Boşanma Davasında Hâkimin Reddi Nasıl İstenir? 2026 Rehber: Ret Sebepleri, Süre, Dilekçe ve Sonuçları

"Hâkim ilk duruşmada eşimin avukatını uzun uzun dinledi, bana iki cümle bile kurdurmadı. Bu hâkim bana karşı; değiştirebilir miyim?" Bu soruyu soran müvekkile önce şunu söylerim: Hâkimin reddi, hâkimi beğenmediğiniz için değil, tarafsızlığından şüphe ettiren somut bir sebep olduğu için istenir.

Meslek hayatım boyunca öfkeyle yazılan ret dilekçelerinin davayı uzattığını, sağlam bir sebebe ve doğru zamana dayanan taleplerin ise sonuç aldığını gördüm. Bu rehberde hâkimin hangi davalara hiç bakamayacağını, hangi sebeplerle reddedilebileceğini ve talebin nasıl yazılacağını anlatıyorum. Talebe kimin karar verdiğini, reddedilirse ne olacağını ve istinaf heyetindeki hâkimlerin durumunu da kararlarla açıklıyorum.

Boşanma davasında hâkimin reddi: kısa cevap

Hâkim hangi davalara hiç bakamaz?

Kanun bazı hâllerde hâkimin davaya bakmasını tümüyle yasaklar. Bu hâllerde hâkim, taraflardan biri istemese bile davadan çekinmek zorundadır. Yasak hâlleri ve boşanma davasındaki karşılıkları şunlardır.

Yasak hâli varken o hâkimin huzurunda yapılan işlemler üst mahkemenin kararıyla iptal edilebilir; hüküm ve kararlar ise her hâlde iptal olunur (6100 sayılı Kanun m. 34, 35). Davaya bakması yasak olan hâkimin verdiği karar kesinleşmiş olsa bile yargılamanın iadesi istenebilir (6100 sayılı Kanun m. 375). Bu yolu kesinleşmiş boşanma kararının iptali rehberinde ayrıca anlattım.

Hâkimin reddi hangi sebeplerle istenebilir?

Ret sebebinin ölçüsü kanunda şöyle konmuştur.

Hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması hâlinde, taraflardan biri hâkimi reddedebileceği gibi hâkim de bizzat çekilebilir.

Bu cümle ret sebeplerine ilişkin maddenin ilk cümlesidir (6100 sayılı Kanun m. 36). Kanun ardından beş hâli "özellikle" sözcüğüyle sayar. Yani liste örnek niteliğindedir; aynı ağırlıkta başka bir olay da ret sebebi olabilir.

Hangi durumlar ret sebebi sayılmaz?

Hâkimin aleyhinize karar vermesi, tek başına tarafsızlığını yitirdiğini göstermez. Bu kararlara karşı itirazlarınızı istinaf ve temyiz dilekçelerinizde ileri sürebilirsiniz. Ret talebi ise bu itirazların yerine geçmez; aşağıdaki karar bunu açıkça gösteriyor.

Daha önce reddedilen bir talebin tekrarlanması da sonuç vermez. Bir babalık davasında yargılama sırasında yapılan ret talebi reddedilmişti. Sözlü yargılama günü yeniden yapılan talep, inandırıcı delil gösterilmediği ve açıkça davayı uzatmaya yönelik olduğu gerekçesiyle geri çevrildi; hüküm temyiz incelemesinde onandı (Yargıtay 2. HD, 2022/9761 E., 2023/874 K., 07.03.2023).

Hâkim duruşmada söz vermiyorsa ne yapılır?

Taraflar, açıklama ve ispat hakkını da içeren hukuki dinlenilme hakkına sahiptir. Bu hak, mahkemenin açıklamaları dikkate alarak değerlendirme yapmasını ve kararını somut, açık biçimde gerekçelendirmesini de kapsar (6100 sayılı Kanun m. 27). Söz verilmediğini düşünüyorsanız önce beyanınızın tutanağa yazılmasını isteyin. Tutanağa geçen bir olay, hem kanun yolunda hem de gerekirse ret dilekçesinde delil olur. Duruşmadaki sert bir üslup tek başına ret sebebi sayılmayabilir; belirleyici olan, olayın tarafsızlıktan şüphe ettirecek ağırlıkta olmasıdır.

Ret talebi ne zaman yapılmalı?

Süre kuralı kanunda şöyledir.

Hâkimin reddi sebebini bilen tarafın, ret talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmesi gerekir. Taraf, ret sebebini davaya bakıldığı sırada öğrenmiş ise en geç öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce bu talebini hemen bildirmek zorundadır. Belirtilen sürede yapılmayan ret talebi dinlenmez.

