görevi kötüye kullanma gündeme gelebilir | Yargıtay 11. CD, 2013/13911 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 123. maddesini karşılar ve kenar başlığı "Şekil noksanı" yerine "Şekil kurallarına uymama" olarak değiştirilmiştir. Eski Kanun evlendirmeye yetkili kişileri "belediye reisi veya vekili veya köylerde ihtiyar heyeti" diye sayıyordu. Yeni metinde "evlendirmeye yetkili memur" ifadesi tercih edilerek Nüfus Kanunu ile evlendirme memurluğu yetkisi verilen kişiler de kapsama alınmıştır.
Madde yalnız evlilik yetkili memur önünde yapıldığında koruma sağlar. Yargıtay'a göre aynı cinsten kişilerin evlenmesi, evlendirme memuru olmayan kişinin önünde evlenilmesi veya tarafların memur önünde bizzat hazır bulunarak aynı anda irade açıklamamaları hâllerinde evlenmenin yokluğu söz konusu olur (Yargıtay 2. HD, 2025/5548 E., 2026/4435 K., 21.04.2026). Yalnız dinî nikâh da resmî bir evlilik doğurmaz (TMK m. 143).
Memur önünde irade açıklaması nasıl ispatlanır?
- Resmî kayıt: Evlendirme memurunun mühür ve imzasını taşıyan kütük kaydı resmî belgedir. Yargıtay, tarafların memur önünde evlenmek istediklerini beyan ettiklerini gösteren kayda karşı "gıyabımızda nikâh kıyıldı" iddiasının ispatlanması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023). Bozmaya uyularak dava reddedilmiş ve bu karar da onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2024/6056 E., 2024/5610 K., 10.09.2024).
- Tanık olarak memur ve şahitler: Yargıtay, kütükteki imzanın davacıya ait olmadığı gerekçesiyle verilen iptal kararını, evlendirme memuru ve nikâh şahitleri dinlenmeden eksik incelemeyle kurulduğu için bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2008/10766 E., 2008/13617 K., 20.10.2008).
- Uzun süre birlikte yaşama: Aynı dosyada Yargıtay, evliliğin nüfusa tescil edildiğini, eşlerin evlilik akdi kapsamında 32 yıl fiilen birlikte yaşadığını ve iki çocuklarının bulunduğunu da dikkate almıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023).
Nikâhın geçersizliğini ileri sürmeden önce eksikliğin niteliği belirlenmelidir. Şahit, imza, tören yeri veya belge gibi şekil eksiklikleri evliliği geçersiz kılmaz. Tarafların memur önünde bizzat irade açıklamadığı iddiası ise yokluk davasının konusudur ve bu iddianın resmî kayda karşı ispatlanması gerekir. Evlendirme dosyası, evlenme bildirimi ve kütük kaydı evlendirme memurluğundan istenmelidir.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Nikâhta şahit bulunmaması ve kütükte imza eksikliği evliliği geçersiz kılmaz
Eşler 1985'te imam nikâhıyla birlikte yaşamaya başlamış, 1989'da köy muhtarlığında resmî nikâhları kıyılmış ve evlilik nüfusa tescil edilmişti. İki çocukları vardı ve 32 yıl birlikte yaşamışlardı. Erkek 2021'de, nikâh sırasında kendilerinin muhtarlığa gitmediğini ve nikâhın gıyaplarında kıyıldığını ileri sürerek evliliğin yokluğunun tespitini istedi. Köy evlendirme kütük defterinde tarafların bilgileri ve fotoğrafları ile evlenmek istediklerini beyan ettikleri yazılıydı. Kayıt muhtar tarafından imzalanıp mühürlenmişti, ancak tarafların ve tanıkların imza yerleri boştu. İlk derece mahkemesi yokluğa karar verdi, bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti. Daire, evlenmenin kurulması için evlendirme memuru önünde karşılıklı irade açıklamasının gerekli ve yeterli olduğunu, şekil kurallarına uyulmamasının butlan sebebi olmadığını belirtti. Resmî belgeye karşı gıyapta nikâh iddiasının ispatlanamadığını kabul ederek kararı bozdu.
