Hayır; velayet kendisinde olan eski eşiniz ölürse velayet size kendiliğinden geçmez. Boşanma kararıyla velayet bir eşe verildikten sonra bu eşin ölümüyle velayet askıda kalır; mahkeme velayeti diğer ebeveyne verebilir ya da çocuğa vasi atanması için vesayet makamına bildirimde bulunur (Yargıtay 2. HD, 2024/8297 E., 2024/8680 K., 18.11.2024). Çocuğa vasi atanmış olsa bile aile mahkemesindeki velayet davanız önce görülür (Yargıtay 2. HD, 2025/2183 E., 2025/6791 K., 01.07.2025). Boşanma kararı kesinleşmeden ölüm gerçekleşmişse ise velayet kanun gereği sağ kalan ebeveyne kalır.
"Çocuğumun annesi kazada öldü. Nüfusta hâlâ benim çocuğum ama okul 'velisi siz değilsiniz' diyor." Bu cümleyle gelen danışanlarım, velayetin ölümle kendiliğinden kendilerine geçtiğini düşünür. Oysa boşanmadan sonra velayet ancak mahkeme kararıyla yeniden kurulur.
Meslek hayatım boyunca bu dosyalarda en zor dönemi, karar çıkana kadar çocuğun temsilcisiz kaldığı haftalar olarak gördüm. Bu rehberde velayetin neden kendiliğinden geçmediğini, kesinleşmeden ölüm hâlini, karar çıkana kadar çocuğu kimin temsil ettiğini, vasi atanmışsa ne olacağını ve dede ile ninenin durumunu sade bir dille anlatıyorum.
Velayet sahibi ölürse: kısa cevap
| Durum | Velayet ne olur? |
|---|---|
| Evlilik sürerken ana veya babadan biri ölür | Velayet sağ kalana aittir |
| Boşanma kesinleşmiş, velayet sahibi eş ölür | Kendiliğinden geçmez; mahkeme karar verir |
| Boşanma kararı kesinleşmeden velayet verilen eş ölür | Evlilik ölümle sona erer; velayet sağ kalana kalır |
| Karar çıkana kadar | Velayet askıdadır; çocuk vesayet altına alınabilir |
| Çocuğa vasi atandıysa | Velayet davası önce görülür; vesayet dosyası onu bekler |
| Dede, nine veya teyze | Velayet alamaz; vasi olarak atanabilir |
| Velayet size verilmezse | Çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteyebilirsiniz |
Kanun ne diyor?
Kanun, ölüm ile boşanmayı velayet bakımından ayrı ayrı düzenler.
Velâyet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana, boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.
Bu cümle maddenin son fıkrasıdır (ana ve baba evliyse velayet). Ölüm hâlindeki kural evlilik sürerken gerçekleşen ölüm içindir. Boşanmadan sonra velayet sahibi ölürse, ana veya babanın ölmesi gibi yeni olgular nedeniyle hâkim re'sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (durumun değişmesi). Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır (küçüklük). Velayetin boşanmada nasıl belirlendiğini boşanmada çocuk kime verilir rehberinde anlattım.
Boşandıktan sonra velayet neden kendiliğinden geçmez?
Çünkü boşanma kararıyla kurulan velayet, o eşin ölümüyle sona erer ve yeni bir mahkeme kararı gerekir.
Eşlerin boşanma hükmü kesinleşmişti. Bozma kararından sonra yeniden yargılama yapan aile mahkemesi, çocuğun velayetinin anneye bırakılmasına karar verdi. Karar anneye tebliğ edildikten iki gün sonra anne öldü ve baba velayet yönünden temyiz etti. Yargıtay, boşanma kararıyla velayeti bir eşe verilen çocuk bakımından bu eşin ölümüyle velayetin kendiliğinden sağ kalan eşe geçmediğini belirtti. Hâkim velayeti diğer ebeveyne verebilir; bu uygun görülmezse çocuğa vasi atanması için vesayet makamına bildirimde bulunur. Bu süreç sonuna kadar velayet askıda kalır. Annenin ölümü hâkimin re'sen harekete geçmesi için yasal bir sebepti. Babanın velayeti üstlenmesine engel bulunup bulunmadığı yeni sosyal inceleme raporu ve gerekirse çocuğun dinlenmesiyle araştırılmalıydı. Karar bozuldu.
Ne anlama geliyor? Velayetin size verilmesi için mahkeme çocuğun yanınızda nasıl yaşayacağını araştırır. Sosyal inceleme için ev düzeninizi, işinizi ve çocuğun okulunu gösteren bilgileri hazırlayın.
