TMK 147'ye göre sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen dava edilemez; ancak her ilgili, mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir. Ayırt etme gücü sonradan kazanılmış veya akıl hastalığı iyileşmişse mutlak butlan davasını yalnız bu eş açabilir. Evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği butlan kararından önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetliyse, ikinci evlenmenin butlanına karar verilemez. Eşlerden birinin ölümüyle sona eren evlilik için savcının açtığı butlan davasının reddedilmesi gerektiği Yargıtay 2. HD, 2015/10943 E., 2015/13314 K., 23.06.2015 kararında belirtilmiştir. Önceki evliliğe ilişkin boşanma kararı henüz kesinleşmemişse, butlan davasında bu kararın kesinleşmesi beklenmelidir (Yargıtay 2. HD, 2013/3517 E., 2013/5502 K., 04.03.2013).
- Sona ermiş evlilik
- Eşlerden birinin ölümü, boşanma veya butlan kararıyla sona eren evlilik.
- İyileşen eş
- Evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan veya evlenmeye engel akıl hastalığı bulunan, sonradan ayırt etme gücünü kazanan ya da iyileşen eş (TMK m. 147/2).
- İyiniyet
- Evlendiği kişinin evli olduğunu bilmeme ve durumun gereklerine göre bilmesi gerekmeme hâli. Kanunun iyiniyete sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır (TMK m. 3).
- Bekletici sorun
- Bir davada hüküm verilebilmesinin başka bir davanın sonucuna bağlı olması; mahkeme o davanın sonucunu bekleyebilir (HMK m. 165).
TMK 147 ne düzenler?
| Fıkra | Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1 | Evlilik ölüm, boşanma gibi bir sebeple sona ermiş | Savcı re'sen dava açamaz; her ilgili butlanın karar altına alınmasını isteyebilir | TMK m. 147/1 |
| 2 | Ayırt etme gücü sonradan kazanılmış veya akıl hastalığı iyileşmiş | Davayı yalnız bu eş açabilir | TMK m. 147/2 |
| 3 | Evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği butlan kararından önce sona ermiş ve ikinci eş iyiniyetli | İkinci evlenmenin butlanına karar verilemez | TMK m. 147/3 |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 114. maddesini karşılar ve kenar başlığıyla birlikte Türkçeleştirilerek yeniden yazılmıştır. Eski Kanun, ayırt etme gücü veya akıl sağlığı sonradan düzelen durumlarda dava hakkını her iki eşe tanıyordu; bu isabetli bulunmadığından hak yalnız iyileşen eşe verilmiştir. Üçüncü fıkrada ise önceki evlilik sona ermiş ve ikinci eş iyiniyetliyse artık mutlak butlan sebebi kalmadığı kabul edilmiştir.
Sona ermiş evlilikte mutlak butlan
Evlilik sona erdikten sonra kamu düzeninin korunması ihtiyacı ortadan kalktığından savcının dava açma görevi sona erer. Ancak butlan kararının miras gibi sonuçları vardır: dava sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflarla kendisine sağlanan hakları da kaybeder (TMK m. 159). Bu nedenle ilgililer, sona ermiş evlilik için de butlanın karar altına alınmasını isteyebilir.
- Dava tarihinden önce eşlerden birinin ölümüyle sona eren evlilik için savcının açtığı butlan davasının kabulü bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2013/25247 E., 2014/8102 K., 07.04.2014).
- Ölen eşin mirasçıları, sona ermiş evlilik için mutlak butlan davası açabilir (Yargıtay 2. HD, 2022/11305 E., 2023/1978 K., 26.04.2023).
- Ölümle sona eren evlilikte butlanın tespitine ve sağ kalan eşin iyiniyetine ilişkin kararlar için TMK m. 125 sayfasına bakabilirsiniz.
Ayırt etme gücünü kazanan veya iyileşen eş
Eski Kanun'dan farklı olarak dava hakkı yalnız ayırt etme gücünü sonradan kazanan veya akıl hastalığı iyileşen eşe aittir. Yargıtay HGK, 2021/670 E., 2022/1571 K., 22.11.2022 kararına göre bu durumda artık Cumhuriyet savcısı, ilgililer ve diğer eş mutlak butlan davası açamaz. Aynı kararda, iyileşen eşin açabileceği davanın nispi butlanla iptal davası olarak anlaşılması gerektiği ve bu eşin TMK m. 152'deki sürelere tabi olduğu belirtilmiştir.
