Velayet Belgesi Nereden Alınır? 2026: Velayet Kaç Yaşında Biter, Velayet Sahibi Neleri Tek Başına Yapar

"Pasaport başvurusunda velayet belgesi istediler; bu belgeyi nereden alacağım?" Bu soruyu, boşandıktan sonra çocuğu için ilk resmî işlemi yapmaya çalışan annelerden ve babalardan duyarım. Bir kısmı da velayet kendisinde olduğu hâlde, okulun ya da bankanın diğer ebeveynin imzasını istemesiyle karşılaşır.

Meslek hayatım boyunca bu tür işlemlerde sorun çıkmasının nedeninin, velayetin kimde olduğunu gösteren kararın elde hazır bulunmaması olduğunu gördüm. Kesinleşme şerhli karar örneği dosyanızda olduğunda, işlemlerin büyük kısmı tek başvuruyla tamamlanır. Bu rehberde bu belgeyi ve velayetin size tanıdığı yetkileri anlatıyorum.

Velayet belgesi: kısa cevap

Velayet belgesi nedir, nereden alınır?

Halk arasında velayet belgesi diye sorulan belge, velayeti düzenleyen mahkeme kararının kesinleşme şerhi taşıyan onaylı örneğidir. Boşanmada velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (ana ve baba evli ise velayet). Bu yüzden velayetin kimde olduğunu, boşanma kararındaki velayet hükmü gösterir. Velayet sonradan bir velayet değişikliği davasıyla değiştirildiyse, bu kez o dava sonunda verilen kesinleşmiş karar esas alınır.

Anlaşmalı boşanmada velayet, eşlerin hazırladığı protokolde kararlaştırılır. Ancak hâkim, çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulursa onaylar ve gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (evlilik birliğinin sarsılması). Bu yüzden resmî işlemlerde protokolün kendisi değil, hâkimin onayladığı ve kararın hüküm kısmına geçen velayet düzenlemesi esas alınır. Protokolde başka, kararda başka bir ifade varsa kararın hüküm kısmına bakın.

Kararın onaylı örneğini, kararı veren aile mahkemesinin kaleminden dosya numarasıyla alabilirsiniz. Örneğin üzerinde kararın kesinleştiğini gösteren şerhin bulunmasına dikkat edin; çünkü aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (6100 sayılı Kanun m. 350). Kararın ne zaman kesinleştiğini ve kesinleşmenin nasıl takip edileceğini boşanma kararı ne zaman kesinleşir rehberinde anlattım.

Velayetin mahkeme kararı dışında kanundan doğduğu durumlar da vardır:

• Evlilik sürerken: Ana ve baba velayeti birlikte kullanır; ayrı bir belge gerekmez.
• Ana ve baba evli değilse: Velayet kanun gereği anaya aittir (ana ve baba evli değilse velayet); bunun için mahkeme kararı aranmaz.
• Ebeveynlerden biri ölmüşse: Velayet sağ kalan ebeveyne geçer; ölüm nüfus kaydında görünür.

Velayet kendisinde olan eski eşin ölümü hâlinde ne olacağını velayet kendisinde olan eski eşim ölürse rehberinde ayrıntılı olarak anlattım.

Velayet kaç yaşında biter?

Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velayeti altındadır (velayetin koşulları). Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar ve evlenme de kişiyi ergin kılar (4721 sayılı Kanun m. 11). Bu yüzden velayet, çocuk 18 yaşını doldurduğu gün ya da daha önce evlenirse evlendiği gün kendiliğinden sona erer.

On beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir. Bu durumda da velayet ergin kılınmayla sona erer. Buna karşılık hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe, kısıtlanan ergin çocuklar ana ve babanın velayeti altında kalır; örneğin ağır bir engel nedeniyle kısıtlanan ergin çocuk için velayet devam edebilir.

Velayetin sona ermesi, nafaka yükümlülüğünün de her durumda bittiği anlamına gelmez. Eğitimi süren ergin çocuğun durumu ayrı değerlendirilir; bunu nafaka 18 yaşında biter mi rehberinde anlattım.

Velayet sahibi neleri tek başına yapabilir?

Velayet, çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve malları üzerindeki yetki ve yükümlülüklerin bütünüdür. Ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygular (velayetin genel kapsamı). Boşanmadan sonra bu yetkiyi velayet sahibi ebeveyn tek başına kullanır.

Ana ve baba, velâyetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidirler.

