TMK 335, velâyet bölümünün temel kuralıdır. Birinci fıkraya göre ergin olmayan çocuk ana ve babasının velâyeti altındadır ve yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz. Hukuk Genel Kurulu bu kuralı, velâyetin kaldırılması veya değiştirilmesi şartları gerçekleşmedikçe ana ve babanın velâyet görevlerine müdahale edilemeyeceği biçiminde ifade eder ve velâyet hükümlerinin kamu düzenine ilişkin olduğunu vurgular (Yargıtay HGK, 2018/483 E., 2018/1356 K., 27.09.2018). Bu nedenle ebeveynin velâyet hakkından feragat etmesi çocuğun yararı karşısında sonuç doğurmaz (Yargıtay 2. HD, 2013/6082 E., 2013/17993 K., 26.06.2013). Velâyet çocuğun ergin olmasıyla sona erer; karar tarihinde ergin olan çocuk hakkında velâyet düzenlemesi yapılamaz (Yargıtay 2. HD, 2014/11498 E., 2014/22656 K., 13.11.2014). İkinci fıkraya göre hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe kısıtlanan ergin çocuklar da ana ve babanın velâyeti altında kalır; bu kişilere vesayet değil velâyet hükümleri uygulanır (Yargıtay 8. HD, 2017/11747 E., 2018/1441 K., 25.01.2018).
- Velâyet
- Ana ve babanın ergin olmayan çocuğun kişiliği ve malları üzerindeki hak, ödev ve yetkilerinin bütünü; bakım, eğitim, korunma ve temsili kapsar.
- Ergin olmayan çocuk
- On sekiz yaşını doldurmamış, evlenmemiş ve mahkemece ergin kılınmamış çocuk.
- Yasal sebep
- Kanunun velâyetin kaldırılmasına, değiştirilmesine veya bir ebeveyne verilmesine izin verdiği durum.
- Kısıtlanan ergin çocuk
- Ergin olduğu hâlde mahkeme kararıyla kısıtlanan çocuk; kural olarak ana ve babasının velâyetinde kalır.
TMK 335 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Velâyet kimde | Ergin olmayan çocuk ana ve babanın velâyeti altındadır | TMK m. 335/1 |
| Güvence | Yasal sebep olmadıkça velâyet alınamaz | TMK m. 335/1 |
| Müdahale | Kaldırma veya değiştirme şartları olmadan müdahale edilemez | Yargıtay HGK, 2018/1356 K. |
| Nitelik | Kamu düzenine ilişkin, re'sen araştırma | Yargıtay HGK, 2018/1356 K. |
| Düzenleme zorunluluğu | Evlilik sona erince çocuk için velâyet düzenlenmeli | Yargıtay 2. HD, 2013/13056 K. |
| Feragat | Velâyet hakkından feragat sonuç doğurmaz | Yargıtay 2. HD, 2013/17993 K. |
| Sona erme | Ergin çocuk hakkında velâyet düzenlemesi yapılamaz | Yargıtay 2. HD, 2014/22656 K. |
| Temsil | Küçük davada velisi tarafından temsil edilir | Yargıtay 17. HD, 2019/4987 K. |
| Kısıtlı ergin çocuk | Vesayete değil velâyete bırakılır | Yargıtay 8. HD, 2018/1441 K. |
| Görev | Kısıtlı ergin çocuğa ilişkin uyuşmazlıklar aile mahkemesinde | Yargıtay 5. HD, 2024/3933 K. |
| Mal yönetimi | Velâyet hükümleri uygulanır, Hazine sorumlu tutulamaz | Yargıtay 2. HD, 2022/2139 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, ergin olmayan çocuğun velâyet hakkının ana ve babaya ait olduğunu, yasal sebep olmadıkça velâyetin ana ve babadan alınamayacağını ve hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe, yani kural olarak, kısıtlanan ergin çocukların bile ana ve babanın velâyeti altında olacağını düzenler; hüküm, yürürlükteki Kanun'un 262. maddesinden sadeleştirilerek alınmıştır ve hüküm değişikliği yoktur. Gerekçe, velâyet ayırımının tamamına ilişkin bir açıklamayla başlar: velâyet, soybağının özel bir hukuki sonucu olarak düzenlenmiştir; ayırımdaki maddelerin bazıları İsviçre Medenî Kanunu'nun 1976 tarihli değişikliğinden esinlenmiş, bazıları yürürlükteki Kanun'dan, bazıları 1984 tarihli Öntasarıdan alınmıştır. Adalet Komisyonu, ikinci fıkradaki "velâyeti altındadırlar" ibaresini, kısıtlanan ergin çocukların velâyet altında kalmaya devam ettiğini vurgulamak amacıyla "velâyeti altında kalırlar" şeklinde değiştirmiştir (S. Sayısı 723, s. 314).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, velâyetin ebeveynin dilediği gibi vazgeçebileceği bir hak olmadığıdır. Velâyet hem hak hem ödevdir ve kamu düzeniyle ilgilidir; mahkeme ebeveynin feragat beyanıyla bağlı değildir (Yargıtay 2. HD, 2013/6082 E., 2013/17993 K., 26.06.2013). İkinci nokta, yasal sebep kavramıdır: velâyet ancak kanunun öngördüğü hâllerde, örneğin boşanmada bir ebeveyne verilmesi, velâyetin değiştirilmesi veya kaldırılması yoluyla ve mahkeme kararıyla ebeveynden alınabilir. Üçüncü nokta, ergin olmuş ama kısıtlanması gereken çocuklara ilişkindir: bu çocuklar kural olarak vesayete değil velâyete bırakılır; buna ilişkin uyuşmazlıklara aile mahkemesi bakar ve veli, vasilikten kaçınma sebeplerini ileri süremez (Yargıtay 8. HD, 2017/8170 E., 2018/808 K., 18.01.2018).
