TMK 128'e göre hâkim, haklı sebep olmaksızın evlenmeye izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra, başvuran küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir. Başvuruyu evlenmek isteyen küçük veya kısıtlı kendisi yapar. Bu izin, 16 yaşındaki küçüğe verilen 124/2 izninden farklıdır: evlenme yaşına ulaşmış 17 yaşındaki küçüğün isteği 128. maddeye dayanır (Yargıtay 2. HD, 2010/1695 E., 2011/3559 K., 02.03.2011). Hâkim anne ve babayı dinlemeden izin veremez (Yargıtay 2. HD, 2006/6047 E., 2006/14205 K., 18.10.2006). Yasal temsilci izin veriyorsa mahkeme kararına gerek yoktur (Yargıtay 2. HD, 2006/6903 E., 2006/14566 K., 30.10.2006). Başvuran yargılama sırasında 18 yaşını doldurursa izne gerek kalmaz ve dava konusuz kalır (Yargıtay 2. HD, 2010/1695 E., 2011/3559 K., 02.03.2011).
- Yasal temsilci
- Küçük için velayet sahibi ana ve baba (TMK m. 342) ya da vasi; kısıtlı için vasi (TMK m. 448).
- Haklı sebep
- Kanunda tanımlanmamıştır. Kanunun haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir (TMK m. 4).
- Mahkeme izni
- Yasal temsilcinin izninin yerine geçen hâkim kararı. Kanun hâkime takdir yetkisi tanır: hâkim izin "verebilir".
TMK 128 ne düzenler?
Küçük ve kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez (TMK m. 126, m. 127). 128. madde, yasal temsilcinin bu izni haklı bir sebep olmadan vermemesine karşı mahkeme yolunu açar. Başvurunun koşulları şunlardır:
| Koşul | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvuran | Evlenmek isteyen küçük veya kısıtlı | TMK m. 128 |
| Yaş | 17 yaşını dolduran küçük evlenme yaşındadır. 16 yaşını doldurmuş ama 17'yi doldurmamış küçük için ayrıca 124/2'deki olağanüstü durum ve pek önemli sebep koşulları aranır; 16 yaşını doldurmamış küçüğe izin verilemez | TMK m. 124 |
| İzin verilmemesi | Yasal temsilci izin vermiyor olmalıdır; izin veriyorsa mahkeme kararına gerek yoktur | Yargıtay 2. HD, 2006/14566 K. |
| Haklı sebebin bulunmaması | İzin vermemenin haklı bir sebebi olmamalıdır | TMK m. 4, 128 |
| Yasal temsilcinin dinlenmesi | Hâkim karar vermeden önce yasal temsilciyi dinler | TMK m. 128; Yargıtay 2. HD, 2006/14205 K. |
| Evlenme ehliyeti | Başvuranın evlenme anında ayırt etme gücü bulunmalıdır; akıl hastası ise resmî sağlık kurulu raporu gerekir | TMK m. 125, m. 133 |
124/2 izni ile 128 izni arasındaki fark
Uygulamada iki ayrı "evlenmeye izin" davası vardır. Yargıtay, dava tarihinde on yedi yaşını doldurmuş kişinin isteğinin 124/2'deki izin değil, 128. maddedeki izin olduğunu açıkça belirtmiştir:
"Bu sebeple istek, Türk Medeni Kanununun 124/2. maddesi gereğince "evlenmeye izin" verilmesi niteliğinde olmayıp, aynı yasanın 128. maddesinde yer alan yasal temsilcinin haklı bir sebep olmaksızın izin vermemesine dayalı "evlenmeye izin" isteğine ilişkindir." (Yargıtay 2. HD, 2010/1695 E., 2011/3559 K., 02.03.2011)
| TMK m. 124/2 | TMK m. 128 | |
|---|---|---|
| Kimin için? | 16 yaşını doldurmuş, 17'yi doldurmamış küçük | Küçük veya kısıtlı |
| Eksik olan | Evlenme yaşı | Yasal temsilcinin izni |
| Koşul | Olağanüstü durum ve pek önemli sebep | Yasal temsilcinin haklı sebep olmadan izin vermemesi |
| Ana ve baba veya vasi | "Olanak bulundukça" dinlenir | Yasal temsilci dinlenir; kanun "olanak bulundukça" kaydı koymamıştır |
| Usul | "Henüz evlenme yaşında olmayanların evlenmesine izin verme" çekişmesiz yargı işidir (HMK m. 382/2-b-1) | Yasal temsilci karara karşı temyize başvurmuş ve temyizi incelenmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/3559 K.) |
Yasal temsilcinin dinlenmesi
- madde, hâkimin yasal temsilciyi dinledikten sonra izin verebileceğini söyler. Mahkeme izni yasal temsilcinin iradesinin yerine geçtiği için, temsilcinin neden izin vermediği ve bunun haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığı dinlenmeden anlaşılamaz. Yargıtay, nüfus kaydına göre anne ve babası sağ olan davacıya, yalnız davacının ve tanıkların beyanlarıyla yetinilerek izin verilmesini 128. maddeye aykırı bularak kanun yararına bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2006/6047 E., 2006/14205 K., 18.10.2006).
