TMK 323, velâyet kendisinde olmayan ebeveynin çocukla ilişkisini güvenceye alır. Kural şudur: ana ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak yalnız ebeveynin değil, çocuğun da hakkıdır: Anayasa'nın 41. maddesi her çocuğun, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahip olduğunu açıkça güvence altına alır (AYM, Bahadır Üney ve diğerleri, B. No: 2018/4453, 10.03.2022). Maddenin uygulamadaki ağırlık merkezi üç noktadadır: kişisel ilişkinin somut ve infaza elverişli biçimde düzenlenmesi, tamamen kaldırılmasının son çare olması (Yargıtay 2. HD, 2025/2649 E., 2025/5503 K., 29.05.2025) ve 2021 reformuyla kurulan yeni yerine getirme ve yaptırım sistemi.
- Kişisel ilişki
- Velâyet dışı ebeveyn ile çocuk arasında görüşme, birlikte vakit geçirme ve iletişim.
- Uygun kişisel ilişki
- Süresi ve biçimi çocuğun üstün yararına göre belirlenen ilişki.
- Yatılı kişisel ilişki
- Çocuğun geceyi de ebeveynin yanında geçirdiği görüşme düzeni.
- Teslim emri
- Kişisel ilişki kararının yerine getirilmesi için müdürlükçe yükümlüye gönderilen emir.
TMK 323 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Hak sahibi | Velâyeti kendisinde olmayan ana veya baba | TMK m. 323 |
| Çocuğun hakkı | Ana ve babasıyla kişisel ilişki kurma ve sürdürme | Anayasa m. 41 |
| Devletin yükümlülüğü | Bütünleşmeyi sağlayacak tedbirleri almak | AYM, B. No: 2018/27095 |
| Ölçü | Çocuğun üstün yararı | Yargıtay 2. HD, 2023/5620 K. |
| Kaldırma eşiği | Amacına aykırı kullanım veya açık aykırılık | Yargıtay 2. HD, 2025/5503 K. |
| Ara çözüm | Refakatçili ve yatısız görüşme | Yargıtay 2. HD, 2025/5503 K. |
| Kademeli takvim | Geleceğe dönük kurulamaz | Yargıtay 2. HD, 2025/1842 K. |
| Kesinleşme sonrası | Ayrıca düzenlenmelidir | Yargıtay 2. HD, 2024/58 K. |
| Değişiklik | Koşullar değişirse her zaman istenebilir | Yargıtay 2. HD, 2023/1827 K. |
| Yurt dışı çıkış | Diğer ebeveynin rızasına bağlanamaz | Yargıtay 2. HD, 2025/9980 K. |
| Yerine getirme | Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü | 5395 s. K. m. 41/A |
| Muhalefet | Üç günden on güne kadar disiplin hapsi | 5395 s. K. m. 41/F |
TBMM gerekçesine göre madde, yürürlükteki Kanun'da mevcut değildir ve İsviçre Medenî Kanunu'nun 273. maddesinden alınmıştır. Gerekçe, maddenin ne getirdiğini üç adımda anlatır. Birincisi, bir ilkeyi yazıya geçirir: ana ve babanın, velâyetleri altında bulunmayan veya kendilerine bırakılmayan çocuk ile uygun bir biçimde kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahip oldukları "doğal ilke", açık bir Medenî Kanun hükmü olarak kaleme alınmıştır. İkincisi, "bırakılmayan çocuk" ifadesini açıklar: kastedilen, velâyetin ana ve babadan alınmamakla birlikte çocuğun başka bir kimsenin koruma ve gözetimine bırakılmış olmasıdır. Yani madde yalnız boşanmış ebeveynleri değil, çocuğun bir kuruma veya üçüncü kişiye yerleştirildiği hâlleri de kapsar. Üçüncüsü, maddenin boşanmadaki yerini gösterir: bu hüküm, boşanmada velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocukla kişisel ilişki kurma hakkının da dayanağıdır; boşanmada bu ilişkinin nasıl kullanılacağını ise hâkim ayrıca kararlaştırır (TMK m. 182). Tasarının 323. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almamış, madde Tasarıdaki hâliyle kanunlaşmıştır (S. Sayısı 723, s. 311-315).
Kişisel ilişki dosyalarında en sık yapılan hata, hükmün infaz edilebilir biçimde kurulmasına dikkat etmemektir. "Uygun görülecek zamanlarda görüşme" gibi soyut düzenlemeler uygulamada işe yaramaz; gün, saat, teslim yeri, bayram ve tatil düzeni açıkça yazılmalıdır. Aynı nedenle geleceğe dönük kademeli takvimler de bozulmaktadır; koşullar değiştiğinde düzenlemenin yenilenmesi zaten her zaman istenebilir (Yargıtay 2. HD, 2023/7449 E., 2025/1842 K., 24.02.2025). İkinci uyarı kaldırma talebine ilişkindir: kişisel ilişkinin tamamen kaldırılması son çaredir; mahkeme önce refakatçili ve yatısız görüşme gibi ara çözümleri düşünmek zorundadır. Üçüncü uyarı hükmün eksiksizliğine ilişkindir: boşanma kararında kişisel ilişki yalnız dava süresince tedbiren kurulup kesinleşmeden sonrası için düzenlenmemişse bu bir bozma sebebidir (Yargıtay 2. HD, 2023/3128 E., 2024/58 K., 09.01.2024). Son olarak, kararınız yerine getirilmiyorsa bugün başvuracağınız yer icra dairesi değil, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüdür.
Kişisel ilişki kimin hakkıdır?
- Ebeveynin hakkı: Velâyeti kendisinde olmayan ana veya baba (TMK m. 323).
- Çocuğun hakkı: Ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki (Anayasa m. 41).
