TMK 126'ya göre küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez. Küçük, on sekiz yaşını doldurmamış kişidir; yasal temsilcisi velayet sahibi ana ve baba ya da vasidir. On yedi yaşını dolduran küçük, mahkeme kararına gerek olmadan yasal temsilcisinin izniyle evlenebilir (Yargıtay 2. HD, 2006/6903 E., 2006/14566 K., 30.10.2006). İzin, imzası onaylanmış yazılı belgeyle evlendirme memurluğuna verilir (TMK m. 136). On altı yaşındaki küçük için ayrıca hâkim izni gerekir (TMK m. 124/2). Yasal temsilci haklı bir sebep olmadan izin vermezse küçük mahkemeye başvurabilir (TMK m. 128). İzin olmadan yapılan evlilik iptal edilebilir; bu davayı evlenen küçük ya da üçüncü kişiler değil, yalnız izni alınmayan yasal temsilci açar (Yargıtay 2. HD, 2014/3533 E., 2014/22316 K., 11.11.2014).
- Küçük
- On sekiz yaşını doldurmamış kişi. Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar (TMK m. 11).
- Yasal temsilci
- Küçük için velayet sahibi ana ve baba (TMK m. 342); velayet altında olmayan küçük için vasi (TMK m. 404).
- İzin
- Yasal temsilcinin evlenmeye önceden verdiği onay. Kanun, eski metindeki "rıza" yerine bu nedenle "izin" terimini seçmiştir.
- Nispi butlan
- Evlenmenin yalnız kanunun saydığı kişilerin açacağı davayla iptal edilebilmesi. Yasal temsilcinin izninin bulunmaması bu sebeplerdendir (TMK m. 153).
TMK 126 ne düzenler?
Küçüğün evlenebilmesi için evlenme yaşına ek olarak yasal temsilcisinin izni gerekir. Yaşa göre aranan koşullar şöyledir:
| Yaş | Ne gerekir? | Dayanak |
|---|---|---|
| 16 yaşını doldurmamış | Evlenemez; hâkim de izin veremez | TMK m. 124 |
| 16 yaşını doldurmuş, 17'yi doldurmamış | Olağanüstü durum ve pek önemli sebeple hâkim izni; karardan önce olanak bulundukça ana ve baba veya vasi dinlenir. Kişi küçük olduğundan 126. maddedeki izin kuralı da uygulanır | TMK m. 124/2, 126 |
| 17 yaşını doldurmuş, 18'i doldurmamış | Yasal temsilcinin izni yeterlidir; mahkeme kararı gerekmez | TMK m. 124/1, 126; Yargıtay 2. HD, 2006/14566 K. |
| Yasal temsilci haklı sebep olmadan izin vermiyor | Hâkim, yasal temsilciyi dinledikten sonra evlenmeye izin verebilir | TMK m. 128; Yargıtay 2. HD, 2006/14205 K. |
| 18 yaşını doldurmuş | Ergindir; kısıtlı değilse kimsenin iznine gerek yoktur | TMK m. 11, m. 127 |
Yasal temsilci kimdir?
Küçüğün yasal temsilcisi velayet sahibi ana ve babadır; ana ve baba velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidir (TMK m. 342). Kimin izninin gerektiği velayetin kimde olduğuna göre belirlenir:
| Durum | Kimin izni? | Dayanak |
|---|---|---|
| Ana ve baba evli | Ana ve baba; evlilik devam ettiği sürece velayeti birlikte kullanırlar | TMK m. 336/1 |
| Ana ve babadan biri ölmüş | Velayet sağ kalana aittir; onun izni | TMK m. 336/3 |
| Ana ve baba boşanmış | Velayet kimdeyse onun izni; çocuk kendisine bırakılan ebeveyne verilmişse onun izni yeterlidir | TMK m. 336/3; TBMM gerekçesi |
| Küçük velayet altında değil | Vasinin izni; velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır | TMK m. 404 |
TBMM gerekçesine göre 743 sayılı Kanun'daki "ana ve babasının veya vasisinin" sayımı yerine bunların hepsini kapsayan "yasal temsilcisinin" deyimi kullanılmıştır. Eski Kanun'un "ana ve babadan yalnız biri velayete sahipse onun rızası yeterlidir" anlamındaki ikinci cümlesi ise gereksiz bulunarak metne alınmamıştır, çünkü velayet sahibi olan kişi zaten yasal temsilci kavramına girer.