“Keza, 4721 sayılı Kanun'un 155 inci maddesi uyarınca da evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin kanunun diğer şekil şartlarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemeyeceği gibi, evlilik akti sırasında şahit bulunmaması da tek başına evlilik akdini geçersiz kılmaz.”
Ne anlama geliyor? Kararda 14.06.1965 tarihli 3/3 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına da dayanılmıştır. Evlendirme memurunun mühür ve imzasını taşıyan kayıt resmî belgedir; aksini iddia eden bunu ispatlamak zorundadır (TMK m. 6).
Kütükteki imza davacıya ait değil diye evlilik iptal edilemez; memur ve şahitler dinlenmelidir
Davacı, 1994'te kendi yokluğunda yapıldığını ileri sürdüğü evlilik kaydının iptalini istedi. Mahkeme, evlenme kütüğündeki imzanın davacıya ait olmadığı gerekçesiyle evliliğin iptaline karar verdi. Daire, evlenmenin geçerli biçimde kurulabilmesi için evlendirme memuru önünde tarafların karşılıklı irade açıklamasının yeterli olduğunu, yetkili memur önünde yapılan evliliğin diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemeyeceğini belirtti. Ortak çocukların nüfusa tescil belgelerinde baba olarak davacının imzasının bulunduğuna dikkat çekti. Evlendirme memuru ve nikâh şahitleri dinlenerek tarafların memur huzurunda irade açıklayıp açıklamadığı belirlenmeden karar verilmesini eksik inceleme sayarak kararı bozdu.
“Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış olan bir evliliğin diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez.”
Ne anlama geliyor? İmza, evlenmenin kurucu unsuru değildir. Belirleyici olan, tarafların memur önünde evlenme iradesini açıklayıp açıklamadığıdır; bu da memur ve şahitlerin anlatımıyla araştırılır.
Hastanede kıyılan nikâhta yer, tarih ve belge usulsüzlüğü iddiaları evliliği ortadan kaldırmadı
Ölen kişinin çocuğu, ölenin 2008'de hastanede yatarken yaptığı evliliğin yokluğunun tespitini, olmazsa mutlak butlanla iptalini istedi. Nikâhın yerinin resmî kayıtlarda belli olmadığını, hastaneden izin alınmadığını, başvuru tarihinin sonradan değiştirildiğini, başvuruyla aynı gün nikâh kıyıldığını ve sağlık raporlarının sahte olduğunu ileri sürdü. Bölge adliye mahkemesi ilk kararında, 155. maddeye göre yetkili memur önünde yapılan evliliğin diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemeyeceğini belirtmişti. Dosya daha sonra davanın nitelendirilmesi sorunu nedeniyle Yargıtay'a ve Hukuk Genel Kurulu'na gitti. Bozmadan sonra yapılan yargılamada yokluk ve mutlak butlan istekleri reddedildi; Daire bu kararı onadı.
“dolayısıyla soruşturma dosyasının sonucunun verilecek kararı etkilemeyeceği dikkate alınarak evliliğin sahte evraklarla gerçekleştirildiği iddiası nedeniyle yokluğunun tespitine yönelik karara ilişkin istinaf talebinin reddine karar verildiği”
Ne anlama geliyor? Alıntı, dosyadaki ilk bölge adliye mahkemesi kararının gerekçesindendir; Daire'nin son onama kararı bu gerekçeyi ayrıca tartışmamıştır. Sonuçta nikâhın yeri, başvuru tarihi ve belgelere ilişkin iddialar evliliği ortadan kaldırmamıştır.
Başkasının kimliğiyle yapılan nikâhta dava yokluk davasıdır ve süreye bağlı değildir
Davacı, gerçekte bir kişiyle evlendiği hâlde, o kişinin nikâhta kardeşinin nüfus kayıtlarını kullanması nedeniyle kayıtlarda kardeşiyle evli göründüğünü belirterek evliliğin iptalini istedi. Mahkeme davayı şahısta yanılma sebebiyle iptal davası olarak nitelendirdi ve hak düşürücü sürenin geçtiği gerekçesiyle reddetti. Daire, hukuki nitelendirmenin hâkime ait olduğunu, nüfusta eş görünen kişinin memur önünde bulunmadığı ve irade açıklamadığı iddiasının o kişiyle evliliğin yokluğunun tespiti istemi olduğunu belirtti. Yokluğun süreye bağlı olmadığını kabul ederek kararı bozdu.