- Devletin yükümlülüğü: Bütünleşmeyi sağlayacak tedbirleri almak (AYM, Bahadır Üney ve diğerleri, B. No: 2018/4453, 10.03.2022).
- Bırakılmayan çocuk: Kurum veya üçüncü kişi yanına yerleştirilen çocuk da kapsamdadır (TMK m. 347).
- Boşanmada: Hâkim kişisel ilişkiyi kendiliğinden düzenler (TMK m. 182).
- Üçüncü kişiler: Olağanüstü durumlarda ayrı hükümle (TMK m. 325).
Kişisel ilişki nasıl düzenlenir?
- Ölçü: Çocuğun üstün yararı (Yargıtay 2. HD, 2023/2034 E., 2023/5620 K., 23.11.2023).
- Somutluk: Gün, saat, teslim yeri ve tatil düzeni açıkça yazılır.
- Kademeli takvim: Geleceğe dönük kurulamaz (Yargıtay 2. HD, 2023/7449 E., 2025/1842 K., 24.02.2025).
- Talep: Talep aşılarak düzenleme yapılmaz.
- Kesinleşme sonrası: Ayrıca düzenlenmelidir (Yargıtay 2. HD, 2023/3128 E., 2024/58 K., 09.01.2024).
- Fiilî durum: Ebeveynin koşulları ve uzman raporları birlikte değerlendirilir.
Tipik kişisel ilişki düzeni
| Dönem | Uygulamada sık görülen düzenleme | Not |
|---|---|---|
| Hafta sonu | Ayın belirli hafta sonları, cumartesi sabahından pazar akşamına | Küçük yaşta yatısız başlayabilir |
| Dinî bayramlar | Bayramların belirli günleri, dönüşümlü | Yıllara göre dönüşüm açıkça yazılmalı |
| Yarıyıl tatili | Tatilin bir bölümü | Okul takvimine göre |
| Yaz tatili | Belirli bir dönem, çoğunlukla birkaç hafta | Yatılı düzenlemenin yoğunlaştığı dönem |
| Özel günler | Doğum günü, babalar günü, anneler günü | Saat aralığıyla yazılmalı |
| Çocuğun yaşı | Çok küçük çocukta kısa ve sık görüşme | Uzman görüşüyle belirlenir |
Sınırlandırma ve kaldırma
- Eşik: Amacına aykırı kullanım veya çocuğun yüksek yararına açık aykırılık (Yargıtay 2. HD, 2025/2649 E., 2025/5503 K., 29.05.2025).
- Ara çözümler: Refakatçili, yatısız, uzman gözetiminde görüşme.
- İspat: Olumsuz etkinin kanıtlanması gerekir (Yargıtay 2. HD, 2023/1593 E., 2023/1827 K., 13.04.2023).
- Kesin hüküm: Kişisel ilişki ilamları kesin hüküm oluşturmaz.
- Kaldırma sebepleri: Ayrı bir maddede sayılmıştır (TMK m. 324).
- Sınır: Yurt dışı çıkışı diğer ebeveynin rızasına bağlanamaz (Yargıtay 2. HD, 2025/5404 E., 2025/9980 K., 20.11.2025).
Kararın yerine getirilmesi
- Görevli birim: Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü (5395 s. K. m. 41/A).
- Yetkili yer: Çocuğun yerleşim yeri müdürlüğü.
- Yöntem: Psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı gibi uzmanlar eliyle.
- Bildirim: Hak sahibi teslimden en az kırk sekiz saat önce bildirir (m. 41/C).
- Teslim emri: Yükümlü uymazsa müdürlükçe gönderilir.
- Şikâyet: Müdürlük işlemlerine bir hafta içinde aile mahkemesine.
Yaptırımlar
- Disiplin hapsi: Teslim emrine aykırılıkta üç günden on güne kadar (m. 41/F).
- Çocuğu geri getirmeme: Hak sahibi için üç aya kadar disiplin hapsi.
- Şikâyet süresi: Bir ay.
- Velâyetin değiştirilmesi: Kişisel ilişkiye uymamak velâyet değişikliği sebebi olabilir (TMK m. 324).
- Danışmanlık tedbiri: Aile mahkemesince uygulanabilir.
- Bireysel başvuru: Kararın yerine getirilmemesi hak ihlali sayılabilir (AYM, Bahadır Üney ve diğerleri, B. No: 2018/4453, 10.03.2022).
Kişisel ilişki dosyasında işler üç aşamada yürür ve her aşamanın kendine özgü bir riski vardır. Birinci aşama, düzenlemenin kurulmasıdır. Boşanma davası açılır açılmaz kişisel ilişki için tedbir talebinde bulunun; esas hükmü beklerseniz aylarca çocukla görüşemeyebilirsiniz. Talebinizi somut kurun: hangi hafta sonları, saat kaçta, nereden alınıp nereye teslim edileceği, bayramların ve tatillerin nasıl bölüşüleceği. Çocuk küçükse uzman görüşüne dayanarak kısa ve sık görüşmeyle başlayan bir düzen isteyin; ancak geleceğe dönük "şu yaşa gelince yatılıya geçsin" takvimleri kurmayın, bunlar bozulmaktadır. Hüküm kurulduğunda kesinleşmeden sonrası için de kişisel ilişki düzenlenip düzenlenmediğini kontrol edin. İkinci aşama, düzenlemenin yaşatılmasıdır. Kişisel ilişki kararları kesin hüküm oluşturmaz; koşullar değiştikçe genişletilmesi veya daraltılması istenebilir. Ancak daraltma için mevcut düzenin çocuğa zarar verdiğinin kanıtlanması gerekir; tamamen kaldırma ise son çaredir. Üçüncü aşama, kararın yerine getirilmesidir. Karşı taraf çocuğu getirmiyorsa adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurun. Müdürlük önce karşı tarafla irtibat kurar, sonuç alamazsa teslim emri gönderir. Teslim emrinden sonra her görüşmeden en az kırk sekiz saat önce müdürlüğe bildirimde bulunmanız gerekir; bunu ihmal ederseniz veya art arda iki kez ya da bir yılda üç kez gelmezseniz dosya işlemden kaldırılır. Teslim emrine rağmen çocuk getirilmezse bir ay içinde aile mahkemesine şikâyette bulunun; karşı taraf üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılabilir. Aynı ihlal süregelirse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velâyetin değiştirilmesi de gündeme gelir. Bütün bu yollar tükendiği hâlde kişisel ilişki sağlanamıyorsa, devletin pozitif yükümlülüğünü yerine getirmediği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir (AYM, Bahadır Üney ve diğerleri, B. No: 2018/4453, 10.03.2022).