Uygulamada velayet ana ve babada birlikteyse izin de birlikte verilir. Yargıtay'ın incelediği bir dosyada ebeveynlerden biri izin davası açmış, diğeri de yargılama sırasında icazet vermişti (Yargıtay 2. HD, 2006/6903 E., 2006/14566 K., 30.10.2006). Daire, on yedi yaşını dolduran küçük için anne ve babanın izninin yeterli olduğunu belirtmiştir.
İzin nasıl verilir?
Evlenmek isteyenler, içlerinden birinin oturduğu yerdeki evlendirme memurluğuna birlikte başvurur (TMK m. 134). Evlenecek kişi küçük veya kısıtlıysa, nüfus belgeleri ve sağlık raporunun yanında yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesini de evlendirme memurluğuna vermek zorundadır (TMK m. 136). Sözlü onay veya nikâh sırasında hazır bulunmak yerine kanun, imzası onaylanmış yazılı bir belge arar.
On yedi yaşında evlenmek: mahkeme kararı gerekmez
On yedi yaşını dolduran küçük evlenme yaşındadır (TMK m. 124/1); eksik olan yalnızca erginliktir. Bu yüzden yasal temsilcinin izni yeterlidir ve mahkemeden ayrıca izin istenmesine gerek yoktur. Yargıtay, on yedi yaşını dolduran ve anne ve babası evlenmesine izin veren bir küçük için açılan izin davasının reddi gerekirken kabul edilmesini kanun yararına bozmuştur:
"4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun 124/1. ve 126. maddeleri gereğince onyedi yaşını dolduran küçük, hakim kararına gerek olmaksızın yasal temsilcisinin izniyle evlenebilir." (Yargıtay 2. HD, 2006/6903 E., 2006/14566 K., 30.10.2006)
Aynı kararda, 124/2 ve 128. maddelerde belirtilen durumlarda ise küçüğün evlenmesine ancak mahkeme kararıyla izin verilebileceği vurgulanmıştır.
İzin olmadan evlenmenin sonuçları
Kanun, yasal temsilcinin izni olmadan yapılan evlenmeyi mutlak butlan değil, nispi butlan sebebi saymıştır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre nispi butlan sebepleri evlenme sırasında ayırt etme gücünden geçici yoksunluk, irade sakatlığı ve yasal temsilcinin izninin bulunmamasıdır; bu davayı ilgili eş ve, yasal temsilcinin izninin arandığı durumlarda, yasal temsilci açabilir (Yargıtay HGK, 2017/2294 E., 2020/671 K., 23.09.2020).
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Davayı kim açar? | Yalnız izni alınmayan yasal temsilci | TMK m. 153/1 |
| Evlenen küçük izin eksikliğine dayanabilir mi? | Hayır | Yargıtay 2. HD, 2012/10315 K. |
| Eşin çocukları veya diğer ilgililer dayanabilir mi? | Hayır | Yargıtay 2. HD, 2014/22316 K. |
| Cumhuriyet savcısı dava açabilir mi? | Hayır; savcının nispi butlan nedeniyle iptal isteme yetkisi yoktur | Yargıtay 2. HD, 2009/3892 K. |
| İptale karar verilemeyen durumlar | Evlenen kişi sonradan on sekiz yaşını doldurarak ergin olur, kısıtlı olmaktan çıkar veya kadın gebe kalırsa | TMK m. 153/2 |
| İptal kararına kadar | Evlilik geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur | TMK m. 156 |
Kanun, altı ay ve beş yıllık hak düşürücü süreyi "eşlerin dava hakkı" başlığı altında düzenlemiş (TMK m. 152), yasal temsilcinin dava hakkını ise ayrı bir başlık altında düzenlemiştir (TMK m. 153). 153. madde bir süre öngörmek yerine iptali engelleyen olayları sayar. Küçük on sekiz yaşını doldurduğunda veya kadın gebe kaldığında artık iptale karar verilemeyeceğinden, izinsiz evlenmeyi öğrenen yasal temsilcinin davayı geciktirmemesi gerekir.
