TMK 137'ye göre evlendirme memuru, evlenme başvurusunu ve eklenmesi gereken belgeleri inceler; bir eksiklik görürse bunu tamamlar veya tamamlattırır. Başvuru usulüne uygun yapılmamışsa, evleneceklerden biri evlenmeye ehil değilse ya da evlenmeye yasal bir engel varsa başvuru reddedilir ve durum evleneceklere hemen yazıyla bildirilir. Evlendirme Yönetmeliği'ne göre ilgililer, evlenme gününden önceki günün mesai bitimine kadar, ehliyetsizlik veya evlenme engeli iddiasıyla yazılı itirazda bulunabilir. Cumhuriyet savcısı ise mutlak butlan sebeplerinden birine dayanarak evlenme yapılıncaya kadar itiraz edebilir (Yön. m. 24, 25). Ret kararına karşı mahkemeye başvurulabilir (TMK m. 138). Yargıtay, izin ve belgeler tamamlanmadan nikâh kıyan memurun eylemini görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirmiştir (Yargıtay 11. CD, 2019/10192 E., 2021/8298 K., 12.10.2021).
- İnceleme
- Evlendirme memurunun beyannamenin usulüne göre doldurulup imzalanmasını, kimlik ve kayıt bilgilerini, gerekli izinleri ve belgeleri kontrol etmesi (TMK m. 137/1; Evlendirme Yönetmeliği m. 21).
- Ret kararı
- Başvurunun usulüne uygun olmaması, ehliyetsizlik veya evlenme engeli sebebiyle evlendirme memurunun evlenmeyi yapmaktan kaçınması; gerekçeli ve yazılı olarak bildirilir (TMK m. 137/2; Yön. m. 23).
- Evlenmeye itiraz
- İlgililerin veya Cumhuriyet savcısının, evlenme engeli ya da ehliyetsizlik iddiasıyla evlenmenin yapılmasına karşı çıkması (Yön. m. 24, 25).
- Evlenme engeli
- Evlenmeyi yasaklayan hâller: hısımlık, önceki evlilik, kadın için bekleme süresi, akıl hastalığı (TMK m. 129–133).
TMK 137 ne düzenler?
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İnceleme | Memur başvuruyu ve belgeleri inceler | TMK m. 137/1 |
| Eksiklik | Memur eksikliği tamamlar veya tamamlattırır | TMK m. 137/1; Yön. m. 21 |
| Usule aykırı başvuru | Başvuru reddedilir | TMK m. 137/2 |
| Ehliyetsizlik | Evleneceklerden biri evlenmeye ehil değilse başvuru reddedilir | TMK m. 137/2; m. 124–128 |
| Evlenme engeli | Yasal bir engel varsa başvuru reddedilir | TMK m. 137/2; m. 129–133 |
| Bildirim | Ret, evleneceklere hemen yazıyla bildirilir | TMK m. 137/2; Yön. m. 23 |
| İtiraz | Ret kararına karşı mahkemeye başvurulabilir | TMK m. 138 |
Evlendirme Yönetmeliği'ne göre memur; beyannamenin usulüne göre doldurulup imzalanıp imzalanmadığını, evlenme ehliyet belgesi ile nüfus cüzdanı arasında fark olup olmadığını, gerekli rıza veya hâkim izninin ve vasi tayin kararının bulunup bulunmadığını kontrol eder. Eksiklikleri tamamladıktan sonra taraflara evlenmenin yapılacağı gün ve saati bildirir; evlenme kararının ilanına gerek yoktur (Yön. m. 21).
Ret kararı
Memur, dosyada bir evlenme engeli tespit ederse evlenmeyi yapmayı reddeder ve bunu gerekçeli ve yazılı olarak taraflara derhal duyurur. Taraflar engelin mevcut olmadığını belgelerle ispatlamadıkça evlenme yapılamaz. Engel nüfus kütüklerindeki bir işlem eksikliğinden doğmuşsa, bu eksiklik tamamlanmadıkça evlenme yapılamaz (Yön. m. 23). Nüfus kaydında hısım görünen kişiler için kaydın düzeltilmesi gerekebilir; ayrıntılar için TMK m. 129 sayfasına bakabilirsiniz.
Ret kararına karşı her iki taraf mahkemeye başvurabilir; itiraz evrak üzerinde incelenir ve kesin karara bağlanır (TMK m. 138). Yargıtay, evlenme başvurusunun reddine itirazın reddi kararının kesin olduğunu belirterek temyiz dilekçesini reddetmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/10857 E., 2013/10091 K., 10.04.2013).
