TMK 349, velâyet sahibi ana veya babanın yeniden evlenmesinin velâyete etkisini düzenler. Velâyete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi, velâyetin kaldırılmasını gerektirmez. Ancak çocuğun menfaati gerektirdiğinde velâyet sahibi değiştirilebileceği gibi, durum ve koşullara göre velâyet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir. Yeniden evlenme velâyetin değiştirilmesi için de tek başına yeterli görülmemiş (Yargıtay 2. HD, 2015/17872 E., 2015/18864 K., 20.10.2015); yeni eşin sabıka kaydı bile, somut bir kötü muamele iddiası bulunmadığında değişikliği haklı kılmamıştır (Yargıtay 2. HD, 2016/5009 E., 2016/6233 K., 29.03.2016). Buna karşılık yeniden evlenen velâyet sahibinin, eşinin çocuğu istemediğini ileri sürerek velâyetten vazgeçmek istemesi velâyeti ifadan kaçınma sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2012/13708 E., 2013/5935 K., 06.03.2013).
- Yeniden evlenme
- Boşanan veya eşi ölen velâyet sahibi ebeveynin yeni bir evlilik yapması.
- Velâyet sahibinin değiştirilmesi
- Velâyetin, çocuğun menfaati gerektirdiğinde diğer ebeveyne verilmesi.
- Vasi atanması
- Velâyet kaldırıldığında çocuğun vesayet altına alınması ve ona vasi atanması.
- Velâyeti ifadan kaçınma
- Velâyet sahibinin çocuğa karşı yükümlülüklerini üstlenmek istememesi.
TMK 349 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | Yeniden evlenme velâyetin kaldırılmasını gerektirmez | TMK m. 349 c. 1 |
| İstisna | Çocuğun menfaati gerektirirse velâyet sahibi değiştirilebilir | TMK m. 349 c. 2 |
| Vasi | Durum ve koşullara göre velâyet kaldırılıp vasi atanabilir | TMK m. 349 c. 2 |
| Tek başına yeniden evlenme | Değiştirme sebebi sayılmamıştır | Yargıtay 2. HD, 2015/18864 K. |
| Yeni eşin sabıka kaydı | Somut kötü muamele iddiası yoksa yeterli değil | Yargıtay 2. HD, 2016/6233 K. |
| Eşin çocuğu istememesi | Velâyeti ifadan kaçınma sayılmıştır | Yargıtay 2. HD, 2013/5935 K. |
| Çocuğun başkalarının yanında kalması | Velâyetin değiştirilmesi gerekebilir | Yargıtay 2. HD, 2012/22266 K. |
| Her iki ebeveynin evlenmesi | Çocuğun menfaati uzman görüşüyle araştırılmalı | Yargıtay 2. HD, 2011/15190 K. |
| Nafaka | Değiştirme kesinleşince iştirak nafakası başlar | Yargıtay HGK, 2018/1052 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un 275. maddesini karşılar. Gerekçe, birinci cümlede ana veya babanın yeniden evlenmesinin kural olarak velâyetin kaldırılmasını gerektirmediğinin açıkça ifade edildiğini ve böylece uygulamada var olan bazı duraksamaların giderilmek istendiğini belirtir. İkinci cümlenin ise yeniden evlenmenin velâyetin değiştirilmesine veya kaldırılarak vasi atanmasına sebep olabilmesinin koşulunu, yani çocuğun menfaatini belirttiğini vurgular. Tasarının 349. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 446).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, yeniden evlenmenin kendiliğinden velâyeti etkilememesidir; velâyetin değiştirilmesi veya kaldırılması için çocuğun menfaatinin somut olarak etkilendiği gösterilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2015/17872 E., 2015/18864 K., 20.10.2015). İkinci nokta, yeni eşin çocuğa karşı tutumunun belirleyici olabilmesidir; yeni eşin çocukları istemediği uzman raporuyla belirlenen bir olayda velâyetin değiştirilmesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/13731 E., 2012/22266 K., 24.09.2012). Üçüncü nokta, velâyetin değiştirilmesi kararının kesinleşmesiyle geçerlilik kazanması ve iştirak nafakasının da bu tarihten itibaren başlamasıdır (Yargıtay HGK, 2017/1899 E., 2018/1052 K., 09.05.2018).
Kural: yeniden evlenme velâyeti kendiliğinden etkilemez
- Birinci cümle: Yeniden evlenme velâyetin kaldırılmasını gerektirmez.