Aynı ilke eski kararlarda da uygulanmıştı. Velayet sahibi annenin ölümünden sonra mahkemenin "velayetin kaldırılması" yönünde hüküm kurması doğru bulunmadı; velayet babada olmadığına göre kaldırılması da söz konusu olamazdı ve mahkeme çocuğun menfaatine göre karar vermeliydi (Yargıtay 2. HD, 2013/309 E., 2013/2729 K., 31.01.2013).
Boşanma kararı kesinleşmeden velayet sahibi ölürse ne olur?
Velayet verilen eşin ölümü, boşanma kararı kesinleşmeden gerçekleşmişse sonuç değişir.
Aile mahkemesi eşlerin boşanmasına ve çocuğun velayetinin anneye bırakılmasına karar vermişti. Hükmü temyiz eden anne, temyiz incelemesinden önce öldü. Dosyada ölümü gösteren belge bulunmadığından karar onanmıştı. Baba daha sonra velayetin kendisine verilmesi için dava açtı ve dava reddedildi. Yargıtay, annenin temyiz incelemesinden önce ölmesi nedeniyle evlilik birliğinin boşanmayla değil ölümle sona erdiğini belirtti. Bu durumda velayet kanun gereği kendiliğinden babaya kalmıştı ve babanın velayetini kaldıran bir hüküm yoktu. Velayet zaten kendisinde olan babanın bu davayı açmakta hukuki yararı bulunmadığından davanın usulden reddi gerekiyordu. Ret hükmü gerekçesi değiştirilerek onandı.
Ne anlama geliyor? Velayet verilen eş öldüyse önce boşanma kararının ölümden önce kesinleşip kesinleşmediğini kontrol edin. Evlilik ölümle sona ermişse velayet zaten sizdedir.
Boşanma kararının ne zaman kesinleştiğini boşanma kararı ne zaman kesinleşir rehberinde anlattım.
Karar çıkana kadar çocuğu kim temsil eder?
Velayet sahibi ölünce çocuk yasal temsilden yoksun kalır ve vesayet altına alınır (küçüklük); vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir (kamu vesayeti). Velayet kararı çıkmadan sağ kalan ebeveynin çocuk adına işlem yapması bir dosyada sorun oldu. Babanın ölümünden sonra anne, çocuk adına babanın mirasının reddini istedi; mahkeme davayı yetkili yasal temsilci açmadığı için reddetti. Velayetin askıda olduğu ve çocuğun velisiz kaldığı belirtildi. Anneye velayet davası açması için süre verilmesi, bu davanın bekletici mesele yapılması gerektiği gerekçesiyle karar bozuldu (Yargıtay 2. HD, 2012/12345 E., 2013/5992 K., 07.03.2013).
Çocuk adına mirasın reddi gibi acil bir işlem gerekiyorsa süreye dikkat edin: miras üç ay içinde reddolunabilir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 606). Çocuk, ölen ebeveynin altsoyu olarak mirasçıdır (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 495).
Çocuğa vasi atandıysa hangi dava önce görülür?
Velayet sahibinin ölümünden sonra sulh hukuk mahkemesi çocuğa vasi atamış, siz de aile mahkemesinde velayet davası açmış olabilirsiniz. Hangi dosyanın diğerini bekleyeceği 2025'te netleşti.
Anlaşmalı boşanma kararıyla velayeti kendisine bırakılan annenin ölümü üzerine Çameli Sulh Hukuk Mahkemesi çocuğa vasi atadı. Baba aile mahkemesinde velayetin kendisine verilmesini istedi ve ilk derece mahkemesi velayeti babaya verdi. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi, vesayet kararı devam ederken velayete karar verilemeyeceğini söyleyerek bu kararı kaldırdı. Aynı bölge adliye mahkemesinin 6. Hukuk Dairesi ise vesayet dosyasının velayet davasını beklemesi gerektiğini söyledi. Başkanlar Kurulunun başvurusu üzerine Yargıtay, çocuğun yüksek yararı gereğince asıl olanın velayet düzenlemesi olduğunu belirtti. Velayet davasının sonuçlandırılması vesayet kararının kaldırılmasına bağlı değildi; vasi atanmasına ilişkin dosya velayet davasını bekletici mesele yapmalıydı. Aksi hâlde velayet davası boyunca çocuk yasal temsilciden yoksun kalırdı. Karar oy birliğiyle ve kesin olarak verildi.
Ne anlama geliyor? Çocuğa vasi atanmış olması velayet davanızın önünde engel değildir. Velayet davası sonuçlanıncaya kadar vasi görevine devam eder; böylece çocuk temsilcisiz kalmaz.
