Boşanmada Sosyal İnceleme Raporu: Uzman Heyeti, Çocuğun Görüşü ve İtiraz 2026

"Pedagog bizimle yarım saat görüştü, rapor çocuğu babasına verdi." Velayet davasında sosyal inceleme raporundan şikâyet eden danışanlarım, kararın birkaç sayfalık bir metne bağlandığını hissettikleri için kaygılıdır. Bu kaygı yersiz değildir; mahkeme velayette bu rapora büyük önem verir.

Meslek hayatım boyunca bu dosyalarda sonucu, raporun hangi incelemeye dayandığının ve eksiklerinin zamanında gösterilip gösterilmediğinin belirlediğini gördüm. Bu rehberde raporu kimin hazırladığını, raporun ne zaman yetersiz sayıldığını ve çocuğun görüşünün nasıl alındığını anlatıyorum. Rapora itirazı, uzmanın reddini ve kendi uzman görüşünüzü sunmayı da sade bir dille ele alıyorum.

Sosyal inceleme raporu: kısa cevap

Sosyal inceleme raporunu kim hazırlar?

Aile Mahkemeleri Kanunu'nun 5. maddesine göre aile mahkemesi, taraflar arasındaki uyuşmazlığın nedenleri hakkında araştırma ve inceleme yaptırır. Bu işi şu uzmanlar yapar.

...tercihen; evli ve çocuk sahibi, otuz yaşını doldurmuş ve aile sorunları alanında lisansüstü eğitim yapmış olanlar arasından Adalet Bakanlığınca adliyelerde görevlendirilen psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır.

Bu görevliler yoksa, iş durumları müsait değilse ya da başka bir uzmanlık dalına ihtiyaç varsa, diğer kamu kurumlarında çalışanlardan veya serbest meslek icra edenlerden yararlanılır (4787 sayılı Kanun m. 5). Uzmanlar gerekirse duruşmada hazır bulunur ve görüş bildirir.

Mahkeme boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkiyi düzenler (velayetin düzenlenmesi). Velayet ölçütlerini boşanmada çocuk kime verilir, görüşme düzenini çocuğu görme hakkı rehberinde anlattım.

Rapor ne zaman yetersiz sayıldı?

İncelediğim kararlarda sosyal inceleme raporu ya da uzman incelemesi şu durumlarda yetersiz görüldü:

Her satırın kararı yazının sonundaki tabloda yer alıyor.

Mahkemeler nasıl değerlendirdi?

Yetersiz rapor ve uzman heyeti

Çocuğun görüşü raporla çelişirse

Çocuğun üstün yararı gerektirirse görüşünün aksine de karar verilebilir. Yargıtay, idrak çağındaki çocukların görüşünün alınmasını öngören uluslararası sözleşmelere dikkat çekerek bu dengeyi kurdu (Yargıtay 2. HD, 2026/1166 E., 2026/3505 K., 01.04.2026).

Dava sürerken ortaya çıkan gelişme

Ceza dosyaları, şiddet ve tek taraflı rapor

Babanın ceza yargılaması dosyaları, cezaevinde bulunması ve çocukların eğitim durumu birlikte değerlendirilmeden kurulan kişisel ilişki bozuldu. İdrak çağındaki çocukların görüşünün uzmanlarca sorulması ve uzman heyetinden rapor alınması istendi (Yargıtay 2. HD, 2024/6400 E., 2025/8599 K., 13.10.2025).

Babanın çocuğa şiddet uyguladığı iddia edilen dosyada, baba ceza davasında beraat etmişti. Yine de sosyal inceleme raporları yetersiz görüldü; adli destek uzmanlarından her iki ebeveyn ve çocukla görüşülerek rapor alınması istendi (Yargıtay 2. HD, 2024/9778 E., 2025/732 K., 23.01.2025). Babayla görüşülmeden yalnız anne ve çocuğun beyanlarına dayanan tek taraflı rapor da kişisel ilişkiyi sınırlamaya yetmedi (Yargıtay 2. HD, 2026/3045 E., 2026/6482 K., 11.06.2026). Temyizde ortaya konan çocuğa şiddet iddiası üzerine de yeniden uzman raporu alınması istendi (Yargıtay 2. HD, 2024/994 E., 2025/3708 K., 15.04.2025).

Çocuğa yönelik şiddet iddialarında uzman incelemesini eşim çocuklarımıza şiddet uyguluyor rehberinde ayrıca anlattım.

Rapor hâkimi bağlar mı?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, bilirkişi görüşleri için şu kuralı koyar.

Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir.

Kararlarda da rapor, tanık beyanları, belgeler ve çocuğun görüşüyle birlikte değerlendirildi. Ama raporun eksik olduğu ya da çocuğun sözüyle çeliştiği durumlarda mahkeme, raporu tamamlatmadan ya da çelişkiyi gidermeden karar veremedi.

Rapora nasıl itiraz edilir?

Rapor size tebliğ edilince eksik, çelişkili ya da tek taraflı gördüğünüz yönleri gerekçeleriyle yazın. Bilirkişi raporları için kanun, tebliğden itibaren iki hafta içinde eksiklerin tamamlatılmasını, belirsizliklerin açıklatılmasını ya da yeni bilirkişi atanmasını isteme imkânı tanır (HMK m. 281/1). Sosyal inceleme raporuna karşı beyanınızı da bu süreyi gözeterek gecikmeden sunun.

Taraflar dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir; hâkim de uzman kişinin dinlenmesine karar verebilir (HMK m. 293). Raporu hazırlayan uzmanın tarafsızlığından şüphe ediyorsanız bunu gerekçeleriyle hemen bildirin. Bilirkişiler için hâkimin ret sebepleri uygulanır ve ret talebi, sebebin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde yapılır (HMK m. 272).

Ne yapmalısınız?

1. Belgeleri hazırlayın. Çocuğun okul, sağlık ve gelişim belgelerini düzenli bir dosyada toplayın.
2. Somut olayları bildirin. Çocuğun güvenliğini ilgilendiren olayları ve ilgili ceza dosyalarını mahkemeye bildirin.
3. Çocuğu yönlendirmeyin. Çocuğun görüşünün baskı altında olmadan alınabilmesi için onu yönlendirmekten kaçının.
4. Heyet raporu isteyin. Rapor tek uzmanca hazırlandıysa ve eksik görüyorsanız psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan heyet raporu talep edin.
5. Rapora süresinde beyan sunun. Rapor tebliğ edilince eksik ve çelişkili yönleri gerekçeleriyle yazın.
6. Uzman görüşünü değerlendirin. Gerekirse bağımsız bir uzmandan bilimsel mütalaa alıp dosyaya sunun.

Yazıda dayandığım kararlar

Sonuç

Sosyal inceleme raporu velayet ve görüşme kararının dayanaklarından biridir, ama tek başına yeterli sayılmadı. Yetersiz, tek taraflı ya da çocuğun sözüyle çelişen raporlara dayanan kararlar bozuldu; uzman heyetinden yeni rapor ve çocuğun net dinlenmesi istendi. Dava sürerken ortaya çıkan sağlık ve güvenlik bilgileri de raporun yenilenmesine yol açtı. Rapor tebliğ edilince eksiklerini gerekçeleriyle yazın, gerekirse heyet raporu ve kendi uzman görüşünüzü isteyin.

Velayet ya da görüşme konusunun tartışıldığı bir dosyada sosyal inceleme raporuna karşı izlenecek yolu değerlendirmek için İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.