- Amaç: Gerekçeye göre uygulamadaki duraksamaların giderilmesi.
- Tek başına değiştirme sebebi değildir: Yeni evlilik, velâyetin değiştirilmesi için de yeterli sayılmamıştır.
Madde, boşanan veya eşi ölen velâyet sahibi ebeveynin yeniden evlenmesinin velâyete etkisini açıkça düzenler: yeniden evlenme velâyetin kaldırılmasını gerektirmez. Gerekçeye göre bu açıklıkla uygulamada var olan bazı duraksamalar giderilmek istenmiştir. Eski Kanun, velâyeti haiz ana veya babanın yeniden evlenmesi hâlinde gerektiğinde çocuğa vasi atanacağını öngörüyordu; yeni metin ise yeniden evlenmenin kural olarak velâyete dokunmadığını baştan belirtir.
Yeniden evlenme, velâyetin değiştirilmesi için de tek başına yeterli görülmemiştir. Velâyet sahibi babanın yeniden evlendiği bir olayda, babanın velâyet görevini savsakladığına, çocuğa gereken ilgiyi göstermediğine veya annenin kişisel ilişkisini engellediğine dair delil bulunmadığından ve baba ya da eşinin çocuğa kötü muamelede bulunduğu da ileri sürülmediğinden değiştirme kararı bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2015/17872 E., 2015/18864 K., 20.10.2015). Velâyet sahibi annenin yeniden evlendiği ve yeni eşinin sabıka kaydı bulunduğu bir olayda bile, anne veya eşinin çocuğa kötü muamelede bulunduğuna dair somut bir iddia olmadığından velâyetin değiştirilmesi doğru görülmemiştir (Yargıtay 2. HD, 2016/5009 E., 2016/6233 K., 29.03.2016). Böyle bir davada ikinci kademede kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi de istenmişse, çocuğun büyüyen yaşı gözetilerek bu istem ayrıca karara bağlanmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2013/13402 E., 2014/1 K., 13.01.2014).
İstisna: çocuğun menfaati
- Değiştirme: Çocuğun menfaati gerektirirse velâyet diğer ebeveyne verilebilir.
- Vasi: Durum ve koşullara göre velâyet kaldırılıp çocuğa vasi atanabilir.
- Ölçüt: Gerekçeye göre bu sonuçların koşulu çocuğun menfaatidir.
İkinci cümle, yeniden evlenmenin velâyeti etkileyebileceği durumları çocuğun menfaatine bağlar: çocuğun menfaati gerektirdiğinde velâyet sahibi değiştirilebilir, durum ve koşullara göre velâyet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir. Gerekçeye göre bu iki sonucun koşulu çocuğun menfaatidir. Yeni evliliğin çocuğun yaşamını fiilen nasıl etkilediği bu değerlendirmede önem taşır: velâyet sahibi babanın çocuklardan ayrı bir şehirde yaşadığı, çocukların babaanneleri ve amcalarının yanında kaldığı ve yeni eşin çocukları istemediğinin uzman raporuyla belirlendiği bir olayda velâyetin değiştirilmesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/13731 E., 2012/22266 K., 24.09.2012).
Yeniden evlenen velâyet sahibinin, çocuğun yeni evliliğinde sorun çıkardığını ve eşinin çocuğu istemediğini ileri sürerek velâyetten vazgeçmek istemesi velâyeti ifadan kaçınma anlamına gelir. Diğer ebeveynin de velâyeti üstlenemediği böyle bir durumda velâyetin kaldırılması ve vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulması gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/13708 E., 2013/5935 K., 06.03.2013). Velâyet sahibi babanın çocuğu teyzesine bırakıp yeniden evlendiği ve annenin hayatta olmadığı bir olayda da velâyetin babadan alınması ve küçüğe vasi atanması için ihbarda bulunulması gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/9203 E., 2011/20112 K., 29.11.2011; TMK m. 404).
Değiştirmenin usulü ve sonuçları
- Araştırma: Çocuğun menfaati gerektiğinde uzman görüşüyle araştırılır.
- Kesinleşme: Değiştirme kararı kesinleşince geçerlilik kazanır.
- Nafaka: Yeni velâyet sahibi lehine iştirak nafakası kesinleşme tarihinden itibaren başlar.