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Kişisel ilişki, Anayasa'nın güvencesi altındadır; devlet ebeveynin çocuğuyla bütünleşmesini sağlayacak tedbirleri almakla yükümlüdür
Başvurucu ebeveyn, mahkeme kararlarına rağmen çocuğuyla kişisel ilişki kurulamadığını ve bunu sağlayacak caydırıcı önlemlerin alınmadığını ileri sürerek bireysel başvuruda bulundu.
“Devletin pozitif tedbirler alma yükümlülüğü konusunda Anayasa'nın 20. ve 41. maddeleri, ebeveynin çocuğuyla bütünleşmesinin sağlanması amacıyla tedbirler alınmasını isteme hakkını ve kamusal makamların bu tür tedbirleri alma yükümlülüğünü içermektedir. 41. maddede her çocuğun yüksek yararına aykırı olmadıkça anne ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahip olduğu açıkça belirtilmektedir”
Ne anlama geliyor? Bu karar, kişisel ilişkinin anayasal zeminini gösterir. Anayasa'nın 41. maddesi, her çocuğun, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahip olduğunu açıkça yazar. Dolayısıyla kişisel ilişki yalnız ebeveynin değil, çocuğun da hakkıdır. Anayasa Mahkemesine göre Anayasa'nın 20. ve 41. maddeleri, ebeveynin çocuğuyla bütünleşmesinin sağlanması için tedbir alınmasını isteme hakkını ve kamu makamlarının bu tedbirleri alma yükümlülüğünü içerir. Mahkeme, somut olayda kararların yerine getirilmemesini ve caydırıcı önlem alınmamasını aile hayatına saygı hakkının ihlali saymış ve başvurucuya manevî tazminat ödenmesine hükmetmiştir. Kişisel ilişki kararınız yerine getirilmiyorsa bu kararı bilmeniz, yerel yollar tükendiğinde bireysel başvuru imkânını da gösterir.
Kamu makamları en üstün gayreti göstermelidir; ancak zorlayıcı tedbirler çocuğun üstün yararıyla sınırlıdır
Aynı kararda Anayasa Mahkemesi, kişisel ilişkinin sağlanması için devletin ne kadar ileri gidebileceğinin sınırını da çizdi.
“Kamusal makamlar söz konusu aile ilişkilerinin sürdürülebilirliği ve olayın tarafları arasında iş birliğinin tesisi noktasında kendilerinden beklenen en üstün gayreti göstermek zorunda olmakla birlikte bu alanda zorlayıcı tedbirlere başvurma yükümlülüğü tüm tarafların menfaati, özellikle de çocuğun üstün yararı karşısında sınırlı olmak durumundadır. Anne veya baba ile iletişimin bu menfaatleri tehlikeye soktuğunun tespiti hâlinde de kamusal makamların söz konusu menfaatler arasında adil bir denge tesis etme yükümlülükleri bulunmaktadır”
Ne anlama geliyor? Bu paragraf, uygulamadaki en zor dengeyi kurar. Bir yanda kamu makamlarından en üstün gayreti göstermeleri beklenir; öte yanda zorlayıcı tedbirlere başvurma yükümlülüğü, tüm tarafların menfaati ve özellikle çocuğun üstün yararı karşısında sınırlıdır. Ebeveynle iletişimin çocuğun menfaatlerini tehlikeye soktuğu tespit edilirse, makamların bu menfaatler arasında adil bir denge kurması gerekir. Pratik sonucu şudur: "karar var, çocuğu zorla getirin" talebi her durumda kabul edilmez; çocuğun görüşmeye ciddi biçimde direndiği dosyalarda önce uzman desteği, danışmanlık ve kademeli yaklaşım gibi yumuşak araçlar devreye girer. Buna karşılık bu araçların hiç denenmemesi de ihlal sonucunu doğurabilir.
Kişisel ilişki uyuşmazlıklarında süratli karar kadar, ilgililerin görüşlerini sunabildiği adil bir süreç de zorunludur
Velâyet dışı ebeveyn, çocukla kişisel ilişkinin geç tesis edildiğini ve yargılamanın sürüncemede bırakıldığını ileri sürerek bireysel başvuruda bulundu.
“Bununla birlikte devletin pozitif yükümlülükleri kapsamında yargısal işlemlerin süratle yerine getirilmesi kadar ilgili kişilerin görüşlerini sunabildikleri adil bir süreç sağlanması da elzemdir.”