İzin eksikliği iptal hakkını yalnız yasal temsilciye verir. Evlenen küçük bu gerekçeyle evliliğini iptal ettiremez. Evlenmeye yanılma, aldatma veya korkutma gibi bir irade sakatlığıyla razı olmuşsa bu sebeplere dayanabilir; ancak bu davalar da altı ay ve beş yıllık hak düşürücü sürelere tabidir (TMK m. 149–152). Yargıtay, on yedi yaşında izinsiz evlenen ve korkutmaya da dayanan davacının iptal talebini, izin eksikliği bakımından dava hakkı olmadığı ve korkutma bakımından süre geçtiği için reddeden kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2011/3446 E., 2012/10315 K., 19.04.2012).
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| 17 yaşında, anne ve babası evlenmesine izin veriyor | Mahkeme kararı gerekmez; imzası onaylanmış yazılı izin belgesi evlendirme memurluğuna verilir | TMK m. 136; Yargıtay 2. HD, 2006/14566 K. |
| 17 yaşında, ailesi haklı bir sebep olmadan izin vermiyor | Mahkemeye başvurabilir; hâkim ana ve babayı dinler | TMK m. 128; Yargıtay 2. HD, 2006/14205 K. |
| 16 yaşında evlenmek istiyor | Olağanüstü durum ve pek önemli sebeple hâkim izni gerekir | TMK m. 124/2 |
| Anne ve babası boşanmış | Velayet kimdeyse onun izni gerekir | TMK m. 336/3 |
| Küçük, ailesinin izni olmadan evlendi | İzni alınmayan yasal temsilci iptal davası açabilir | TMK m. 153/1 |
| İzinsiz evlenen kadın gebe kaldı veya 18 yaşını doldurdu | İptale karar verilemez | TMK m. 153/2 |
| Babanın eşi evlenirken 17 yaşındaydı ve ailesinin izni yoktu | Babanın çocukları bu sebeple iptal isteyemez | Yargıtay 2. HD, 2014/22316 K. |
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Küçüğün izinsiz evlendiği gerekçesiyle eşin çocukları dava açamaz; bu hak izni alınmayan yasal temsilcinindir
Bir erkeğin ilk eşinden olan çocukları, babalarının sonraki evliliğinin iptalini iki sebebe dayanarak istedi. Birinci sebep, kadının evlenme tarihinde on yedi yaşını doldurmuş olmakla birlikte yasal temsilcilerinin geçerli bir izninin bulunmamasıydı. İkinci sebep, erkeğin evlenme sırasında evlenmeye engel olacak derecede akıl hastası olduğu iddiasıydı. Mahkeme davayı reddetti. Daire, izin eksikliğine dayanarak iptal isteme hakkının yalnız izni alınmayan yasal temsilciye ait olduğunu, erkeğin önceki eşinden olan çocuklarının bu sebeple dava açamayacağını belirtti. Akıl hastalığı iddiası bakımından da erkeğin hâlen sağ olduğunu, davacıların ileride mirasçı olup olmayacaklarının belli olmadığını ve güncel bir hukuki yararları bulunmadığını kabul etti. Kararı gerekçesini değiştirerek oyçokluğuyla onadı; karşı oy yazısı hukuki yarar gerekçesine katılmadı.
