TMK 141'e göre evlenme töreni, evlendirme dairesinde, evlendirme memurunun ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde açık olarak yapılır. Evleneceklerin istemi üzerine tören, memurun uygun bulacağı başka yerlerde de yapılabilir. Evlendirme Yönetmeliği bu yerler arasında ikametgâhları, özel bina ve salonları, savcılık izniyle ceza ve tutukevlerini, baştabip veya müdür izniyle hastaneleri sayar; mabetlerde ve tarafların iradelerini serbestçe açıklayamayacağı yerlerde resmî tören yapılamaz (Yön. m. 26). Davetli bulunmaması, evlenmenin açık yapılmadığı anlamına gelmez (Yön. m. 27). Yargıtay, evlilik akdi sırasında şahit bulunmamasının tek başına evliliği geçersiz kılmadığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023).
- Evlendirme dairesi
- Evlenme törenleri için ilgili makamlarca tahsis edilmiş resmî salon veya yer; tören kural olarak burada yapılır (TMK m. 141; Yön. m. 26).
- Açıklık (alenilik)
- Törenin herkesin görebileceği biçimde yapılması. Davetli bulunmaması açıklığı ortadan kaldırmaz (Yön. m. 27).
- Nikâh tanığı (şahit)
- Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olan, tanıklık ettiği kişiyi tanıyan ve iradelerin serbestçe açıklandığına, kimliğin doğruluğuna ve evlenmenin yapıldığına tanıklık eden kişi (TMK m. 141; Yön. m. 28).
- Ergin
- 18 yaşını doldurmuş kişi. Evlenme de kişiyi ergin kılar (TMK m. 11).
TMK 141 ne düzenler?
| Unsur | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yer | Kural olarak evlendirme dairesi; istem üzerine memurun uygun bulacağı başka bir yer | TMK m. 141 |
| Memur | Evlendirme memuru önünde | TMK m. 141; m. 134 |
| Tanık | Ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanık | TMK m. 141; Yön. m. 27–28 |
| Açıklık | Tören açık (alenî) yapılır; davetli bulunmaması açıklığı bozmaz | TMK m. 141; Yön. m. 27 |
| Bizzat katılım | Taraflar törende bizzat hazır bulunur; vekâletle evlenme yapılamaz | Yön. m. 27 |
| Saat | Günlük çalışma saatleri içinde; istek üzerine mesai dışında, hafta sonu veya resmî tatilde özel yer ve salonlarda | Yön. m. 45 |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 108. maddesini karşılar ve evlenme töreninin yerini ve usulünü düzenler. Tören, evlendirme memuru ile iki ergin ve ayırt etme gücüne sahip tanığın önünde ve açık olarak yapılmak zorundadır. Kural olarak tören yeri evlendirme dairesidir; istem üzerine memurluğun uygun bulacağı başka yerlerde de tören yapılabilir.
Evlendirme dairesi dışında nikâh
| Yer | Şart | Dayanak |
|---|---|---|
| İkametgâh, özel bina veya salon | Tarafların isteği | Yön. m. 26/a |
| Ceza veya tutukevi | Tutuklu ya da hükümlü için Cumhuriyet savcılığının izni | Yön. m. 26/b |
| Hastane | Hasta için baştabip veya müdürün izni | Yön. m. 26/c |
| Mabet (ibadet yeri) | Resmî tören yapılamaz | Yön. m. 26 |
| Evlenmenin mahiyetiyle bağdaşmayan ya da tarafların iradelerini serbestçe açıklamasına imkân vermeyen yer | Resmî tören yapılamaz; memur evlenmeyi erteler | Yön. m. 26 |
743 sayılı eski Kanun, törenin belediye dairesi veya ihtiyar heyeti dışında yapılmasına yalnız evleneceklerden biri gelemeyecek derecede hasta olur ve bu durum hekim raporuyla anlaşılırsa izin veriyordu (743 s. K. m. 108). 4721 sayılı Kanun bu dar istisnayı genişletmiş, evleneceklerin istemi ve memurun uygun bulmasıyla başka yerlerde tören yapılmasına imkân tanımıştır.
Düğün salonunda, otelde veya evde nikâh istiyorsanız, başvuru sırasında bunu evlendirme memurluğuna bildirin; tören yerinin uygunluğuna memur karar verir (TMK m. 141). Mesai saatleri dışında, hafta sonu veya resmî tatilde tören, özel yer ve salonlarda yapılabilir (Yön. m. 45).
Tanıklar
- Şahit olabilmek için ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak ve tanıklık edilen kişiyi tanımak gerekir. Görünüşleri itibarıyla ayırt etme gücüne sahip olmadığı veya evlenecek tarafı tanımadığı anlaşılanlar şahitlik yapamaz (Yön. m. 28).