Akıl hastalığının iyileşip iyileşmediği konusunda raporlar çelişkiliyse mahkeme bu çelişkiyi gidermeden karar veremez (Yargıtay 2. HD, 2013/6289 E., 2013/25844 K., 11.11.2013). Hastalığın remisyon (iyilik) döneminde olması da tek başına iyileşme sayılmaz; Yargıtay HGK, 2017/2712 E., 2020/988 K., 02.12.2020 kararına göre remisyon, 147/2'nin aradığı anlamda tam bir iyileşmeyi kapsamaz.
İyiniyetli ikinci eş
Evliyken yapılan ikinci evlenme mutlak butlanla batıldır (TMK m. 145/1). Ancak butlan kararından önce önceki evlilik ölüm, boşanma veya başka bir sebeple sona ermiş ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetliyse butlana karar verilemez. İyiniyet asıldır; iyiniyetin bulunmadığını ileri süren bunu ispatlamalıdır (TMK m. 3).
Önceki evlilik henüz sona ermemişse 147/3 uygulanmaz. Boşanma kararına kesinleşme şerhi verilmiş olsa bile karar sonradan bozulmuşsa önceki evlilik devam ediyor sayılır ve ikinci evlenme mutlak butlanla batıl olur (Yargıtay 2. HD, 2024/1062 E., 2024/6537 K., 26.09.2024). Yurt dışında alınan boşanma kararlarının durumu için TMK m. 130 sayfasına bakabilirsiniz.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Eşlerden birinin ölümüyle sona eren evlilik için savcı mutlak butlan davası açamaz
Cumhuriyet savcısı, evliyken yeniden evlenen bir kişinin ikinci evliliğinin mutlak butlan sebebiyle iptali için 2013'te davaname düzenleyerek dava açtı. Oysa iptali istenen evlilik, eşlerden birinin 2001'de ölümüyle sona ermişti. Mahkeme butlan kararı verdi ve davalı temyiz etti. Daire, sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanının savcı tarafından dava edilemeyeceğini belirtti. Davanın savcının dava açma yetkisi bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğini kabul ederek kararı bozdu.
“Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından dava edilemez (TMK. m. 147/1). Bu durumda Cumhuriyet savcısının dava açma hakkı bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Savcının davası reddedilse bile, hukuki yararı bulunan ilgililer sona ermiş evlilik için butlanın karar altına alınmasını ayrıca isteyebilir.
Ölen eşin mirasçıları sona ermiş evliliğin mutlak butlanını isteyebilir
Ölen erkeğin mirasçıları, mirasbırakanlarının evlenme sırasında demans hastası olduğunu ileri sürerek evliliğin mutlak butlanla iptalini istedi. İlk derece mahkemesi, mirasçıların dava hakkı bulunmadığı gerekçesiyle davayı aktif husumet yokluğundan reddetti. Bölge adliye mahkemesi, 147/1 gereğince sona ermiş evlilikte her ilgilinin butlanın karar altına alınmasını isteyebileceğini, mirasçıların bu davada sıfatı bulunduğunu belirterek kararı kaldırdı. Yeniden yapılan yargılamada Adli Tıp raporu ve tanık anlatımlarıyla murisin evlenme tarihinde evlenmeye engel derecede akıl hastalığının bulunduğu kabul edilerek evliliğin iptaline karar verildi. İstinaf başvurusu reddedildi, Yargıtay kararı onadı.
““...sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen dava edilemez; fakat her ilgili, mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir...” hükmü gereğince davacılar mirasçılarının davada husumetlerinin bulunduğu”
Ne anlama geliyor? Mirasçıların bu hakkı eşten miras yoluyla geçen bir hak değil, ilgili sıfatıyla kendilerine ait bir haktır; TMK m. 159'daki sınırlama bu davayı engellemez.