Yeniden evlenme her iki ebeveyn için de söz konusuysa, değişikliğin çocuğun menfaatine olup olmadığı ayrıca araştırılmalıdır; çocuklar idrak çağında değilse uzman görüşü alınmadan verilen değiştirme kararı eksik inceleme nedeniyle bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2011/15764 E., 2011/15190 K., 10.10.2011). Hukuk Genel Kurulu, velâyetin değiştirilmesinin dayanakları arasında 349. maddeyi 183 ve 351. maddelerle birlikte saymış; değiştirme kararının ancak kesinleşmesiyle geçerlilik kazanacağını ve yeni velâyet sahibi lehine iştirak nafakasının kararın kesinleşme tarihinden itibaren başlayacağını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2017/1899 E., 2018/1052 K., 09.05.2018; TMK m. 183, TMK m. 351).
Yeniden evlendiyseniz, bu durumun tek başına velâyetinizi etkilemeyeceğini bilin; ancak çocuğunuzun yeni ailede huzurlu olduğunu, yeni eşinizin çocuğa olumlu yaklaştığını ve çocukla ilginizin sürdüğünü gösterebilmeniz önemlidir. Diğer ebeveynin yeniden evlenmesi nedeniyle velâyetin değiştirilmesini istiyorsanız, yalnızca evliliği değil, bu evliliğin çocuğun menfaatini somut olarak nasıl etkilediğini, örneğin çocuğun ihmal edildiğini veya yeni eşin çocuğu istemediğini gösteren delilleri sunun. Velâyetin değiştirilmesi istemi reddedilebilecekse, ikinci kademede kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini de isteyebilirsiniz. Velâyet size geçerse, iştirak nafakasının değiştirme kararının kesinleştiği tarihten itibaren başlayacağını unutmayın.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Koşulların değişmesi veya haklı bir sebep varsa velâyet değiştirilebilir; değiştirme kararı kesinleşince geçerlilik kazanır ve iştirak nafakası kesinleşmeden itibaren başlar
Baba, müşterek çocuğun velâyetinin kendisine verilmesini ve çocuk için iştirak nafakasına hükmedilmesini istedi; mahkeme davayı kabul ederek dava tarihinden itibaren nafakaya hükmetti. Özel Daire nafakanın kesinleşme tarihinden başlaması gerektiğini belirterek kararı bozdu; mahkeme bu yönden direndi.
“O hâlde, koşulların değişmesi (TMK m.183, 349, 351/1) veya velayetin değiştirilmesini gerektiren haklı bir sebebin bulunması hâlinde mahkemece velayetin değiştirilmesine karar verilebilir.”
Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu, 349. maddeyi 183 ve 351. maddelerle birlikte velâyetin değiştirilmesinin dayanakları arasında saymıştır: koşullar değiştiğinde veya velâyetin değiştirilmesini gerektiren haklı bir sebep bulunduğunda velâyet değiştirilebilir ve bu incelemede ebeveynlerin istek ve tercihlerinden çok çocuğun üstün yararı gözetilir. Kurul ayrıca, velâyetin değiştirilmesi kararının ancak kesinleşmesiyle geçerlilik kazanacağını, bu nedenle yeni velâyet sahibi lehine iştirak nafakasının dava tarihinden değil kararın kesinleşme tarihinden itibaren başlaması gerektiğini belirterek direnme kararını bozmuştur.
Velâyet sahibi babanın yeniden evlenmesi tek başına velâyetin değiştirilmesini gerektirmez
Anlaşmalı boşanmada velâyet babaya verilmiş, anneyle çocuk arasında kişisel ilişki düzenlenmişti. Anne velâyetin değiştirilmesini istedi; mahkeme davayı kabul etti.
“Davalı babanın çocuğa karşı velayet görevini savsakladığına, gereken ilgiyi göstermediğine ve davacı annenin müşterek çocukla kişisel ilişkisini engellediğine ilişkin dosya kapsamında yeterli delil bulunmamaktadır. Toplanan deliller, velayetin değiştirilmesi koşullarının oluştuğunu kabule yeterlilikte değildir. Velayet sahibi babanın yeniden evlenmesi, tek başına velayetin değiştirilmesini gerektirmez. Gerek davalı babanın gerekse eşinin çocuğa kötü muamelede bulunduğuna dair bir iddia da mevcut değildir. Gerçekleşen bu durum karşısında davacının velayetin değiştirilmesine yönelik davasının reddi gerekirken, yazılı şekilde kabulüne karar verilmesi isabetsiz olup, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 349. maddenin birinci cümlesini uygular: velâyete sahip ebeveynin yeniden evlenmesi kendiliğinden velâyetin kaldırılması veya değiştirilmesi sebebi değildir. Daire, babanın velâyet görevini savsakladığına, çocuğa gereken ilgiyi göstermediğine veya annenin kişisel ilişkisini engellediğine dair yeterli delil bulunmadığını ve babanın ya da eşinin çocuğa kötü muamelede bulunduğuna dair bir iddianın da olmadığını belirterek davanın reddi gerektiği sonucuna varmıştır.