Evlenmeye itiraz
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kim itiraz edebilir? | İlgililer; mutlak butlan sebebinde Cumhuriyet savcısı | Yön. m. 24, 25 |
| Süre | İlgililer için evlenme gününden önceki günün mesai saati bitimine kadar; evlenme günü yapılan itiraz kabul edilmez. Savcı evlenme yapılıncaya kadar itiraz edebilir | Yön. m. 24, 25 |
| Şekil | Yazılı; evlenme engeli dışında bir sebebe dayanıyorsa dilekçede itiraz edenin açık kimliği, adresi ve imzası bulunmalıdır | Yön. m. 24 |
| Delil | Engele dayanan itiraza belgeler veya en azından inandırıcı belgeler eklenir; dosyada aksini gösteren belge varsa itiraz derhal reddedilir | Yön. m. 24 |
| İnceleme | Memur itirazı 24 saat içinde taraflara duyurur, 10 gün içinde cevap ister, sonra yeniden inceler | Yön. m. 24 |
| Savcıya ihbar | Ciddi bulunan ihbar evlendirme memurluğuna bildirilir; savcılık 10 gün içinde evlenmenin men'i davası açıldığını bildirmezse evlenme yapılır | Yön. m. 25 |
| Tescil sırasında fark edilen butlan | Nüfus idaresi tescili yapar, durumu Cumhuriyet savcılığına bildirir | Yön. m. 33 |
Evlendirme memuru, tören sırasında taraflardan birinin iradesini serbestçe açıklamasını engelleyen bir ruh hâli içinde olduğunu davranışlarından açıkça anlarsa evlenmeyi erteleyebilir (Yön. m. 29).
Evlendirme memurunun sorumluluğu
Evlendirme memuru, izinleri ve belgeleri kontrol etmekle yükümlü bir kamu görevlisidir. Yargıtay, on yedi yaşındaki bir kişiyi yasal temsilcisinin izni olmadan ve sağlık raporları alınmadan evlendiren memurun eylemini, sahtecilik kastı tespit edilemediği için görevi kötüye kullanma suçu kapsamında değerlendirmiştir (Yargıtay 11. CD, 2019/10192 E., 2021/8298 K., 12.10.2021). Ceza Genel Kurulu ise evlendirme memurluğu görevini yürüten köy muhtarları hakkında, Evlendirme Yönetmeliği'ne dayanılarak izin alınmaksızın doğrudan soruşturma yapılamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay CGK, 2015/585 E., 2019/720 K., 24.12.2019).
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Nikâh başvurum eksik belge nedeniyle bekletiliyor | Memur eksikliği tamamlar veya tamamlattırır | TMK m. 137/1 |
| Nüfusta akraba görünüyoruz, başvuru reddedildi | Engelin bulunmadığı belgelerle ispatlanmalı; gerekirse kayıt düzeltilmelidir | Yön. m. 23; TMK m. 129 |
| Başvurum reddedildi | Mahkemeye itiraz edilebilir; karar kesindir | TMK m. 138; Yargıtay 2. HD, 2013/10091 K. |
| Evlenecek kişinin evli olduğunu biliyorum | Evlenme gününden önceki günün mesai bitimine kadar yazılı itiraz edilebilir; savcılığa ihbar da mümkündür | Yön. m. 24, 25 |
| Nikâh günü itiraz etmek istiyorum | Evlenme günü yapılan itiraz kabul edilmez | Yön. m. 24 |
| Başvuran 17 yaşında, ailesinin izni yok | Başvuru reddedilmelidir; izin yoksa mahkemeye başvurulabilir | TMK m. 126, 128, 137 |
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
İzin ve belgeler tamamlanmadan nikâh kıyan memurun eylemi görevi kötüye kullanma sayıldı
Bir belediyede nikâh memuru olan sanık, on yedi yaşını doldurmuş ama on sekiz yaşını doldurmamış bir kişinin evlenmesini yasal temsilcisinin izni olmadan gerçekleştirdi. Dosyadaki evlenme işlemlerine mahsus sağlık raporları, nikâhın kıyıldığı günün ertesi günü alınmıştı. Memur ve nikâh şahitleri hakkında resmi belgede sahtecilikten dava açıldı. Daire, memurun izin ve belgeler tamamlanmadan evlendirme yapmasını, sahtecilik kastı tespit edilemediğinden görevi kötüye kullanma suçu kapsamında değerlendirdi ve zamanaşımı dolduğundan davaların düşmesine karar verdi.