Akıl hastalığı iyileşmişse butlan davasını yalnız iyileşen eş açabilir; raporlar çelişkiliyse Adli Tıp raporu alınmalıdır
Davacı, evlenme sırasında eşinin evlenmeye engel olacak derecede akıl hastası olduğunu ileri sürerek evliliğin butlanını istedi ve mahkeme davayı kabul etti. Bir sağlık kurulu raporu davalının evlenme tarihinde hastalığının etkisi altında olduğunu bildirirken, vesayet dosyasındaki raporda hastalığın remisyonda olduğu ve vasi atanmasına gerek bulunmadığı belirtilmişti. Daire, iki rapor arasında hastalığın iyileşip iyileşmediği konusunda çelişki bulunduğunu, iyileşme hâlinde dava hakkının yalnız iyileşen eşe ait olacağını belirtti. Davalının Adli Tıp Kurumuna sevk edilerek iyileşip iyileşmediğinin belirlenmesi ve 147/2 gözetilerek karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle hükmü bozdu.
“İyileşme veya ayırt etme gücünün sonradan kazanılması halinde de, Türk Medeni Kanununun 147/2. maddesi hükmüne göre, dava hakkı ayırt etme gücünü sonradan kazanan veya akıl hastalığı iyileşene ait olacaktır.”
Ne anlama geliyor? Diğer eşin açtığı butlan davasında önce davalı eşin bugünkü durumu araştırılmalıdır. İyileşme varsa diğer eşin davası dinlenmez.
Hastalığın remisyon döneminde olması iyileşme sayılmaz; diğer eşin mutlak butlan davası dinlenir
Davacı eş, evlendikten kısa süre sonra eşinin iki uçlu duygu bozukluğu (bipolar bozukluk) nedeniyle tedavi gördüğünü öğrendiğini ileri sürerek evliliğin mutlak butlanla iptalini istedi. Adli Tıp raporuna göre davalı evlenme tarihinde hastalığın etkisi altındaydı ve fiil ehliyeti yoktu; muayene tarihinde ise hastalık remisyon (iyilik) dönemindeydi. Aile mahkemesi hastalığın iyileştiğini kabul ederek davayı reddetti, Özel Daire kararı bozdu, mahkeme direndi. Genel Kurul, ataklarla seyreden ve arada serbest dönemler bulunan bu tür bir hastalıkta remisyonun, kronik hastalığı olan kişide hastalık aktivitesinin bulunmadığı durumu ifade eden tıbbi bir terim olduğunu belirtti. Remisyonun 147/2'deki anlamda tam bir iyileşme olmadığını kabul ederek direnme kararını oy çokluğuyla bozdu.
“remisyon teriminin Kanun’un 147/2. maddesinin aradığı anlamda tam bir iyileşmeyi kapsamadığının anlaşılması karşısında, mutlak butlan sebebiyle evliliğin iptaline karar verilmesi gerekirken, hatalı değerlendirme ile davanın reddi doğru değildir”
Ne anlama geliyor? Dava hakkının yalnız iyileşen eşe geçmesi için tam bir iyileşme gerekir. Kronik ve dalgalı seyreden hastalıklarda iyilik dönemi, diğer eşin davasını engellemez.
Önceki evlilik butlan kararından önce boşanmayla sona ermişse iyiniyetli eşle yapılan ikinci evlenme batıl sayılamaz
Evliyken yeniden evlenen kişinin ikinci evliliğinin butlanı istendi ve aile mahkemesi butlana karar verdi. Oysa evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği, butlan kararından önce kesinleşen bir boşanma kararıyla sona ermişti ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetliydi. Daire, 147/3 gözetilmeden hüküm kurulmasını usul ve kanuna aykırı bularak kararı bozdu.
“Evliyken yeniden evlenen bir kimsenin önceki evliliği mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetli ise bu evlenmenin butlanına karar verilemez.”
Ne anlama geliyor? Belirleyici olan, önceki evliliğin butlan kararından önce sona ermesi ve ikinci eşin evlenme sırasında iyiniyetli olmasıdır. İki koşuldan biri yoksa butlan kararı verilir.
