TMK 132'ye göre evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez. Bu süre uygulamada iddet müddeti olarak bilinir. Kadın doğurursa süre biter. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığı anlaşılırsa veya evliliği sona eren eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse mahkeme süreyi kaldırır. Yargıtay, gebe olduğu raporla anlaşılan ve eski eşinden başka biriyle evlenmek isteyen kadın için sürenin kaldırılmasını kanun yararına bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2021/8858 E., 2021/8931 K., 30.11.2021). Süre bitmeden yapılan evlenme batıl değildir (TMK m. 154). Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası ise kanunen eski kocadır (TMK m. 285).
- Bekleme süresi (iddet müddeti)
- Evliliği ölüm, boşanma, butlan veya fesihle sona eren kadının yeniden evlenebilmesi için geçmesi gereken üç yüz günlük süre (TMK m. 132).
- Babalık karinesi
- Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babasının koca sayılması (TMK m. 285).
- Sürenin kaldırılması
- Kadının gebe olmadığının anlaşılması veya eski eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi hâlinde mahkemenin süreyi tamamen ortadan kaldırması. Çekişmesiz yargı işidir (HMK m. 382/2-b-4).
TMK 132 ne düzenler?
Kanun, evliliği sona eren kadına üç yüz günlük bir bekleme süresi öngörür. Bu sürenin, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babasını kocaya bağlayan babalık karinesiyle aynı uzunlukta olduğu görülmektedir (TMK m. 285). Erkek için böyle bir süre öngörülmemiştir.
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlilik ölüm, boşanma, butlan veya fesihle sona erdi | Kadın, sona ermeden itibaren üç yüz gün geçmedikçe evlenemez | TMK m. 132/1 |
| Kadın doğum yaptı | Süre biter | TMK m. 132/2 |
| Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığı anlaşıldı | Mahkeme süreyi kaldırır | TMK m. 132/3 |
| Eski eşler yeniden birbiriyle evlenmek istiyor | Mahkeme süreyi kaldırır | TMK m. 132/3 |
| Kadın gebe ve eski eşinden başka biriyle evlenmek istiyor | Süre kaldırılmaz | Yargıtay 2. HD, 2021/8931 K. |
| Süre bitmeden evlenildi | Evlenmenin butlanını gerektirmez | TMK m. 154 |
TBMM gerekçesine göre eski Kanun hâkime süreyi kısaltma yetkisi veriyordu. Yeni metinde ise bu iki hâlde sürenin tamamen kaldırılması öngörülmüştür, çünkü kadının evlenmesini engelleyen süreyi kısaltmanın bir anlamı yoktur.
Süre ne zaman başlar?
Süre, evliliğin sona ermesinden başlar (TMK m. 132/1). Boşanmada bu, boşanma kararının kesinleştiği tarihtir. Yargıtay, boşanma kararının kesinleşmesinden birkaç hafta sonra açılan kaldırma davasını üç yüz günlük süre henüz dolmadan açılmış kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2021/8858 E., 2021/8931 K., 30.11.2021).
Yurt dışında alınan boşanma kararında ise yabancı ilamın kesin hüküm etkisi, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder (5718 sayılı MÖHUK m. 59). Yargıtay, yabancı boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren üç yüz gün geçtikten sonra açılan kaldırma davasında kadının hukuki yararı bulunmadığını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2008/11211 E., 2008/12163 K., 18.09.2008). Yabancı kararın Türkiye'de tanınması veya nüfusa tescili için TMK m. 130 sayfasına bakabilirsiniz.
Bekleme süresinin kaldırılması davası
| Konu | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Niteliği | Çekişmesiz yargı işi: "Yeniden evlenmede bekleme süresinin hâkim tarafından kaldırılması" | HMK m. 382/2-b-4 |
| Mahkeme | Uygulamada aile mahkemesi; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi | 4787 s. K. m. 4/1; Yargıtay 2. HD, 2021/8931 K.; Yargıtay 20. HD, 2017/525 K. |
| Kaldırma sebepleri | Gebe olmadığının anlaşılması veya eski eşle yeniden evlenme isteği | TMK m. 132/3 |
| Delil | Gebe olunmadığına ilişkin sağlık raporu | Yargıtay 2. HD, 2021/8931 K. |
| Hukuki yarar | Üç yüz gün dolmuşsa kaldırma davası açmakta hukuki yarar yoktur | Yargıtay 2. HD, 2008/12163 K. |
Kaldırma davasında belirleyici delil, dava sırasında alınan ve kadının gebe olmadığını gösteren sağlık raporudur. Rapor gebeliği gösteriyorsa ve kadın eski eşinden başka biriyle evlenmek istiyorsa süre kaldırılmaz. Bu durumda doğumla süre zaten sona erer (TMK m. 132/2).