Bu cümleler ret usulüne ilişkin maddenin birinci fıkrasıdır (6100 sayılı Kanun m. 38). Sürenin ölçüsü, sebebi öğrendiğiniz andır. Sebebi bildiğiniz hâlde duruşmada tanık dinlenmesine ya da başka bir işleme geçilirse, sonradan yapacağınız talep dinlenmez.

Örneğin hâkimle eşiniz arasında süren başka bir dava olduğunu duruşmada öğrendiniz. Talebinizi o duruşmada, tanık dinlenmeden ya da yeni bir işleme geçilmeden önce bildirmelisiniz. Talebi bir sonraki duruşmaya bırakırsanız dinlenmeyebilir.

Süreyi kaçırmanın sonucu kararlarda açıkça görülüyor. Ret talebini kanundaki sürede yapmayan ve istinaf dilekçesinde de ileri sürmeyen erkek eşin bu konudaki temyiz dilekçesi reddedildi (Yargıtay 2. HD, 2024/9060 E., 2025/5953 K., 17.06.2025). Bir mal rejimi davasında da önceki bir dosyada tahkikat yapan hâkimin istinaf heyetinde bulunduğu itirazı, ret talebi süresinde yapılmadığı için yerinde görülmedi (Yargıtay 2. HD, 2022/8122 E., 2023/5954 K., 06.12.2023).

Ret dilekçesi nasıl yazılır?

Hâkimin reddi dilekçeyle istenir. Dilekçede ret sebepleri ile delil veya emareler açıkça gösterilir ve varsa belgeler eklenir. Dilekçe, reddi istenen hâkimin mahkemesine verilir; hâkimi çekilmeye davet etmek de ret talebi sayılır. Dilekçenizde şunlar bulunmalıdır.

Dilekçeyi veren taraf, onu karşı tarafa tebliğ ettirir; karşı taraf bir hafta içinde cevap verebilir. Ardından dosya reddi istenen hâkime verilir. Hâkim bir hafta içinde düşüncesini yazıyla bildirir ve dosya incelemeyi yapacak mahkemeye gönderilir. Ret sebepleri hakkında yemin teklif edilemez (6100 sayılı Kanun m. 38, 42).

Ret talebine kim karar verir?

Hâkimin reddi talebi, reddi istenen hâkim katılmadan incelenir. Aile mahkemeleri tek hâkimli olarak kurulur (4787 sayılı Kanun m. 2). Tek hâkimli mahkemede talebi, o yerde asliye hukuk hâkimliği görevini yapan diğer mahkeme veya hâkim inceler. Merci, ret sebebi kesin olarak kanıtlanmasa bile onu muhtemel görürse talebi kabul edebilir ve kararını dosya üzerinden verebilir (6100 sayılı Kanun m. 40, 42).

Bazı talepler ise esastan incelenmeden geri çevrilir. Talep süresinde yapılmamışsa, ret sebebi ve buna ilişkin inandırıcı delil veya emare gösterilmemişse ya da talebin davayı uzatmak amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa talep geri çevrilir. Tek hâkimli mahkemede bu kararı reddedilen hâkimin kendisi verir; bu karara karşı istinaf yoluna ancak hükümle birlikte başvurulabilir (6100 sayılı Kanun m. 41).

Hâkim kendiliğinden çekilebilir mi?

Evet. Ret sebeplerinden biri varsa hâkim, taraflardan birinin talebini beklemeden bizzat çekilebilir. Hâkim çekilme yönünde görüş bildirirse, ret talebini incelemeye yetkili merci bu çekilmenin kanuna uygun olup olmadığına karar verir. Ret sebebi varken çekilmeyen hâkim ise taraflardan biri ret talebinde bulununcaya kadar davaya bakabilir (6100 sayılı Kanun m. 37, 39). Yani sebebi bilen tarafın sessiz kalması, hâkimin davaya bakmayı sürdürmesine yol açar.

Ret talebi sonuçlanana kadar dava durur mu?

Reddi istenen hâkim, merci karar verinceye kadar davaya bakamaz; ama gecikmesinde sakınca bulunan işler bu kuralın dışındadır. Daha önce reddedilen bir talep aynı olaylarla tekrarlanırsa hâkim davaya bakmaya devam eder. Merci talebi kabul etmezse de hâkim davaya bakmayı sürdürür.