Yargıtay, "olanak bulundukça" kaydı taşıyan 124/2 izninde bile anne ve baba dinlenmeden verilen izin kararlarını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2007/19533 E., 2009/2336 K., 16.02.2009). 124/2'ye göre açılan bir izin davasında evlenmesine izin istenen küçüğün de dinlenmesini, evlenme için gerekli bedeni ve fikri olgunluğa erişip erişmediğinin hâkim tarafından gözlenmesini ve duruşma açılmadan evrak üzerinden karar verilmemesini aramıştır (Yargıtay 2. HD, 2004/3737 E., 2004/4675 K., 13.04.2004).
Haklı sebep nedir?
Kanun, yasal temsilcinin hangi sebeplerle izin vermeyebileceğini saymamıştır; hâkim her olayda hukuka ve hakkaniyete göre karar verir (TMK m. 4). Maddenin amacı gerekçede açıklanmıştır: uygulamada yasal temsilcilerin, evlenme yaşına erişmiş kişilerin evlenmelerine haklı olmayan sebeplerle karşı çıktığı, özellikle kırsal kesimde "tarafların mutlu bir yuva kurma özlemi" dışındaki sebeplerle evliliğe karşı çıkıldığı ve bunun "kız kaçırma, aile kavgaları gibi" sonuçlar doğurduğu belirtilmiştir.
Kısıtlılar bakımından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin incelediği bir Fransız davasında, koruma altındaki kişinin evlenmesine izin verilmemesinde ailedeki mali çekişme ve kişinin evliliğin mali sonuçlarını denetleyemeyeceğini belirten psikiyatri raporu dikkate alınmıştı (AİHM, Delecolle/Fransa, B. No: 37646/13, 25.10.2018). Mahkeme, ret kararına karşı yargısal denetim yolu bulunduğunu da gözeterek evlenme hakkının ihlal edilmediğine karar vermiştir.
Yargılama: görevli mahkeme, taraflar ve sonuç
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi; aile hukukundan doğan dava ve işlere aile mahkemeleri bakar | 4787 sayılı Kanun m. 4/1 |
| Başvuran | Küçük veya kısıtlı kendisi | TMK m. 128 |
| Yasal temsilci | Hâkim tarafından dinlenir; verilen izne karşı temyize başvurabilmiştir | TMK m. 128; Yargıtay 2. HD, 2011/3559 K. |
| Yasal temsilci izin veriyorsa | Dava reddedilmelidir; izin yeterlidir | Yargıtay 2. HD, 2006/14566 K. |
| Başvuran 18 yaşını doldurursa | İzne gerek kalmaz, dava konusuz kalır | Yargıtay 2. HD, 2011/3559 K. |
| Mahkeme kararının niteliği | Yasal temsilcinin izni aranmaksızın evlenmeye izin verilmesidir | Yargıtay 2. HD, 2011/3559 K. |
Mahkeme izni yalnız yasal temsilcinin iznini tamamlar. Evlenme yaşı, ayırt etme gücü, sağlık raporu ve evlenme engelleri gibi diğer koşullar ayrıca aranır (TMK m. 124, m. 125, m. 133). 16 yaşındaki küçük için 124/2'deki olağanüstü durum ve pek önemli sebep gösterilmeden yalnız ailenin itirazının haksız olduğunu ileri sürmek yetmez.