“Küçüğün yasal temsilcisinin hiç ya da geçerli bir izni olmaksızın evlenmiş olması halinde evliliğin iptalini isteme hakkı, izni alınmayan yasal temsilciye aittir.”
Ne anlama geliyor? Dava "mutlak butlan" adıyla açılsa bile, yasal temsilcinin izninin bulunmaması 153. maddedeki nispi butlan sebebidir. Bu sebebe eşin çocukları, diğer mirasçılar veya üçüncü kişiler dayanamaz.
İzin eksikliğine dayanan iptal davasını evlenen küçük değil, izni alınmayan yasal temsilci açar
Davacı, evlenme tarihinde on yedi yaşını doldurmuş olduğunu, evlenirken yasal temsilcisinin izninin alınmadığını ve evlenmeye korkutularak razı edildiğini ileri sürerek evlenmenin nispi butlanla iptalini istedi. Mahkeme davayı reddetti. Daire, izin eksikliğinin yalnız izni gereken yasal temsilciye iptal hakkı verdiğini, bu yüzden davacının bu sebebe dayanamayacağını belirtti. Korkutma sebebine dayanan iptal talebi bakımından da, evlenme 2008'de yapıldığından hak düşürücü sürenin geçtiğini kabul ederek kararı onadı.
“davacı evlenme tarihinde onyedi yaşını doldurmuş olup, evlenirken yasal temsilcinin izninin alınmamış olması, izni gereken yasal temsilciye evlenmenin iptalini isteme hakkını vereceğine (TMK.md.153/1), bu sebeple davacının evlenmenin iptalini isteme hakkının bulunmadığına”
Ne anlama geliyor? İzin kuralı küçüğü değil, onu koruyan yasal temsilciyi yetkili kılar. Küçük kendi iradesindeki bir sakatlığa dayanacaksa süreleri kaçırmamalıdır (TMK m. 152).
On yedi yaşını dolduran küçük, mahkeme kararı olmadan anne ve babasının izniyle evlenebilir
Ebeveynlerden biri, hasımsız olarak açtığı davada velayetleri altındaki çocuklarının evlenmesine izin verilmesini istedi; diğer ebeveyn de yargılama sırasında icazet verdi. Mahkeme davayı kabul etti ve karar temyiz edilmeden kesinleşti. Adalet Bakanlığının yazısı üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kararın kanun yararına bozulmasını istedi. Daire, çocuğun dava tarihinde on yedi yaşını doldurduğunu ve anne ve babasının evlenmesine izin verdiğini tespit etti. Evlenebilmesi için anne ve babanın izninin yeterli olduğunu, hâkim kararına gerek bulunmadığını belirterek davanın reddi gerekirken kabul edilmesini sonuca etkili olmamak üzere kanun yararına bozdu.
“4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun 124/1. ve 126. maddeleri gereğince onyedi yaşını dolduran küçük, hakim kararına gerek olmaksızın yasal temsilcisinin izniyle evlenebilir.”
Ne anlama geliyor? On yedi yaşındaki küçük için mahkeme yolu, ancak yasal temsilci izin vermiyorsa açıktır (TMK m. 128). Ailenin izni varsa doğrudan evlendirme memurluğuna başvurulur.
Mahkeme, yasal temsilcinin izni yerine geçecek kararı anne ve babayı dinlemeden veremez
On yedi yaşını doldurmuş ama on sekiz yaşını doldurmamış davacı, evlenmesine mahkemece izin verilmesini istedi. Mahkeme, davacının ve tanıkların beyanlarıyla yetinerek izin verdi ve karar kesinleşti. Nüfus kaydına göre davacının anne ve babası sağdı. Adalet Bakanlığının yazısı üzerine kanun yararına bozma istendi. Daire, 126. maddeye göre küçüğün yasal temsilcinin izni olmadan evlenemeyeceğini, 128. maddeye göre hâkimin ancak haklı sebep olmaksızın izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra izin verebileceğini hatırlattı. Anne ve babanın dinlenmesi için araştırma yapılmadan izin verilmesini sonuca etkili olmamak üzere kanun yararına bozdu.