Velâyet sahibi annenin yeniden evlenmesi ve yeni eşinin sabıka kaydının bulunması tek başına velâyetin değiştirilmesini gerektirmez
Boşanmada velâyet anneye verilmiş, babayla çocuk arasında kişisel ilişki düzenlenmişti. Baba velâyetin değiştirilmesini istedi; dosyadan annenin yeniden evlendiği ve yeni eşinin sabıka kaydı bulunduğu anlaşılıyordu. Mahkeme davayı kabul etti.
“Velayet sahibi annenin yeniden evlenmesi,ve eşinin sabıka kaydının bulunması tek başına velayetin değiştirilmesini gerektirmez. Gerek davalı annenin gerekse eşinin çocuğa kötü muamelede bulunduğuna dair somut bir iddia da mevcut değildir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yeniden evlenme konusunda somut tehlike ölçütünü öne çıkarır. Yeni eşin sabıka kaydının bulunması bile tek başına velâyetin değiştirilmesi için yeterli görülmemiştir. Daire, annenin veya eşinin çocuğa kötü muamelede bulunduğuna dair somut bir iddia bulunmadığını, annenin velâyet görevini savsakladığına veya kişisel ilişkiyi engellediğine dair yeterli delil olmadığını belirterek kabul kararını bozmuştur. Velâyetin değiştirilmesi için çocuğun menfaatinin somut olarak etkilendiği gösterilmelidir.
Annenin yeniden evlenmesi velâyetin değiştirilmesini gerektirmese de, ikinci kademede istenen kişisel ilişkinin çocuğun büyüyen yaşına göre yeniden düzenlenmesi karara bağlanmalıdır
Anlaşmalı boşanmada velâyet anneye verilmiş, babayla çocuk arasında çocuğun o günkü yaşına göre kısa süreli bir kişisel ilişki kurulmuştu. Baba, annenin yeniden evlendiğini de ileri sürerek velâyetin değiştirilmesini, olmazsa kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini istedi; mahkeme velâyetin değiştirilmesine karar verdi.
“Velayet sahibi annenin yeniden evlenmesi, tek başına velayetin değiştirilmesini gerektirmez. Gerçekleşen bu durum karşısında davacının velayetin değiştirilmesine yönelik talebin reddi gerekirken, yazılı şekilde kabulüne karar verilmesi isabetsiz olup, bozmayı gerektirmiştir. 2-Ne var ki davacı baba velayetin değiştirilmesi talebinin yanında terditli olarak müşterek çocukla arasında kurulan kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi talebinde de bulunmuştur. Boşanma tarihi itibariyle müşterek çocuğun yaşı gözetilerek çocukla baba arasında kısa süreli ve hafta sonları yatılı olmayacak şekilde kişisel ilişki kurulmuştur. Ancak aradan geçen süre nedeniyle müşterek çocuğun yaşının büyüdüğü gözetilerek, çocukla davacı baba arasında babalık duygularını tatmine elverişli olacak yeterlilikte kişisel ilişki tesisi gerektiği gözetilerek bu hususta bir karar verilmek üzere hükmün bozulması gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar iki yönlüdür. Velâyet sahibi annenin yeniden evlenmesi tek başına velâyetin değiştirilmesi için yeterli değildir; Daire bu nedenle kabul kararını bozmuştur. Ancak baba ikinci kademede kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini de istemiş olduğundan, boşanma tarihinden bu yana çocuğun yaşının büyüdüğü gözetilerek babalık duygularını tatmine elverişli bir kişisel ilişki kurulması için de karar verilmesi gerekir (TMK m. 323).