“Evlenmenin yokluğu herhangi bir süreye tabi olmaksızın her zaman ileri sürülebilir.”
Ne anlama geliyor? 155. madde yetkili memur önünde irade açıklandığı hâlde şekil kurallarına uyulmayan evliliği korur. Nüfusta eş görünen kişi memur önünde hiç irade açıklamamışsa şekil eksikliğinden değil, kurucu unsurun yokluğundan söz edilir.
Şahitler olmadan nikâh kıyıp defteri sonradan imzalatmak sahtecilik değil, görevi kötüye kullanmadır
Evlendirme memuru olarak görev yapan sanığın, evlenme iradelerini ortaya koyan kişilerin nikâhını şahitler hazır olmadan kıydığı ve evlenme defterini şahitlere sonradan imzalattığı ileri sürüldü. Ağır ceza mahkemesi suç vasfını değiştirerek sanığı görevi kötüye kullanmadan mahkûm etti. Daire, eylemde sahtecilik suçunun unsurlarının bulunmadığını, eylemin görevi kötüye kullanma suçunu oluşturacağını belirtti. Ancak suç tarihinden hüküm tarihine kadar dava zamanaşımı dolduğu için hükmü bozdu ve kamu davasını düşürdü.
“Evlendirme memuru olarak görev yapan sanığın, evlenme iradelerini ortaya koyan şahısları nikah şahitleri olmadan evlenme işlemlerini yaparak, şahitlere sonradan evlenme defterini imzalatmasında sahtecilik suçunun unsurlarının bulunmadığı ancak eylemin “görevi kötüye kullanmak” suçunu oluşturacağı”
Ne anlama geliyor? Şekil kurallarına uyulmaması memur için ceza sorumluluğu doğurabilir; evliliğin geçerliliği ise 155. madde gereği bundan etkilenmez.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 123 üncü maddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığı "Şekil noksanı" yerine "Şekil kurallarına uymama" biçiminde değiştirilmiştir. Maddede yetkili memur önünde evlenmenin akdedilmesi hâlinde, bunun dışında kalan diğer şekil eksikliklerinin bir butlan sebebi sayılamayacağı hükme bağlanmıştır. Yürürlükte olan maddedeki evlendirmeye yetkili memurlar olarak "burada belediye reisi veya vekili veya köylerde ihtiyar heyeti" şeklinde sayma yerine "evlendirmeye yetkili memur" ifadesinin kullanılması tercih edilmiştir. Böylece maddede sayılan bu kişiler dışında Nüfus Kanunu ile kendilerine evlendirme memurluğu yetkisi verilmiş kişilerin de bu ifade kapsamında yer alması sağlanmıştır. Maddede, İsviçre Medenî Kanununun Fransızca metninde olduğu gibi, hem mutlak butlan, hem de nisbî butlan hâllerini ifade etmek üzere, "butlan" sözcüğü kullanılmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 70743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Belediye reisi veya vekili veya köylerde ihtiyar heyeti huzurunda akdedilmiş olan evlenme, kanuni şekillere riayet edilmemiş olması sebebi ile fesholunamaz.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 123 | 4721 sayılı Kanun m. 155 | |
|---|---|---|
| Kenar başlık | Şekil noksanı | Şekil kurallarına uymama |
| Yetkili kişi | Belediye reisi veya vekili, köylerde ihtiyar heyeti | Evlendirmeye yetkili memur |
| Sonuç | Evlenme fesholunamaz | Butlanına karar verilemez |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 134: Evlenme başvurusunun yapılacağı makam.
- TMK m. 141: Tören yeri ve tanıklar.
- TMK m. 142: Törenin şekli ve evlenmenin oluşması.
- TMK m. 143: Aile cüzdanı ve dinî tören.
- TMK m. 144: Evlendirme Yönetmeliği.
- TMK m. 145: Mutlak butlan sebepleri.
- TMK m. 154: Bekleme süresine uymama.
- TMK m. 156: Butlan kararı.
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 22: Evlendirme memurları.
Nikâhın geçerliliği, evliliğin iptali ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 155 ne diyor?