“davacının anne ve babasının dinlenmeleri hususunda gerekli araştırma yapılarak beyanlarının tespitine çalışılması ve sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, davacı ve tanık beyanları ile yetinilerek eksik inceleme ve araştırma ile Türk Medeni Kanununun 128. maddesi hükmüne aykırı olarak evlenmeye izin verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor? Mahkeme izni, yasal temsilcinin iradesinin yerine geçer. Bu yüzden temsilcinin neden izin vermediği dinlenmeden ve haklı bir sebebi olup olmadığı tartışılmadan karar verilemez.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 90 ıncı maddesini karşılamaktadır. Maddenin "Kanunî mümessilin rızası" şeklindeki konu başlığı, iznin, rızanın önceden verilmesini ifade etmesi sebebiyle, "Yasal temsilcinin izni" şeklinde değiştirilmiştir. Maddede "Ana ve babasının veya vasisinin" şeklindeki sayma yerine, bunların tamamını ifade etmek üzere "yasal temsilcisinin" deyimine yer verilmiştir. Yürürlükteki maddenin ikinci cümlesi gereksiz bir hükümdür. Evlenmenin ilânı esnasında ana ve babadan yalnız biri velayete sahip ise, velayete sahip olan kişi "yasal temsilci" olduğundan ve birinci cümlede de bu kişinin izni arandığından, ister ana isterse baba velayet hakkına sahip olsun, bu durumda velayet hakkına sahip olan bu kişi yasal temsilci kavramı içerisinde zaten yer aldığından ikinci cümle metne alınmamıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 64–65743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Küçük, ana ve babasının veya vasisinin rızası olmadıkça evlenemez. Evlenmenin ilanı esnasında ana ve babadan yalnız biri velayeti haiz ise onun rızası kafidir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 90 | 4721 sayılı Kanun m. 126 | |
|---|---|---|
| Kimin onayı? | "Ana ve babasının veya vasisinin" | "Yasal temsilcisinin" |
| Onayın adı | "Rıza" | "İzin" (önceden verilen onay) |
| Velayet tek ebeveyndeyse | Ayrı cümleyle düzenlenmişti | Gerek görülmedi; velayet sahibi zaten yasal temsilcidir |
Değişiklik geçmişi
TMK m. 126, 01.01.2002'de yürürlüğe girdiğinden bu yana hiç değiştirilmemiştir. mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir Anayasa Mahkemesi iptal notu da yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 11: Erginlik ve evlenmeyle erginlik.
- TMK m. 124: Evlenme yaşı ve on altı yaşında hâkim izni.
- TMK m. 127: Kısıtlının evlenmesinde yasal temsilcinin izni.
- TMK m. 128: Yasal temsilci izin vermezse mahkemeye başvurma.
- TMK m. 134 ve m. 136: Evlenme başvurusu ve yazılı izin belgesi.
- TMK m. 152 ve m. 153: Hak düşürücü süre ve yasal temsilcinin dava hakkı.
- TMK m. 156: Butlan kararına kadar evliliğin sonuçları.
- TMK m. 336, 342, 404: Velayetin kullanılması, çocuğun temsili ve küçüğün vesayeti.
Küçüğün evlenmesi, velayet ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 126 ne diyor?
TMK m. 126'ya göre küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez.
18 yaşından küçükler anne ve baba izni olmadan evlenebilir mi?
Hayır. On sekiz yaşını doldurmamış kişi, yasal temsilcisinin, yani velayet sahibi ana ve babasının veya vasisinin izni olmadıkça evlenemez (TMK m. 126). Yasal temsilci haklı bir sebep olmadan izin vermezse mahkemeye başvurulabilir (TMK m. 128).