Bekleme süresi ve çocuğun soybağı
Bekleme süresinin kaldırılması veya süre bitmeden evlenilmesi, babalık karinesini ortadan kaldırmaz. Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kanunen eski kocadır; bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatıyla mümkündür (TMK m. 285/1, 285/2). Kocanın gaipliğine karar verilmişse üç yüz günlük süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar (TMK m. 285/3).
- Yargıtay'ın onadığı bir kararda kadın, bekleme süresinin kaldırılması davasını kazanmış, ancak boşanmadan sonraki üç yüz gün içinde doğan üçüzler eski kocanın nüfusuna yazılmıştı (Yargıtay 2. HD, 2023/3409 E., 2023/6301 K., 19.12.2023). Eski koca soybağının reddi davası açtı ve DNA raporuyla dava kabul edildi.
- Bir başka dosyada boşanmadan kısa süre sonra doğan çocuk eski kocanın nüfusuna yazılmıştı. Anne ile biyolojik babanın açtığı dava, soybağı önce geçersiz kılınmadıkça babalık davası açılamayacağı gerekçesiyle usulden reddedildi ve karar onandı (Yargıtay 2. HD, 2023/2906 E., 2023/2613 K., 23.05.2023).
Boşanmadan sonra doğacak çocuğun babası eski eş değilse ve doğum evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde gerçekleşirse, çocuk kanunen eski kocanın nüfusuna yazılır (TMK m. 285/1). Bu kayıt ancak soybağının reddi davasıyla değiştirilebilir. Bekleme süresinin kaldırılmış olması bu sonucu değiştirmez.
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Boşandım, üç yüz gün dolmadan evlenmek istiyorum | Gebe olmadığınızı gösteren raporla kaldırma davası açabilirsiniz | TMK m. 132/3 |
| Eski eşimle yeniden evlenmek istiyoruz | Mahkeme süreyi kaldırır | TMK m. 132/3 |
| Boşandıktan sonra doğum yaptım | Süre doğumla biter | TMK m. 132/2 |
| Hamileyim ve başka biriyle evlenmek istiyorum | Süre kaldırılmaz; doğumla biter | Yargıtay 2. HD, 2021/8931 K. |
| Yurt dışında boşandım, süre ne zaman başlar? | Yabancı kararın kesinleştiği andan itibaren | MÖHUK m. 59; Yargıtay 2. HD, 2008/12163 K. |
| Bekleme süresine uymadan evlendim | Evlilik batıl değildir | TMK m. 154 |
| Boşandıktan sonra 300 gün içinde doğan çocuğum eski eşimin nüfusuna yazıldı | Soybağının reddi davası gerekir | TMK m. 285; Yargıtay 2. HD, 2023/2613 K. |
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Gebe olan ve eski eşinden başka biriyle evlenmek isteyen kadın için bekleme süresi kaldırılamaz
Kadının boşanma kararı 8 Eylül 2021'de kesinleşti. Kadın üç yüz günlük süre dolmadan, 28 Eylül 2021'de bekleme süresinin kaldırılması davası açtı. Devlet hastanesinin raporuna göre gebeydi ve duruşmada boşandığı eşinden başka biriyle evlenmek istediğini söyledi. Mahkeme davayı kabul ederek süreyi kaldırdı. Adalet Bakanlığının istemi üzerine Daire, 132. maddenin koşullarının kadın yararına gerçekleşmediğini belirterek davanın reddi gerekirken kabul edilmesini sonuca etkili olmamak üzere kanun yararına bozdu.
“Davacı kadın hakkında düzenlenen ve dosya içerisinde bulunan Denizli Devlet Hastanesinin 01.10.2021 tarihli sağlık raporuna göre davacı kadının gebe olduğu ve 01.10.2021 tarihli duruşmada davacı kadının, boşandığı eşinden başka biri ile evlenmek istediğini beyan ettiği, bu nedenle Türk Medeni Kanunu'nun 132 nci maddesi koşullarının somut olayda davacı kadın yararına gerçekleşmediği sabittir.”
Ne anlama geliyor? Kaldırma sebepleri kanunda sınırlıdır: gebe olmama veya eski eşle yeniden evlenme. Gebe olan kadın için süre ancak doğumla biter.