Yeniden evlenen velâyet sahibinin, çocuğun ikinci evliliğinde sorun çıkardığını ve eşinin çocuğu istemediğini ileri sürmesi velâyeti ifadan kaçınma anlamına gelir
Boşanmada velâyet babaya verilmişti. Baba, yeniden evlendiğini, velâyetin kendisinde olmasının ikinci evliliğinde sorun çıkardığını ve eşinin çocuğu istemediğini ileri sürerek velâyetin anneye verilmesini istedi; anne ise velâyet görevini üstlenemeyeceğini bildirdi. Mahkeme davayı reddetti.
“Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmez ise de, velayet sahibinin dava dilekçesinde, bu çocuğun ikinci evliliğinde sorun çıkardığını ve ikinci eşinin çocuğu istemediğini ileri sürerek velayetin kendisinden alınması isteği, çocuğa karşı yükümlülüklerini yerine getiremeyeceğinin ifadesi demek olup, velayeti ifadan kaçınma anlamına gelir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 349. maddenin ikinci cümlesinin uygulandığı bir örnektir. Yeniden evlenme tek başına velâyetin kaldırılması sebebi değildir; ancak velâyet sahibi babanın, çocuğun yeni evliliğinde sorun çıkardığını ve eşinin çocuğu istemediğini ileri sürerek velâyetten vazgeçmek istemesi, çocuğa karşı yükümlülüklerini yerine getiremeyeceğinin ifadesi sayılmıştır. Anne de velâyeti üstlenemeyeceğini bildirdiğinden Daire, velâyetin babadan kaldırılması, idrak çağındaki çocuğun görüşü de alınarak gerektiğinde uzmanlardan ayrıntılı rapor istenmesi ve vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulması gerektiğini belirtmiştir (TMK m. 348).
Velâyet sahibi baba çocuklardan ayrı bir şehirde yaşıyor ve yeni eşi çocukları istemiyorsa, çocukların menfaati velâyetin değiştirilmesini gerektirir
Boşanmada velâyeti babaya bırakılan çocuklar, babaanneleri ve amcalarıyla birlikte başka bir ilde yaşıyordu; baba başka bir şehirde oturuyordu ve uzman raporuna göre yeni eşi çocukları istemiyordu. Velâyetin değiştirilmesi istendi; mahkeme davayı reddetti.
“Küçüklerin menfaati gereği Türk Medeni Kanununun 349/2. maddesi koşulları oluştuğu halde davanın kabulü yerine yazılı gerekçekle reddi doğru bulunmamıştır.”
Ne anlama geliyor? Karar, yeniden evlenmenin velâyeti etkileyebilmesi için çocuğun menfaatinin belirleyici olduğunu gösterir. Velâyet sahibi babanın çocuklarla birlikte yaşamaması, çocukların babaanneleri ve amcalarının yanında kalması ve yeni eşin çocukları istemediğinin uzman raporuyla belirlenmesi, Daireye göre 349. maddenin ikinci cümlesindeki koşulların oluştuğunu göstermiştir; ret kararı bu nedenle bozulmuştur.
Velâyet sahibi baba çocuğu teyzesine bırakıp yeniden evlenmişse velâyet babadan alınmalı ve vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulmalıdır
Boşanmada velâyet babaya bırakılmış, anne daha sonra ölmüştü. Baba çocuğu teyzesinin yanına bırakıp yeniden evlendi. Teyze, velâyetin babadan alınmasını istedi; mahkeme istemi reddetti.
“Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasının gerektirmez ise de, çocuğun menfaati gerektirdiğinde, velayet sahibi değiştirilebileceği gibi, durum ve koşullara göre velayet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir. (TMK. md.349)”
Ne anlama geliyor? Karar, 349. maddenin ikinci cümlesindeki vasi atanması seçeneğini gösterir. Daire, velâyet sahibi babanın çocuğu terk ettiğini ve çocuğun davadan önce ve dava sırasında kardeşiyle birlikte teyzesinin yanında kaldığını belirterek, velâyetin babadan alınması ve küçüğe vasi atanması için yetkili vesayet makamına ihbarda bulunulması gerektiğini kabul etmiştir. Anne hayatta olmadığından velâyetin diğer ebeveyne verilmesi mümkün değildi; bu nedenle çözüm vasi atanması olmuştur (TMK m. 404).
Ana ve babanın her ikisi de yeniden evlenmişse velâyet değişikliğinin çocuğun menfaatine olup olmadığı uzman görüşü alınarak araştırılmalıdır
Boşanmadan sonra hem anne hem baba yeniden evlendi. Mahkeme, değişikliğin çocukların menfaatine olup olmadığı yönünden ayrıca bir inceleme yapmadan velâyetin değiştirilmesine karar verdi.