17 yaşında evlenmek için mahkeme kararı gerekir mi?
Hayır. On yedi yaşını dolduran küçük, hâkim kararına gerek olmadan yasal temsilcisinin izniyle evlenebilir (Yargıtay 2. HD, 2006/6903 E., 2006/14566 K., 30.10.2006).
Veli izni nasıl verilir?
Evlenecek kişi küçükse, yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesi evlendirme memurluğuna verilir (TMK m. 136).
Anne ve babam boşanmışsa kimin izni gerekir?
Velayet kimdeyse onun izni gerekir. Boşanmada velayet çocuğun kendisine bırakıldığı ebeveyne aittir (TMK m. 336/3). TBMM gerekçesine göre velayete sahip olan kişi yasal temsilci kavramına girdiğinden, bu durum için ayrıca bir hükme gerek görülmemiştir.
Ailem izin vermezse ne yapabilirim?
Yasal temsilci haklı bir sebep olmaksızın izin vermiyorsa, hâkim yasal temsilciyi dinledikten sonra evlenmeye izin verebilir (TMK m. 128). Mahkeme ana ve babayı dinlemeden izin veremez (Yargıtay 2. HD, 2006/6047 E., 2006/14205 K., 18.10.2006).
Ailesinin izni olmadan evlenen küçüğün evliliği geçersiz mi?
Evlilik iptal edilebilir, ama iptal kararına kadar geçerlidir (TMK m. 156). İptal davasını yalnız izni alınmayan yasal temsilci açabilir (TMK m. 153/1). Evlenen kişi sonradan on sekiz yaşını doldurur veya kadın gebe kalırsa iptale karar verilemez (TMK m. 153/2).
İzinsiz evlenen küçük evliliğini kendisi iptal ettirebilir mi?
İzin eksikliğine dayanarak hayır; bu hak yasal temsilciye aittir (Yargıtay 2. HD, 2011/3446 E., 2012/10315 K., 19.04.2012). Evlenmeye yanılma, aldatma veya korkutma gibi bir irade sakatlığıyla razı olmuşsa bu sebeplere dayanarak altı ay ve beş yıllık hak düşürücü süreler içinde dava açabilir (TMK m. 149–152).
Babamın eşi evlenirken 17 yaşındaymış ve ailesinin izni yokmuş; evliliği iptal ettirebilir miyim?
Hayır. Küçüğün izinsiz evlenmesine dayanarak iptal isteme hakkı yalnız izni alınmayan yasal temsilciye aittir; eşin önceki evliliğinden olan çocuklar bu sebeple dava açamaz (Yargıtay 2. HD, 2014/3533 E., 2014/22316 K., 11.11.2014).
Savcı izinsiz evliliğin iptalini isteyebilir mi?
Hayır. İzin eksikliği nispi butlan sebebidir ve Cumhuriyet savcısının nispi butlan nedeniyle evliliğin iptalini isteme yetkisi yoktur (Yargıtay 2. HD, 2007/17963 E., 2009/3892 K., 04.03.2009).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 11, 124, 126–128, 134, 136, 149–153, 156, 336, 342, 404
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 90 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 126 gerekçesi, s. 64–65
- Yargıtay HGK, 2017/2294 E., 2020/671 K., 23.09.2020
- Yargıtay 2. HD, 2014/3533 E., 2014/22316 K., 11.11.2014
- Yargıtay 2. HD, 2011/3446 E., 2012/10315 K., 19.04.2012
- Yargıtay 2. HD, 2007/17963 E., 2009/3892 K., 04.03.2009
- Yargıtay 2. HD, 2006/6903 E., 2006/14566 K., 30.10.2006
- Yargıtay 2. HD, 2006/6047 E., 2006/14205 K., 18.10.2006