Yabancı boşanma kararında bekleme süresi, yabancı kararın kesinleştiği tarihten başlar
Kadın, yurt dışında verilen boşanma kararının ardından bekleme süresinin kaldırılmasını istedi. Mahkeme davayı reddetti ve karar temyiz edildi. Daire, yabancı ilamın kesin hüküm veya kesin delil etkisinin, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade ettiğini belirtti. Bu tarihten itibaren üç yüz günlük süre dolduktan sonra dava açıldığından kadının dava açmakta hukuki yararı bulunmadığını kabul etti ve hükmü sonucu itibarıyla doğru bularak onadı.
“kesinleşme tarihinden itibaren 300 günlük süre (TMK.132.m.)dolduktan sonra davacı kadın tarafından bekleme süresinin kaldırılması davası açıldığından davacı kadının dava açkmakta hukuki yararı bulunmadığından”
Ne anlama geliyor? Yabancı boşanma kararlarında süre, yabancı kararın kesinleştiği tarihten hesaplanır (MÖHUK m. 59).
Bekleme süresi kaldırılsa bile boşanmadan sonraki 300 gün içinde doğan çocuklar eski kocanın nüfusuna yazılır
Boşanma kararı 26 Nisan 2018'de kesinleşti. Kadın, çocuk sahibi olmak amacıyla bekleme süresinin kaldırılması davasını açıp kazandığını belirtti. Boşanmadan sonraki üç yüz gün içinde doğan üçüzler eski kocanın nüfusuna ortak çocuk olarak yazıldı. Eski koca, boşanma davası sırasında ve sonrasında birliktelik yaşamadıklarını ileri sürerek soybağının reddini istedi. Adli Tıp raporu biyolojik babalığı reddetti ve mahkeme davayı kabul etti. Bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti; Yargıtay kararı onadı.
“biyolojik babalığı reddedilen davacının davasının kabulünde usul ve esas açısından hukuka aykırı bir yön görülmediği”
Ne anlama geliyor? Bekleme süresinin kaldırılması yalnız evlenme engelini kaldırır; babalık karinesi (TMK m. 285/1) devam eder. Karinenin çürütülmesi için soybağının reddi davası gerekir.
Bekleme süresi içinde doğan çocuk için önce eski kocayla soybağının reddi gerekir
Boşanma kararı 17 Aralık 2020'de kesinleşti. Çocuk üç ay sonra doğdu ve eski kocanın nüfusuna yazıldı. Anne ile çocuğun biyolojik babası olduğunu söyleyen kişi, soybağının düzeltilmesini istedi. İlk derece mahkemesi, çocuğun bekleme süresi içinde doğduğunu ve babalık karinesinin geçerli olduğunu belirtti. Soybağı geçersiz kılınmadıkça babalık davası açılamayacağını, biyolojik babanın ise babalık davası açma hakkı bulunmadığını ve soybağı reddedilirse çocuğu tanıyabileceğini belirterek davayı usulden reddetti. Bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti; Yargıtay kararı onadı.
“soybağı ilişkisi geçersiz kılınmadıkça babalık davası açılamayacağı”
Ne anlama geliyor? Doğru sıra, önce eski kocayla soybağının reddi, sonra tanıma veya babalık davasıdır.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 95 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin "2. Müddetler" "a. Kadın için" şeklindeki konu ve kenar başlıkları "2. Kadın için bekleme süresi" şeklinde tek başlık hâline getirilmiştir. Zira bunu takip eden eski 96 ncı madde 3444 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmış olup, artık boşanan kadın için bir cezaî bekleme süresi söz konusu olmadığından, madde bir tek bekleme süresiyle sınırlı hâle getirilmiştir. Maddenin birinci fıkrası yeniden ve daha uygun bir ifadeyle kaleme alınmıştır. Yürürlükteki 95 inci maddenin birinci fıkrasının son cümlesi ikinci fıkra hâline getirilmiştir. Maddenin son fıkrasında kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya önceki eşiyle yeniden evlenmek istemesi hâlinde hâkime süreyi kısaltma yetkisi verilmemiş, hâkimin bu süreyi kaldırması öngörülmüştür. Zira bu iki hâlde de kadının evlenmesini engelleyen süreyi kısaltmanın bir anlamı yoktur. Bu gibi hâllerde mahkemece sürenin tamamen kaldırılması gerekir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 66743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Kocasının vefatı veya boşanma sebebiyle dul kalan yahut evliliğinin butlanına hükmedilen kadın; vefattan, boşanmadan veya butlan hükmünden itibaren üç yüz gün geçmedikçe tekrar evlenemez. Doğurmakla müddet biter. Kadının gebe kalması mümkün olmadığı veya boşanma ile ayrılmış olan karı ve koca tekrar birbirleriyle evlenmek istedikleri taktirde, hakim bu müddeti kısaltabilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 95 | 4721 sayılı Kanun m. 132 | |
|---|---|---|
| Süre | Üç yüz gün | Üç yüz gün |
| Başlangıç | Ölüm, boşanma veya butlan hükmü | Evliliğin sona ermesi (sebebi ne olursa olsun) |
| Hâkimin yetkisi | Süreyi "kısaltabilir" | Süreyi "kaldırır" |
| Sebepler | Gebe kalmanın mümkün olmaması veya eski eşlerin yeniden evlenmek istemesi | Gebe olmadığının anlaşılması veya eski eşlerin yeniden evlenmek istemesi |
Değişiklik geçmişi
TMK m. 132, 01.01.2002'de yürürlüğe girdiğinden bu yana hiç değiştirilmemiştir. mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir Anayasa Mahkemesi iptal notu da yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 130: Önceki evliliğin sona erdiğinin ispatı.