“Hem ananın hem de babanın yeniden evlendikleri anlaşılmaktadır. Mahkemece velayet değişikliğine karar verilmişse de; bu değişimin çocukların menfaatine olup olmayacağı yönünden bir inceleme ve değerlendirme yapılmamıştır. Çocukların idrak çağında olmadığı bu nedenle görüşlerine başvurma olanağı bulunmadığı gözönüne alındığında; velayet değişiminin çocukların menfaatine olup olmayacağı konusunda 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 5.bendinde belirtilen uzman bilirkişi veya bilirkişilerden görüş alınarak bir değerlendirme yapılıp, velayet düzenlemesi yapılması gerekirken, yazılı şekilde eksik incelemeyle hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 349. maddenin uygulanmasında araştırma yükümlülüğünü vurgular. Yeniden evlenme her iki ebeveyn için de söz konusuysa bu olgu tek başına bir ebeveyni öne çıkarmaz; belirleyici olan, değişikliğin çocuğun menfaatine olup olmadığıdır. Çocuklar idrak çağında olmadığından görüşlerine başvurulamıyordu; Daire, 4787 sayılı Kanun'un 5. maddesinde belirtilen uzmanlardan görüş alınmadan verilen kararı eksik inceleme nedeniyle bozmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 349- Yürürlükteki Kanunun 275 inci maddesini karşılamaktadır. Birinci cümlede, ana veya babanın yeniden evlenmesinin kural olarak velâyetin kaldırılmasını gerektirmediği açıkça ifade edilmiş ve böylece bugün uygulamada var olan bazı duraksamalar giderilmek istenmiştir. İkinci cümle ise, velâyet hakkına sahip ana veya babanın yeniden evlenmesinin, velâyetin değiştirilmesine veya kaldırılarak çocuğa vasi atanmasına sebep olabilmesinin koşulunu belirtmektedir ki, o da çocuğun menfaatidir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 129Gerekçe, maddenin iki cümlesinin işlevini açıkça ayırır. Birinci cümle, yeniden evlenmenin velâyete kendiliğinden bir etkisi olmadığını belirterek eski uygulamadaki duraksamaları gidermeyi amaçlar. İkinci cümle ise yeniden evlenmenin velâyeti etkileyebileceği tek ölçütü, çocuğun menfaatini ortaya koyar; velâyetin değiştirilmesi ya da kaldırılarak vasi atanması bu ölçüte bağlıdır.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Gerekçenin belirttiği gibi madde, eski Kanun'un 275. maddesini karşılar:
Velayeti haiz olan ana ve baba, yeniden evlenirse; icap ettiği halde çocuğa bir vasi tayin edilir. Karı kocadan birinin, vasi nasbı caizdir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.trEski metin, velâyeti haiz ana veya babanın yeniden evlenmesi hâlinde gerektiğinde çocuğa vasi atanacağını ve eşlerden birinin vasi olarak atanabileceğini öngörüyordu; yeniden evlenmenin velâyete etkisi konusunda açık bir kural içermiyordu. Yeni metin, yeniden evlenmenin kural olarak velâyetin kaldırılmasını gerektirmediğini açıkça belirtir, velâyet sahibinin değiştirilmesi seçeneğini ekler ve her iki sonucu çocuğun menfaatine bağlar.
| 743 sayılı Kanun m. 275 | 4721 sayılı Kanun m. 349 | |
|---|---|---|
| Kural | Açık bir kural yok | Yeniden evlenme velâyetin kaldırılmasını gerektirmez |
| Değiştirme | Öngörülmemiş | Çocuğun menfaati gerektirdiğinde velâyet sahibi değiştirilebilir |
| Vasi | Gerektiğinde çocuğa vasi tayin edilir; eşlerden biri vasi olabilir | Durum ve koşullara göre velâyet kaldırılıp vasi atanabilir |
| Ölçüt | Gereklilik | Çocuğun menfaati |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 349. maddeye ilişkin bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 182: Boşanmada çocuklar bakımından hâkimin takdir yetkisi.
- TMK m. 183: Boşanmadan sonra durumun değişmesi.
- TMK m. 323: Ana ve babanın çocukla kişisel ilişkisi.
- TMK m. 336: Ana ve baba evli ise velâyet.
- TMK m. 348: Velâyetin kaldırılması.