Ne anlama geliyor? Anayasa Mahkemesi bu dosyada aile hayatına saygı hakkının oybirliğiyle ihlal edildiğine karar vermiş ve manevî tazminata hükmetmiştir. Kararın uygulamaya dönük mesajı açıktır: kişisel ilişki ve velâyet davalarında zaman, çocuğun aleyhine işler. Aylarca süren bir yargılama boyunca kişisel ilişki kurulmazsa, ebeveyn ile çocuk arasındaki bağ fiilen kopabilir ve dava sonunda verilecek karar bu kaybı telafi edemez. Mahkeme ayrıca dava sürerken verilen tedbir kararlarının, değişen koşullara ve çocuğun üstün yararına göre kaldırılıp değiştirilebileceğini belirtmiştir. Boşanma davası açılır açılmaz kişisel ilişki için tedbir talebinde bulunun; esas hükmü beklemeyin.
Ebeveyn, hakkını amacına aykırı kullanmadıkça veya çocuğun yüksek yararına açıkça aykırı düşmedikçe kişisel ilişkiden yoksun bırakılamaz
Velâyeti anneye bırakılan çocuk ile baba arasındaki kişisel ilişkinin kaldırılması istendi. İlk derece mahkemesi kişisel ilişkiyi tümüyle kaldırdı; bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetti.
“Ana veya baba, amacına aykırı kullanmadıkça veya çocuğun yüksek yararına açıkça aykırı düşmedikçe çocukla kişisel ilişki hakkından yoksun bırakılamaz. Somut olayda, babanın, velâyeti kendisine bırakılmayan çocuğu ile kişisel ilişki hakkının tamamen kaldırılması ortak çocuğun yüksek yararına olmayıp, babayı bu haktan yoksun kılmakta doğru değildir. O halde, velayeti anneye bırakılan ortak çocuk ile baba arasında refakatçi eşliğinde ve yatısız olacak şekilde uygun kişisel ilişki tesisi de düşünülerek bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde kişisel ilişkinin tümden kaldırılması şeklinde karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Bu karar, kişisel ilişkinin tamamen kaldırılmasının son çare olduğunu gösterir. Daire iki eşik koyar: ebeveyn hakkını amacına aykırı kullanıyor olmalı ya da ilişki çocuğun yüksek yararına açıkça aykırı olmalıdır. Bu eşik aşılmadıkça mahkeme, kaldırma yerine ara çözümleri düşünmek zorundadır. Kararda sayılan ara çözümler somuttur: refakatçi eşliğinde ve yatısız kişisel ilişki. Diğer ara çözümler de aynı mantıkla kullanılabilir: görüşmenin sosyal hizmet merkezinde ya da uzman gözetiminde yapılması, sürenin kısaltılması, yatılı görüşmenin kaldırılıp gündüz görüşmesine dönülmesi. Kişisel ilişkinin kaldırılmasını istiyorsanız, neden bu ara çözümlerin de yetmediğini ayrıca göstermeniz gerekir (TMK m. 324).
Velâyetin değiştirilmesi çekişmesiz yargı işidir; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir ve temyiz edilemez
Aynı dosyada baba, reddedilen velâyetin değiştirilmesi talebi yönünden de temyiz yoluna başvurdu.
“Velâyetin değiştirilmesine ilişkin dava 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 382 nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin (13) üncü alt bendi uyarınca çekişmesiz yargı işidir. Bölge Adliye Mahkemelerince çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlar kesin nitelikte olup 6100 sayılı Kanun'un 362 nci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi uyarınca kesin nitelikte olup temyiz edilemez. Bu durumda, davacı- davalı babanın reddedilen velâyetin değiştirilmesi davasına yönelik temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Bu usul kuralı, kişisel ilişki ile velâyet taleplerinin birlikte yürüdüğü dosyalarda stratejiyi doğrudan etkiler. Velâyetin değiştirilmesi, HMK'da çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır; bölge adliye mahkemelerinin çekişmesiz yargı işlerinde verdiği kararlar ise kesindir ve Yargıtay'a taşınamaz. Aynı dosyada kişisel ilişkinin kaldırılmasına yönelik talep ise temyiz incelemesinden geçmiştir. Pratik sonucu şudur: velâyet değişikliği talebinizde istinaf aşaması son aşamadır; delillerinizi ve uzman raporu itirazlarınızı ilk derece ve istinaf aşamasında eksiksiz sunun. Kararda ayrıca velâyet ve kişisel ilişki davalarının öncelikli ve ivedi görülmesi gerektiği de vurgulanmıştır.
Geleceğe dönük kademeli kişisel ilişki takvimi kurulamaz; talep aşılarak telefonla görüşme düzenlemesi de yapılamaz
İlk derece mahkemesi, çocuğun üç yaşını doldurmadan önceki ve sonraki dönem için ayrı ayrı kişisel ilişki düzenleyerek kademeli bir takvim kurmuş; ayrıca babanın talebi olmamasına rağmen telefonla görüşme şeklinde kişisel ilişki öngörmüştü.
“Değişen koşullara göre, çocuğun yaşı, eğitim ve sağlık durumları gözetilerek kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi ileriki yıllarda her zaman istenebilir. Kişisel ilişki kurulmasına yönelik hüküm kurulurken, gelecek yıllardaki koşullar önceden bilinemeyeceğinden, şimdiden ortak çocuk ile baba arasında kademeli bir şekilde kişisel ilişki kurulması doğru olmadığı gibi, babanın, çocukla telefonla görüşme şeklinde kişisel ilişki kurulması talebi olmamasına rağmen, talep aşılarak, anneye külfet yükleyecek ve infaza elverişsiz olacak şekilde telefonla görüşme şeklinde kişisel ilişki düzenlemesi de doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Bu karar, uygulamada çok sık yapılan bir hükmü bozar. Mahkemeler çoğu zaman "çocuk üç yaşına kadar gündüz, üç yaşından sonra yatılı" gibi geleceğe dönük kademeli takvimler kurar. Daire bunu kabul etmez: gelecek yıllardaki koşullar önceden bilinemez; çocuğun yaşı, eğitimi ve sağlık durumu değiştikçe kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi zaten her zaman istenebilir. İkinci ders taleple bağlılıktır: babanın telefonla görüşme talebi yokken bu yönde düzenleme yapılması hem talep aşımıdır hem de anneye külfet yükleyen, infaza elverişsiz bir hükümdür. Dilekçenizde kişisel ilişkinin gününü, saatini, yerini ve teslim biçimini açıkça yazın; hüküm ne kadar somutsa infazı o kadar kolaydır.