- TMK m. 131: Gaiplik durumunda evliliğin feshi.
- TMK m. 137: Evlenme başvurusunun incelenmesi ve reddi.
- TMK m. 154: Bekleme süresine uymamanın butlan sebebi olmaması.
- TMK m. 285: Babalık karinesi.
- HMK m. 382: Çekişmesiz yargı işleri.
- 5718 sayılı MÖHUK m. 59: Yabancı ilamın kesin hüküm etkisinin başlangıcı.
Boşanma sonrası yeniden evlenme, soybağı ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 132 ne diyor?
TMK m. 132'ye göre evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez. Doğurmakla süre biter. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır.
İddet müddeti kaç gündür?
Üç yüz gündür ve evliliğin sona ermesinden başlar (TMK m. 132/1).
Boşandıktan sonra hemen evlenebilir miyim?
Erkek için bekleme süresi yoktur. Kadın için üç yüz günlük süre vardır; ancak gebe olmadığını gösteren sağlık raporuyla mahkemeden sürenin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m. 132/3).
Bekleme süresi nasıl kaldırılır?
Mahkemeye başvurularak kaldırılır. Bu iş çekişmesiz yargı işidir (HMK m. 382/2-b-4). Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığı anlaşılırsa veya eski eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse mahkeme süreyi kaldırır (TMK m. 132/3).
Hamileyken bekleme süresi kaldırılabilir mi?
Kadın gebe ise ve eski eşinden başka biriyle evlenmek istiyorsa hayır. Yargıtay, bu durumda sürenin kaldırılmasını kanun yararına bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2021/8858 E., 2021/8931 K., 30.11.2021). Doğum yapılınca süre kendiliğinden biter (TMK m. 132/2).
Eski eşimle yeniden evlenmek için beklemem gerekir mi?
Hayır. Evliliği sona eren eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse mahkeme süreyi kaldırır (TMK m. 132/3).
Bekleme süresi dolmadan evlenirsem evliliğim geçersiz olur mu?
Hayır. Kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi, evlenmenin butlanını gerektirmez (TMK m. 154). Ancak evlendirme memuru, evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa başvuruyu reddeder (TMK m. 137).
Yurt dışında boşandım; bekleme süresi ne zaman başlar?
Yabancı ilamın kesin hüküm etkisi, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren başlar (MÖHUK m. 59). Yargıtay, bu tarihten itibaren üç yüz gün geçtikten sonra açılan kaldırma davasında hukuki yarar bulunmadığını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2008/11211 E., 2008/12163 K., 18.09.2008).
Boşandıktan sonra doğan çocuğum kimin nüfusuna yazılır?
Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kanunen eski kocadır (TMK m. 285/1). Bekleme süresi kaldırılmış olsa bile çocuk eski kocanın nüfusuna yazılabilir (Yargıtay 2. HD, 2023/3409 E., 2023/6301 K., 19.12.2023).
Çocuğun gerçek babası eski eşim değilse ne yapılmalı?
Önce eski kocayla soybağının reddi gerekir; soybağı geçersiz kılınmadıkça babalık davası açılamaz (Yargıtay 2. HD, 2023/2906 E., 2023/2613 K., 23.05.2023).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 130–132, 137, 154, 285
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 382
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 59
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 95 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 132 gerekçesi, s. 66
- Yargıtay 2. HD, 2023/3409 E., 2023/6301 K., 19.12.2023
- Yargıtay 2. HD, 2023/2906 E., 2023/2613 K., 23.05.2023
- Yargıtay 2. HD, 2021/8858 E., 2021/8931 K., 30.11.2021
- Yargıtay 20. HD, 2016/14499 E., 2017/525 K., 26.01.2017
- Yargıtay 2. HD, 2008/11211 E., 2008/12163 K., 18.09.2008