Bu cümle çocuğun temsil edilmesine ilişkin maddenin birinci fıkrasıdır (çocuğun temsil edilmesi). Velayet sahibi, çocuğu okul, sağlık kuruluşu, resmî daireler ve bankalar karşısında temsil eder. Çocuğun mallarını yönetmek de velayet sahibinin hakkı ve yükümlülüğüdür (çocuk mallarının yönetimi). Kanun bazı ağır işlemleri, örneğin çocuğun malları üzerindeki bazı tasarrufları, vesayet hükümlerine ve mahkeme iznine bağlar; bu tür işlemlerde önceden hukuki destek alın.

Velayet sahibinin tek başına karar verebileceği başlıca konular şunlardır:

• Eğitim: Okul seçimi, okul kaydı ve nakli.
• Sağlık: Tedavi ve sağlık kuruluşu tercihi.
• Yerleşim: Çocuğun nerede oturacağı; ama bu karar kişisel ilişki düzenini etkiliyorsa mahkemeye taşınabilir.
• Seyahat: Yurt içi ve yurt dışı seyahatler.
• Resmî işlemler: Pasaport ve kimlik başvuruları.

Okul ve adres değişikliğinin kişisel ilişki düzenine etkisini çocuğun okulunu ve adresini değiştirme rehberinde anlattım.

Velayet sahibinin yükümlülükleri nelerdir?

Velayet yalnız yetki değil, yükümlülük de getirir. Ana ve baba, çocuğu olanaklarına göre eğitir ve onun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimini sağlar ve korur (çocuğun eğitimi). Velayet sahibi, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanır ve önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutar (velayetin genel kapsamı).

Velayet sahibinin bir yükümlülüğü de diğer ebeveynle ilgilidir. Ana ve babadan her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten ve çocuğun eğitilmesini engellemekten kaçınmak zorundadır (kişisel ilişkinin sınırları). Bu yükümlülüğe uyulmaması, velayetin değiştirilmesine kadar giden sonuçlar doğurabilir.

Velayet sahibi çocuğun mallarını nasıl kullanır?

Çocuğa miras kalmış, bağışlanmış ya da tazminat ödenmiş olabilir. Velayet sahibi bu malları yönetir ve kusuru nedeniyle velayeti kaldırılmadıkça kullanabilir. Çocuk mallarının gelirleri öncelikle çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için; hakkaniyete uyduğu ölçüde de aile ihtiyaçları için harcanabilir; gelir fazlası çocuğun mallarına katılır (4721 sayılı Kanun m. 354, 355).

Malların kendisine dokunmak ise sınırlıdır. Sermaye biçimindeki ödemeler ve tazminatlar, olağan ihtiyaçlar gerektirdiği ölçüde çocuğun bakımı için kısmen kullanılabilir; zorunluluk varsa hâkim, çocuğun diğer mallarına başvurma yetkisi tanıyabilir (4721 sayılı Kanun m. 356). Kısıtlıların temsiline ilişkin kurallar velayetteki temsilde de uygulandığı için, velayet sahibi çocuk adına kefil olamaz, vakıf kuramaz ve önemli bağışlarda bulunamaz (4721 sayılı Kanun m. 449).

Pasaport için diğer ebeveynin izni gerekir mi?

Boşanmadan sonra gerekmez; velayet kimdeyse onun muvafakati yeterlidir. Pasaport mevzuatı, reşit olmayanların yalnız seyahat etmek üzere pasaport alabilmesi için kanuni temsilcilerinin muvafakatini arar (5682 sayılı Kanun m. 17). Boşanmada kanuni temsilci, velayet kendisine verilen ebeveyndir.

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri'nin açıklamaları bu konuda açıktır. Boşanma durumunda, ergin olmayan çocukların velayeti mahkeme kararıyla kime verilmişse o kişinin muvafakati yeterlidir. Boşanma davası sürerken mahkeme velayete ilişkin ara karar vermişse, başvuruyu geçici velayetin verildiği ebeveyn yapar; ara karar yoksa ebeveynlerin birlikte başvurması gerekir (Nüfus ve Vatandaşlık İşleri, Pasaport Hizmetleri Soru ve Cevaplar).

Yasal temsilci başvuru merkezinde hazır bulunmazsa muvafakatname istenir. Muvafakatname, yasal temsilcinin notere ya da dış temsilciliğe düzenlettirdiği izin belgesidir. Başvuruya kesinleşme şerhli velayet kararının örneğini götürmeniz, velayet bilgisinin hızla doğrulanmasını sağlar.