Önceki evliliğe ilişkin boşanma kararının kesinleşmesi beklenmeden ikinci evliliğin butlanına karar verilemez
Davalılardan birinin, başka biriyle olan önceki evliliği hakkında boşanma kararı verilmişti, ancak bu karar henüz kesinleşmemişti. Aile mahkemesi ikinci evliliğin butlanı hakkında hüküm kurdu. Daire, önceki evlilik butlan kararından önce sona erer ve ikinci eş iyiniyetli olursa butlana karar verilemeyeceğini hatırlattı. Önceki evliliğe ilişkin boşanma kararının kesinleşmesinin beklenmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle hükmü bozdu.
“Evliyken yeniden evlenen kimsenin önceki evliliği, mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetli ise, yasal olarak bu evlenmenin butlanına karar verilemeyeceğine (TMK. m. 147/3) göre”
Ne anlama geliyor? Önceki evliliğe ilişkin boşanma davası bekletici sorun yapılır (HMK m. 165). Boşanma kesinleşirse ikinci eşin iyiniyeti araştırılır.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 114 üncü maddesini karşılamaktadır. Madde kenar başlığıyla birlikte Türkçeleştirilerek yeniden kaleme alınmıştır. Yürürlükteki maddenin ikinci fıkrasında dava hakkı, ayırt etme gücüne sonradan sahip olan veya akıl hastalığı iyileşmiş olan eşe de tanınmıştır. Bu düzenleme isabetli olmadığından, ikinci fıkra değiştirilmek suretiyle dava hakkı sadece ayırt etme gücüne sahip değilken ya da akıl hastası iken ayırt etme gücünü sonradan kazanan ya da akıl hastalığı iyileşen eş için tanınmıştır. Üçüncü fıkrada, evliyken yeniden evlenen bir kimsenin önceki evliliğinin mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermesi ve ikinci evlenmede de diğer eşin iyiniyetli olması hâlinde, artık mutlak butlan sebebi kalmadığından, evlenmenin butlanına karar verilemeyeceği öngörülmüştür. Maddede İsviçre Medenî Kanununun Fransızca metninde yer alan "butlan" sözcüğü kullanılmıştır. Bu sözcük hem mutlak butlan hem de nisbi butlan hâllerini ifade etmektedir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 69743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Zail olan bir evlenmenin butlanı resen dava olunamaz. Fakat alakadarlardan her biri butlanı hüküm altına aldırabilir. Mümeyyiz olmamanın veya bir akıl hastalığı ile malüliyetin zevali halinde, evlenmenin butlanı ancak karı veya koca tarafından dava olunabilir. Evli iken yine evlenen bir kimsenin bu evlenmesine butlan hükmü verilmeden evvel, vefat ve sair sebeplerle evvelki evlenme zail olmuş olur ve yeni evlenmede de diğer taraf hüsnü niyet sahibi bulunursa butlana hükmolunamaz.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 114 | 4721 sayılı Kanun m. 147 | |
|---|---|---|
| Sona ermiş evlilik | Re'sen dava olunamaz; alakadarlar butlanı hüküm altına aldırabilir | Savcı re'sen dava edemez; her ilgili butlanın karar altına alınmasını isteyebilir |
| İyileşme | Butlanı karı veya koca dava edebilir | Yalnız ayırt etme gücünü kazanan veya iyileşen eş dava edebilir |
| İyiniyetli ikinci eş | Önceki evlilik zail olmuş ve diğer taraf iyiniyetliyse butlana hükmolunamaz | Aynı kural korunmuştur |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 125: Ayırt etme gücü.
- TMK m. 130: Önceki evlilik.
- TMK m. 133: Akıl hastalığı.
- TMK m. 145: Mutlak butlan sebepleri.
- TMK m. 146: Dava açma görevi ve hakkı.
- TMK m. 152: Hak düşürücü süre.
- TMK m. 159: Mirasçıların dava hakkı.
- TMK m. 3: İyiniyet.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 165: Bekletici sorun.
Mutlak butlan davası, ikinci evlilik ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 147 ne diyor?
