Uluslararası Çocuk Kaçırma: Lahey Sözleşmesi ve Çocuğun İadesi Davası 2026

"Eşim çocuğu yaz tatili için Türkiye'ye getirdi ve dönmedi; ne yapabilirim?" Bu soruyla gelen danışanlarım, Türkiye'de hemen bir velayet davası açmanın çözüm olduğunu düşünür. Oysa bu durumda önce Lahey Sözleşmesine göre iade yolu işler; velayet davası bile bu sürecin sonucunu bekler.

Meslek hayatım boyunca bu dosyalarda sonucu, başvurunun ne kadar hızlı yapıldığının ve çocuğun hangi ülkede yaşadığını gösteren kayıtların belirlediğini gördüm. Bu rehberde iade davasının nasıl açıldığını, mutat meskenin nasıl belirlendiğini, iadenin hangi hâllerde reddedildiğini, çocuğun yurt dışına götürülmesini önleme yollarını ve süreleri sade bir dille anlatıyorum.

Uluslararası çocuk kaçırma: kısa cevap

Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanun neyi düzenler?

5717 sayılı Kanun, velayet hakkı ihlal edilerek Sözleşmeye taraf bir ülkeden diğerine götürülen ya da alıkonulan çocuğun mutat meskeninin bulunduğu ülkeye iadesini düzenler. Kanun, 25.10.1980 tarihli Lahey Sözleşmesinin Türkiye'deki uygulamasını belirler. Temel kavramlar şunlardır:

İade davası bir velayet davası mı?

Değil. İade davası yalnız çocuğun mutat meskenine dönüp dönmeyeceğini belirler. Kanun bu ilişkiyi şöyle düzenler.

Çocuğun iadesine dair bir karar verilmiş ise bu hükümde ayrıca velâyete ilişkin karar verilmez. Ancak, çocuğun iadesi talebinin reddine karar verilmesi halinde, velâyet hakkına dair bir karar verilebilir.

İade başvurusundan sonra verilmiş bir velayet kararı iadenin reddine gerekçe oluşturmaz; iade davası sürerken açılan velayet davası da bekletilir (5717 sayılı Kanun m. 13, 14). Türkiye'deki velayet kurallarını boşanmada çocuk kime verilir rehberinde anlattım.

İade davasını kim açar, nasıl ilerler?

Çocuğunun haksız olarak götürüldüğünü ya da alıkonulduğunu ileri süren kişi, mutat mesken ülkesinin merkezî makamına, Türkiye'deki Merkezî Makama ya da Sözleşmeye taraf başka bir devletin merkezî makamına başvurabilir. Davayı ise kanun açıkça belirler.

Çocuğun iadesi hakkındaki davalar, Merkezî Makam adına mahallî Cumhuriyet başsavcılığınca açılır.

Merkezî Makam çocuğun yerini tespit ettirir ve önce rızaya dayalı iade ya da sulh için gerekli önlemleri alır. Mahkeme de esasa girmeden önce uzmanlardan yararlanarak iadeyi sulh yoluyla teşvik eder.

Bursa'daki bir dosyada da annenin kendi açtığı iade davasında esasa girilerek karar verilmesi hatalı bulundu; dava husumet nedeniyle reddedilmeliydi (Yargıtay 2. HD, 2024/6919 E., 2024/6516 K., 26.09.2024). Dava sürerken mahkeme çocuğun yararını korumak için geçici koruma tedbirlerine ve başvuranla çocuk arasında geçici şahsi ilişki kurulmasına karar verebilir. Türkiye içindeki görüşme düzenini çocuğu görme hakkı rehberinde anlattım.

Mutat mesken ve haksız alıkoyma

Mahkeme önce çocuğun mutat meskeninin hangi ülke olduğuna, sonra çocuğun oradan haksız olarak götürülüp götürülmediğine ya da alıkonulup alıkonulmadığına bakar.

Diğer dosyalarda da aynı ölçüt uygulandı. Babanın izniyle tatile getirilip anne tarafından Hollanda'ya geri götürülmeyen çocuk için haksız alıkoyma kabul edildi ve iade kararı onandı (Yargıtay 2. HD, 2024/1655 E., 2024/4965 K., 27.06.2024). İtalya'da doğan çocuğu annenin rızası olmadan Türkiye'ye getiren baba yönünden de iade kararı onandı (Yargıtay 2. HD, 2024/2660 E., 2024/2669 K., 18.04.2024). Buna karşılık hayatlarının büyük kısmını Ankara'da anneyle geçiren çocuklarda mutat meskenin Almanya olduğu ispatlanamadı ve ret kararı onandı (Yargıtay 2. HD, 2024/2461 E., 2024/5360 K., 04.07.2024).

Hangi hâllerde iade reddedilir?

Kaçınma sebepleri Sözleşmenin 12. maddesinin ikinci fıkrası ile 13. ve 20. maddelerinde düzenlenir. Yargıtay kararlarında bu kural şöyle aktarıldı (Yargıtay 2. HD, 2024/2653 E., 2024/2670 K., 18.04.2024).

Taraf bir devlet, diğer iadeden kaçınma nedenleri yanında, geri dönmesinin çocuğu fiziki veya psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağı veya başka bir şekilde, müsamaha edilemeyecek bir duruma düşüreceği yolunda ciddi bir risk olduğunu tespit ederse veya çocuğun, geri dönmek istemediğini ve görüşünün göz önünde bulundurulmasının uygun olacağı bir yaşa ve olgunluğa erişmiş bulunduğu gözlenirse geri dönmesini emretmeyi reddedebilir.