Birinci fıkra: ergin olmayan çocuk ana ve babanın velâyeti altındadır
- Kimin velâyeti: Ana ve babanın; evlilik sürerken birlikte kullanılır (TMK m. 336).
- Kapsam: Çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsili; kişiliğine ve mallarına ilişkin hak ve ödevler.
- Başlangıç: Soybağının kurulmasıyla; ana ve baba evli değilse velâyet kural olarak anaya aittir (TMK m. 337).
- Sona erme: On sekiz yaşın doldurulması, evlenme veya mahkemece ergin kılınma (TMK m. 11, 12).
- Nitelik: Hem hak hem ödevdir; kamu düzenine ilişkindir, feragat edilemez.
Maddenin ilk cümlesi velâyetin sahibini ve süresini belirler: velâyet ana ve babaya aittir ve çocuk ergin oluncaya kadar sürer. Velâyet yalnızca bir yetki değildir; Hukuk Genel Kurulu'na göre velâyet çocukların bakım, eğitim, öğretim ve korunması ile temsil görevlerini kapsar ve velâyetin kaldırılması veya değiştirilmesi şartları gerçekleşmedikçe ana ve babanın bu görevlerine müdahale edilemez (Yargıtay HGK, 2018/483 E., 2018/1356 K., 27.09.2018). Velâyet çocuğa karşı bir ödev olduğu ve kamu düzeniyle ilgili bulunduğu için ebeveyn ondan dilediği gibi vazgeçemez; annenin velâyet hakkından feragat etmesi, çocuğun yararı karşısında sonuç doğurmamıştır (Yargıtay 2. HD, 2013/6082 E., 2013/17993 K., 26.06.2013). Aynı nedenle evlilik boşanma veya butlanla sona erdiğinde çocuğun velâyeti açıkta bırakılamaz; ergin olmayan çocuklar için velâyet düzenlemesi yapılması yasal bir zorunluluktur (Yargıtay 2. HD, 2012/14580 E., 2013/13056 K., 09.05.2013).
Velâyetin sınırı erginliktir. Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar, evlenme de kişiyi ergin kılar; on beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir (TMK m. 11, 12). Çocuk ergin olunca velâyet kendiliğinden sona erer. Bu nedenle karar tarihinde ergin olan çocuk hakkında velâyet düzenlemesi yapılması ve onunla ebeveyn arasında kişisel ilişki kurulması hatalıdır (Yargıtay 2. HD, 2014/11498 E., 2014/22656 K., 13.11.2014). Velâyetin pratikteki en önemli sonuçlarından biri de yasal temsildir: ergin olmayan çocuk davada ana ve babası tarafından temsil edilir; küçüğe karşı açılan davada husumetin velisine yöneltilmemesi, savunma hakkını kısıtlayan esaslı bir usul hatasıdır (Yargıtay 17. HD, 2016/10545 E., 2019/4987 K., 18.04.2019).
Yasal sebep olmadıkça velâyet alınamaz
| Durum | Velâyete etkisi | Dayanak |
|---|---|---|
| Boşanma veya ayrılık | Velâyet eşlerden birine verilir | TMK m. 182, TMK m. 336 |
| Ana veya babanın ölümü | Velâyet sağ kalana aittir | TMK m. 336 |
| Durumun değişmesi | Velâyet değiştirilebilir | TMK m. 183, TMK m. 349 |
| Çocuğun korunması | Diğer önlemler sonuçsuz kalırsa velâyet kaldırılır | TMK m. 348 |
| Evlât edinme | Ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlât edinene geçer | TMK m. 314 |
| Erginlik | Velâyet kendiliğinden sona erer | TMK m. 11, 12 |
Maddenin ikinci cümlesi, velâyeti ana ve baba için bir güvenceye dönüştürür: velâyet ancak yasal bir sebep varsa ve kural olarak mahkeme kararıyla alınabilir. Kanun bu sebepleri sınırlı olarak düzenler: boşanma veya ayrılıkta velâyetin eşlerden birine verilmesi, durum değiştiğinde velâyetin değiştirilmesi, çocuğun korunması için diğer önlemler sonuçsuz kaldığında velâyetin kaldırılması ve evlât edinme. Velâyetin kaldırılması en ağır önlemdir; 348. madde bunu ancak çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaması veya bu önlemlerin yetersiz olacağının önceden anlaşılması şartına bağlar (TMK m. 348). Velâyete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi ise tek başına velâyetin kaldırılmasını gerektirmez (TMK m. 349). Bu sınırlı sayım, 335. maddenin koruduğu değeri gösterir: ana ve babanın velâyeti, çocuğun üstün yararı gerektirmedikçe dokunulmaz sayılır (Yargıtay HGK, 2018/483 E., 2018/1356 K., 27.09.2018).