- Şahit; evlenme iradelerinin serbestçe açıklandığına, tanıklık ettiği kişinin kimliğinin doğruluğuna ve evlenmenin yapıldığına tanıklık eder (Yön. m. 28).
- Memur, evleneceklerin her birinin olumlu cevabı ve bu cevapların iki şahit tarafından duyulduğunun doğrulanması üzerine evlenmenin kanuna uygun yapıldığını açıklar; evlenme kütüğü taraflara ve şahitlere imzalatılır (Yön. m. 27).
- Yönetmelik tanıklık için akrabalık veya cinsiyet sınırlaması öngörmez; aranan şartlar erginlik, ayırt etme gücü ve evlenecek tarafı tanımaktır (Yön. m. 28).
Yargıtay 2. HD, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023 kararına göre, evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemeyeceği gibi, evlilik akdi sırasında şahit bulunmaması da tek başına evliliği geçersiz kılmaz (TMK m. 155). Şahitler olmadan nikâh kıyıp evlenme defterini şahitlere sonradan imzalatan memurun eylemi ise sahtecilik sayılmamış, görevi kötüye kullanma olarak nitelendirilmiştir (Yargıtay 11. CD, 2012/24868 E., 2013/13911 K., 30.09.2013).
Hastanede ve cezaevinde nikâh
Hasta için hastanede tören, baştabip veya müdürün izniyle yapılabilir (Yön. m. 26/c). Tutuklu ve hükümlüler için ceza veya tutukevinde tören, Cumhuriyet savcılığının izniyle yapılabilir (Yön. m. 26/b). Evlenmenin yapılacağı sırada taraflardan birinin iradesini serbestçe açıklamasını engelleyen bir ruh hâli içinde bulunduğu davranışlarından açıkça anlaşılırsa, memur bu durumu taraflara bildirerek evlenmeyi erteleyebilir (Yön. m. 29).
Yargıtay 2. HD, 2023/5085 E., 2023/6284 K., 19.12.2023 kararına konu olayda, hastanede yatarken yapılan bir evliliğin yok hükmünde veya mutlak butlanla batıl olduğu iddiası reddedilmiştir. İlk derece mahkemesi, törenin 141. maddeye uygun olarak memur ve ayırt etme gücüne sahip iki tanık önünde yapıldığını, evlenme anında eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olmadığını tespit etmiş; karar sonunda onanmıştır.
Hastanede kıyılan nikâhlarda sonradan en sık ileri sürülen iddia, hastanın ayırt etme gücünün bulunmadığıdır. Sürekli sebeple ayırt etme gücü yokluğu mutlak butlan (TMK m. 145/2), geçici bir sebeple ayırt etme gücü yokluğu ise nispi butlan sebebidir (TMK m. 148). Tören sırasındaki sağlık durumunu gösteren hekim kayıtları ve tanık anlatımları bu yüzden önem taşır.
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Nikâhı düğün salonunda veya evde kıydırmak istiyoruz | Memur uygun bulursa mümkündür | TMK m. 141; Yön. m. 26/a |
| Nikâh hafta sonu yapılacak | Tarafların isteğiyle özel yer ve salonlarda yapılabilir | Yön. m. 45 |
| Eşlerden biri hastanede yatıyor | Baştabip veya müdür izniyle hastanede tören yapılabilir | Yön. m. 26/c |
| Eşlerden biri tutuklu veya hükümlü | Savcılık izniyle ceza veya tutukevinde tören yapılabilir | Yön. m. 26/b |
| Resmî nikâh camide veya başka bir ibadet yerinde | Resmî tören yapılamaz | Yön. m. 26 |
| Evlenme kütüğünde tanık imzası yok | Tek başına evliliği geçersiz kılmaz | Yargıtay 2. HD, 2024/5610 K. |
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Hastanede memur ve iki tanık önünde kıyılan nikâh yok hükmünde sayılmadı
Davacı, babasının 2008'de bir hastanede yatarken yapılan evliliğinin yok hükmünde olduğunu, olmazsa mutlak butlanla batıl olduğunu ileri sürdü. Nikâh sırasında babasının kolunda serum takılı olduğunu, evlenme dosyasındaki raporların sahte olduğunu ve evliliğin TMK 141 ve 142'ye aykırı olduğunu savundu. İlk derece mahkemesi, törenin 141. maddeye uygun yapıldığını, törende evlendirme memurunun görev aldığını ve ayırt etme gücüne sahip iki tanığın bulunduğunu belirtti. Bu tanıkların yargılamada yeminli olarak dinlendiğini, evlilik sözleşmesindeki imzanın Adli Tıp raporuyla murise ait olduğunun anlaşıldığını ve evlenme anında murisin akıl sağlığının yerinde olduğunu tespit ederek davayı reddetti. Dosya üst mahkemeler arasında gidip geldikten sonra bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti, Yargıtay da bu kararı onadı.