Şiddetten kaçış da benzer sonuç doğurdu. Avusturya'dan babanın şiddeti nedeniyle anneyle birlikte ayrılan, iki yılı aşkın süredir Türkiye'de okula giden ve annesiyle kalmakta ısrar eden çocuk için iadenin reddi onandı (Yargıtay 2. HD, 2024/5957 E., 2024/5803 K., 12.09.2024). Küçük yaştaki çocuğun yabancı dil bilmediği, anne olmadan babayla iletişim kuramadığı ve sosyal inceleme raporunda yaşam düzeninden ayrılmasının onu örseleyebileceğinin belirtildiği dosyada da ret onandı (Yargıtay 2. HD, 2023/10009 E., 2024/2985 K., 30.04.2024). Sonucu, riskin o çocuğa özgü uzman raporuyla gösterilip gösterilmediği belirledi.

Çocuğun yurt dışına götürülmesi nasıl önlenir?

Boşanma davası açılınca hâkim, çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (geçici önlemler). Kararlarda bu önlemler arasında çocuk hakkında yurt dışına çıkış yasağı da yer aldı. Tedbir olarak verilen bu yasağın karar kesinleşince ortadan kalkacağı belirtildi (Yargıtay 2. HD, 2025/5521 E., 2026/1462 K., 10.02.2026). Yasak süresiz de değildir; Aydın'daki bir dosyada yedi yıldır süren yasak çocuk açısından olumsuz sonuçlar doğurduğu için kaldırıldı ve karar onandı (Yargıtay 2. HD, 2024/3100 E., 2024/7202 K., 10.10.2024).

Kaçırmanın cezai yönü de vardır. Türk Ceza Kanunu'na göre velayet yetkisi elinden alınmış ana ya da babanın, on altı yaşını bitirmemiş çocuğu velinin yanından kaçırması ya da alıkoyması suçtur (5237 sayılı Kanun m. 234). Bu hüküm velayeti elinden alınmış ebeveyne uygulanır.

Süreler ve kararın yerine getirilmesi

Bu davalarda süreler kısadır ve adli tatil süreleri uzatmaz.

Bu Kanunun uygulanmasından doğan dava ve işler adlî tatilde de görülür.

İstinaf kararına karşı temyiz süresi tebliğden itibaren iki haftadır (6100 sayılı Kanun m. 361). Kararı 21.07.2025'te tebliğ edilen babanın 18.08.2025'te verdiği temyiz dilekçesi süre geçtiği için reddedildi (Yargıtay 2. HD, 2025/8510 E., 2025/9568 K., 06.11.2025).

Başvuruyu da geciktirmeyin. Ankara'daki dosyada ilk derece mahkemesi, mutat meskenin ispatlanamaması yanında başvurunun alıkoyma iddiasından bir yılı aşkın süre sonra yapıldığını da belirtti (Yargıtay 2. HD, 2024/2461 E., 2024/5360 K., 04.07.2024). İade kararları 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu hükümlerine göre teslim emri tebliğ edilmeksizin yerine getirilir (5717 sayılı Kanun m. 18).

Yurt dışında verilmiş boşanma ve velayet kararlarının Türkiye'de hüküm doğurması için izlenecek yolu yurt dışı boşanma kararının tanınması, yabancı eşle boşanma sürecini yabancı uyruklu eşten boşanma rehberinde anlattım.

Mahkemeler nasıl değerlendirdi?

İncelediğim kararlarda iade talepleri şöyle değerlendirildi:

Her satırın kararı yazının sonundaki tabloda yer alıyor.

Ne yapmalısınız?

1. Hemen başvurun. Çocuğun götürüldüğünü ya da dönmediğini öğrendiğiniz anda mutat mesken ülkesinin ya da Türkiye'nin Merkezî Makamına başvurun.
2. Mutat meskeni belgeleyin. Okul kaydı, ikamet, sağlık ve çalışma kayıtlarıyla çocuğun hangi ülkede yaşadığını gösterin.
3. Tatil iznini yazılı verin. Dönüş tarihini açıkça yazın; bu tarihten sonra alıkoyma haksız alıkoyma sayıldı.
4. Davayı kendiniz açmayın. İade davasını Cumhuriyet başsavcılığı açar; sizin açtığınız dava usulden reddedilebilir.
5. Riski somut delille gösterin. İadeye karşı çıkıyorsanız şiddeti ve çocuğa özgü riski uzman raporu ve tanıkla ispatlayın.
6. Önleyici tedbir isteyin. Boşanma davası sürerken kaçırma riski varsa çocuk için yurt dışına çıkış yasağı isteyin.
7. Süreleri kaçırmayın. Adli tatil süreleri uzatmaz; temyiz için iki hafta içinde başvurun.

Yazıda dayandığım kararlar

Sonuç

Yurt dışından getirilen ya da Türkiye'de alıkonulan çocuk için Lahey Sözleşmesine göre iade yolu işler. Asıl olan çocuğun mutat meskenine dönmesidir; ciddi risk ya da olgun çocuğun dönmek istememesi somut delille ispatlanmadıkça iade reddedilmez. Davayı anne ya da baba değil, Merkezî Makam adına Cumhuriyet başsavcılığı açar. Tatil iznini yazılı ve dönüş tarihli verin; kaçırma riski varsa yurt dışı çıkış yasağı isteyin ve kısa süreleri kaçırmayın.

Çocuğunuzun yurt dışına götürülmesi ya da Türkiye'de alıkonulması nedeniyle izleyeceğiniz yolu değerlendirmek için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.