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| 17 yaşında, ailesi haklı bir sebep olmadan izin vermiyor | Aile mahkemesine başvurabilir; hâkim ana ve babayı dinler | TMK m. 128; Yargıtay 2. HD, 2006/14205 K. |
| 17 yaşında, ailesi izin veriyor | Mahkeme kararına gerek yoktur; izin belgesiyle evlendirme memurluğuna başvurulur | TMK m. 136; Yargıtay 2. HD, 2006/14566 K. |
| 16 yaşında, ailesi izin vermiyor | 124/2'deki olağanüstü durum ve pek önemli sebep koşulları da gerçekleşmelidir | TMK m. 124/2, 128 |
| Kısıtlının vasisi izin vermiyor | Kısıtlı mahkemeye başvurabilir; hâkim vasiyi dinler | TMK m. 128; TBMM gerekçesi (m. 127) |
| Dava sürerken 18 yaşını doldurdu | Dava konusuz kalır; kendisi evlenebilir | Yargıtay 2. HD, 2011/3559 K. |
| Anne ve baba dinlenmeden izin verildi | Karar bozulur | Yargıtay 2. HD, 2006/14205 K. |
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
On yedi yaşındakinin izin isteği 124/2'ye değil 128'e dayanır; on sekiz yaş dolunca dava konusuz kalır
Dava tarihinde on yedi yaşını doldurmuş olan davacı, evlenmesine izin verilmesini istedi. Mahkeme, yasal temsilcinin izni aranmaksızın davacının evlenmesine izin verdi. Kararı, davacının yasal temsilcilerinden babası temyiz etti. Daire, davacının evlenme yaşına ulaştığını, bu nedenle isteğin 124/2'deki izin değil, yasal temsilcinin haklı bir sebep olmadan izin vermemesine dayanan 128. maddedeki izin olduğunu belirtti. İnceleme tarihinde davacı on sekiz yaşını doldurarak ergin olduğundan artık yasal temsilcinin iznine gerek kalmadığını ve davanın konusuz kaldığını kabul etti. Bu yönde karar verilmek üzere hükmü bozdu.
“İnceleme tarihi itibarıyla davacı onsekiz yaşını doldurarak ergin olmuş, yasal temsilcisinin izinine gerek olmaksızın evlenebilir duruma gelmiştir.”
Ne anlama geliyor? İki izin farklı koşullara bağlıdır: 124/2'de eksik olan yaş, 128'de eksik olan yasal temsilcinin iznidir. Yasal temsilci olan babanın temyizi Daire tarafından incelenmiştir.
Hâkim, 128. maddeye göre izin vermeden önce anne ve babayı dinlemek zorundadır
On yedi yaşını doldurmuş ama on sekiz yaşını doldurmamış davacı, evlenmesine mahkemece izin verilmesini istedi. Mahkeme, davacının ve tanıkların beyanlarıyla yetinerek izin verdi ve karar kesinleşti. Nüfus kaydına göre davacının anne ve babası sağdı. Adalet Bakanlığının yazısı üzerine kanun yararına bozma istendi. Daire, 126. maddeye göre küçüğün yasal temsilcinin izni olmadan evlenemeyeceğini, 128. maddeye göre hâkimin ancak haklı sebep olmaksızın izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra izin verebileceğini hatırlattı. Anne ve babanın dinlenmesi için araştırma yapılmadan izin verilmesini sonuca etkili olmamak üzere kanun yararına bozdu.
“davacının anne ve babasının dinlenmeleri hususunda gerekli araştırma yapılarak beyanlarının tespitine çalışılması ve sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, davacı ve tanık beyanları ile yetinilerek eksik inceleme ve araştırma ile Türk Medeni Kanununun 128. maddesi hükmüne aykırı olarak evlenmeye izin verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor? Anne ve babanın dinlenmesi, haklı sebebin tartışılabilmesinin ön koşuludur. Mahkeme, sağ olan yasal temsilcilere ulaşmak için gerekli araştırmayı yapmalıdır.
Yasal temsilci izin veriyorsa mahkemeden izin istenemez; dava reddedilmelidir
Ebeveynlerden biri, hasımsız olarak açtığı davada velayetleri altındaki çocuklarının evlenmesine izin verilmesini istedi; diğer ebeveyn de yargılama sırasında icazet verdi. Mahkeme davayı kabul etti ve karar temyiz edilmeden kesinleşti. Adalet Bakanlığının yazısı üzerine kanun yararına bozma istendi. Daire, çocuğun dava tarihinde on yedi yaşını doldurduğunu ve anne ve babasının evlenmesine izin verdiğini tespit etti. 124/2 ve 128. maddelerde belirtilen durumlarda küçüğün evlenmesine ancak mahkeme kararıyla izin verilebileceğini, bu olayda ise anne ve babanın izninin yeterli olduğunu belirterek davanın reddi gerekirken kabul edilmesini sonuca etkili olmamak üzere kanun yararına bozdu.