TMK m. 155'e göre evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış olan bir evliliğin, kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez.
Nikâhta şahit yoksa evlilik geçersiz olur mu?
Hayır. Yargıtay, evlilik akdi sırasında şahit bulunmamasının tek başına evlilik akdini geçersiz kılmayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023).
Evlenme kütüğünde imzam yok; evlilik geçersiz mi?
Tek başına hayır. Belirleyici olan, tarafların memur önünde evlenme iradesini açıklayıp açıklamadığıdır. Yargıtay, imzanın davacıya ait olmadığı gerekçesiyle verilen iptal kararını, memur ve şahitler dinlenmediği için bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2008/10766 E., 2008/13617 K., 20.10.2008).
Hastanede veya evde kıyılan nikâh geçerli mi?
Tören, evleneceklerin istemi üzerine evlendirme memurunun uygun bulacağı başka yerlerde de yapılabilir (TMK m. 141). Yargıtay, hastanede kıyılan bir nikâha karşı yer, tarih ve belge usulsüzlüğü iddialarıyla açılan yokluk ve mutlak butlan davasının reddini onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/5085 E., 2023/6284 K., 19.12.2023).
Evlenme izin belgesi veya başka bir belge eksikse ne olur?
Belge eksikliği evliliğin kurucu unsuru değildir. Yargıtay'ın onadığı bir kararda, evlenme izin belgesine ilişkin iddiaların evliliği yok hükmünde kılmayacağı kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024).
Hangi durumlarda evlilik yok hükmündedir?
Aynı cinsten kişilerin evlenmesi, nikâhın evlendirme memuru olmayan birinin önünde yapılması veya tarafların memur önünde bizzat ve aynı anda irade açıklamaması hâllerinde (Yargıtay 2. HD, 2025/5548 E., 2026/4435 K., 21.04.2026).
Başka biri benim kimliğimle nikâha girdiyse ne yapabilirim?
Memur önünde hiç irade açıklamayan kişi yönünden evliliğin yokluğunun tespiti istenebilir. Yokluk herhangi bir süreye bağlı olmadan her zaman ileri sürülebilir (Yargıtay 2. HD, 2012/15541 E., 2013/13594 K., 14.05.2013).
Evlendirme kütüğü kaybolduysa evlilik geçersiz mi olur?
Hayır. Yargıtay, köy evlendirme kütüğünün kayıp olduğu ve yalnız evlenme bildirim formunun bulunduğu bir dosyada evliliğe karşı açılan mutlak butlan davasının reddini onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/7901 E., 2024/2490 K., 16.04.2024).
Şekil kurallarına uymayan evlendirme memurunun sorumluluğu var mı?
Evlilik geçerli kalsa da memur hakkında ceza sorumluluğu doğabilir. Yargıtay, şahitler olmadan nikâh kıyıp defteri sonradan imzalatan memurun eylemini görevi kötüye kullanma olarak nitelemiştir (Yargıtay 11. CD, 2012/24868 E., 2013/13911 K., 30.09.2013).
Yokluk ile butlan arasındaki fark nedir?
Butlanla sakat evlilik hâkim kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156). Yokluk ise her zaman ileri sürülebilir ve mahkemece açılan herhangi bir davada kendiliğinden dikkate alınır (Yargıtay 2. HD, 2025/5548 E., 2026/4435 K., 21.04.2026).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6, 134–145, 154–156
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 22
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 123 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 155 gerekçesi, s. 70
- Yargıtay 2. HD, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023
- Yargıtay 2. HD, 2024/6056 E., 2024/5610 K., 10.09.2024
- Yargıtay 2. HD, 2008/10766 E., 2008/13617 K., 20.10.2008
- Yargıtay 2. HD, 2023/5085 E., 2023/6284 K., 19.12.2023
- Yargıtay 2. HD, 2012/15541 E., 2013/13594 K., 14.05.2013
- Yargıtay 11. CD, 2012/24868 E., 2013/13911 K., 30.09.2013
- Yargıtay 2. HD, 2025/5548 E., 2026/4435 K., 21.04.2026
- Yargıtay 2. HD, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024
- Yargıtay 2. HD, 2023/7901 E., 2024/2490 K., 16.04.2024