Eski bir kararda bekleme sırası tersine kurulmuştu: velayet sahibi babanın ölümünden sonra amcanın vasi atandığı dosyada, annenin vesayetin kaldırılması isteğinin ayrılarak sulh hukuk mahkemesine gönderilmesi ve sonucunun beklenmesi istenmişti (Yargıtay 2. HD, 2015/17798 E., 2015/18848 K., 20.10.2015). 2025 tarihli kararla artık önce velayet davası karara bağlanıyor.
Velayet davasında çocuğu kim temsil eder?
Velayet sahibi öldüğü için çocuğun davada ayrı bir temsilcisi bulunmalıdır. Bu eksiklik bozma sebebi sayıldı.
Kesinleşmiş boşanma kararıyla çocuğun velayeti anneye verilmiş ve anne ölmüştü. Çocuk fiilen dede ve anneanne yanında kalıyordu; çocuk hakkında vasi tayini davası da açılmıştı. Baba velayetin kendisine verilmesini istedi. Mahkeme velayete ilişkin kararını verdi ve bir müdahillik isteğini ek kararla reddetti. Yargıtay, velayet davalarının kamu düzenine ilişkin olduğunu belirtti. Velayet düzenlemesiyle ilgisi olan herkes bu davayı açabilir, davaya katılabilir ve müdahillik kararı olmasa bile kararı temyiz edebilirdi. Velayet sahibi anne öldüğü için çocuk yasal temsilden yoksun kalmıştı. Çocuğu davada temsil etmek üzere kayyım atanması sağlanmalı ve kayyım davaya katılmalıydı. Karar bozuldu.
Ne anlama geliyor? Velayet davasında çocuk için kayyım atanmasını isteyin. Çocuğun yanında kaldığı akrabalar da davaya katılabilir.
Dede, nine veya teyze velayeti alabilir mi?
Hayır. Ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır (velayetin koşulları). Velayet ana veya babaya verilemiyorsa yol vesayettir. Vesayet makamı, haklı sebepler engel olmadıkça yakın hısımlardan birini, vasilik koşullarına sahip olması kaydıyla bu göreve atar; bu atamada yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler göz önünde tutulur (eşin ve hısımların önceliği). Olağanüstü hâller varsa, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde hısımlara da çocukla kişisel ilişki kurma hakkı tanınabilir (üçüncü kişilerle kişisel ilişki). Görüşme düzenini çocuğu görme hakkı rehberinde anlattım.
Velayet sahibi önceden neyi belirleyebilir?
Haklı sebepler engel olmadıkça vasiliğe, ana veya babanın gösterdiği kimse atanır (ilgililerin isteği). Bu gösterme vasilik içindir; velayetin kime verileceğini belirlemez. Velayet sahibi ölünce mahkeme çocuğun menfaatine göre velayeti diğer ebeveyne verebilir.
Çocuğun mirası bakımından da bir imkân vardır. Ölüme bağlı tasarrufla çocuğun saklı payı ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabilir; yönetim üçüncü bir kişiye bırakılmışsa bu kişinin belirli zamanlarda sulh hâkimine hesap vermesi öngörülebilir (saklı pay). Yeniden evlenmenin velayete etkisini yeniden evlenince velayet rehberinde anlattım.
Mahkemeler nasıl değerlendirdi?
İncelediğim kararlarda velayet sahibinin ölümü şöyle değerlendirildi:
| Durum | Değerlendirme |
|---|---|
| Kesinleşmiş boşanmadan sonra velayet sahibi annenin ölümü | Velayet askıda; baba için araştırma yapılmalı, bozuldu |
| Ölümden sonra "velayetin kaldırılması" hükmü | Yanlış; mahkeme yeni düzenleme yapmalıydı |
| Boşanma kesinleşmeden velayet sahibinin ölümü | Velayet sağ kalan babada; dava hukuki yarar yokluğundan reddedilmeli |
| Velayet kararı olmadan çocuk adına miras reddi | Temsil eksikliği; velayet davası için süre verilmeli |
| Vasi atanmış çocuk için velayet davası | Velayet davası önce görülür |
| Velayet davasında çocuğun temsili | Kayyım atanmalı; bozuldu |
Her satırın kararı yazının sonundaki tabloda yer alıyor.
Ne yapmalısınız?
- Kesinleşme ve ölüm tarihini karşılaştırın. Boşanma kararı kesinleşmeden ölüm gerçekleştiyse velayet zaten sizde olabilir.
- Belgeleri edinin. Kesinleşme şerhli boşanma kararını ve ölümün işlendiği nüfus kaydını dosyaya koyun.
- Aile mahkemesinde velayet davası açın. Ölüm, hâkimin önlem alacağı yeni olgulardandır.