“Medeni Kanunun 124/2. maddesi ile 128. maddesinde belirtilen durumlarda ise, küçüğün evlenmesine ancak mahkeme kararıyla izin verilebilir.”
Ne anlama geliyor? 128. maddedeki yol, yasal temsilcinin izin vermemesi hâlinde açılır. İzin varsa mahkemeye başvurmaya gerek yoktur; doğrudan evlendirme memurluğuna başvurulur.
Karşılaştırma: 124/2 izninde de anne ve baba dinlenmeden izin verilemez
Davacının vekili, on altı yaşını doldurmuş olan davacının evlenmesine izin verilmesi için hasımsız dava açtı. Mahkeme, davacının anne ve babasını dinlemeden davayı kabul etti ve karar temyiz edilmeden kesinleşti. Adalet Bakanlığının yazısı üzerine kanun yararına bozma istendi. Daire, mahkeme kararıyla düzeltilen doğum kaydına göre davacının on altı yaşını doldurduğunu, anne ve babasının sağ olduğunu tespit etti. Anne ve babanın dinlenmesine yönelik hiçbir işlem yapılmadan izin verilmesini 124/2'ye aykırı bularak kararı sonuca etkili olmamak üzere bozdu.
“Mahkemece, davacının anne ve babasının dinlenmesine yönelik olarak hiçbir işlem yapılmaksızın Türk Medeni Kanununun 124/2. maddesine aykırılık teşkil edecek şekilde eksik inceleme ve araştırma ile evlenmeye izin verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor? 124/2 "olanak bulundukça" dinlemeyi arar; Yargıtay sağ olan anne ve babanın dinlenmesi için hiçbir işlem yapılmamasını bozma sebebi saymıştır. 128. madde ise bu kaydı içermez.
Madde gerekçesi
Kanun koyucunun öngördüğü evlenme yaşı, kişilere tanınmış bir temel hak olan evlenme hakkının kazanılmasını sağlar. Henüz normal rüşt yaşına ermemiş olmaları sebebiyle bu kişilerin evlenmesinde kanun koyucu yasal temsilcilerin de izninin bulunmasında yarar görmüştür. Ancak, uygulamada yasal temsilcilerin, evlenme yaşına erişmiş kişilerin evlenmelerine hiç de haklı olmayan sebeplerle karşı çıktıkları görülmektedir. Özellikle kırsal kesimde evlenme yaşına erişmiş olmalarına rağmen yasal temsilcilerin "tarafların mutlu bir yuva kurma özlemi" dışındaki sebeplerle evliliğe karşı çıktıkları, bu durumun ise "kız kaçırma, aile kavgaları gibi" arzu edilmeyen sonuçlar doğurduğu görülmektedir. Bu sebeple maddede yasal temsilcilerin haklı bir sebep göstermeksizin evlenmeye izin vermemeleri hâlinde, arzu edilmeyen sonuçları önlemek üzere hâkimin, yasal temsilcinin karşı çıkmasına rağmen evlenmeye izin vermesi imkân dahiline sokulmuştur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 65TBMM gerekçesinde 127. madde için de 743 sayılı Kanun'un 91. maddesinin ikinci fıkrasının, hem velilerin hem de vasilerin izin vermemesi hâlini kapsayacak şekilde 128. maddede kaleme alındığı belirtilmiştir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Mahcur, vasisinin rızası olmadıkça evlenemez. Vasinin imtinaı takdirinde mahcur mahkemeye müracaat edebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun | 4721 sayılı Kanun m. 128 | |
|---|---|---|
| Kim başvurabilir? | Yalnız mahcur (kısıtlı), vasi izin vermezse (m. 91/2) | Küçük veya kısıtlı |
| Küçükler | Ana ve babanın rıza vermemesi için mahkemeye başvuru hükmü yoktu (m. 90) | Mahkemeye başvurabilir |
| Koşul | "Vasinin imtinaı" | Yasal temsilcinin haklı sebep olmaksızın izin vermemesi |
| Yasal temsilcinin dinlenmesi | Metinde düzenlenmemişti | Hâkim yasal temsilciyi dinler |
Değişiklik geçmişi
TMK m. 128, 01.01.2002'de yürürlüğe girdiğinden bu yana hiç değiştirilmemiştir. mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir Anayasa Mahkemesi iptal notu da yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 4: Hâkimin takdir yetkisi ve haklı sebepler.