Kişisel ilişki yalnızca dava süresince tedbiren kurulamaz; boşanma kararının kesinleşmesinden sonrası için de düzenlenmelidir
Boşanma kararıyla çocukların velâyeti anneye verilmiş, baba ile çocuklar arasında ise yalnızca dava süresince geçerli olacak şekilde tedbiren kişisel ilişki kurulmuştu.
“Velâyeti anneye verilen ortak çocuklar ile baba arasında boşanma kararının kesinleşmesinden sonra da geçerli olacak şekilde kişisel ilişki kurulmamış olması çocukların üstün yararına uygun görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Bu karar, hükümde sık görülen bir boşluğu yakalar. Boşanmada velâyet bir ebeveyne verildiğinde, hâkim diğer ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi kendiliğinden düzenlemek zorundadır (TMK m. 182); bu, taraf talebine bağlı olmayan, kamu düzenine ilişkin bir görevdir. Yalnızca dava süresince geçerli bir tedbir kurup kesinleşmeden sonrası için hüküm kurmamak, çocuğu karar kesinleştiği anda kişisel ilişkisiz bırakır. Boşanma kararınızın hüküm fıkrasını kontrol edin: kişisel ilişki "dava süresince" değil, kesinleşmeden sonrası için de düzenlenmiş olmalıdır. Düzenlenmemişse istinaf dilekçenizde bunu ayrı bir başlık olarak ileri sürün.
Ebeveynin tutuklu olması ve sosyal inceleme raporları dikkate alınmadan yatılı kişisel ilişki kurulamaz
İlk derece mahkemesi, baba ile çocuk arasında hafta sonları, bayramlar, babalar günü, doğum günleri ve tatiller için ayrıntılı bir yatılı kişisel ilişki takvimi kurdu. Oysa baba o sırada cezaevinde tutukluydu.
“Kişisel ilişki düzenlemesinde esas olan çocuğun üstün yararı olduğundan, hüküm kurulurken; dosya kapsamı, davalı-davacı babanın hali hazırda cezaevinde tutuklu olarak bulunması ve dosyada bulunan uzman bilirkişiler tarafından düzenlenmiş sosyal inceleme raporları da dikkate alınarak kişisel ilişki yönünden karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde kişisel ilişki tesis edilmesi doğru görülmemiş bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Kişisel ilişki düzenlemesi, kâğıt üzerinde uygulanabilir olmakla kalmamalı, gerçek hayatta da uygulanabilmelidir. Tutuklu bir ebeveyn için hafta sonu yatılı görüşme öngören bir hüküm ne infaz edilebilir ne de çocuğun yararına uygundur. Daire iki unsurun birlikte değerlendirilmesini ister: ebeveynin fiilî durumu ve uzman bilirkişilerin sosyal inceleme raporları. Uygulamadaki karşılığı şudur: kişisel ilişkinin biçimi — yatılı mı, gündüz mü, refakatçili mi, cezaevinde mi — somut duruma göre belirlenir; standart bir takvim her dosyaya uymaz. Karşı tarafın durumunda böyle bir özellik varsa (tutukluluk, bağımlılık, uzun süreli yurt dışı ikameti gibi) bunu dilekçede ve uzman incelemesinde açıkça ortaya koyun.
Kişisel ilişkiye dair ilamlar kesin hüküm oluşturmaz; ancak sınırlandırma için olumsuz etkinin kanıtlanması gerekir
Anne, boşanma kararıyla kurulan yatılı kişisel ilişkinin sınırlandırılarak yeniden düzenlenmesini istedi; ilk derece mahkemesi talebi kabul etti.
“Kişisel ilişkiye dair ilâmların kesin hüküm teşkil etmeyip koşulların değişmesi halinde her zaman davaya konu edilebileceği de dikkate alındığında, boşanma kararıyla kurulan kişisel ilişkinin sınırlandırılarak yeniden düzenlenmesinin çocuğun üstün yararına uygun olmaması nedeniyle davacı-davalı annenin davasının reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm tesisi doğru bulunmamış, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar iki yönlü bir kural koyar. Birincisi esnekliktir: kişisel ilişki hükümleri kesin hüküm oluşturmaz; koşullar değiştikçe her zaman yeniden dava konusu yapılabilir. İkincisi ispattır: bu esneklik, mevcut düzenin gerekçesiz değiştirilebileceği anlamına gelmez. Yatılı kişisel ilişkinin sınırlandırılabilmesi için, mevcut düzenlemenin çocuğun bedensel, ruhsal ve kişisel gelişimini olumsuz etkilediğinin kanıtlanması gerekir. Somut olayda uzman raporları, tanık beyanları ve dosya kapsamı böyle bir olumsuz etkiyi ortaya koymadığı için sınırlandırma kararı bozulmuştur. Kişisel ilişkinin daraltılmasını istiyorsanız "çocuk huzursuz dönüyor" demek yetmez; bunu uzman raporuyla somutlaştırın.