İkinci fıkra: kısıtlanan ergin çocuklar
| Velâyet altında bırakılırsa | Vesayet altına alınırsa | |
|---|---|---|
| Kural | Kural budur (TMK m. 335/2, 419/3) | Hâkim vasi atanmasına gerek görürse |
| Uygulanan hükümler | Velâyet hükümleri ve çocuk mallarına ilişkin 352 ve devamı maddeler | Vesayet hükümleri |
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi | Vesayet makamı olarak sulh hukuk mahkemesi |
| Görevden kurtulma | Velâyetin kaldırılması davası; vasilikten kaçınma sebepleri ileri sürülemez | Vasilikten kaçınma sebepleri |
| Sorumluluk | Velinin sorumluluğu; Hazine sorumlu tutulamaz | Vesayet organlarının sorumluluğu |
Maddenin ikinci fıkrası, erginlikle sona eren velâyetin bir istisnasını düzenler. Ergin olduğu hâlde kısıtlanması gereken bir çocuk, hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe ana ve babasının velâyeti altında kalır; 419. madde de kısıtlanan ergin çocukların kural olarak vesayet altına alınmayıp velâyet altında bırakılacağını söyler. Adalet Komisyonunun ikinci fıkradaki ifadeyi "velâyeti altında kalırlar" şeklinde değiştirmesi, bu devamlılığı vurgulamak içindir. Yargıtay bu kuralı uygulamaktadır: kısıtlanan ergin çocuğa babasının vasi olarak atanması hatalı bulunmuş ve hüküm, çocuğun babasının velâyeti altında bırakılması şeklinde düzeltilmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/11747 E., 2018/1441 K., 25.01.2018). Velâyet altında bırakılan kısıtlı hakkındaki uyuşmazlıklarda velâyet hükümleri uygulanır ve aile mahkemesi görevlidir; veli, vasilikten kaçınma sebeplerini ileri süremez, ancak velâyetin kaldırılması davası açabilir (Yargıtay 8. HD, 2017/8170 E., 2018/808 K., 18.01.2018). Güncel bir kararda da böyle bir kısıtlıya ilişkin izin istemine bakacak yer olarak aile mahkemesi belirlenmiştir (Yargıtay 5. HD, 2023/11961 E., 2024/3933 K., 01.04.2024). Mal yönetiminden doğan sorumlulukta da vesayet değil velâyet hükümleri esas alınır; bu nedenle vesayete ilişkin hükümlere dayanılarak Hazineye husumet yöneltilemez (Yargıtay 2. HD, 2021/6267 E., 2022/2139 K., 07.03.2022).
Velâyetten vazgeçmek istiyorsanız, bunun tek taraflı bir beyanla mümkün olmadığını bilin; mahkeme çocuğun yararına göre karar verir ve feragat beyanınızla bağlı değildir. Çocuğun bakımını gerçekten üstlenemiyorsanız bunun gerekçelerini açıkça ortaya koyun ve mahkemenin diğer ebeveyn lehine velâyet düzenlemesi yapmasını isteyin. Boşanma veya butlan davasında ergin olmayan her çocuk için velâyet ve kişisel ilişki düzenlemesinin hükümde yer alıp almadığını kontrol edin; yargılama sırasında ergin olan çocuk için ise velâyet değil, gerekiyorsa ergin çocuğun kendi açacağı nafaka davası gündeme gelir. Küçüğe karşı dava açıyorsanız, davayı küçüğün velâyetini kullanan ana ve babasına yöneltin. Kısıtlanması gereken ergin bir çocuğunuz varsa, onun vesayet altına alınması yerine sizin velâyetiniz altında bırakılmasını isteyebilirsiniz; bu durumda sonraki uyuşmazlıklar aile mahkemesinde görülür ve çocuğun mallarını velâyet hükümlerine göre yönetirsiniz.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Velâyetin kaldırılması veya değiştirilmesi şartları gerçekleşmedikçe ana ve babanın velâyet görevlerine müdahale edilemez; velâyet hükümleri kamu düzenine ilişkindir
Karşılıklı boşanma davasında ortak çocuğun velâyeti de uyuşmazlık konusuydu. Hukuk Genel Kurulu, önceki onama kararını karar düzeltme incelemesinde kaldırdı ve velâyet yönünden direnme kararını, idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması gerektiği gerekçesiyle bozdu.
“Velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi şartları gerçekleşmedikçe, ana ve babanın velayet görevlerine müdahale olunamaz. Ayrılık ve boşanma durumunda velayetin düzenlenmesindeki amaç, küçüğün ileriye dönük yararlarıdır. Başka bir anlatımla, velayetin düzenlenmesinde asıl olan, küçüğün yararını korumak ve geleceğini güvence altına almaktır. Öte yandan, TMK'nın 335 ila 351. maddeleri arasında düzenlenen "velayet"e ilişkin hükümler kural olarak, kamu düzenine ilişkindir ve velayete ilişkin davalarda resen (kendiliğinden) araştırma ilkesi uygulandığından hâkim, tarafların isteği ile bağlı değildir. Velayet düzenlemesine yönelik istemler incelenirken ebeveynlerin istek ve tercihlerinden ziyade çocuğun üstün yararı göz önünde tutulur.”