“taraflar arasındaki evlilik töreninin 4721 sayılı Kanun'un 141 inci maddesine uygun şekilde gerçekleştirildiği, törende evlendirme memurunun görev aldığı, tören anında ayırt etme gücüne sahip iki tanığın bulunduğu, evlenme törenine şahit bu iki tanığın yargılama aşamasında yeminli olarak dinlendiği”
Ne anlama geliyor? Hastanede nikâh mümkündür (Yön. m. 26/c). Yokluk iddiasında belirleyici olan, törenin memur ve tanıklar önünde yapılıp yapılmadığıdır; tören yerinin hastane olması tek başına sonuç doğurmaz.
Evlenme kaydında tanık imzası bulunmaması tek başına evliliği geçersiz kılmaz
Eşler 1985'te imam nikâhıyla evlenmiş, 1989'da köy muhtarlığında resmî nikâhları kayda geçirilmişti. Erkek, muhtarlığa hiç gitmediklerini ve nikâhın gıyaplarında kıyıldığını ileri sürerek evliliğin yokluğunun tespitini istedi. Köy evlendirme kütük defterinde tarafların bilgileri, fotoğrafları ve evlenmek istediklerini beyan ettikleri yazılıydı. Kayıt muhtar tarafından imzalanıp mühürlenmişti, ancak tarafların ve şahitlerin imza yerleri boştu. İlk derece mahkemesi önce, kayıtta tarafların ve tanıkların imzalarının bulunmadığını ve törene tanıklık eden kimsenin dinlenemediğini belirterek yokluğa karar verdi; bu karar Yargıtay'ca bozuldu. Mahkeme bozmaya uyarak davayı reddetti, Daire de bu kararı onadı.
“Keza, 4721 sayılı Kanun'un 155 inci maddesi uyarınca da evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin kanunun diğer şekil şartlarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemeyeceği gibi, evlilik akti sırasında şahit bulunmaması da tek başına evlilik akdini geçersiz kılmaz.”
Ne anlama geliyor? Tanık şartı törenin şekline ilişkindir. Evliliğin kurulması için memur önünde karşılıklı irade açıklaması gerekli ve yeterlidir; bunu çürütmek isteyen, iddiasını ispatlamak zorundadır (TMK m. 6).
Şahitler olmadan nikâh kıyıp defteri sonradan imzalatmak sahtecilik değil, görevi kötüye kullanmadır
Evlendirme memuru olarak görev yapan sanığın, evlenme iradelerini ortaya koyan kişilerin nikâhını şahitler hazır olmadan kıydığı ve evlenme defterini şahitlere sonradan imzalattığı ileri sürüldü. Ağır ceza mahkemesi suç vasfını değiştirerek sanığı görevi kötüye kullanmadan mahkûm etti. Daire, eylemde sahtecilik suçunun unsurlarının bulunmadığını, eylemin görevi kötüye kullanma suçunu oluşturacağını belirtti. Ancak suç tarihinden hüküm tarihine kadar dava zamanaşımı dolduğu için hükmü bozdu ve kamu davasını düşürdü.
“Evlendirme memuru olarak görev yapan sanığın, evlenme iradelerini ortaya koyan şahısları nikah şahitleri olmadan evlenme işlemlerini yaparak, şahitlere sonradan evlenme defterini imzalatmasında sahtecilik suçunun unsurlarının bulunmadığı ancak eylemin “görevi kötüye kullanmak” suçunu oluşturacağı”
Ne anlama geliyor? Tanık şartına uyulmaması memur için ceza sorumluluğu doğurabilir. Evliliğin geçerliliği ise ayrı bir sorudur: tarafların memur önünde iradelerini açıklamış olması, evliliğin kurulması için esastır (TMK m. 142).