Çocukların yurt dışına çıkışı, kişisel ilişki günleri gerekçesiyle velâyet dışı ebeveynin rızasına bağlanamaz
Baba, kendisiyle çocuklar arasında düzenlenen kişisel ilişki günlerinde çocukların anneyle yurt dışına çıkışının kendi muvafakatine bağlanmasını istedi. İlk derece mahkemesi kabul etti, bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetti.
“Velâyeti annede olan çocukların yurt dışına çıkışının babanın rızasına bağlı kılınmasının ve babanın muvafakat vermemesinin, annenin ve çocukların seyahat özgürlüğünün kısıtlanması ve annenin velâyet hakkını kullanamaması neticesini doğuracağı gibi davacı babanın bu yönde hakimin müdahalesini isteyerek talepte bulunmasında hukuki yararının da bulunmadığı açıktır.”
Ne anlama geliyor? Bu güncel karar, kişisel ilişki hakkının sınırını çizer. Kişisel ilişki hakkı, velâyet sahibinin velâyeti kullanmasını ve çocukların seyahat özgürlüğünü önceden kısıtlayan bir veto hakkına dönüştürülemez. Daire bu tür bir talepte hukukî yarar bulunmadığını ve davanın usulden reddedilmesi gerektiğini kabul etmiştir. Gerekçe de açıktır: kişisel ilişkiye engel olan davranışların yaptırımı kanunda zaten düzenlenmiştir. Kişisel ilişki günü yurt dışına götürülen çocuk için yapılacak şey, ileriye dönük bir yasak istemek değil, o günkü ihlale karşı kanundaki yaptırım yollarını işletmektir: yerine getirme başvurusu, disiplin hapsi şikâyeti ve gerekirse velâyetin değiştirilmesi.
Kişisel ilişki kararına muhalefet, şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsi gerektirir; velâyet de değiştirilebilir
Aynı kararda Daire, kişisel ilişkiye engel olan velâyet sahibi ebeveyne karşı kanunda öngörülen yaptırımları sıraladı.
“Yine 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu (5395 sayılı Kanun)'na "Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine muhalefet" başlıklı 41/F maddesi eklenmiştir. Bu madde ile, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilâm veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine muhalefet edilmesi halinde şikayet üzerine uygulanacak yaptırım düzenlenmiştir.”
Ne anlama geliyor? Bu kart, 2021 reformunun kişisel ilişkiye getirdiği yaptırım sistemini özetler. 7343 sayılı Kanunla Çocuk Koruma Kanunu'na eklenen hükme göre, kişisel ilişki kararının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı hareket eden ya da emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyen kişi, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır; çocuk teslimi kararlarında bu süre üç aya kadar çıkar. Kural iki yönlüdür: kişisel ilişki için çocuğu teslim alan ebeveyn de, süre bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Şikâyete, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesi bakar; şikâyetten vazgeçilirse ceza düşer. Buna ek olarak, velâyet kendisine bırakılan ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velâyet değiştirilebilir ve bu husus kişisel ilişki kararında taraflara ihtar edilir (TMK m. 324). Kişisel ilişki kararınızın hüküm fıkrasında bu ihtarın bulunup bulunmadığını kontrol edin.
Madde gerekçesi
Madde 323- Madde yürürlükteki Kanunda mevcut değildir; İsviçre Medenî Kanununun 273 üncü maddesinden alınmıştır. Maddede, ana ve babanın, velâyetleri altında bulunmayan veya kendilerine bırakılmayan çocuk ile uygun bir biçimde kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahip oldukları şeklindeki doğal ilke, açık bir Medenî Kanun hükmü olarak kaleme alınmıştır. Maddede, çocuğun ana ve babaya bırakılmamış olmasıyla kastedilen, esasen velâyet hakkı ana ve babadan alınmamakla (nezedilmemekle) birlikte, çocuğun başka bir kimsenin koruma (himaye) ve gözetimine bırakılmış olmasıdır ki, bu husus Kanunun 347 nci maddesinde düzenlenmiş bulunmaktadır. Diğer taraftan, bu madde, bir bakıma 182 nci maddede düzenlenen, boşanan eşlerden velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişki kurma hakkının da dayanağıdır. 182 nci madde hükmü ise, boşanma hâlinde, velâyet hakkının kullanılmasının hangi eşe bırakılacağının ve boşanan eşin (veya, çocuk vesayet altında ise, eşlerin) çocuk ile kişisel ilişki kurma hakkının nasıl kullanılacağının hâkim tarafından kararlaştırılmasına ilişkindir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 122-123Gerekçenin en önemli kelimesi "doğal ilke"dir. Kanun koyucu, ana ve babanın velâyeti kendisinde olmayan çocukla ilişki kurma hakkını kanunla yaratmadığını, zaten var olan doğal bir hakkı yazıya geçirdiğini söylemektedir. Bu nitelendirmenin pratik sonucu vardır: hak, bir lütuf değil; kural olarak tanınması, istisna olarak sınırlandırılması gereken bir haktır. Kişisel ilişkinin kaldırılması için yüksek bir eşik aranmasının (TMK m. 324) ve Anayasa Mahkemesinin bu alanda devlete pozitif yükümlülükler yüklemesinin arka planı budur (AYM, Bahadır Üney ve diğerleri, B. No: 2018/4453, 10.03.2022).