Merci kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir ve istinaf mahkemesinin bu konudaki kararı kesindir (6100 sayılı Kanun m. 42, 43). Bu nedenle istinaf mahkemesinin ret talebi hakkındaki kararına karşı yapılan temyiz başvurusu reddedildi (Yargıtay 2. HD, 2023/414 E., 2023/3396 K., 20.06.2023). İstinaf aşamasının genel kurallarını boşanma davasında istinaf rehberinde anlattım.

Ret talebi kabul edilirse ne olur?

Talep kabul edilirse dosyaya başka bir hâkim bakar. Ret talebi istinaf incelemesi sonunda kabul edilmiş olursa, ret sebebinin doğduğu tarihten itibaren reddedilen hâkimin yaptığı ve talepte bulunan tarafın itiraz ettiği esasa etkili işlemler, davaya sonra bakacak hâkim tarafından iptal edilir. Hâkim değiştiğinde dosyanın nasıl ilerlediğini dava açıldıktan sonraki aşamalar rehberinde anlattım.

İstinaf heyetindeki hâkim reddedilebilir mi?

Evet. İstinaf mahkemesinin başkan ve üyelerinin reddi talebine, reddedilen kişi katılmadan görevli olduğu heyet karar verir. Heyetin toplanmasını engelleyecek toplu ret talepleri ise dinlenmez (6100 sayılı Kanun m. 40). Aynı dosyada daha önce ilk derece hâkimi olarak görev yapan bir üyenin heyette bulunması ise bozma sebebi oldu.

Aynı sonuç, aynı dosyada ilk derece hâkimi olarak yargılamaya katılan üyenin istinaf incelemesinde yer aldığı başka dosyalarda da alındı (Yargıtay 2. HD, 2025/2032 E., 2025/8563 K., 13.10.2025; Yargıtay 2. HD, 2025/2051 E., 2025/4353 K., 29.04.2025; Yargıtay 2. HD, 2022/9829 E., 2024/778 K., 13.02.2024). Üç dosyada da istinaf kararı bozuldu ve dosya yeniden incelenmek üzere istinaf mahkemesine gönderildi.

Bilirkişi taraflıysa ne yapılır?

Hâkimler için öngörülen yasaklılık ve ret sebepleri bilirkişiler için de uygulanır. Ama bilirkişinin aynı davada daha önce tanık olarak dinlenmiş olması ret sebebi değildir. Bilirkişinin reddi, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde istenmelidir. Talebi bilirkişiyi görevlendiren mahkeme dosya üzerinden inceler; kabul kararı kesindir, ret kararına ise ancak esas hükümle birlikte itiraz edilebilir (6100 sayılı Kanun m. 272). Sosyal inceleme raporuna itirazı boşanmada sosyal inceleme raporu rehberinde ayrıca anlattım.

Mahkemeler nasıl değerlendirdi?

İncelediğim kararlarda hâkimin reddi talepleri şöyle değerlendirildi.

Her satırın kararı yazının sonundaki tabloda yer alıyor.

Ne yapmalısınız?

1. Duyguyu sebepten ayırın. Kararlardan memnun olmamak ret sebebi değildir; tarafsızlığı sarsan somut olayı yazın.
2. Sebebi öğrendiğiniz günü not edin. Süre, öğrenmeden sonraki ilk duruşmada dolar.
3. İlk işlemden önce davranın. Duruşmada yeni bir işlem yapılmadan önce talebinizi bildirin.
4. Olayı tutanağa geçirtin. Duruşmada yaşanan olayın tutanağa yazılmasını isteyin.
5. Delil veya emare ekleyin. Tutanak, yazışma ve belgeleri dilekçeye ekleyin.
6. Talebi tekrarlamayın. Aynı olaylarla yeniden ret istemek davayı uzatır ve para cezası riskini büyütür.
7. İstinaf heyetini kontrol edin. Kararı aldığınızda heyette dosyaya daha önce bakan bir hâkim olup olmadığına bakın.

Yazıda dayandığım kararlar

Sonuç

Boşanma davasında hâkimin reddi, tarafsızlıktan şüphe ettiren somut ve önemli bir sebep varsa kullanılabilecek dar bir yoldur. Talep en geç ilk duruşmada, sebep sonradan öğrenildiyse öğrenmeden sonraki ilk duruşmada ve yeni bir işlem yapılmadan önce, delil gösterilen bir dilekçeyle yapılmalıdır.

Ara kararlardan memnun olmamak ret sebebi değildir; böyle talepler geri çevrilir ve kötüniyet görülürse disiplin para cezası gelir. Aynı dosyada daha önce görev yapan bir hâkimin istinaf heyetinde yer alması ise kararın bozulmasına yol açabilir.

Hâkimin reddi ya da yargılamanın usulü konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.