Ne anlama geliyor? Bu karar, 335. maddenin iki temel kuralını birlikte açıklar. Birincisi, maddenin yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz kuralıdır: Hukuk Genel Kurulu'na göre velâyetin kaldırılması veya değiştirilmesi şartları gerçekleşmedikçe ana ve babanın velâyet görevlerine müdahale edilemez. İkincisi, 335 ile 351. maddeler arasındaki velâyet hükümleri kural olarak kamu düzenine ilişkindir; bu nedenle velâyet davalarında re'sen araştırma ilkesi uygulanır ve hâkim tarafların istemleriyle bağlı değildir. Ölçü, ana ve babanın istek ve tercihleri değil, çocuğun üstün yararıdır. Kurul bu ilkeden hareketle, idrak çağındaki çocuğun kendisini doğrudan ilgilendiren velâyet konusunda dinlenmesi ve görüşünün, çocuğun yararına ters düşmedikçe dikkate alınması gerektiğini vurgulamıştır.
Evliliğin butlanına karar verilse bile ergin olmayan ortak çocukların velâyeti hakkında düzenleme yapılması yasal bir zorunluluktur
Cumhuriyet savcısının açtığı mutlak butlan davasında mahkeme evliliğin iptaline karar verdi; ancak ergin olmayan ortak çocukların velâyeti ve kişisel ilişki hakkında hiçbir hüküm kurmadı.
“Mahkemece evliliğin butlanına karar verilse dahi çocukların evlilik birliği içinde doğmuş sayılacakları (TMK.md. 157) dikkate alınarak;, ergin olmayan müşterek çocuklar yönünden velayet ve kişisel ilişki yönlerinden bir düzenleme yapılması yasal bir zorunluluktur. Bu husus dikkate alınmaksızın, davalıların ergin olmayan müşterek çocuklarının velayetleri konusunda bir hüküm kurulmaması da doğru bulunmamıştır.”
Ne anlama geliyor? 335. madde ergin olmayan çocuğun daima bir velâyet altında olmasını öngörür; bu nedenle evlilik sona erdiğinde çocuğun velâyetinin kime ait olacağı açıkta bırakılamaz. Daire, evlenmenin butlanına karar verilse dahi çocukların evlilik içinde doğmuş sayıldığını hatırlatarak ergin olmayan ortak çocuklar için velâyet ve kişisel ilişki düzenlemesi yapılmasını yasal bir zorunluluk olarak nitelemiştir. Mahkemenin bu konuda hüküm kurmaması bozma sebebi sayılmıştır. Velâyet düzenlemesinin taraf istemine bağlı olmadığı, velâyet hükümlerinin kamu düzenine ilişkin niteliğinin bir sonucudur; hâkim çocuk için velâyet düzenlemesini kendiliğinden yapmalıdır.
Karar tarihinde ergin olan çocuk hakkında velâyet düzenlemesi yapılamaz
Boşanma davasında mahkeme, karar tarihinden önce ergin olmuş ortak çocuğun velâyetini anneye verdi ve bu çocukla baba arasında kişisel ilişki kurdu. Karar temyiz edildi.
“Karar tarihinde ergin olan çocuk hakkında velayet düzenlemesi yapılarak, annenin velayeti altına konulması ve baba ile kişisel ilişki kurulması hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? 335. madde velâyeti ergin olmayan çocukla sınırlar. Çocuk ergin olduğunda velâyet kendiliğinden sona erer; bu nedenle ergin çocuk hakkında velâyet düzenlemesi yapılamaz ve onunla ebeveyn arasında kişisel ilişki kurulamaz. Daire, karar tarihinden önce ergin olmuş çocuğun annenin velâyetine bırakılmasını ve baba ile kişisel ilişki kurulmasını bu nedenle hatalı bulmuştur. Uygulamada, çocuk yargılama sırasında ergin olursa mahkeme velâyet ve kişisel ilişki konusunda karar verilmesine yer olmadığına hükmeder. Daire bir başka kararında da, karar tarihi itibarıyla ergin olan çocuğun velâyetinin anneye verilmesini düzelterek onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2014/5297 E., 2014/15641 K., 07.07.2014). Kısıtlanan ergin çocuk ise bu kuralın istisnasıdır; ona ilişkin kural maddenin ikinci fıkrasındadır.
Velâyet kamu düzenine ilişkindir; ebeveynin velâyet hakkından feragat etmesi çocuğun yararı karşısında sonuç doğurmaz
Boşanma davasında anne velâyet hakkından feragat ettiğini bildirdi. Mahkeme, çocuğun küçük yaşını, anne bakım ve şefkatine muhtaç oluşunu ve babanın yaşam tarzını gözeterek velâyeti yine de anneye verdi. Karar velâyet ve nafakalar yönünden temyiz edildi.