Evlilik devam ederken ise velayeti ana ve baba birlikte kullandığı için, iki ebeveynin de muvafakati aranır. Yasal temsilciler başvuruda hazır bulunursa muvafakatleri başvuru merkezinde alınabilir. Çocuğu başvuruya anne ya da baba dışında biri götürecekse, yasal temsilcilerin muvafakatnamesinin yanında anne ya da babadan biri tarafından verilmiş vekâletname de istenir (Nüfus ve Vatandaşlık İşleri, Pasaport Hizmetleri Soru ve Cevaplar).

Yurt dışında yaşıyorsanız pasaport başvurusu nasıl yapılır?

Yabancı ülke adli ya da idari makamlarınca verilen velayet ya da vesayet kararları, kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliklerinde yapılan pasaport başvurularında kabul edilebilir (5682 sayılı Kanun m. 17). Dış temsilciliklerde düzenlenen muvafakatname ve vekâletnameler ise, ilgili temsilcilikçe başvuru merkezinin resmî e-posta ya da faksına gönderilirse veya aslı ibraz edilirse kabul edilir (Nüfus ve Vatandaşlık İşleri, Pasaport Hizmetleri Soru ve Cevaplar).

Yabancı velayet kararının Türkiye'deki nüfus kaydına işlenmesi ve diğer işlemlerde kullanılması için ise kararın tanınması gerekir. Bu süreci tanıma ve tenfiz sayfasında anlattım.

Velayet sahibi çocukla yurt dışına çıkabilir mi?

Evet. Velayet sahibinin çocukla seyahati, diğer ebeveynin rızasına bağlı değildir. Yargıtay, velayeti annede olan çocukların babayla kişisel ilişki günlerine denk gelen yurt dışı çıkışlarının babanın rızasına bağlanması istemini incelediği dosyada, böyle bir şartın annenin ve çocukların seyahat özgürlüğünü kısıtlayacağını ve annenin velayet hakkını kullanamaması sonucunu doğuracağını belirtti (Yargıtay 2. HD, 2025/5404 E., 2025/9980 K., 20.11.2025). Babanın bu yönde hukuki yararı da yoktu; çünkü kişisel ilişkinin engellenmesine karşı kanunda ayrı yollar vardır.

Seyahat özgürlüğü, kişisel ilişki düzenini görmezden gelme hakkı vermez. Velayet kendisine bırakılan ebeveyn, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir (kişisel ilişkinin sınırları). Çocuğun yerleşim yerini başka bir ülkeye taşımak gibi kalıcı değişikliklerde, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi gündeme gelir. Uluslararası boyutu olan durumları uluslararası çocuk kaçırma ve Lahey Sözleşmesi rehberinde anlattım.

Velayeti olmayan ebeveynin hakları nelerdir?

Velayetin bir ebeveyne verilmesi, diğer ebeveyni çocuğun hayatından çıkarmaz. Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan ya da kendisine bırakılmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (kişisel ilişki hakkı). Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine de gücü oranında katılmak zorundadır (hâkimin takdir yetkisi).

Kişisel ilişkiye yönelik bir düzenleme yapılıncaya kadar ise velayet hakkına sahip ya da çocuk kendisine bırakılmış kişinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz (kişisel ilişkide yetki). Bu yüzden boşanma kararında kişisel ilişki düzenlenmemişse, düzenleme için mahkemeye başvurmak gerekir. Görüşme düzeninin nasıl kurulacağını ve engellendiğinde ne yapılacağını çocuğu görme hakkı rehberinde anlattım.

Büyükanne ve büyükbaba çocukla görüşebilir mi?

Olağanüstü hâller varsa ve çocuğun menfaatine uygun düşüyorsa, çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı ana ve baba dışındaki kişilere, özellikle hısımlara da tanınabilir (üçüncü kişilerle kişisel ilişki). Ana ve baba için öngörülen sınırlamalar bu kişiler için de kıyas yoluyla uygulanır. Bu hak velayet sahibinin rızasına bağlı değildir; ama istisnaidir ve olağanüstü bir durumun varlığını gerektirir.

Velayet annede; çocuğun soyadı kendiliğinden değişir mi?

Hayır. Velayetin anneye verilmesi, çocuğun nüfus kaydındaki soyadını kendiliğinden değiştirmez. Soyadının değiştirilmesi ayrı bir başvuru ya da dava konusudur ve kendi şartlarına bağlıdır. Bu konuyu boşanmadan sonra çocuğun soyadı rehberinde ayrıntılı olarak anlattım.

Dava sürerken velayet kimdedir?

Boşanma davası açılmakla velayet kendiliğinden bir ebeveyne geçmez. Hâkim, dava süresince gerekli geçici önlemleri alır; çocuğun kimin yanında kalacağına ilişkin geçici velayet kararı da bu önlemlerdendir (boşanma davasında geçici önlemler). Geçici velayet ara kararının onaylı örneği, dava sürerken yapılacak resmî işlemlerde kullanılır.