Gerekçenin ikinci katkısı kapsamdadır. "Kendisine bırakılmayan çocuk" ifadesi, velâyetin ana ve babadan alınmadığı ama çocuğun başka birinin korumasına ve gözetimine verildiği durumları anlatır. Gerekçe bunun TMK m. 347'de düzenlendiğini açıkça belirtir: çocuğun ana ve babanın yanından alınarak bir aileye veya kuruma yerleştirilmesi hâli. Dolayısıyla koruyucu aileye ya da kuruma yerleştirilen bir çocukla ana ve babanın kişisel ilişki hakkı da bu maddeye dayanır. Üçüncü katkı ise maddeyi boşanma hukukuna bağlar: bu madde, boşanmada velâyet kendisine verilmeyen eşin kişisel ilişki hakkının dayanağıdır; ilişkinin somut olarak nasıl kullanılacağını ise boşanmayı düzenleyen hüküm çerçevesinde hâkim belirler (TMK m. 182).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Gerekçenin açıkça belirttiği gibi, eski Kanun'da bu maddenin karşılığı yoktur. 743 sayılı Kanun'da ana ve babanın velâyeti kendisinde olmayan çocukla ilişkisini genel olarak düzenleyen bir hüküm bulunmuyordu; kişisel ilişki yalnızca boşanma ve ayrılık hükümleri çerçevesinde, hâkimin boşanma kararında yapacağı düzenlemeye bırakılmıştı. Bunun iki sonucu vardı. Birincisi, hak genel bir dayanaktan yoksundu: boşanma dışındaki durumlarda — örneğin çocuğun bir kuruma veya başka bir aileye yerleştirildiği hâllerde — kişisel ilişki için genel bir kanunî dayanak bulunmuyordu. İkincisi, hakkın sınırları belirsizdi: kişisel ilişkinin hangi hâllerde reddedilebileceği veya kaldırılabileceği kanunda sayılmamıştı. Yeni Kanun bu iki boşluğu birlikte kapatmıştır: bu madde hakkı genel olarak tanımış, izleyen madde ise hakkın sınırlarını ve kaldırılma sebeplerini ayrıca düzenlemiştir (TMK m. 324).
| 743 sayılı Kanun | 4721 sayılı Kanun m. 323 | |
|---|---|---|
| Genel hüküm | Yoktu | Vardır |
| Dayanak | Yalnız boşanma hükümleri | Soybağının genel hükmü |
| Kapsam | Boşanmış eşler | Velâyeti olmayan ve çocuğu kendisine bırakılmayan ana ve baba |
| Kurum veya aileye yerleştirilen çocuk | Düzenlenmemişti | Kapsamdadır |
| Sınırlar | Kanunda sayılmamıştı | Ayrı maddede düzenlendi |
| Üçüncü kişilerle ilişki | Düzenlenmemişti | Olağanüstü durumlarda tanınır |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; kişisel ilişki hakkı genel bir hükümle tanındı | 4721 s. K. |
| 24.11.2021 | Kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesi icra dairelerinden alınarak adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine verildi; disiplin hapsi getirildi | 7343 s. K. (5395 s. K. m. 41/A-41/F) |
| 24.11.2021 | Kişisel ilişki düzenlemesine uymayan velâyet sahibinin velâyetinin değiştirilebileceği hükmü eklendi | 7343 s. K. m. 38 (TMK m. 324/3) |
Maddenin kendi metni 2002'den bu yana hiç değiştirilmemiştir. Ancak uygulamasını kökten değiştiren bir reform 2021'de yapılmıştır: 7343 sayılı Kanunla çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesi icra dairelerinden alınmış, bu iş için Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri görevlendirilmiştir. Yeni sistemde kararlar, psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı gibi uzmanlar eliyle ve çocuğun üstün yararı esas alınarak yerine getirilir. Aynı reformla kişisel ilişki kararına muhalefet eden kişiye disiplin hapsi öngörülmüş ve kişisel ilişki düzenlemesine uymayan velâyet sahibinin velâyetinin değiştirilebileceği kanuna açıkça yazılmıştır. Reformla İcra ve İflas Kanunu'ndaki çocuk teslimi ve kişisel ilişki ilamlarının icrasına ilişkin hükümler de (m. 25, 25/a) yürürlükten kaldırılmıştır. Anayasa Mahkemesinin 2022 yılında verdiği ihlal kararları, reformdan önceki dönemde yaşanan uygulama sorunlarını konu almakta ve reformun hedeflediği güvenceleri anayasal düzeyde teyit etmektedir (AYM, Bahadır Üney ve diğerleri, B. No: 2018/4453, 10.03.2022; AYM, M.Ş.N. (2), B. No: 2018/27095, 04.07.2022).
İlgili maddeler
- TMK m. 182: Boşanmada velâyet ve kişisel ilişki.
- TMK m. 183: Durumun değişmesi.
- TMK m. 321: Çocuğun soyadı.
- TMK m. 322: Karşılıklı yükümlülükler.
- TMK m. 324: Kişisel ilişkinin sınırları.
- TMK m. 325: Üçüncü kişilerle kişisel ilişki.
- TMK m. 326: Kişisel ilişkide yetkili mahkeme.
- TMK m. 336: Velâyetin kullanılması.
- TMK m. 337: Ana ve baba evli değilse velâyet.
- TMK m. 347: Çocukların aileye veya kuruma yerleştirilmesi.
Kişisel ilişki düzenlemesinin kurulması, genişletilmesi, daraltılması veya kararın yerine getirilmesi konusunda dosyanızı değerlendirmek için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 323 ne diyor?
Ana ve babadan her birinin, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahip olduğunu düzenler.
Kişisel ilişki kimin hakkıdır?
Hem velâyet dışı ebeveynin hem de çocuğun (Anayasa m. 41).
Devletin bu konuda yükümlülüğü var mı?
Vardır; ebeveynin çocuğuyla bütünleşmesini sağlayacak tedbirleri almakla yükümlüdür (AYM, Bahadır Üney ve diğerleri, B. No: 2018/4453, 10.03.2022).
"Kendisine bırakılmayan çocuk" ne demek?
Velâyet alınmadan bir aileye veya kuruma yerleştirilen çocuk (TMK m. 347).