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 108 inci maddesini karşılamaktadır. Maddeyle evlenme merasiminin yeri ve usulü düzenlenmektedir. Buna göre evlenme töreni evlendirme memuru ile iki ergin ve ayırt etme gücüne sahip tanığın önünde ve açık (alenî) olarak yapılmak zorundadır. Kural olarak evlenme tören yeri evlendirme dairesidir. Fakat istem üzerine evlendirme memurluğunun uygun bulacağı diğer yerlerde de bu tören yapılabilecektir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 68743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Evlenme; Reşit iki şahit muvacehesinde belediye dairesinde veya heyeti ihtiyariyede, belediye reisi veya reisin evlenme işlerine memur ettiği vekili veya muhtar tarafından alenen akdolunur. Evleneceklerden birinin belediye veya heyeti ihtiyariyeye gelemiyecek derecede hastalığı tabip raporiyle tebeyyün ederse, evlenme başka bir yerde dahi akdolunabilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 108 | 4721 sayılı Kanun m. 141 | |
|---|---|---|
| Yer | Belediye dairesi veya ihtiyar heyeti | Evlendirme dairesi |
| Başka yerde tören | Yalnız evleneceklerden biri gelemeyecek derecede hasta olur ve bu durum hekim raporuyla anlaşılırsa | Evleneceklerin istemi üzerine memurun uygun bulacağı yerlerde |
| Tanık | Reşit iki şahit | Ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanık |
| Açıklık | Alenen | Açık olarak |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 134: Başvuru ve evlendirme memuru.
- TMK m. 140: Evlenmenin yapılamaması.
- TMK m. 142: Törenin şekli.
- TMK m. 143: Aile cüzdanı ve dinî tören.
- TMK m. 145: Mutlak butlan sebepleri.
- TMK m. 155: Şekil kurallarına uymama.
- Evlendirme Yönetmeliği m. 26–29, 45: Tören yerleri, açıklık, şahitler, erteleme, tören saatleri.
Nikâh töreni, evliliğin geçerliliği ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 141 ne diyor?
TMK m. 141'e göre evlenme töreni, evlendirme dairesinde evlendirme memurunun ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde açık olarak yapılır. Tören, evleneceklerin istemi üzerine memurun uygun bulacağı diğer yerlerde de yapılabilir.
Nikâh evde veya düğün salonunda kıyılabilir mi?
Evet. Evleneceklerin istemi üzerine ve memurun uygun bulmasıyla ikametgâhlarda, özel bina veya salonlarda tören yapılabilir (TMK m. 141; Yön. m. 26/a).
Hastanede nikâh kıyılabilir mi?
Evet, hasta için baştabip veya müdürün izniyle (Yön. m. 26/c). Taraflardan birinin iradesini serbestçe açıklayamayacağı açıkça anlaşılırsa memur evlenmeyi erteleyebilir (Yön. m. 29).
Cezaevinde nikâh kıyılabilir mi?
Evet. Tutuklu veya hükümlüler için Cumhuriyet savcılığının izni üzerine ceza veya tutukevinde evlenme yapılabilir (Yön. m. 26/b).
Camide veya başka bir ibadet yerinde resmî nikâh kıyılabilir mi?
Hayır. Evlenmenin mahiyetiyle bağdaşmayan veya tarafların iradelerini serbestçe açıklamalarına imkân vermeyen yerlerde ya da mabetlerde resmî evlenme töreni yapılamaz (Yön. m. 26).
Nikâh şahidi kim olabilir, akraba olabilir mi?
Şahit ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmalı ve tanıklık ettiği kişiyi tanımalıdır (Yön. m. 28). Yönetmelik akrabalık veya cinsiyet sınırlaması öngörmez.
Kaç nikâh şahidi gerekir?
İki. Tören, ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde yapılır (TMK m. 141); Yönetmelik en az iki tanık arar (Yön. m. 27).
Şahitler olmadan kıyılan nikâh geçersiz mi?
Tek başına hayır. Yargıtay'a göre evlilik akdi sırasında şahit bulunmaması tek başına evliliği geçersiz kılmaz (Yargıtay 2. HD, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023). Memurun ceza sorumluluğu ise ayrıca doğabilir.
Davetli olmadan nikâh kıyılabilir mi?
Evet. Davetli bulunmaması, evlenmenin açık yapılmadığı anlamına gelmez (Yön. m. 27).
Vekâletle nikâh kıyılabilir mi?
Hayır. Evlenme bizzat tarafların huzuruyla yapılır; vekâletle evlenme yapılamaz (Yön. m. 27). Başvuru ise özel vekâletnameyle vekil eliyle yapılabilir (Yön. m. 17).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6, 11, 134, 140–145, 148, 155
- Evlendirme Yönetmeliği m. 17, 26–29, 45
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 108 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 141 gerekçesi, s. 68
- Yargıtay 2. HD, 2023/5085 E., 2023/6284 K., 19.12.2023
- Yargıtay 2. HD, 2024/6056 E., 2024/5610 K., 10.09.2024
- Yargıtay 2. HD, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023
- Yargıtay 11. CD, 2012/24868 E., 2013/13911 K., 30.09.2013