- TMK m. 350: Velâyetin kaldırılması hâlinde ana ve babanın yükümlülükleri.
- TMK m. 351: Durumun değişmesi.
- TMK m. 404: Küçüklük nedeniyle vesayet.
Boşanma sonrasında yeniden evlenme, velâyetin değiştirilmesi veya iştirak nafakası konusundaki sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 349 ne diyor?
Velâyete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesinin velâyetin kaldırılmasını gerektirmediğini; ancak çocuğun menfaati gerektirdiğinde velâyet sahibinin değiştirilebileceğini, durum ve koşullara göre velâyet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabileceğini söyler.
Yeniden evlenirsem velâyeti kaybeder miyim?
Hayır; yeniden evlenme kendiliğinden velâyetin kaldırılmasını gerektirmez.
Yeniden evlenme velâyetin değiştirilmesi sebebi midir?
Tek başına değildir; çocuğun menfaatinin somut olarak etkilendiği gösterilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2015/17872 E., 2015/18864 K., 20.10.2015).
Yeni eşin sabıka kaydı velâyeti etkiler mi?
Tek başına etkilememiştir; çocuğa kötü muamele edildiğine dair somut bir iddia bulunmayan olayda velâyetin değiştirilmesi bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2016/5009 E., 2016/6233 K., 29.03.2016).
Yeni eş çocuğu istemiyorsa ne olur?
Bu durum çocuğun menfaati yönünden önem taşır; yeni eşin çocukları istemediği belirlenen bir olayda velâyetin değiştirilmesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/13731 E., 2012/22266 K., 24.09.2012).
Yeniden evlenen ebeveyn velâyetten vazgeçebilir mi?
Eşinin çocuğu istemediğini ileri sürerek velâyetten vazgeçmek istemesi velâyeti ifadan kaçınma sayılmıştır; diğer ebeveyn de üstlenemiyorsa vasi atanması gündeme gelir (Yargıtay 2. HD, 2012/13708 E., 2013/5935 K., 06.03.2013).
Eşi ölen ebeveyn yeniden evlenirse ne olur?
Velâyeti kendiliğinden etkilenmez; ancak çocuğu başkasına bırakıp terk etmişse velâyet alınıp çocuğa vasi atanabilir (Yargıtay 2. HD, 2011/9203 E., 2011/20112 K., 29.11.2011).
Her iki ebeveyn de yeniden evlendiyse ne olur?
Değişikliğin çocuğun menfaatine olup olmadığı gerektiğinde uzman görüşü alınarak araştırılır (Yargıtay 2. HD, 2011/15764 E., 2011/15190 K., 10.10.2011).
Velâyet değişirse iştirak nafakası ne zaman başlar?
Değiştirme kararının kesinleştiği tarihten itibaren (Yargıtay HGK, 2017/1899 E., 2018/1052 K., 09.05.2018).
Velâyetin değiştirilmesi davasında kişisel ilişkinin genişletilmesi de istenebilir mi?
Evet; ikinci kademede istenebilir ve mahkeme bu istemi de karara bağlamalıdır (Yargıtay 2. HD, 2013/13402 E., 2014/1 K., 13.01.2014).
Eski Kanun'da bu hüküm var mıydı?
743 sayılı Kanun m. 275, yeniden evlenen velâyet sahibinin çocuğuna gerektiğinde vasi atanacağını öngörüyordu; yeniden evlenmenin velâyeti kendiliğinden etkilemediğini açıkça söyleyen kural yeni Kanun'la getirildi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182, 183, 323, 336, 348, 349, 350, 351, 404
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 5
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 275 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 349 gerekçesi s. 129, Tasarı ve Komisyon metni s. 446
- Yargıtay HGK, 2017/1899 E., 2018/1052 K., 09.05.2018
- Yargıtay 2. HD, 2016/5009 E., 2016/6233 K., 29.03.2016
- Yargıtay 2. HD, 2015/17872 E., 2015/18864 K., 20.10.2015
- Yargıtay 2. HD, 2013/13402 E., 2014/1 K., 13.01.2014
- Yargıtay 2. HD, 2012/13708 E., 2013/5935 K., 06.03.2013
- Yargıtay 2. HD, 2012/13731 E., 2012/22266 K., 24.09.2012
- Yargıtay 2. HD, 2011/9203 E., 2011/20112 K., 29.11.2011
- Yargıtay 2. HD, 2011/15764 E., 2011/15190 K., 10.10.2011