TMK 136'ya göre evlenecek erkek ve kadından her biri, evlendirme memurluğuna dört tür belge vermek zorundadır. Birincisi nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneğidir. İkincisi, önceki evliliği sona ermişse buna ilişkin belgedir. Üçüncüsü, küçük veya kısıtlıysa yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesidir. Dördüncüsü, evlenmeye engel hastalığının bulunmadığını gösteren sağlık raporudur. Evlendirme Yönetmeliği'ne göre sağlık raporu alınmadan evlenme yapılamaz ve yalnız nüfus cüzdanına göre evlenme yapılamaz (Yön. m. 20). Yabancılardan evlenmesine engel bir hâlinin bulunmadığını gösteren tasdikli evlenme ehliyet belgesi istenir. Yargıtay, yasal temsilcinin izni ve sağlık raporu olmadan nikâh kıyan memurun eylemini görevi kötüye kullanma olarak nitelendirmiştir (Yargıtay 11. CD, 2019/10192 E., 2021/8298 K., 12.10.2021).
- Nüfus kayıt örneği
- Nüfus idaresince aile kütüğüne dayanılarak düzenlenen ve kişinin evlenmesine engel bir hâli bulunup bulunmadığını gösteren belge. Türk vatandaşları için evlenme ehliyet belgesi olarak kabul edilir (Evlendirme Yönetmeliği m. 20).
- Evlenme ehliyet belgesi
- Yabancılar için yetkili makamlarca düzenlenen, kişinin kimliğini ve evlenmesine engel bir hâlinin bulunup bulunmadığını gösteren tasdikli belge (Yön. m. 20).
- Rıza (izin) belgesi
- Küçük veya kısıtlının evlenmesi için ana ve baba veya vasinin verdiği ve imzası onaylanan yazılı izin (TMK m. 136; Yön. m. 20).
- Sağlık raporu
- Evlenmeye engel hastalığın bulunmadığını gösteren rapor; akıl hastaları için resmî sağlık kurulu raporu (TMK m. 133, 136).
TMK 136 hangi belgeleri ister?
| Belge | Kimden? | Dayanak |
|---|---|---|
| Nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği | Herkesten | TMK m. 136 |
| Önceki evliliğin sona erdiğini gösteren belge | Daha önce evlenmiş olandan | TMK m. 136; m. 130 |
| Yasal temsilcinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesi | Küçük veya kısıtlıdan | TMK m. 136; m. 126, m. 127 |
| Evlenmeye engel hastalığın bulunmadığını gösteren sağlık raporu | Herkesten; akıl hastası için resmî sağlık kurulu raporu | TMK m. 136; m. 133 |
Evlendirme Yönetmeliği, evlenme dosyasına konulacak belgeleri şöyle sayar: beyanname, sağlık raporu veya resmî sağlık kurulu raporu, rıza belgesi, vesikalık fotoğraf ve nüfus kayıt örneği veya evlenme ehliyet belgesi (Yön. m. 20).
Yönetmelikteki ayrıntılar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Sağlık raporu | Resmî veya özel sağlık kurum ve kuruluşlarından alınır; rapor alınmadan evlenme yapılamaz; usul ve esasları Sağlık Bakanlığı genelgesiyle belirlenir | Yön. m. 20 |
| Akıl hastaları | Evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla belgelendirilir | Yön. m. 20; TMK m. 133 |
| Rıza belgesi | Ana, baba veya vasi evlendirme memuru huzurunda imzalar ya da imzası yetkili mercilerce onaylanmış belgeyi sunar | Yön. m. 20 |
| Ana veya babadan biri ölmüş, ya da boşanmışlar | Sağ olanın veya velayet verilen tarafın imzası yeterlidir | Yön. m. 20 |
| Vasi | Vasi tayinine ilişkin mahkeme kararı da istenir | Yön. m. 20 |
| Hâkim izni | Evlenmesi hâkim iznine bağlı olan, izin belgesini beyannameye eklemek zorundadır | Yön. m. 20; TMK m. 124/2, 128 |
| Fotoğraf | Renkli, ön cepheden, son altı ay içinde çekilmiş; yüz açık olmak şartıyla başörtülü fotoğraf da kabul edilir | Yön. m. 20 |
| Nüfus kaydı | Yalnız nüfus cüzdanına göre evlenme yapılamaz; kayıt örneği veya ehliyet belgesi istenir | Yön. m. 20 |
| Yabancılar | Yetkili makam veya kendi devletinin yerel temsilciliğince düzenlenmiş tasdikli evlenme ehliyet belgesi; şüphe hâlinde doğruluğu Dışişleri Bakanlığı kanalıyla araştırılabilir | Yön. m. 20 |
| Fahri konsolosluk belgeleri | Bunlara dayanılarak işlem yapılmaz | Yön. m. 20 |
| Geçici koruma, uluslararası koruma başvurusu ve benzeri statüdeki yabancılar | Evlenme ehliyet belgesini il göç idaresi müdürlüğü düzenler | Yön. m. 13 |
Belge eksikliğinin sonuçları
Belgeler evlenmenin kurulmasından önce aranır; evlendirme memuru eksiklikleri tamamlar veya tamamlattırır (TMK m. 137). Belge eksikliği ile evliliğin geçerliliği ise ayrı konulardır:
- Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin, kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez (TMK m. 155).