“velayet hakkının anneye verilmesinin doğru olduğu ve annenin velayet hakkından feragat etmesinin, çocuğun menfaatleri dikkate alındığında sonuç doğurmayacağının anlaşılmasına göre”
Ne anlama geliyor? Bu karar, velâyetin ebeveynin serbestçe vazgeçebileceği bir hak olmadığını gösterir. 335. madde velâyeti ana ve babaya bir hak olarak tanır; ama bu hak aynı zamanda çocuğa karşı bir görevdir ve kamu düzeniyle ilgilidir. Bu nedenle ebeveynin velâyet hakkından feragat ettiğini bildirmesi, mahkemeyi bağlamaz; mahkeme çocuğun yararını esas alarak velâyeti düzenler. Daire, küçük yaştaki çocuğun anne bakım ve şefkatine muhtaç oluşunu ve babanın yaşam tarzını gözeterek, annenin feragat beyanına rağmen velâyetin anneye verilmesini doğru bulmuştur. Aynı mantık, velâyetin ancak kanunda öngörülen sebeplerle ve mahkeme kararıyla kaldırılabileceği kuralında da görülür (TMK m. 348).
Velâyet altındaki küçük davada velisi tarafından temsil edilir; küçüğe karşı açılan davada husumet ana ve babasına yöneltilmelidir
Bir kaza nedeniyle açılan tazminat davasında davalılardan biri yargılama sırasında ergin değildi. Tebligatların tamamı doğrudan küçüğe yapılmış, hüküm de küçük aleyhine kurulmuştu.
“Buna göre, kişinin kendisi tarafından veya yetkili kılacağı temsilci aracılığı ile bir davayı takip etme ve usûl işlemlerini yapabilme yeteneği olarak tanımlanan dava ehliyeti, medeni hakları kullanma (fiil) ehliyetinin medeni usûl hukukunda büründüğü şekil olup ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar kural olarak dava ehliyetine sahip olmadıklarından davada yasal temsilcileri tarafından temsil edilmeleri gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? 335. maddenin velâyeti ana ve babaya bırakmasının en önemli sonuçlarından biri yasal temsildir. Ergin olmayan çocuk, kural olarak dava ehliyetine sahip değildir ve davada yasal temsilcileri, yani velâyeti kullanan ana ve babası tarafından temsil edilir. Daire, TMK m. 335 ve HMK m. 50-51, 114 ve 115'e dayanarak dava ehliyetinin kamu düzenine ilişkin bir dava şartı olduğunu ve mahkemece kendiliğinden gözetilmesi gerektiğini belirtmiştir. Küçüğe karşı açılan davada husumetin velisine yöneltilmesi gerekirken tebligatların küçüğe yapılması ve hükmün küçük aleyhine kurulması, savunma hakkını kısıtlayan esaslı bir usul hatası sayılmış ve hüküm kendiliğinden bozulmuştur. Velâyet sahibinin temsil yetkisinin ayrıntısı 342. maddede düzenlenmiştir (TMK m. 342).
Kısıtlanan ergin çocuk kural olarak vesayete değil, ana ve babasının velâyetine bırakılır
Hapis cezası nedeniyle kısıtlanan ergin kişiye mahkeme babasını vasi olarak atadı. Karar, kısıtlı tarafından temyiz edildi.
“Türk Medeni Kanunu'nun 335. maddesine göre ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır. Kanuni sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz. Hakim vasi atanmasına gerek görmedikçe, kısıtlanan ergin çocuklar da ana ve babanın velayeti altında kalırlar. TMK'nın 462 ve 463. maddelerinin velayet altındaki çocuklarda uygulanması sözkonusu değildir. Aynı Kanunun 419/son maddesinde ise kısıtlanan ergin çocukların kural olarak vesayet altına alınmayıp velayet altında bırakılacağı hükme bağlanmıştır. Buna göre, Türk Medeni Kanunu'nun 335 ve 419/son maddeleri uyarınca, kısıtlanan ergin çocuğun velayet altında bırakılması gerekirken vesayet altına alınmasına karar verilmesi doğru değil ise de”
Ne anlama geliyor? Bu karar maddenin ikinci fıkrasını somutlaştırır. Hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe kısıtlanan ergin çocuklar ana ve babanın velâyeti altında kalırlar; 419. maddenin son fıkrası da kısıtlanan ergin çocukların kural olarak vesayet altına alınmayıp velâyet altında bırakılacağını söyler. Daire bu iki hükmü birlikte uygulayarak, kısıtlanan ergin çocuğa babasının vasi olarak atanmasını hatalı bulmuş; doğru olanın çocuğun babasının velâyeti altında bırakılması olduğunu belirtmiş ve hükmü bu yönden düzelterek onamıştır. Ayrım yalnızca bir adlandırma değildir: velâyet altında bırakılan kısıtlı hakkında vesayete ilişkin özel hükümler değil, velâyet hükümleri uygulanır ve bunun sonuçları görev, sorumluluk ve denetim bakımından farklıdır.