“sahtecilik bilinç ve iradesi ile hareket ettiğinin tespit edilememesi karşısında; kül halinde 5237 sayılı TCK'nin 257. maddesinde düzenlenen görevi kötüye kullanma suçu kapsamında kaldığı”
Ne anlama geliyor? 137. maddedeki inceleme görevi yalnız bir işlem değil, cezai sorumluluğu da olan bir kamu görevidir.
Evlendirme memurluğu yapan köy muhtarları hakkında izin alınmadan doğrudan soruşturma yapılamaz
Köy muhtarı olan sanıklar, evlendirme memurluğu görevlerini yürütürken yabancı uyruklu kişilerle müştekilerin evlendirme işlemlerini, müştekilerin bilgisi olmaksızın veya hukuki şartlara uymaksızın sahte olarak gerçekleştirmekle suçlandı. Haklarında 4483 sayılı Kanun'a göre soruşturma izni alınmadan kamu davası açıldı ve mahkûmiyet kararı verildi. Özel Daire kararı onadı; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itiraz etti. Ceza Genel Kurulu, muhtarların evlendirme memurluğu görevini yaparken işledikleri iddia edilen suçlar bakımından Devlet memuru gibi soruşturulmaları gerektiğini belirtti. Evlendirme Yönetmeliği'nin ceza hükümlerine ilişkin 56. maddesinin doğrudan soruşturma imkânı vermediğini kabul ederek izin alınması için hükümleri bozdu.
“Evlendirme Yönetmeliği’nin 56. maddesinin ilk düzenlendiği andan itibaren evlendirme memurları hakkında yapılacak soruşturmaların doğrudan Cumhuriyet Başsavcılıklarınca yapılmasını mümkün kılmak amacıyla hazırlanmış bir hüküm olmadığı, yalnızca anılan Yönetmelik’in uygulayıcılara yol gösterici nitelikte bir düzenleme olduğu sonucuna ulaşılmalıdır.”
Ne anlama geliyor? Evlendirme memurlarının cezai sorumluluğu, kamu görevlilerinin yargılanmasına ilişkin usul kurallarına tabidir.
Evlenme başvurusunun reddine itiraz üzerine verilen mahkeme kararı kesindir
Evlendirme memurunun evlenme başvurusunu reddetmesi üzerine mahkemeye itiraz edildi. Mahkeme itirazı reddetti ve karar temyiz edildi. Daire, 138. maddeye göre evleneceklerden her birinin ret kararına karşı mahkemeye başvurabileceğini, itirazın evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanacağını belirtti. İtirazın reddine ilişkin mahkeme kararının kesin olduğunu ve temyiz incelemesi yapılamayacağını kabul ederek temyiz dilekçesini reddetti.
“evlenme başvurusunu reddeden evlendirme memurunun ret kararına karşı yapılan, itirazın reddine ilişkin mahkemenin kararı kesin olup, temyiz incelemesi yasa gereği yapılamayacağından temyiz dilekçesinin REDDİNE”
Ne anlama geliyor? Ret kararına itirazda kanun yolu yoktur; itiraz dilekçesi ve belgeler ilk başvuruda eksiksiz sunulmalıdır.
Madde gerekçesi
Madde başvurunun incelenmesi ve evlenme isteminin reddini düzenlemektedir. Birinci fıkra, başvuruda bir eksiklik görülmesi hâlinde, eksikliklerin bizzat evlendirme memurluğu tarafından tamamlanmasını veya evleneceklere tamamlattırılması düzenlemektedir. Maddenin ikinci fıkrası ise, evlenme başvurusunun usulüne uygun yapılmadığı ya da tarafların evlenme ehliyetlerinin bulunmaması yahut evlenmelerine yasal bir engelin bulunması hâlinde evlenme isteminin reddedilmesini ve bunun evlenme için başvuruda bulunanlara yazılı olarak bildirilmesini hükme bağlamaktadır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 67743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Beyan, usulü dairesinde yapılmaz veya evlenecek erkek ve kadından biri evlenmeye ehil olmazsa yahut evlenme için bir mani bulunursa ilan talebi reddolunur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 99–104 | 4721 sayılı Kanun m. 137 | |
|---|---|---|
| Ret sebepleri | Usule aykırı beyan, ehliyetsizlik, evlenme manii | Usule aykırı başvuru, ehliyetsizlik, yasal engel |
| Ret konusu | İlan talebi | Evlenme başvurusu |
| İtiraz sistemi | İlan süresinde itiraz ve evlenmenin men'i davası kanunda düzenlenmişti | Kanunda eksiklik tamamlama ve yazılı bildirim; itiraz usulü Yönetmelikte |
Değişiklik geçmişi
TMK m. 137, 01.01.2002'de yürürlüğe girdiğinden bu yana hiç değiştirilmemiştir. mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir Anayasa Mahkemesi iptal notu da yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 124–128: Evlenme ehliyeti.