- Evlenme izin belgesinin dosyada bulunmadığı iddiası kurucu unsurlardan biri olmadığından yokluk sonucu doğurmamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024).
- Küçük veya kısıtlının yasal temsilcisinin izni alınmamışsa, izni alınmayan yasal temsilci evlenmenin iptalini dava edebilir (TMK m. 153). Beyannamede izin bölümü boş olan kısıtlının evliliği bu sebeple iptal edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024).
- Belgeler tamamlanmadan nikâh kıyan memurun ve gerçeğe aykırı belge kullananların ceza sorumluluğu doğabilir (Yargıtay 11. CD, 2019/10192 E., 2021/8298 K., 12.10.2021; Yargıtay 11. CD, 2011/11345 E., 2012/13831 K., 12.07.2012).
Sağlık raporu evlenme dosyasının zorunlu belgesidir. Evlilik sonradan akıl hastalığı veya ayırt etme gücü yokluğu iddiasıyla tartışılırsa, evlenme için alınan hekim raporu da mahkemece değerlendirilir (Yargıtay 2. HD, 2023/9032 E., 2024/3594 K., 16.05.2024).
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Nikâh için hangi belgeler gerekir? | Nüfus kayıt örneği (sistemden temin edilebilir), sağlık raporu, fotoğraf, beyanname; gerekiyorsa izin belgesi ve önceki evliliğin sona erdiğini gösteren belge | TMK m. 136; Yön. m. 20 |
| 17 yaşında evleneceğim; annem ve babam boşanmış | Velayet verilen tarafın imzası yeterlidir | Yön. m. 20; TMK m. 126 |
| Yabancı biriyle evleneceğim | Yabancı eşten tasdikli evlenme ehliyet belgesi istenir | Yön. m. 20 |
| Geçici koruma altındaki biriyle evleneceğim | Evlenme ehliyet belgesini il göç idaresi müdürlüğü düzenler | Yön. m. 13 |
| Yurt dışında boşandım | Önceki evliliğin sona erdiğini gösteren belge gerekir; yabancı kararın tanınması veya nüfusa tescili için TMK m. 130 sayfasına bakınız | TMK m. 130, 136 |
| Sağlık raporu olmadan nikâh kıyılır mı? | Hayır; rapor alınmadan evlenme yapılamaz | Yön. m. 20 |
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Yasal temsilci izni ve sağlık raporu olmadan nikâh kıyan memurun eylemi görevi kötüye kullanma sayıldı
Bir belediyede nikâh memuru olan sanık, on yedi yaşını doldurmuş ama on sekiz yaşını doldurmamış bir kişinin evlenmesini yasal temsilcisinin izni olmadan gerçekleştirdi. Dosyadaki evlenme işlemlerine mahsus sağlık raporları, evlenme kütüğüne göre nikâhın kıyıldığı günün ertesi günü alınmıştı. Memur ve nikâh şahitleri hakkında resmi belgede sahtecilikten dava açıldı. Eşlerden biri nikâhta bulunmadığını ve imzaların kendisine ait olmadığını ileri sürdü. Daire, bu iddianın boşanma davası kesinleştikten sonra ortaya atıldığını ve tanık beyanlarını değerlendirerek kişinin nikâhta hazır bulunduğunun kabulü gerektiğini belirtti. Memurun izin ve belgeler tamamlanmadan evlendirme yapmasını, sahtecilik kastı tespit edilemediğinden görevi kötüye kullanma suçu kapsamında değerlendirdi ve zamanaşımı dolduğundan davaların düşmesine karar verdi.