Yukarıdaki pasaport açıklaması bu yüzden önemlidir. Geçici velayet kararı varsa pasaport başvurusunu o ebeveyn yapar; yoksa ebeveynlerin birlikte başvurması gerekir. Dava sürerken çocuğu yanınıza alıp başka bir şehre götürmek ise davanızı olumsuz etkileyebilir; bunun sonuçlarını eşim çocuğu alıp gitti rehberinde anlattım.

Ortak velayette belge nasıl gösterilir?

Ortak velayet kararında, velayetin iki ebeveyn tarafından birlikte kullanılacağı ve hangi konuların nasıl yürütüleceği karar ya da protokol metninde yazılıdır. Bu durumda resmî kurumlarda kararın içeriği esas alınır; işlemin türüne göre iki ebeveynin birlikte başvurması istenebilir. Ortak velayetin şartlarını ve protokolde nasıl düzenleneceğini ortak velayet nedir rehberinde anlattım.

Velayet sonradan değişirse ne olur?

Velayet, durumların değişmesi hâlinde mahkeme kararıyla değiştirilebilir. Değişiklik kararı kesinleştiğinde, eski karar yerine yeni karar velayeti gösteren belge hâline gelir. Resmî kurumlara yeni kararın kesinleşme şerhli örneğini sunun; eski kararın örneğini kullanmaya devam etmek, işlemlerde karışıklığa yol açar. Velayet değişikliği davasının şartlarını velayet değişikliği davası rehberinde anlattım.

Velayetin sona ermesi ile kaldırılması aynı şey mi?

Hayır. Velayet, çocuk ergin olunca kendiliğinden sona erer; bunun için mahkeme kararı gerekmez. Velayetin kaldırılması ise mahkemenin vereceği ağır bir önlemdir. Çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamazsa ya da bu önlemlerin yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa, hâkim ana ya da babanın velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi veya çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi hâllerinde velayetin kaldırılmasına karar verir (velayetin kaldırılması).

Kararda aksi belirtilmedikçe, velayetin kaldırılması mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar. Velayetin bir ebeveynden diğerine verilmesi ise kaldırma değil değiştirmedir ve daha hafif şartlara bağlıdır.

Mahkemeler nasıl değerlendirdi?

Yazıda dayandığım kararlarda velayet sahibinin seyahat yetkisi şöyle değerlendirildi.

Her satırın kararı yazının sonundaki tabloda yer alıyor.

Ne yapmalısınız?

1. Kararın örneğini alın. Kesinleşme şerhli onaylı örneği kararı veren mahkemeden alın ve saklayın.
2. Birden fazla örnek bulundurun. Okul, sağlık ve pasaport işlemleri için ayrı örnekler işinizi kolaylaştırır.
3. Pasaport başvurusuna kararla gidin. Velayet sizdeyse diğer ebeveynin muvafakati gerekmez.
4. Dava sürüyorsa geçici velayet isteyin. Ara karar yoksa pasaport için iki ebeveynin birlikte başvurması gerekir.
5. Seyahat planlarını paylaşın. Kişisel ilişki günlerine denk gelen seyahatleri önceden bildirin.
6. Yeni kararı kullanın. Velayet değiştiyse eski kararın örneğini artık kullanmayın.
7. 18 yaşı hesaba katın. Çocuk ergin olunca velayet kendiliğinden biter.

Yazıda dayandığım kararlar

Sonuç

Velayeti gösteren belge, velayeti düzenleyen mahkeme kararının kesinleşme şerhli onaylı örneğidir ve kararı veren mahkemeden alınır. Velayet, çocuğun 18 yaşını doldurmasıyla, evlenmesiyle ya da ergin kılınmasıyla sona erer. Velayet sahibi ebeveyn, çocuğu tek başına temsil eder; bakımı, eğitimi ve mallarıyla ilgili kararları alır.

Pasaport başvurusunda, boşanmadan sonra velayet kimdeyse onun muvafakati yeterlidir; dava sürerken ise geçici velayet kararı belirleyicidir. Velayet sahibinin çocukla seyahati diğer ebeveynin rızasına bağlanamaz, ama kişisel ilişki düzenine saygı gösterilmelidir. Kararın örneğini elinizde hazır tutmak, resmî işlemlerin büyük kısmını tek başvuruda bitirir.

Velayet kararınızın uygulanmasıyla ilgili sorunlarınızı belgelerinizle birlikte değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.