- TMK m. 124: Evlenme yaşı ve 16 yaşında hâkim izni.
- TMK m. 125: Evlenmede ayırt etme gücü.
- TMK m. 126 ve m. 127: Küçük ve kısıtlının evlenmesinde yasal temsilcinin izni.
- TMK m. 133 ve m. 136: Akıl hastalığı raporu ve evlenme başvurusundaki belgeler.
- TMK m. 153: İzinsiz evlenmede yasal temsilcinin iptal davası.
- HMK m. 382 ve 4787 sayılı Kanun m. 4: Çekişmesiz yargı işleri ve aile mahkemesinin görevi.
Evlenme izni, velayet ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 128 ne diyor?
TMK m. 128'e göre hâkim, haklı sebep olmaksızın evlenmeye izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra, bu konuda başvuran küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir.
Ailem evlenmeme izin vermiyor; mahkemeden izin alabilir miyim?
Evet. Evlenme yaşına ulaşmışsanız ve aileniz haklı bir sebep olmadan izin vermiyorsa, mahkemeye kendiniz başvurabilirsiniz. Hâkim ana ve babanızı dinledikten sonra evlenmenize izin verebilir (TMK m. 128).
17 yaşındayım ve ailem izin veriyor; mahkemeye gitmem gerekir mi?
Hayır. On yedi yaşını dolduran küçük, hâkim kararına gerek olmadan yasal temsilcisinin izniyle evlenebilir; bu durumda açılan izin davası reddedilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2006/6903 E., 2006/14566 K., 30.10.2006).
Mahkeme anne ve babamı dinlemek zorunda mı?
Evet. Yargıtay, anne ve babası sağ olan davacıya yalnız davacı ve tanık beyanlarıyla yetinilerek izin verilmesini 128. maddeye aykırı bulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2006/6047 E., 2006/14205 K., 18.10.2006).
Haklı sebep nedir?
Kanun haklı sebepleri saymamıştır; hâkim her olayda hukuka ve hakkaniyete göre karar verir (TMK m. 4). Gerekçeye göre madde, yasal temsilcilerin "tarafların mutlu bir yuva kurma özlemi" dışındaki sebeplerle evliliğe karşı çıkmasının doğurduğu sonuçları önlemek için konmuştur.
16 yaşındayım ve ailem izin vermiyor; mahkeme izin verebilir mi?
16 yaşını doldurmuş ama 17'yi doldurmamış küçük için 124/2'deki olağanüstü durum ve pek önemli sebep koşulları da gerçekleşmelidir (TMK m. 124/2). Yalnız ailenin itirazının haksız olması yetmez.
Dava sırasında 18 yaşımı doldurursam ne olur?
İzne gerek kalmaz ve dava konusuz kalır; ergin olan kişi yasal temsilcisinin iznine gerek olmadan evlenebilir (Yargıtay 2. HD, 2010/1695 E., 2011/3559 K., 02.03.2011).
Hangi mahkemeye başvurulur?
Aile mahkemesine. Aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukuna ilişkin kitabından doğan dava ve işlere bakar (4787 sayılı Kanun m. 4/1).
Mahkemenin verdiği izne ailem itiraz edebilir mi?
Yargıtay'ın incelediği bir dosyada, 128. madde uyarınca verilen izin kararını yasal temsilci olan baba temyiz etmiş ve Daire temyizi incelemiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/1695 E., 2011/3559 K., 02.03.2011).
Vasim evlenmeme izin vermiyor; ne yapabilirim?
Kısıtlı da mahkemeye başvurabilir; hâkim vasiyi dinledikten sonra evlenmeye izin verebilir (TMK m. 128). TBMM gerekçesine göre madde, hem velilerin hem de vasilerin izin vermemesi hâlini kapsayacak şekilde kaleme alınmıştır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 4, 124–128, 133, 136, 153, 342, 448
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 382
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 90–91 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 127 ve 128 gerekçesi, s. 65
- Yargıtay 2. HD, 2010/1695 E., 2011/3559 K., 02.03.2011
- Yargıtay 2. HD, 2007/19533 E., 2009/2336 K., 16.02.2009
- Yargıtay 2. HD, 2006/6903 E., 2006/14566 K., 30.10.2006
- Yargıtay 2. HD, 2006/6047 E., 2006/14205 K., 18.10.2006
- Yargıtay 2. HD, 2004/3737 E., 2004/4675 K., 13.04.2004
- AİHM, Delecolle/Fransa, B. No: 37646/13, 25.10.2018