TMK m. 147'ye göre sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı savcı tarafından re'sen dava edilemez, fakat her ilgili butlanın karar altına alınmasını isteyebilir. Ayırt etme gücü sonradan kazanılmış veya akıl hastalığı iyileşmişse davayı yalnız bu eş açabilir. Önceki evliliği butlan kararından önce sona eren kişinin iyiniyetli eşle yaptığı ikinci evlenmenin butlanına karar verilemez.
Eşim öldükten sonra evliliğin butlanı istenebilir mi?
Evet. Savcı re'sen dava açamaz, ancak hukuki yararı bulunan her ilgili butlanın karar altına alınmasını isteyebilir (TMK m. 147/1). Mirasçıların bu davayı açabildiği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2022/11305 E., 2023/1978 K., 26.04.2023).
Ölümle sona eren evlilikte butlan kararının ne önemi var?
Dava sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflarla kendisine sağlanan hakları kaybeder (TMK m. 159).
Savcı sona ermiş evlilik için dava açarsa ne olur?
Dava, savcının dava açma yetkisi bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2015/10943 E., 2015/13314 K., 23.06.2015).
Eşim evlenirken akıl hastasıydı ama iyileşti; butlan davası açabilir miyim?
Hayır. Akıl hastalığı iyileşmişse mutlak butlan davasını yalnız iyileşen eş açabilir (TMK m. 147/2). Raporlar çelişkiliyse mahkeme iyileşmenin olup olmadığını Adli Tıp raporuyla belirlemelidir (Yargıtay 2. HD, 2013/6289 E., 2013/25844 K., 11.11.2013).
İyileşen eşin açacağı dava için süre var mı?
Yargıtay HGK, 2021/670 E., 2022/1571 K., 22.11.2022 kararına göre iyileşen eşin açabileceği dava nispi butlanla iptal davası olarak anlaşılmalıdır ve TMK m. 152'deki altı ay ve beş yıllık sürelere tabidir.
Evli biriyle evlendim, sonra önceki evliliği boşanmayla bitti; evliliğim batıl mı?
Önceki evlilik butlan kararından önce sona ermişse ve siz evlenirken iyiniyetliyseniz butlana karar verilemez (TMK m. 147/3; Yargıtay 2. HD, 2008/5705 E., 2008/6938 K., 12.05.2008).
Önceki evliliğin boşanma kararı henüz kesinleşmediyse ne olur?
Mahkeme ikinci evliliğin butlanı hakkında karar vermeden önce boşanma kararının kesinleşmesini beklemelidir (Yargıtay 2. HD, 2013/3517 E., 2013/5502 K., 04.03.2013).
İyiniyetimi ben mi ispatlamalıyım?
Hayır. Kanunun iyiniyete sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır; ancak durumun gereklerine göre beklenen özeni göstermeyen kişi iyiniyet iddiasında bulunamaz (TMK m. 3).
Boşanma kararı bozulursa ikinci evliliğim ne olur?
Önceki evlilik devam ediyor sayılır ve ikinci evlenme mutlak butlanla batıl olur; bu durumda 147/3 uygulanmaz (Yargıtay 2. HD, 2024/1062 E., 2024/6537 K., 26.09.2024).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 3, 125, 130, 133, 145–147, 152, 159
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 165
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 114 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 147 gerekçesi, s. 69
- Yargıtay 2. HD, 2015/10943 E., 2015/13314 K., 23.06.2015
- Yargıtay 2. HD, 2022/11305 E., 2023/1978 K., 26.04.2023
- Yargıtay 2. HD, 2013/6289 E., 2013/25844 K., 11.11.2013
- Yargıtay HGK, 2017/2712 E., 2020/988 K., 02.12.2020
- Yargıtay 2. HD, 2008/5705 E., 2008/6938 K., 12.05.2008
- Yargıtay 2. HD, 2013/3517 E., 2013/5502 K., 04.03.2013
- Yargıtay 2. HD, 2013/25247 E., 2014/8102 K., 07.04.2014
- Yargıtay 2. HD, 2024/1062 E., 2024/6537 K., 26.09.2024
- Yargıtay HGK, 2021/670 E., 2022/1571 K., 22.11.2022