“sahtecilik bilinç ve iradesi ile hareket ettiğinin tespit edilememesi karşısında; kül halinde 5237 sayılı TCK'nin 257. maddesinde düzenlenen görevi kötüye kullanma suçu kapsamında kaldığı”
Ne anlama geliyor? Evlendirme memurunun belge ve izinleri kontrol görevi, ceza sorumluluğu doğurabilecek bir kamu görevidir.
Gerçeğe aykırı evlilik sağlık raporuyla nikâh kıydırmak, sübutu hâlinde resmi belgede sahteciliktir
Sanıklara, gerçeğe aykırı evlenme işlemlerine mahsus sağlık raporu alarak evlenme işlemi yaptırmak isnat edildi. Mahkeme delilleri mahkûmiyete yeterli bulmayarak beraat kararı verdi. Daire, eylemin sübutu hâlinde resmi belgede sahtecilik suçunu oluşturacağını ve dava zamanaşımının dolmadığını belirtti. Ancak delillerin yetersiz olduğuna ilişkin takdiri isabetli bularak beraat kararını onadı.
“Sanıklara yüklenen gerçeğe aykırı evlenme işlemlerine mahsus sağlık raporu alıp evlenme işlemi yaptırmak eyleminin sübutu halinde “resmi belgede sahtecilik” suçunu oluşturacağı”
Ne anlama geliyor? Evlilik sağlık raporu resmi belge niteliğindedir; gerçeğe aykırı rapor kullanmak ceza sorumluluğu doğurabilir.
Evlenme izin belgesinin eksikliği iddiası evliliği yok hükmünde kılmaz
Evlenme sırasında hem Türk hem Alman vatandaşı olan erkek, çifte vatandaş olduğu için Türk hukukuna uygun evlenme izin belgesi alamadığını ve bu belgenin dosyada bulunmadığını ileri sürerek evliliğin yokluğunun tespitini istedi. İlk derece mahkemesi, evliliğin kurucu unsurlarının evlenmenin ayrı cinsten kişiler arasında, evlendirme memuru önünde ve karşılıklı sözlü irade açıklamasıyla yapılmasından ibaret olduğunu belirtti. İleri sürülen sebeplerin kurucu unsur olmadığını ve dosyada evlenme izin belgesinin de bulunduğunu belirterek istemi reddetti. Bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti, Yargıtay kararı onadı.
“evliliğin kurucu unsurları olarak sayılan "evlenmenin ayrı cinsten kişiler arasında yapılmış olması", "evlendirme memuru önünde yapılması", "tarafların karşılıklı ve sözlü iradelerini açıklamaları" hususlarından birinin gerçekleşmemesi hâlinde evliliğin hiç gerçekleşmemiş gibi sonuç doğuracağı”
Ne anlama geliyor? Belgeler evlenmeden önce aranır; evlilik kurulduktan sonra belge eksikliği tek başına yokluk sebebi değildir.
Madde gerekçesi
Maddede, evlenme için başvuruda bulunacakların başvuruya eklemeleri gerekli olan belgeler belirlenmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 67743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
İlan için müracaat eden evlenecek erkek ve kadından her biri, hüviyet cüzdanını ve iktiza ediyorsa ana ve baba veya vasilerinin tahriri rızalarını ve karı veya kocanın vefat vesikasını yahut butlan ve boşanma ilamını belediye veya ihtiyar heyetine tevdie mecburdur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 97 | 4721 sayılı Kanun m. 136 | |
|---|---|---|
| Kimlik | Hüviyet cüzdanı | Nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği |
| İzin | Ana ve baba veya vasinin yazılı rızası | Yasal temsilcinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesi |
| Önceki evlilik | Ölüm belgesi, butlan veya boşanma ilamı | Önceki evliliğin sona erdiğine ilişkin belge |
| Sağlık raporu | Maddede sayılmamıştı | Evlenmeye engel hastalığın bulunmadığını gösteren sağlık raporu |
Değişiklik geçmişi
TMK m. 136, 01.01.2002'de yürürlüğe girdiğinden bu yana hiç değiştirilmemiştir. mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir Anayasa Mahkemesi iptal notu da yer almamaktadır. Belgelerin ayrıntılarını düzenleyen Evlendirme Yönetmeliği'nin 20. maddesi ise 2006, 2014 ve 2017'de değiştirilmiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 126 ve m. 127: Küçük ve kısıtlının evlenmesinde yasal temsilcinin izni.