Kısıtlanıp velâyet altında bırakılan ergin çocuk hakkındaki uyuşmazlıklarda velâyet hükümleri uygulanır ve aile mahkemesi görevlidir
Hapis cezası nedeniyle kısıtlanan ergin kişiye babası vasi olarak atanmıştı. Baba, vasilik yapmak istemediğini belirterek kararı temyiz etti.
“Açıklanan kanun hükümlerine göre, kısıtlanıp velayet altında bırakılmasına karar verilen çocuklar hakkındaki uyuşmazlıklarda "velayet" hükümleri uygulanır. Bu hükümleri uygulayacak görevli mahkeme ise 4787 sayılı Kanunun 4. maddesi gereğince aile mahkemesidir. Buna göre ergin olan kişi ana veya babanın velayeti altında bırakılmış ise veli hakkında vesayete ilişkin özel hükümler değil velayete ilişkin hükümler uygulanacaktır.”
Ne anlama geliyor? Daire, kısıtlanıp velâyet altında bırakılan ergin çocuk hakkındaki uyuşmazlıklarda velâyet hükümlerinin uygulanacağını ve bu hükümleri uygulayacak görevli mahkemenin 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi gereğince aile mahkemesi olduğunu belirtir. Bunun pratik bir sonucu vardır: veli, vesayete ilişkin 417. maddedeki vasilikten kaçınma sebeplerini ileri süremez. Velâyetten kurtulmak isteyen ebeveynin yolu, aile mahkemesinde velâyetin kaldırılması davası açmaktır. Somut olayda böyle bir dava açılmadığından temyiz dilekçesi reddedilmiştir. Karar, 335. maddenin ikinci fıkrasının kısıtlı ergin çocuğu yeniden velâyet rejimine soktuğunu açıkça gösterir.
Velâyet altında bırakılan kısıtlı ergin çocuğa ilişkin izin istemlerine sulh hukuk veya çocuk mahkemesi değil, aile mahkemesi bakar
Kısıtlanarak velâyet altında bırakılan ergin çocuğun bir kuruma yerleştirilmesi için izin istendi. Sulh hukuk mahkemesi, aile mahkemesi ve çocuk mahkemesi sırayla görevsizlik veya yetkisizlik kararı verdi; dosya yargı yerinin belirlenmesi için Daireye geldi.
“Somut olayda; 18 yaşından büyük çocuğun kısıtlanıp babasının velayeti altına alındığına göre 4721 sayılı Kanun'un 2 nci kitabında düzenlenen velayet hükümlerinin uygulanması gerektiği ve 4721 sayılı Kanun'un 335 inci ve devamı maddelerinde düzenlenen uyuşmazlığın 4787 sayılı Aile Mahkemesinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca Aile Mahkemelerinin görevi kapsamında olduğu anlaşıldığından uyuşmazlığın İstanbul Anadolu 23. Aile Mahkemesinde çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Bu karar, 335. maddenin ikinci fıkrasının görev bakımından sonucunu güncel bir örnekle gösterir. On sekiz yaşından büyük çocuk kısıtlanıp ana veya babasının velâyeti altına bırakıldığında, ona ilişkin işlerde Medeni Kanun'un ikinci kitabındaki velâyet hükümleri uygulanır. Velâyete ilişkin uyuşmazlıklar ise 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemelerinin görevindedir. Aile mahkemesi istemin Çocuk Koruma Kanunu kapsamında olduğunu düşünmüş, çocuk mahkemesi ise kişinin 18 yaşından büyük olduğunu belirtmişti; Daire bu görüşler karşısında uyuşmazlığın aile mahkemesinde çözümlenmesine karar vermiştir. Kısıtlı vesayet altına alınmış olsaydı, vesayet makamı olarak sulh hukuk mahkemesi gündeme gelirdi.
Velâyet altındaki kısıtlı ergin çocuğun mallarının yönetiminde vesayet değil velâyet hükümleri uygulanır; Hazine sorumlu tutulamaz
Kısıtlanarak annesinin velâyeti altında bırakılan ergin çocuğun velâyeti sonradan kaldırılmış ve kendisine vasi atanmıştı. Vasi, eski velinin velâyet döneminde malları kötü niyetli ve tedbirsiz yönettiğini ileri sürerek, vesayete ilişkin hükümlere dayanıp eski veli ile Hazineden tazminat istedi. Mahkeme Hazine aleyhine davayı da kabul etti.
“O halde, velayet altındaki kısıtlı ergin çocuğun mallarının yönetiminde TMK 335 ve devamındaki maddeler ile 352 madde ve devamındaki maddelerin somut olaya uyan hükümleri uygulanarak bir karar verilmesi gerekirken, hatalı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm verilmesi doğru görülmeyip bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, velâyet ile vesayet arasındaki ayrımın sorumluluk bakımından sonucunu gösterir. Kısıtlanan ergin çocuk 335. maddenin ikinci fıkrası uyarınca velâyet altında bırakılmışsa, mallarının yönetiminde vesayet hükümleri değil, velâyet hükümleri ve çocuk mallarına ilişkin 352 ve devamı maddeler uygulanır. Bu nedenle vesayet organlarının sorumluluğunu düzenleyen hükümlere dayanılarak Hazineye husumet yöneltilemez. Daire, velinin kural olarak hâkimden izin almaksızın çocuk mallarını yöneteceğini, ancak malların geri verilmesinde vekil gibi sorumlu olduğunu da hatırlatmıştır. Böylece zarar gören kısıtlının yolu kapanmaz; ama dava doğru hükümlere ve doğru kişiye dayandırılmalıdır.