- Sulh hukuk dosyasını öğrenin. Çocuğa vasi atanmışsa velayet davanızı o dosyaya bildirin.
- Çocuk için kayyım isteyin. Velayet davasında çocuğun ayrı bir temsilcisi olmalıdır.
- Miras süresini kaçırmayın. Çocuk adına mirasın reddi gerekiyorsa üç aylık süreyi gözetin.
- Ev düzeninizi belgeleyin. Sosyal inceleme raporu için çocuğun yanınızdaki yaşamını gösterin.
Yazıda dayandığım kararlar
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| Yargıtay 2. HD, 2024/8297 E., 2024/8680 K., 18.11.2024 | Velayet sahibi annenin ölümü | Bozuldu |
| Yargıtay 2. HD, 2013/309 E., 2013/2729 K., 31.01.2013 | Ölümden sonra velayetin kaldırılması hükmü | Bozuldu |
| Yargıtay 2. HD, 2015/10002 E., 2015/11616 K., 03.06.2015 | Kesinleşmeden ölüm | Gerekçe değiştirilerek onandı |
| Yargıtay 2. HD, 2012/12345 E., 2013/5992 K., 07.03.2013 | Çocuk adına miras reddi | Bozuldu |
| Yargıtay 2. HD, 2025/2183 E., 2025/6791 K., 01.07.2025 | Vesayet ve velayet davasının sırası | Uyuşmazlık giderildi |
| Yargıtay 2. HD, 2015/17798 E., 2015/18848 K., 20.10.2015 | Amcanın vasi olduğu dosya | Bozuldu |
| Yargıtay 2. HD, 2015/19224 E., 2015/21912 K., 19.11.2015 | Çocuk için kayyım | Bozuldu |
Sonuç
Velayet kendisinde olan eski eşiniz ölürse velayet size kendiliğinden geçmez; velayet askıda kalır ve aile mahkemesinin karar vermesi gerekir. Boşanma kararı kesinleşmeden ölüm gerçekleşmişse velayet zaten sizdedir. Karar çıkana kadar çocuk vesayet altına alınabilir; çocuğa vasi atanmış olması velayet davanızın önce görülmesine engel değildir. Velayet davasında çocuk için kayyım atanmalıdır. Dede, nine veya teyze velayet alamaz, ancak vasi olarak atanabilir.
Velayet sahibi eski eşinizin ölümünden sonra velayet davası ve vesayet dosyası için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Velayet sahibi anne ölürse velayet babaya geçer mi?
Kendiliğinden geçmez; velayet askıda kalır, mahkeme velayeti babaya verebilir ya da vasi atanması için bildirimde bulunur (Yargıtay 2. HD, 2024/8297 E., 2024/8680 K., 18.11.2024).
Velayet sahibi baba ölürse anne için durum farklı mı?
Farklı değil; velayeti babaya bırakılan çocuğun babası ölünce velayetin kendiliğinden anneye geçmediği ve çocuğun velisiz kaldığı belirtildi (Yargıtay 2. HD, 2012/12345 E., 2013/5992 K., 07.03.2013).
Velayet davasını hangi mahkemede açarım?
Aile mahkemesinde (4787 sayılı Kanun m. 4). Vasi atanması ise vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin işidir (kamu vesayeti).
Çocuğa vasi atandı; velayet davası açabilir miyim?
Açabilirsiniz; velayet davasının sonuçlandırılmasının vesayet kararının kaldırılmasına bağlı olmadığı belirtildi (Yargıtay 2. HD, 2025/2183 E., 2025/6791 K., 01.07.2025).
Boşanma kararı kesinleşmeden eski eşim öldü; velayet kimde?
Evlilik ölümle sona erdiği için velayetin kanun gereği sağ kalan babaya kaldığı belirtildi (Yargıtay 2. HD, 2015/10002 E., 2015/11616 K., 03.06.2015).
Dedesi veya anneannesi velayeti alabilir mi?
Velayet ana ve babaya aittir (velayetin koşulları); yakın hısımlar vasi olarak atanabilir (eşin ve hısımların önceliği).
Velayet bana verilmezse çocuğumu görebilir miyim?
Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (kişisel ilişki).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 183, 323, 325, 335, 336, 358, 397, 404, 414, 415, 495, 606
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2025/2183 E., 2025/6791 K., 01.07.2025
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2024/8297 E., 2024/8680 K., 18.11.2024
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2015/19224 E., 2015/21912 K., 19.11.2015
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2015/17798 E., 2015/18848 K., 20.10.2015
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2015/10002 E., 2015/11616 K., 03.06.2015
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2012/12345 E., 2013/5992 K., 07.03.2013
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2013/309 E., 2013/2729 K., 31.01.2013