- TMK m. 130: Önceki evliliğin sona erdiğinin ispatı.
- TMK m. 133: Akıl hastalığı ve resmî sağlık kurulu raporu.
- TMK m. 135: Başvurunun şekli.
- TMK m. 137: Başvurunun incelenmesi ve reddi.
- TMK m. 155: Şekil kurallarına uymamanın butlan sebebi olmaması.
- Evlendirme Yönetmeliği m. 13 ve 20: Evlenme ehliyet belgesi ve evlenme dosyasındaki belgeler.
Evlenme işlemleri, evliliğin geçerliliği ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 136 ne diyor?
TMK m. 136'ya göre erkek ve kadından her biri, nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneğini, önceki evliliği sona ermişse buna ilişkin belgeyi, küçük veya kısıtlıysa ayrıca yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesini ve evlenmeye engel hastalığının bulunmadığını gösteren sağlık raporunu evlendirme memurluğuna vermek zorundadır.
Nikâh için hangi belgeler gerekir?
Beyanname, sağlık raporu, vesikalık fotoğraf ve nüfus kayıt örneği veya evlenme ehliyet belgesi; gerekiyorsa rıza belgesi (Evlendirme Yönetmeliği m. 20). Önceki evliliği sona ermiş olan, bunu gösteren belgeyi de verir (TMK m. 136).
Sağlık raporu zorunlu mu?
Evet. Sağlık raporu alınmaması durumunda evlenme yapılamaz (Yön. m. 20).
Sağlık raporu nereden alınır?
Resmî veya özel sağlık kurum ve kuruluşlarından alınır; akıl hastaları için resmî sağlık kurulu raporu gerekir. Usul ve esaslar Sağlık Bakanlığı genelgesiyle belirlenir (Yön. m. 20).
Nüfus cüzdanıyla evlenilebilir mi?
Yalnız nüfus cüzdanına göre evlenme yapılamaz; nüfus kayıt örneği veya evlenme ehliyet belgesi istenir. Kimlik paylaşım sistemini kullanan evlendirme memurlukları nüfus kayıt örneğini sistemden temin eder (Yön. m. 20).
Yabancıdan hangi belge istenir?
Yetkili makamlarca veya o devletin yerel temsilciliğince düzenlenmiş, kişinin kimliğini ve evlenmesine engel bir hâlinin bulunup bulunmadığını gösteren tasdikli evlenme ehliyet belgesi istenir. Fahri konsolosluk belgelerine dayanılarak işlem yapılmaz (Yön. m. 20).
Geçici koruma altındaki kişi evlenebilir mi?
Başvurusu kabul edilir; evlenme ehliyet belgesini il göç idaresi müdürlüğü, kişinin dosyasındaki bilgi ve belgelere göre düzenler (Yön. m. 13).
Anne ve babam boşanmış; izin belgesini kim imzalar?
Boşanma hâlinde velayet verilmiş olan tarafın imzası yeterlidir (Yön. m. 20).
Belgeler eksikken kıyılan nikâh geçersiz mi?
Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış evliliğin şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez (TMK m. 155). Yargıtay, izin belgesinin eksikliği iddiasının evliliği yok hükmünde kılmadığına ilişkin kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024). Ancak yasal temsilci izni alınmamışsa temsilci iptal davası açabilir (TMK m. 153).
Belgeler tamamlanmadan nikâh kıyan memur sorumlu olur mu?
Olabilir. Yargıtay, yasal temsilci izni ve sağlık raporu olmadan nikâh kıyan memurun eylemini görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirmiştir (Yargıtay 11. CD, 2019/10192 E., 2021/8298 K., 12.10.2021).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 124, 126–128, 130, 133, 136, 137, 153, 155
- Evlendirme Yönetmeliği m. 13, 20
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 97 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 136 gerekçesi, s. 67
- Yargıtay 2. HD, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024
- Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024
- Yargıtay 2. HD, 2023/9032 E., 2024/3594 K., 16.05.2024
- Yargıtay 11. CD, 2019/10192 E., 2021/8298 K., 12.10.2021
- Yargıtay 11. CD, 2011/11345 E., 2012/13831 K., 12.07.2012