- TMK m. 129–133: Evlenme engelleri.
- TMK m. 136: Başvuruya eklenecek belgeler.
- TMK m. 138: Redde itiraz ve yargılama usulü.
- TMK m. 139: Evlenme izni.
- Evlendirme Yönetmeliği m. 21, 23–25, 29 ve 33: İnceleme, ret, itiraz, savcının yetkisi, erteleme ve tescil sırasında butlan bildirimi.
Evlenme işlemleri, evlenme engelleri ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 137 ne diyor?
TMK m. 137'ye göre evlendirme memuru, evlenme başvurusunu ve eklenmesi gereken belgeleri inceler, eksiklik görürse tamamlar veya tamamlattırır. Başvurunun usulüne uygun yapılmadığı, evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa başvuru reddedilir ve durum evleneceklere hemen yazıyla bildirilir.
Nikâh başvurusu hangi durumlarda reddedilir?
Başvuru usulüne uygun değilse, evleneceklerden biri evlenmeye ehil değilse (örneğin yaş veya ayırt etme gücü eksikse) ya da hısımlık, önceki evlilik gibi yasal bir engel varsa (TMK m. 137/2).
Ret kararı nasıl bildirilir?
Evleneceklere hemen yazıyla bildirilir (TMK m. 137/2). Yönetmeliğe göre ret kararı gerekçeli olmalıdır (Evlendirme Yönetmeliği m. 23).
Ret kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Evleneceklerden her biri mahkemeye başvurabilir; itiraz evrak üzerinde incelenir ve kesin karara bağlanır (TMK m. 138; Yargıtay 2. HD, 2012/10857 E., 2013/10091 K., 10.04.2013).
Başkasının nikâhına itiraz edebilir miyim?
İlgililer, tarafların evlenmeye ehil olmadığını veya bir evlenme engeli bulunduğunu ileri sürerek evlenme gününden önceki günün mesai saati bitimine kadar yazılı itiraz edebilir. İtiraza engeli gösteren belgeler eklenmelidir (Yön. m. 24).
Nikâh günü itiraz edilebilir mi?
Hayır. Evlenme günü yapılan itirazlar kabul edilmez (Yön. m. 24). Cumhuriyet savcısı ise mutlak butlan sebebine dayanarak evlenme yapılıncaya kadar itiraz edebilir (Yön. m. 25).
Savcı nikâhı durdurabilir mi?
Mutlak butlan sebeplerinden biri varsa itiraz edebilir. Memur itirazı yerinde görmezse savcılığa bilgi verir; savcılık 10 gün içinde evlenmenin men'i davası açıldığını bildirmezse evlenme yapılır (Yön. m. 25).
Evlenme kararı ilan edilir mi?
Hayır. Evlenmenin yapılabilmesi için evlenme kararının ilanına gerek yoktur (Yön. m. 21).
Memur hatalı nikâh kıyarsa sorumlu olur mu?
Olabilir. Yargıtay, yasal temsilci izni ve sağlık raporu olmadan nikâh kıyan memurun eylemini görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirmiştir (Yargıtay 11. CD, 2019/10192 E., 2021/8298 K., 12.10.2021).
Nikâh sırasında taraflardan biri baskı altındaysa ne olur?
Memur, taraflardan birinin iradesini serbestçe açıklamasını engelleyen bir ruh hâli içinde olduğunu davranışlarından açıkça anlarsa evlenmeyi erteleyebilir (Yön. m. 29). Korkutmayla yapılan evlilik için iptal davası da açılabilir (TMK m. 151).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 124–133, 136–139, 151
- Evlendirme Yönetmeliği m. 21, 23–25, 29, 33, 56
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 99–104 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 137 gerekçesi, s. 67
- Yargıtay 11. CD, 2019/10192 E., 2021/8298 K., 12.10.2021
- Yargıtay CGK, 2015/585 E., 2019/720 K., 24.12.2019
- Yargıtay 2. HD, 2012/10857 E., 2013/10091 K., 10.04.2013