Boşanmada kişisel ilişkiyi kim düzenler?
Hâkim kendiliğinden düzenler (TMK m. 182).
Dava sürerken kişisel ilişki kurulabilir mi?
Kurulabilir; tedbir olarak istenmelidir.
Yalnızca dava süresince kurulan kişisel ilişki yeterli mi?
Değildir; kesinleşmeden sonrası için de düzenlenmelidir (Yargıtay 2. HD, 2023/3128 E., 2024/58 K., 09.01.2024).
Kişisel ilişki nasıl belirlenir?
Çocuğun üstün yararına göre (Yargıtay 2. HD, 2023/2034 E., 2023/5620 K., 23.11.2023).
Hüküm nasıl yazılmalı?
Gün, saat, teslim yeri, bayram ve tatil düzeni açıkça.
Kademeli kişisel ilişki kurulabilir mi?
Geleceğe dönük kademeli takvim kurulamaz (Yargıtay 2. HD, 2023/7449 E., 2025/1842 K., 24.02.2025).
Çocuk büyüdükçe düzen değişebilir mi?
Evet; koşullar değişince yeniden düzenleme istenebilir.
Telefonla görüşme düzenlenebilir mi?
Talep edilmeden ve infaza elverişsiz biçimde düzenlenemez.
Yatılı kişisel ilişki her zaman kurulur mu?
Hayır; ebeveynin fiilî durumu ve uzman raporları dikkate alınır.
Ebeveyn cezaevindeyse ne olur?
Yatılı takvim yerine somut duruma uygun düzenleme yapılır.
Kişisel ilişki tamamen kaldırılabilir mi?
Ancak amacına aykırı kullanım veya açık aykırılık varsa (Yargıtay 2. HD, 2025/2649 E., 2025/5503 K., 29.05.2025).
Kaldırma yerine ne yapılabilir?
Refakatçili, yatısız veya uzman gözetiminde görüşme.
Kişisel ilişkiyi daraltmak için ne gerekir?
Mevcut düzenin çocuğa zarar verdiğinin kanıtlanması (Yargıtay 2. HD, 2023/1593 E., 2023/1827 K., 13.04.2023).
Kişisel ilişki kararı kesin hüküm oluşturur mu?
Oluşturmaz; her zaman yeniden dava konusu yapılabilir.
Kaldırma sebepleri nelerdir?
Ayrı bir maddede sayılmıştır (TMK m. 324).
Çocuğun yurt dışına çıkışı benim rızama bağlanabilir mi?
Bağlanamaz; bu yönde hukukî yarar yoktur (Yargıtay 2. HD, 2025/5404 E., 2025/9980 K., 20.11.2025).
Karşı taraf çocuğu getirmezse nereye başvururum?
Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne (5395 s. K. m. 41/A).
Hangi müdürlük yetkilidir?
Çocuğun yerleşim yerindeki müdürlük.
İcra dairesine başvurabilir miyim?
Hayır; icra dairelerinin bu görevi 2021 reformuyla kaldırılmıştır.
Müdürlük ne yapar?
Karşı tarafla irtibat kurar, sonuç alamazsa teslim emri gönderir.
Teslim emrinden sonra ne yapmam gerekir?
Her teslimden en az kırk sekiz saat önce müdürlüğe bildirimde bulunmanız.
Görüşmelere gitmezsem ne olur?
Art arda iki kez veya bir yılda üç kez gelmezseniz dosya işlemden kalkar.
Teslim emrine uyulmazsa ne olur?
Şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsi (5395 s. K. m. 41/F).
Şikâyet süresi nedir?
Bir ay.
Çocuğu teslim alan ebeveyn geri getirmezse?
Şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsi.
Kişisel ilişkiyi engelleyen velâyet sahibinin velâyeti değişir mi?
Çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla değişebilir (TMK m. 324).
Velâyet değişikliği kararı temyiz edilebilir mi?
Edilemez; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir (Yargıtay 2. HD, 2025/2649 E., 2025/5503 K., 29.05.2025).
Müdürlük işlemine itiraz edebilir miyim?
Bir hafta içinde aile mahkemesine şikâyet yoluyla.
Bütün yollar tükendiyse ne yapabilirim?
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru (AYM, Bahadır Üney ve diğerleri, B. No: 2018/4453, 10.03.2022).
Büyükanne ve büyükbaba kişisel ilişki isteyebilir mi?
Olağanüstü hâllerde isteyebilir (TMK m. 325).
Hangi mahkeme yetkilidir?
Çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (TMK m. 326).
Madde hangi kaynaktan alınmıştır?
İsviçre Medenî Kanunu'nun 273. maddesinden; eski Kanun'da karşılığı yoktur.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182, 183, 323, 324, 325, 326, 336, 337, 347
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114, 362, 382
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 41/A, 41/B, 41/C, 41/F
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 20, 41
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 323 gerekçesi s. 122-123, Komisyon değişiklik listesi s. 311-315
- Anayasa Mahkemesi, M.Ş.N. (2), B. No: 2018/27095, 04.07.2022
- Anayasa Mahkemesi, Bahadır Üney ve diğerleri, B. No: 2018/4453, 10.03.2022
- Yargıtay 2. HD, 2025/5404 E., 2025/9980 K., 20.11.2025
- Yargıtay 2. HD, 2025/2649 E., 2025/5503 K., 29.05.2025
- Yargıtay 2. HD, 2023/7449 E., 2025/1842 K., 24.02.2025
- Yargıtay 2. HD, 2023/3128 E., 2024/58 K., 09.01.2024
- Yargıtay 2. HD, 2023/2034 E., 2023/5620 K., 23.11.2023
- Yargıtay 2. HD, 2023/1593 E., 2023/1827 K., 13.04.2023