Madde gerekçesi
Bu Ayırımda, soybağının özel bir hukukî sonucu olarak "Velâyet" düzenlenmiştir. Ayırım, yürürlükteki Kanunun Aile Hukuku Kitabı'nın İkinci Kısmının Yedinci Babının Beşinci Faslını karşılamaktadır. Ayırımda yer alan maddelerin bazıları, İsviçre Medenî Kanununun 1976 tarihli değişikliğinden esinlenmiş, bazıları yürürlükteki Kanundan, bazıları ise 1984 tarihli Öntasarıdan alınmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 126, Altıncı Ayırım: VelâyetMadde 335- Ergin olmayan çocuğun velâyet hakkının ana ve babaya ait olduğunu, yasal sebep olmadıkça velâyetin ana ve babadan alınamayacağını ve hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe yani kural olarak kısıtlanan ergin çocukların bile ana ve babanın velâyeti altında olacağını düzenleyen bu hüküm, yürürlükteki Kanunun 262 nci maddesinden sadeleştirilmek suretiyle alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 126- Tasarının 335 inci maddesinin ikinci fıkrasındaki "velâyeti altındadırlar" ibaresi kısıtlanan ergin çocukların velâyet altında kalmaya devam ettiğini vurgulamak amacıyla "velâyeti altında kalırlar" şeklinde değiştirilmiştir.
Gerekçe üç noktayı açıkça ortaya koyar. Birincisi, velâyet soybağının bir sonucudur: çocuk ile ana ve baba arasındaki hukuki bağ kurulduğunda velâyet de doğar. İkincisi, madde eski Kanun'un 262. maddesinin sadeleştirilmiş hâlidir ve hüküm değişikliği yoktur; bu nedenle 743 sayılı Kanun döneminde verilmiş kararlar, maddenin yorumunda hâlâ yol gösterici olabilir. Üçüncüsü, gerekçe ikinci fıkra için "kural olarak" ifadesini kullanır: kısıtlanan ergin çocukların ana ve babanın velâyeti altında olması istisna değil, kuraldır; vasi atanması ise hâkimin gerek görmesine bağlı istisnadır. Adalet Komisyonunun yaptığı değişiklik de bu yorumu güçlendirir: "velâyeti altındadırlar" yerine "velâyeti altında kalırlar" denilerek, erginlikle sona ermesi gereken velâyetin kısıtlama hâlinde kesintisiz devam ettiği vurgulanmıştır.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Gerekçenin belirttiği gibi madde, eski Kanun'un 262. maddesinden sadeleştirilerek alınmıştır:
Çocuk, küçük iken ana ve babasının velayeti altındadır; kanuni sebep olmadıkça, ana ve babadan alınamaz. Hakim, vasi tayinine lüzum görmedikçe hacredilen çocukları dahi, ana ve babanın velayetine tabidirler.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.trİki metin karşılaştırıldığında hükmün özü aynıdır; değişen dildir. Eski metindeki "küçük iken" yerine "ergin olmayan", "kanuni sebep" yerine "yasal sebep", "vasi tayinine lüzum görmedikçe" yerine "vasi atanmasına gerek görmedikçe" ve "hacredilen çocuklar" yerine "kısıtlanan ergin çocuklar" ifadeleri kullanılmıştır. Yeni metin ayrıca çocuğun kısıtlandığında velâyet altında kalmaya devam ettiğini vurgular.
| 743 sayılı Kanun m. 262 | 4721 sayılı Kanun m. 335 | |
|---|---|---|
| Kimin velâyeti | Küçük iken ana ve babanın | Ergin olmayan çocuk ana ve babanın |
| Güvence | Kanuni sebep olmadıkça alınamaz | Yasal sebep olmadıkça alınamaz |
| Kısıtlı çocuk | Hacredilen çocuklar da velâyete tabi | Kısıtlanan ergin çocuklar velâyet altında kalır |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| Tasarı aşaması | Adalet Komisyonu ikinci fıkradaki "velâyeti altındadırlar" ibaresini "velâyeti altında kalırlar" yaptı | S. Sayısı 723, s. 314 |
| 01.01.2002 | Madde iki fıkra olarak yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Tasarı aşamasında Adalet Komisyonu ikinci fıkrada, kısıtlanan ergin çocukların velâyet altında kalmaya devam ettiğini vurgulayan bir ifade değişikliği yapmıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 182: Boşanmada velâyetin düzenlenmesi.
- TMK m. 183: Boşanmadan sonra durumun değişmesi.
- TMK m. 314: Evlât edinmenin hükümleri.
- TMK m. 336: Ana ve baba evli ise velâyet.
- TMK m. 337: Ana ve baba evli değilse velâyet.
- TMK m. 339: Velâyetin kapsamı.
- TMK m. 342: Çocuğun temsil edilmesi.
- TMK m. 348: Velâyetin kaldırılması.
- TMK m. 349: Ana veya babanın yeniden evlenmesi.
- TMK m. 352: Çocuk mallarının yönetimi.
Velâyetin kime ait olduğu, velâyetin kaldırılması veya kısıtlanan ergin çocuğun velâyet altında bırakılması konusunda boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 335 ne diyor?
Ergin olmayan çocuğun ana ve babasının velâyeti altında olduğunu, yasal sebep olmadıkça velâyetin alınamayacağını ve kısıtlanan ergin çocukların da kural olarak velâyet altında kalacağını söyler.
Velâyet ne demek?
Ana ve babanın ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması, temsili, kişiliği ve malları üzerindeki hak ve ödevlerinin bütünüdür.
Velâyet kime aittir?
Ana ve babaya; evlilik sürerken birlikte kullanırlar (TMK m. 336).
Ana ve baba evli değilse velâyet kimdedir?
Kural olarak anada (TMK m. 337).
Velâyet ne zaman sona erer?
Çocuk on sekiz yaşını doldurduğunda, evlendiğinde veya mahkemece ergin kılındığında.
Ergin çocuk hakkında velâyet kararı verilebilir mi?
Velâyet ebeveynden hangi hâllerde alınabilir?
Yalnızca yasal bir sebep varsa: boşanmada bir ebeveyne verilmesi, velâyetin değiştirilmesi veya kaldırılması ve evlât edinme gibi.
Velâyet kendiliğinden alınabilir mi?
Hayır; kaldırma veya değiştirme şartları gerçekleşmedikçe müdahale edilemez (Yargıtay HGK, 2018/483 E., 2018/1356 K., 27.09.2018).
Velâyet hakkından vazgeçebilir miyim?
Hayır; feragat beyanı çocuğun yararı karşısında sonuç doğurmaz (Yargıtay 2. HD, 2013/6082 E., 2013/17993 K., 26.06.2013).
Mahkeme velâyet konusunda taleple bağlı mıdır?
Hayır; velâyet kamu düzenine ilişkindir ve re'sen araştırma ilkesi uygulanır.
Boşanmada velâyet hakkında karar verilmesi zorunlu mu?
Evet; butlan hâlinde bile ergin olmayan çocuklar için düzenleme yapılmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2012/14580 E., 2013/13056 K., 09.05.2013).
Yeniden evlenen ebeveynin velâyeti kaldırılır mı?
Tek başına hayır (TMK m. 349).
Küçük çocuğa karşı dava nasıl açılır?
Velâyeti kullanan ana ve babasına yöneltilerek (Yargıtay 17. HD, 2016/10545 E., 2019/4987 K., 18.04.2019).
Kısıtlanan ergin çocuk kimin velâyetinde kalır?
Hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe ana ve babasının.
Kısıtlanan ergin çocuğa vasi atanabilir mi?
İstisnaen; kural velâyet altında bırakılmasıdır (Yargıtay 8. HD, 2017/11747 E., 2018/1441 K., 25.01.2018).
Velâyet altındaki kısıtlı hakkındaki davalara hangi mahkeme bakar?
Aile mahkemesi (Yargıtay 5. HD, 2023/11961 E., 2024/3933 K., 01.04.2024).
Veli, kısıtlı ergin çocuğunun velâyetinden kaçınabilir mi?
Vasilikten kaçınma sebeplerini ileri süremez; velâyetin kaldırılması davası açabilir (Yargıtay 8. HD, 2017/8170 E., 2018/808 K., 18.01.2018).
Kısıtlı çocuğun mallarını kötü yöneten veliden kim sorumludur?
Velinin kendisi; vesayet hükümlerine dayanılarak Hazineye husumet yöneltilemez (Yargıtay 2. HD, 2021/6267 E., 2022/2139 K., 07.03.2022).
Eski Kanun'da bu hüküm var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun m. 262, özünde aynı kuralı içeriyordu.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır; yalnızca Tasarı aşamasında ikinci fıkrada ifade değişikliği yapıldı.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 11, 12, 182, 183, 314, 335, 336, 337, 342, 348, 349, 352, 419
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 50, 51, 114, 115
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 262 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 335 gerekçesi s. 126, Komisyon değişiklik listesi s. 314
- Yargıtay HGK, 2018/483 E., 2018/1356 K., 27.09.2018
- Yargıtay 2. HD, 2021/6267 E., 2022/2139 K., 07.03.2022
- Yargıtay 2. HD, 2014/11498 E., 2014/22656 K., 13.11.2014
- Yargıtay 2. HD, 2014/5297 E., 2014/15641 K., 07.07.2014
- Yargıtay 2. HD, 2013/6082 E., 2013/17993 K., 26.06.2013
- Yargıtay 2. HD, 2012/14580 E., 2013/13056 K., 09.05.2013
- Yargıtay 5. HD, 2023/11961 E., 2024/3933 K., 01.04.2024
- Yargıtay 8. HD, 2017/11747 E., 2018/1441 K., 25.01.2018
- Yargıtay 8. HD, 2017/8170 E., 2018/808 K., 18.01.2018
- Yargıtay 17. HD, 2016/10545 E., 2019/4987 K., 18.04.2019